૮. ચેતનાસુત્તં

૩૮. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘યઞ્ચ, ભિક્ખવે, ચેતેતિ યઞ્ચ પકપ્પેતિ યઞ્ચ અનુસેતિ, આરમ્મણમેતં [આરમણમેતં (?)] હોતિ વિઞ્ઞાણસ્સ ઠિતિયા. આરમ્મણે સતિ પતિટ્ઠા વિઞ્ઞાણસ્સ હોતિ. તસ્મિં પતિટ્ઠિતે વિઞ્ઞાણે વિરૂળ્હે આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ હોતિ. આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિયા સતિ આયતિં જાતિ જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા સમ્ભવન્તિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ’’.

‘‘નો ચે, ભિક્ખવે, ચેતેતિ નો ચે પકપ્પેતિ, અથ ચે અનુસેતિ, આરમ્મણમેતં હોતિ વિઞ્ઞાણસ્સ ઠિતિયા. આરમ્મણે સતિ પતિટ્ઠા વિઞ્ઞાણસ્સ હોતિ. તસ્મિં પતિટ્ઠિતે વિઞ્ઞાણે વિરૂળ્હે આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ હોતિ. આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિયા સતિ આયતિં જાતિજરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા સમ્ભવન્તિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

‘‘યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, નો ચેવ ચેતેતિ નો ચ પકપ્પેતિ નો ચ અનુસેતિ, આરમ્મણમેતં ન હોતિ વિઞ્ઞાણસ્સ ઠિતિયા. આરમ્મણે અસતિ પતિટ્ઠા વિઞ્ઞાણસ્સ ન હોતિ. તદપ્પતિટ્ઠિતે વિઞ્ઞાણે અવિરૂળ્હે આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ ન હોતિ. આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિયા અસતિ આયતિં જાતિજરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા નિરુજ્ઝન્તિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતી’’તિ. અટ્ઠમં.