૧. અસ્સુતવાસુત્તં

૬૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે…પે… ‘‘અસ્સુતવા, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો ઇમસ્મિં ચાતુમહાભૂતિકસ્મિં કાયસ્મિં નિબ્બિન્દેય્યપિ વિરજ્જેય્યપિ વિમુચ્ચેય્યપિ. તં કિસ્સ હેતુ? [ચાતુમ્મહાભૂતિકસ્મિં (સી. સ્યા. કં.)] દિસ્સતિ, ભિક્ખવે [દિસ્સતિ હિ ભિક્ખવે (સી. સ્યા. કં.)], ઇમસ્સ ચાતુમહાભૂતિકસ્સ કાયસ્સ આચયોપિ અપચયોપિ આદાનમ્પિ નિક્ખેપનમ્પિ. તસ્મા તત્રાસ્સુતવા પુથુજ્જનો નિબ્બિન્દેય્યપિ વિરજ્જેય્યપિ વિમુચ્ચેય્યપિ’’.

‘‘યઞ્ચ ખો એતં, ભિક્ખવે, વુચ્ચતિ ચિત્તં ઇતિપિ, મનો ઇતિપિ, વિઞ્ઞાણં ઇતિપિ, તત્રાસ્સુતવા પુથુજ્જનો નાલં નિબ્બિન્દિતું નાલં વિરજ્જિતું નાલં વિમુચ્ચિતું. તં કિસ્સ હેતુ? દીઘરત્તઞ્હેતં, ભિક્ખવે, અસ્સુતવતો પુથુજ્જનસ્સ અજ્ઝોસિતં મમાયિતં પરામટ્ઠં – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’તિ. તસ્મા તત્રાસ્સુતવા પુથુજ્જનો નાલં નિબ્બિન્દિતું નાલં વિરજ્જિતું નાલં વિમુચ્ચિતું.

‘‘વરં, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ઇમં ચાતુમહાભૂતિકં કાયં અત્તતો ઉપગચ્છેય્ય, ન ત્વેવ ચિત્તં. તં કિસ્સ હેતુ? દિસ્સતાયં, ભિક્ખવે, ચાતુમહાભૂતિકો કાયો એકમ્પિ વસ્સં તિટ્ઠમાનો દ્વેપિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો તીણિપિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો ચત્તારિપિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો પઞ્ચપિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો દસપિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો વીસતિપિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો તિંસમ્પિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો ચત્તારીસમ્પિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો પઞ્ઞાસમ્પિ વસ્સાનિ તિટ્ઠમાનો વસ્સસતમ્પિ તિટ્ઠમાનો, ભિય્યોપિ તિટ્ઠમાનો.

‘‘યઞ્ચ ખો એતં, ભિક્ખવે, વુચ્ચતિ ચિત્તં ઇતિપિ, મનો ઇતિપિ, વિઞ્ઞાણં ઇતિપિ, તં રત્તિયા ચ દિવસસ્સ ચ અઞ્ઞદેવ ઉપ્પજ્જતિ અઞ્ઞં નિરુજ્ઝતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મક્કટો અરઞ્ઞે પવને ચરમાનો સાખં ગણ્હતિ, તં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞં ગણ્હતિ, તં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞં ગણ્હતિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યમિદં વુચ્ચતિ ચિત્તં ઇતિપિ, મનો ઇતિપિ, વિઞ્ઞાણં ઇતિપિ, તં રત્તિયા ચ દિવસસ્સ ચ અઞ્ઞદેવ ઉપ્પજ્જતિ અઞ્ઞં નિરુજ્ઝતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો પટિચ્ચસમુપ્પાદંયેવ સાધુકં યોનિસો મનસિ કરોતિ – ‘ઇતિ ઇમસ્મિં સતિ ઇદં હોતિ, ઇમસ્સુપ્પાદા ઇદં ઉપ્પજ્જતિ; ઇમસ્મિં અસતિ ઇદં ન હોતિ, ઇમસ્સ નિરોધા ઇદં નિરુજ્ઝતિ – યદિદં અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા; સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં…પે… એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ. અવિજ્જાય ત્વેવ અસેસવિરાગનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો; સઙ્ખારનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો…પે… એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતી’’’તિ.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ, વિરાગા વિમુચ્ચતિ, વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. પઠમં.