૭. અચેલકસ્સપસુત્તં

૧૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિ. અદ્દસા ખો અચેલો કસ્સપો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો અચેલો કસ્સપો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પુચ્છેય્યામ મયં ભવન્તં ગોતમં કઞ્ચિદેવ [કિઞ્ચિદેવ (ક.)] દેસં, સચે નો ભવં ગોતમો ઓકાસં કરોતિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણાયા’’તિ.

‘‘અકાલો ખો તાવ, કસ્સપ, પઞ્હસ્સ; અન્તરઘરં પવિટ્ઠમ્હા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો અચેલો કસ્સપો ભગવન્તં એતદવોચ ‘‘પુચ્છેય્યામ મયં ભવન્તં ગોતમં કઞ્ચિદેવ દેસં, સચે નો ભવં ગોતમો ઓકાસં કરોતિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણાયા’’તિ. ‘‘અકાલો ખો તાવ, કસ્સપ, પઞ્હસ્સ; અન્તરઘરં પવિટ્ઠમ્હા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો અચેલો કસ્સપો…પે… અન્તરઘરં પવિટ્ઠમ્હાતિ. એવં વુત્તે, અચેલો કસ્સપો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ન ખો પન મયં ભવન્તં ગોતમં બહુદેવ પુચ્છિતુકામા’’તિ. ‘‘પુચ્છ, કસ્સપ, યદાકઙ્ખસી’’તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, ‘સયંકતં દુક્ખ’ન્તિ? ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ ભગવા અવોચ. ‘કિં પન, ભો ગોતમ, પરંકતં દુક્ખ’ન્તિ? ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ ભગવા અવોચ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, સયંકતઞ્ચ પરંકતઞ્ચ દુક્ખ’ન્તિ? ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ ભગવા અવોચ. ‘કિં પન ભો ગોતમ, અસયંકારં અપરંકારં અધિચ્ચસમુપ્પન્નં દુક્ખ’ન્તિ? ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ ભગવા અવોચ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, નત્થિ દુક્ખ’ન્તિ? ‘ન ખો, કસ્સપ, નત્થિ દુક્ખં. અત્થિ ખો, કસ્સપ, દુક્ખ’ન્તિ. ‘તેન હિ ભવં ગોતમો દુક્ખં ન જાનાતિ, ન પસ્સતી’તિ. ‘ન ખ્વાહં, કસ્સપ, દુક્ખં ન જાનામિ, ન પસ્સામિ. જાનામિ ખ્વાહં, કસ્સપ, દુક્ખં; પસ્સામિ ખ્વાહં, કસ્સપ, દુક્ખ’’’ન્તિ.

‘‘કિ નુ ખો, ભો ગોતમ, ‘સયંકતં દુક્ખ’ન્તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ વદેસિ. ‘કિં પન, ભો ગોતમ, પરંકતં દુક્ખ’ન્તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ વદેસિ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, સયંકતઞ્ચ પરંકતઞ્ચ દુક્ખ’ન્તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ વદેસિ. ‘કિં પન, ભો ગોતમ, અસયંકારં અપરંકારં અધિચ્ચસમુપ્પન્નં દુક્ખ’ન્તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘મા હેવં, કસ્સપા’તિ વદેસિ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, નત્થિ દુક્ખ’ન્તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો, કસ્સપ, નત્થિ દુક્ખં, અત્થિ ખો, કસ્સપ, દુક્ખ’ન્તિ વદેસિ. ‘તેન હિ ભવં ગોતમો દુક્ખં ન જાનાતિ ન પસ્સતી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખ્વાહં, કસ્સપ, દુક્ખં ન જાનામિ ન પસ્સામિ. જાનામિ ખ્વાહં, કસ્સપ, દુક્ખં; પસ્સામિ ખ્વાહં, કસ્સપ, દુક્ખ’ન્તિ વદેસિ. આચિક્ખતુ ચ [અયં ચકારો સી. પોત્થકે નત્થિ] મે, ભન્તે, ભગવા દુક્ખં. દેસેતુ ચ [અયં ચકારો સી. પોત્થકે નત્થિ] મે, ભન્તે, ભગવા દુક્ખ’’ન્તિ.

‘‘‘સો કરોતિ સો પટિસંવેદયતી’તિ [પટિસંવેદિયતીતિ (સી. પી. ક.)] ખો, કસ્સપ, આદિતો સતો ‘સયંકતં દુક્ખ’ન્તિ ઇતિ વદં સસ્સતં એતં પરેતિ. ‘અઞ્ઞો કરોતિ અઞ્ઞો પટિસંવેદયતી’તિ ખો, કસ્સપ, વેદનાભિતુન્નસ્સ સતો ‘પરંકતં દુક્ખ’ન્તિ ઇતિ વદં ઉચ્છેદં એતં પરેતિ. એતે તે, કસ્સપ, ઉભો અન્તે અનુપગમ્મ મજ્ઝેન તથાગતો ધમ્મં દેસેતિ – ‘અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા; સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં…પે… એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ. અવિજ્જાય ત્વેવ અસેસવિરાગનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો; સઙ્ખારનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો…પે… એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતી’’’તિ.

એવં વુત્તે, અચેલો કસ્સપો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે! સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય…પે… ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ; એવમેવં ભગવતા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભન્તે, ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. લભેય્યાહં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ.

‘‘યો ખો, કસ્સપ, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખતિ પબ્બજ્જં, આકઙ્ખતિ ઉપસમ્પદં, સો ચત્તારો માસે પરિવસતિ. ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન [અચ્ચયેન પરિવુટ્ઠપરિવાસં (સ્યા. કં. પી. ક.)] (પરિવુત્થપરિવાસં) આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ [ભિક્ખૂ આકઙ્ખમાના (સ્યા. કં. પી. ક.)] પબ્બાજેન્તિ ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય. અપિ ચ મયા પુગ્ગલવેમત્તતા વિદિતા’’તિ.

‘‘સચે, ભન્તે, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખતિ પબ્બજ્જં, આકઙ્ખતિ ઉપસમ્પદં, ચત્તારો માસે પરિવસતિ. ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન [અચ્ચયેન પરિવુટ્ઠપરિવાસં (સ્યા. કં. પી. ક.)] (પરિવુત્થપરિવાસં) આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ [ભિક્ખૂ આકઙ્ખમાના (સ્યા. કં. પી. ક.)] પબ્બાજેન્તિ ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય. અહં ચત્તારિ વસ્સાનિ પરિવસિસ્સામિ, ચતુન્નં વસ્સાનં અચ્ચયેન [અચ્ચયેન પરિવુટ્ઠપરિવાસં (સ્યા. કં. પી. ક.)] (પરિવુત્થપરિવાસં) આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તુ ઉપસમ્પાદેન્તુ ભિક્ખુભાવાયા’’તિ.

અલત્થ ખો અચેલો કસ્સપો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં. અચિરૂપસમ્પન્નો ચ પનાયસ્મા કસ્સપો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘‘ખીણા જાતિ વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ચ પનાયસ્મા કસ્સપો અરહતં અહોસીતિ. સત્તમં.