૩. પુત્તમંસૂપમસુત્તં

૬૩. સાવત્થિયં …પે… ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, આહારા ભૂતાનં વા સત્તાનં ઠિતિયા સમ્ભવેસીનં વા અનુગ્ગહાય. કતમે ચત્તારો? કબળીકારો આહારો ઓળારિકો વા સુખુમો વા, ફસ્સો દુતિયો, મનોસઞ્ચેતના તતિયા, વિઞ્ઞાણં ચતુત્થં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આહારા ભૂતાનં વા સત્તાનં ઠિતિયા સમ્ભવેસીનં વા અનુગ્ગહાય’’.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, કબળીકારો આહારો દટ્ઠબ્બો? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દ્વે જાયમ્પતિકા [જયમ્પતિકા (સી. પી.) ટીકા ઓલોકેતબ્બા] પરિત્તં સમ્બલં આદાય કન્તારમગ્ગં પટિપજ્જેય્યું. તેસમસ્સ એકપુત્તકો પિયો મનાપો. અથ ખો તેસં, ભિક્ખવે, દ્વિન્નં જાયમ્પતિકાનં કન્તારગતાનં યા પરિત્તા સમ્બલમત્તા, સા પરિક્ખયં પરિયાદાનં ગચ્છેય્ય. સિયા ચ નેસં કન્તારાવસેસો અનતિણ્ણો. અથ ખો તેસં, ભિક્ખવે, દ્વિન્નં જાયમ્પતિકાનં એવમસ્સ – ‘અમ્હાકં ખો યા પરિત્તા સમ્બલમત્તા સા પરિક્ખીણા પરિયાદિણ્ણા [પરિયાદિન્ના (સ્યા. કં.)]. અત્થિ ચાયં કન્તારાવસેસો અનિત્તિણ્ણો [અનિત્થિણ્ણો (સ્યા. કં.), અનતિણ્ણો (ક.)]. યંનૂન મયં ઇમં એકપુત્તકં પિયં મનાપં વધિત્વા વલ્લૂરઞ્ચ સોણ્ડિકઞ્ચ કરિત્વા પુત્તમંસાનિ ખાદન્તા એવં તં કન્તારાવસેસં નિત્થરેય્યામ, મા સબ્બેવ તયો વિનસ્સિમ્હા’તિ. અથ ખો તે, ભિક્ખવે, દ્વે જાયમ્પતિકા તં એકપુત્તકં પિયં મનાપં વધિત્વા વલ્લૂરઞ્ચ સોણ્ડિકઞ્ચ કરિત્વા પુત્તમંસાનિ ખાદન્તા એવં તં કન્તારાવસેસં નિત્થરેય્યું. તે પુત્તમંસાનિ ચેવ ખાદેય્યું, ઉરે ચ પટિપિસેય્યું – ‘કહં, એકપુત્તક, કહં, એકપુત્તકા’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ તે દવાય વા આહારં આહારેય્યું, મદાય વા આહારં આહારેય્યું, મણ્ડનાય વા આહારં આહારેય્યું, વિભૂસનાય વા આહારં આહારેય્યુ’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘નનુ તે, ભિક્ખવે, યાવદેવ કન્તારસ્સ નિત્થરણત્થાય આહારં આહારેય્યુ’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, કબળીકારો આહારો દટ્ઠબ્બો’’તિ વદામિ. કબળીકારે, ભિક્ખવે, આહારે પરિઞ્ઞાતે પઞ્ચકામગુણિકો રાગો પરિઞ્ઞાતો હોતિ. પઞ્ચકામગુણિકે રાગે પરિઞ્ઞાતે નત્થિ તં સંયોજનં યેન સંયોજનેન સંયુત્તો અરિયસાવકો પુન ઇમં લોકં આગચ્છેય્ય.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ફસ્સાહારો દટ્ઠબ્બો? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ગાવી નિચ્ચમ્મા કુટ્ટં ચે [કુડ્ડઞ્ચે (સી. સ્યા. કં. પી.)] નિસ્સાય તિટ્ઠેય્ય. યે કુટ્ટનિસ્સિતા પાણા તે નં ખાદેય્યું. રુક્ખં ચે નિસ્સાય તિટ્ઠેય્ય, યે રુક્ખનિસ્સિતા પાણા તે નં ખાદેય્યું. ઉદકં ચે નિસ્સાય તિટ્ઠેય્ય, યે ઉદકનિસ્સિતા પાણા તે નં ખાદેય્યું. આકાસં ચે નિસ્સાય તિટ્ઠેય્ય, યે આકાસનિસ્સિતા પાણા તે નં ખાદેય્યું. યં યદેવ હિ સા, ભિક્ખવે, ગાવી નિચ્ચમ્મા નિસ્સાય તિટ્ઠેય્ય, યે તન્નિસ્સિતા [યે તન્નિસ્સિતા