૫. નગરસુત્તં

૬૫. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘પુબ્બે મે, ભિક્ખવે, સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધસ્સ બોધિસત્તસ્સેવ સતો એતદહોસિ – ‘કિચ્છા વતાયં લોકો આપન્નો જાયતિ ચ જીયતિ ચ મીયતિ ચ ચવતિ ચ ઉપપજ્જતિ ચ. અથ ચ પનિમસ્સ દુક્ખસ્સ નિસ્સરણં નપ્પજાનાતિ જરામરણસ્સ. કુદાસ્સુ નામ ઇમસ્સ દુક્ખસ્સ નિસ્સરણં પઞ્ઞાયિસ્સતિ જરામરણસ્સા’તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘કિમ્હિ નુ ખો સતિ જરામરણં હોતિ, કિંપચ્ચયા જરામરણ’ન્તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિકારા અહુ પઞ્ઞાય અભિસમયો – ‘જાતિયા ખો સતિ જરામરણં હોતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણ’’’ન્તિ.

‘‘તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘કિમ્હિ નુ ખો સતિ જાતિ હોતિ…પે… ભવો હોતિ… ઉપાદાનં હોતિ… તણ્હા હોતિ… વેદના હોતિ… ફસ્સો હોતિ… સળાયતનં હોતિ… નામરૂપં હોતિ… કિંપચ્ચયા નામરૂપ’ન્તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિકારા અહુ પઞ્ઞાય અભિસમયો – ‘વિઞ્ઞાણે ખો સતિ નામરૂપં હોતિ, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપ’ન્તિ. તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘કિમ્હિ નુ ખો સતિ વિઞ્ઞાણં હોતિ, કિંપચ્ચયા વિઞ્ઞાણ’ન્તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિકારા અહુ પઞ્ઞાય અભિસમયો – ‘નામરૂપે ખો સતિ વિઞ્ઞાણં હોતિ, નામરૂપપચ્ચયા વિઞ્ઞાણ’’’ન્તિ.

‘‘તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – પચ્ચુદાવત્તતિ ખો ઇદં વિઞ્ઞાણં નામરૂપમ્હા ન પરં ગચ્છતિ. એત્તાવતા જાયેથ વા જીયેથ વા મીયેથ વા ચવેથ વા ઉપપજ્જેથ વા, યદિદં નામરૂપપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં; વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપં; નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનં; સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સો…પે… એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ. ‘સમુદયો, સમુદયો’તિ ખો મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ ઞાણં ઉદપાદિ પઞ્ઞા ઉદપાદિ વિજ્જા ઉદપાદિ આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘કિમ્હિ નુ ખો અસતિ, જરામરણં ન હોતિ; કિસ્સ નિરોધા જરામરણનિરોધો’તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિકારા અહુ પઞ્ઞાય અભિસમયો – ‘જાતિયા ખો અસતિ, જરામરણં ન હોતિ; જાતિનિરોધા જરામરણનિરોધો’તિ. તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘કિમ્હિ નુ ખો અસતિ જાતિ ન હોતિ…પે… ભવો ન હોતિ… ઉપાદાનં ન હોતિ… તણ્હા ન હોતિ… વેદના ન હોતિ… ફસ્સો ન હોતિ… સળાયતનં ન હોતિ… નામરૂપં ન હોતિ. કિસ્સ નિરોધા નામરૂપનિરોધો’તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિકારા અહુ પઞ્ઞાય અભિસમયો – ‘વિઞ્ઞાણે ખો અસતિ, નામરૂપં ન હોતિ; વિઞ્ઞાણનિરોધા નામરૂપનિરોધો’’’તિ.

‘‘તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘કિમ્હિ નુ ખો અસતિ વિઞ્ઞાણં ન હોતિ; કિસ્સ નિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો’તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિકારા અહુ પઞ્ઞાય અભિસમયો – ‘નામરૂપે ખો અસતિ, વિઞ્ઞાણં ન હોતિ; નામરૂપનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો’’’તિ.

