૧૦. સુસિમસુત્તં

૭૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા સક્કતો હોતિ ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવર-પિણ્ડપાત-સેનાસન-ગિલાનપ્પચ્ચય-ભેસજ્જપરિક્ખારાનં. ભિક્ખુસઙ્ઘોપિ સક્કતો હોતિ ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવર-પિણ્ડપાત-સેનાસનગિલાનપ્પચ્ચય-ભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અઞ્ઞતિત્થિયા પન પરિબ્બાજકા અસક્કતા હોન્તિ અગરુકતા અમાનિતા અપૂજિતા અનપચિતા, ન લાભિનો ચીવર-પિણ્ડપાત-સેનાસનગિલાનપ્પચ્ચય-ભેસજ્જપરિક્ખારાનં.

તેન ખો પન સમયેન સુસિમો [સુસીમો (સી. ક.)] પરિબ્બાજકો રાજગહે પટિવસતિ મહતિયા પરિબ્બાજકપરિસાય સદ્ધિં. અથ ખો સુસિમસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ પરિસા સુસિમં પરિબ્બાજકં એતદવોચું – ‘‘એહિ ત્વં, આવુસો સુસિમ, સમણે ગોતમે બ્રહ્મચરિયં ચર. ત્વં ધમ્મં પરિયાપુણિત્વા અમ્હે વાચેય્યાસિ [વાચેસ્સસિ (પી. ક.)]. તં મયં ધમ્મં પરિયાપુણિત્વા ગિહીનં ભાસિસ્સામ. એવં મયમ્પિ સક્કતા ભવિસ્સામ ગરુકતા માનિતા પૂજિતા અપચિતા લાભિનો ચીવર-પિણ્ડપાતસેનાસન-ગિલાનપ્પચ્ચય-ભેસજ્જપરિક્ખારાન’’ન્તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો સુસિમો પરિબ્બાજકો સકાય પરિસાય પટિસ્સુણિત્વા યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા આનન્દેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સુસિમો પરિબ્બાજકો આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, આવુસો આનન્દ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે બ્રહ્મચરિયં ચરિતુ’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો સુસિમં પરિબ્બાજકં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અયં, ભન્તે, સુસિમો પરિબ્બાજકો એવમાહ – ‘ઇચ્છામહં, આવુસો આનન્દ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે બ્રહ્મચરિયં ચરિતુ’’ન્તિ. ‘‘તેનહાનન્દ, સુસિમં પબ્બાજેથા’’તિ. અલત્થ ખો સુસિમો પરિબ્બાજકો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞા બ્યાકતા હોતિ – ‘‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામા’’તિ. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા સુસિમો – ‘‘સમ્બહુલેહિ કિર ભિક્ખૂહિ ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞા બ્યાકતા – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સુસિમો યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સુસિમો તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિરાયસ્મન્તેહિ ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞા બ્યાકતા – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ.

‘‘અપિ પન [અપિ નુ (સી. સ્યા. કં.) એવમુપરિપિ] તુમ્હે આયસ્મન્તો એવં જાનન્તા એવં પસ્સન્તા અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોથ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોથ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોથ; આવિભાવં, તિરોભાવં, તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાના ગચ્છથ, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોથ, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છથ, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમથ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસથ પરિમજ્જથ, યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’.

‘‘અપિ પન તુમ્હે આયસ્મન્તો એવં જાનન્તા એવં પસ્સન્તા દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણાથ દિબ્બે ચ માનુસે ચ યે દૂરે સન્તિકે ચા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’.

‘‘અપિ પન તુમ્હે આયસ્મન્તો એવં જાનન્તા એવં પસ્સન્તા પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાથ – સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; વીતરાગં વા ચિત્તં વીતરાગં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; સદોસં વા ચિત્તં સદોસં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; વીતદોસં વા ચિત્તં વીતદોસં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; સમોહં વા ચિત્તં સમોહં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; વીતમોહં વા ચિત્તં વીતમોહં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; સંખિત્તં વા ચિત્તં સંખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં વિક્ખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; મહગ્ગતં વા ચિત્તં મહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; અમહગ્ગતં વા ચિત્તં અમહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; સઉત્તરં વા ચિત્તં સઉત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; અનુત્તરં વા ચિત્તં અનુત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; સમાહિતં વા ચિત્તં સમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; અસમાહિતં વા ચિત્તં અસમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; વિમુત્તં વા ચિત્તં વિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાથ; અવિમુત્તં વા ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’.

‘‘અપિ પન તુમ્હે આયસ્મન્તો એવં જાનન્તા એવં પસ્સન્તા અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરથ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તારીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ, અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’.