તન્નિસ્સિતા (સી. સ્યા. કં. પી.)] પાણા તે નં ખાદેય્યું. એવમેવ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, ‘‘ફસ્સાહારો દટ્ઠબ્બો’’તિ વદામિ. ફસ્સે, ભિક્ખવે, આહારે પરિઞ્ઞાતે તિસ્સો વેદના પરિઞ્ઞાતા હોન્તિ. તીસુ વેદનાસુ પરિઞ્ઞાતાસુ અરિયસાવકસ્સ નત્થિ કિઞ્ચિ ઉત્તરિકરણીયન્તિ [ઉત્તરિંકરણીયન્તિ (સી. પી.)] વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મનોસઞ્ચેતનાહારો દટ્ઠબ્બો? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગારકાસુ સાધિકપોરિસા પુણ્ણા અઙ્ગારાનં વીતચ્ચિકાનં વીતધૂમાનં. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય જીવિતુકામો અમરિતુકામો સુખકામો દુક્ખપ્પટિકૂલો. તમેનં દ્વે બલવન્તો પુરિસા નાનાબાહાસુ ગહેત્વા તં અઙ્ગારકાસું ઉપકડ્ઢેય્યું. અથ ખો, ભિક્ખવે, તસ્સ પુરિસસ્સ આરકાવસ્સ ચેતના આરકા પત્થના આરકા પણિધિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હિ, ભિક્ખવે, તસ્સ પુરિસસ્સ હોતિ – ‘ઇમં ચાહં અઙ્ગારકાસું પપતિસ્સામિ, તતોનિદાનં મરણં વા નિગચ્છામિ મરણમત્તં વા દુક્ખ’ન્તિ. એવમેવ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, ‘મનોસઞ્ચેતનાહારો દટ્ઠબ્બો’તિ વદામિ. મનોસઞ્ચેતનાય, ભિક્ખવે, આહારે પરિઞ્ઞાતે તિસ્સો તણ્હા પરિઞ્ઞાતા હોન્તિ. તીસુ તણ્હાસુ પરિઞ્ઞાતાસુ અરિયસાવકસ્સ નત્થિ કિઞ્ચિ ઉત્તરિકરણીયન્તિ વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણાહારો દટ્ઠબ્બો? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ચોરં આગુચારિં ગહેત્વા રઞ્ઞો દસ્સેય્યું – ‘અયં તે, દેવ, ચોરો આગુચારી, ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ તં દણ્ડં પણેહી’તિ. તમેનં રાજા એવં વદેય્ય – ‘ગચ્છથ, ભો, ઇમં પુરિસં પુબ્બણ્હસમયં સત્તિસતેન હનથા’તિ. તમેનં પુબ્બણ્હસમયં સત્તિસતેન હનેય્યું. અથ રાજા મજ્ઝન્હિકસમયં એવં વદેય્ય – ‘અમ્ભો, કથં સો પુરિસો’તિ? ‘તથેવ, દેવ, જીવતી’તિ. તમેનં રાજા એવં વદેય્ય – ‘ગચ્છથ, ભો, તં પુરિસં મજ્ઝન્હિકસમયં સત્તિસતેન હનથા’તિ. તમેનં મજ્ઝન્હિકસમયં સત્તિસતેન હનેય્યું. અથ રાજા સાયન્હસમયં એવં વદેય્ય – ‘અમ્ભો, કથં સો પુરિસો’તિ? ‘તથેવ, દેવ, જીવતી’તિ. તમેનં રાજા એવં વદેય્ય – ‘ગચ્છથ, ભો, તં પુરિસં સાયન્હસમયં સત્તિસતેન હનથા’તિ. તમેનં સાયન્હસમયં સત્તિસતેન હનેય્યું. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ સો પુરિસો દિવસં તીહિ સત્તિસતેહિ હઞ્ઞમાનો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદિયેથા’’તિ? ‘‘એકિસ્સાપિ, ભન્તે, સત્તિયા હઞ્ઞમાનો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદિયેથ; કો પન વાદો તીહિ સત્તિસતેહિ હઞ્ઞમાનો’’તિ! ‘‘એવમેવ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણાહારો દટ્ઠબ્બોતિ વદામિ. વિઞ્ઞાણે, ભિક્ખવે, આહારે પરિઞ્ઞાતે નામરૂપં પરિઞ્ઞાતં હોતિ, નામરૂપે પરિઞ્ઞાતે અરિયસાવકસ્સ નત્થિ કિઞ્ચિ ઉત્તરિકરણીયન્તિ વદામી’’તિ. તતિયં.