‘‘તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – અધિગતો ખો મ્યાયં મગ્ગો બોધાય યદિદં – નામરૂપનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો; વિઞ્ઞાણનિરોધા નામરૂપનિરોધો; નામરૂપનિરોધા સળાયતનનિરોધો; સળાયતનનિરોધા ફસ્સનિરોધો…પે… એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતિ. ‘નિરોધો, નિરોધો’તિ ખો મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ ઞાણં ઉદપાદિ પઞ્ઞા ઉદપાદિ વિજ્જા ઉદપાદિ આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો અરઞ્ઞે પવને ચરમાનો પસ્સેય્ય પુરાણં મગ્ગં પુરાણઞ્જસં પુબ્બકેહિ મનુસ્સેહિ અનુયાતં. સો તમનુગચ્છેય્ય. તમનુગચ્છન્તો પસ્સેય્ય પુરાણં નગરં પુરાણં રાજધાનિં પુબ્બકેહિ મનુસ્સેહિ અજ્ઝાવુટ્ઠં [અજ્ઝાવુત્થં (સી. સ્યા. કં. પી.)] આરામસમ્પન્નં વનસમ્પન્નં પોક્ખરણીસમ્પન્નં ઉદ્ધાપવન્તં [ઉદ્દાપવન્તં (સી. સ્યા. કં. પી.)] રમણીયં. અથ ખો સો, ભિક્ખવે, પુરિસો રઞ્ઞો વા રાજમહામત્તસ્સ વા આરોચેય્ય – ‘યગ્ઘે, ભન્તે, જાનેય્યાસિ – અહં અદ્દસં અરઞ્ઞે પવને ચરમાનો પુરાણં મગ્ગં પુરાણઞ્જસં પુબ્બકેહિ મનુસ્સેહિ અનુયાતં તમનુગચ્છિં. તમનુગચ્છન્તો અદ્દસં પુરાણં નગરં પુરાણં રાજધાનિં પુબ્બકેહિ મનુસ્સેહિ અજ્ઝાવુટ્ઠં આરામસમ્પન્નં વનસમ્પન્નં પોક્ખરણીસમ્પન્નં ઉદ્ધાપવન્તં રમણીયં. તં, ભન્તે, નગરં માપેહી’તિ. અથ ખો સો, ભિક્ખવે, રાજા વા રાજમહામત્તો વા તં નગરં માપેય્ય. તદસ્સ નગરં અપરેન સમયેન ઇદ્ધઞ્ચેવ ફીતઞ્ચ બાહુજઞ્ઞં આકિણ્ણમનુસ્સં વુદ્ધિવેપુલ્લપ્પત્તં. એવમેવ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, અદ્દસં પુરાણં મગ્ગં પુરાણઞ્જસં પુબ્બકેહિ સમ્માસમ્બુદ્ધેહિ અનુયાતં.

‘‘કતમો ચ સો, ભિક્ખવે, પુરાણમગ્ગો પુરાણઞ્જસો પુબ્બકેહિ સમ્માસમ્બુદ્ધેહિ અનુયાતો? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ. અયં ખો સો, ભિક્ખવે, પુરાણમગ્ગો પુરાણઞ્જસો પુબ્બકેહિ સમ્માસમ્બુદ્ધેહિ અનુયાતો, તમનુગચ્છિં; તમનુગચ્છન્તો જરામરણં અબ્ભઞ્ઞાસિં; જરામરણસમુદયં અબ્ભઞ્ઞાસિં; જરામરણનિરોધં અબ્ભઞ્ઞાસિં; જરામરણનિરોધગામિનિં પટિપદં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તમનુગચ્છિં; તમનુગચ્છન્તો જાતિં અબ્ભઞ્ઞાસિં…પે… ભવં અબ્ભઞ્ઞાસિં… ઉપાદાનં અબ્ભઞ્ઞાસિં… તણ્હં અબ્ભઞ્ઞાસિં… વેદનં અબ્ભઞ્ઞાસિં… ફસ્સં અબ્ભઞ્ઞાસિં… સળાયતનં અબ્ભઞ્ઞાસિં… નામરૂપં અબ્ભઞ્ઞાસિં… વિઞ્ઞાણં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તમનુગચ્છિં; તમનુગચ્છન્તો સઙ્ખારે અબ્ભઞ્ઞાસિં; સઙ્ખારસમુદયં અબ્ભઞ્ઞાસિં; સઙ્ખારનિરોધં અબ્ભઞ્ઞાસિં; સઙ્ખારનિરોધગામિનિં પટિપદં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તદભિઞ્ઞા આચિક્ખિં ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીનં ઉપાસકાનં ઉપાસિકાનં. તયિદં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મચરિયં ઇદ્ધઞ્ચેવ ફીતઞ્ચ વિત્થારિકં બાહુજઞ્ઞં પુથુભૂતં યાવ દેવમનુસ્સેહિ સુપ્પકાસિત’’ન્તિ. પઞ્ચમં.