‘‘અપિ પન તુમ્હે આયસ્મન્તો એવં જાનન્તા એવં પસ્સન્તા દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સથ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાથ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા, અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના; ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા, અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ, ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સથ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’.

‘‘અપિ પન તુમ્હે આયસ્મન્તો એવં જાનન્તા એવં પસ્સન્તા યે તે સન્તા વિમોક્ખા અતિક્કમ્મ રૂપે આરુપ્પા, તે કાયેન ફુસિત્વા વિહરથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’.

‘‘એત્થ દાનિ આયસ્મન્તો ઇદઞ્ચ વેય્યાકરણં ઇમેસઞ્ચ ધમ્માનં અસમાપત્તિ; ઇદં નો, આવુસો, કથ’’ન્તિ? ‘‘પઞ્ઞાવિમુત્તા ખો મયં, આવુસો સુસિમા’’તિ.

‘‘ન ખ્વાહં ઇમસ્સ આયસ્મન્તાનં સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ. સાધુ મે આયસ્મન્તો તથા ભાસન્તુ યથાહં ઇમસ્સ આયસ્મન્તાનં સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનેય્ય’’ન્તિ. ‘‘આજાનેય્યાસિ વા ત્વં, આવુસો સુસિમ, ન વા ત્વં આજાનેય્યાસિ અથ ખો પઞ્ઞાવિમુત્તા મય’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા સુસિમો ઉટ્ઠાયાસના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સુસિમો યાવતકો તેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં અહોસિ કથાસલ્લાપો તં સબ્બં ભગવતો આરોચેસિ. ‘‘પુબ્બે ખો, સુસિમ, ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં, પચ્છા નિબ્બાને ઞાણ’’ન્તિ.

‘‘ન ખ્વાહં, ભન્તે, ઇમસ્સ ભગવતા [ભગવતો (પી.)] સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ. સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા તથા ભાસતુ યથાહં ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનેય્ય’’ન્તિ. ‘‘આજાનેય્યાસિ વા ત્વં, સુસિમ, ન વા ત્વં આજાનેય્યાસિ, અથ ખો ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં પુબ્બે, પચ્છા નિબ્બાને ઞાણં’’.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સુસિમ, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘સઞ્ઞા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘સઙ્ખારા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘તસ્માતિહ, સુસિમ, યં કિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં રૂપં નેતં મમ નેસોહમસ્મિ ન મેસો અત્તાતિ; એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. યા કાચિ વેદના અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ના અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકા વા સુખુમા વા હીના વા પણીતા વા યા દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બા વેદના નેતં મમ નેસોહમસ્મિ ન મેસો અત્તાતિ; એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. યા કાચિ સઞ્ઞા…પે… યે કેચિ સઙ્ખારા અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ના અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકા વા સુખુમા વા હીના વા પણીતા વા યે દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બે સઙ્ખારા નેતં મમ નેસોહમસ્મિ ન મેસો અત્તાતિ; એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. યં કિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં વિઞ્ઞાણં નેતં મમ નેસોહમસ્મિ ન મેસો અત્તાતિ; એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં.

‘‘એવં પસ્સં, સુસિમ, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ, વિરાગા વિમુચ્ચતિ, વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતિ.

‘‘‘જાતિપચ્ચયા જરામરણ’ન્તિ, સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘‘ભવપચ્ચયા જાતી’તિ, સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘‘ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો’તિ, સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘‘તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાન’ન્તિ, સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘વેદનાપચ્ચયા તણ્હાતિ… ફસ્સપચ્ચયા વેદનાતિ… સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સોતિ… નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનન્તિ… વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપન્તિ… સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણન્તિ… અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારાતિ, સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘‘જાતિનિરોધા જરામરણનિરોધો’તિ, સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘‘ભવનિરોધા જાતિનિરોધો’તિ સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘ઉપાદાનનિરોધા ભવનિરોધોતિ… તણ્હાનિરોધા ઉપાદાનનિરોધોતિ… વેદનાનિરોધા તણ્હાનિરોધોતિ… ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધોતિ… સળાયતનનિરોધા ફસ્સનિરોધોતિ… નામરૂપનિરોધા સળાયતનનિરોધોતિ… વિઞ્ઞાણનિરોધા નામરૂપનિરોધોતિ… સઙ્ખારનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધોતિ… અવિજ્જાનિરોધા સઙ્ખારનિરોધોતિ, સુસિમ, પસ્સસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘અપિ પન ત્વં, સુસિમ, એવં જાનન્તો એવં પસ્સન્તો અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોસિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોસિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોસિ; આવિભાવં, તિરોભાવં, તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છસિ, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોસિ, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાનો ગચ્છસિ, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમસિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસસિ પરિમજ્જસિ, યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેસી’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘અપિ પન ત્વં, સુસિમ, એવં જાનન્તો એવં પસ્સન્તો દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણસિ દિબ્બે ચ માનુસે ચ યે દૂરે સન્તિકે ચા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘અપિ પન ત્વં, સુસિમ, એવં જાનન્તો એવં પસ્સન્તો પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાસિ – સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનાસિ…પે… વિમુત્તં વા ચિત્તં વિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાસી’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘અપિ પન ત્વં, સુસિમ, એવં જાનન્તો એવં પસ્સન્તો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરસિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરસી’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘અપિ પન ત્વં, સુસિમ, એવં જાનન્તો એવં પસ્સન્તો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સસિ ચવમાને…પે… યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાસી’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘અપિ પન ત્વં, સુસિમ, એવં જાનન્તો એવં પસ્સન્તો યે તે સન્તા વિમોક્ખા અતિક્કમ્મ રૂપે, આરુપ્પા તે કાયેન ફુસિત્વા વિહરસી’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એત્થ દાનિ, સુસિમ, ઇદઞ્ચ વેય્યાકરણં ઇમેસઞ્ચ ધમ્માનં અસમાપત્તિ, ઇદં નો, સુસિમ, કથ’’ન્તિ?

અથ ખો આયસ્મા સુસિમો ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અચ્ચયો મં, ભન્તે, અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, ય્વાહં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે ધમ્મત્થેનકો પબ્બજિતો. તસ્સ મે, ભન્તે, ભગવા અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હાતુ આયતિં સંવરાયા’’તિ.

‘‘તગ્ઘ ત્વં, સુસિમ, અચ્ચયો અચ્ચગમા યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં, યો ત્વં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે ધમ્મત્થેનકો પબ્બજિતો. સેય્યથાપિ, સુસિમ, ચોરં આગુચારિં ગહેત્વા રઞ્ઞો દસ્સેય્યું – ‘અયં તે, દેવ, ચોરો આગુચારી, ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ તં દણ્ડં પણેહી’તિ. તમેનં રાજા એવં વદેય્ય – ‘ગચ્છથ, ભો, ઇમં પુરિસં દળ્હાય રજ્જુયા પચ્છાબાહં ગાળ્હબન્ધનં બન્ધિત્વા ખુરમુણ્ડં કરિત્વા ખરસ્સરેન પણવેન રથિયાય રથિયં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેત્વા દક્ખિણેન દ્વારેન નિક્ખામેત્વા દક્ખિણતો નગરસ્સ સીસં છિન્દથા’તિ. તમેનં રઞ્ઞો પુરિસા દળ્હાય રજ્જુયા પચ્છાબાહં ગાળ્હબન્ધનં બન્ધિત્વા ખુરમુણ્ડં કરિત્વા ખરસ્સરેન પણવેન રથિયાય રથિયં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેત્વા દક્ખિણેન દ્વારેન નિક્ખામેત્વા દક્ખિણતો નગરસ્સ સીસં છિન્દેય્યું. તં કિં મઞ્ઞસિ, સુસિમ, અપિ નુ સો પુરિસો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદિયેથા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘યં ખો સો, સુસિમ, પુરિસો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદિયેથ [પટિસંવેદિયેથ વા, ન વા પટિસંવેદિયેથ (ક.)]. યા એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે ધમ્મત્થેનકસ્સ પબ્બજ્જા, અયં તતો દુક્ખવિપાકતરા ચ કટુકવિપાકતરા ચ, અપિ ચ વિનિપાતાય સંવત્તતિ. યતો ચ ખો ત્વં, સુસિમ, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોસિ તં તે મયં પટિગ્ગણ્હામ. વુદ્ધિ હેસા, સુસિમ, અરિયસ્સ વિનયે યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ, આયતિઞ્ચ [આયતિં (સ્યા. કં.)] સંવરં આપજ્જતી’’તિ. દસમં.

મહાવગ્ગો સત્તમો.

તસ્સુદ્દાનં –

દ્વે અસ્સુતવતા વુત્તા, પુત્તમંસેન ચાપરં;

અત્થિરાગો ચ નગરં, સમ્મસં નળકલાપિયં;

કોસમ્બી ઉપયન્તિ ચ, દસમો સુસિમેન ચાતિ [દસમો વુત્તો સુસીમેનાતિ (સી.)].