૯. વનસંયુત્તં

૧. વિવેકસુત્તં

૨૨૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ દિવાવિહારગતો પાપકે અકુસલે વિતક્કે વિતક્કેતિ ગેહનિસ્સિતે. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તસ્સ ભિક્ખુનો અનુકમ્પિકા અત્થકામા તં ભિક્ખું સંવેજેતુકામા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘વિવેકકામોસિ વનં પવિટ્ઠો,

અથ તે મનો નિચ્છરતી બહિદ્ધા;

જનો જનસ્મિં વિનયસ્સુ છન્દં,

તતો સુખી હોહિસિ વીતરાગો.

‘‘અરતિં પજહાસિ સતો, ભવાસિ સતં તં સારયામસે;

પાતાલરજો હિ દુત્તરો, મા તં કામરજો અવાહરિ.

‘‘સકુણો યથા પંસુકુન્થિતો [પંસુકુણ્ઠિતો (ક.), પંસુકુણ્ડિતો (સી. સ્યા. કં. પી.)], વિધુનં પાતયતિ સિતં રજં;

એવં ભિક્ખુ પધાનવા સતિમા, વિધુનં પાતયતિ સિતં રજ’’ન્તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ તાય દેવતાય સંવેજિતો સંવેગમાપાદીતિ.

૨. ઉપટ્ઠાનસુત્તં

૨૨૨. એકં સમયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ દિવાવિહારગતો સુપતિ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તસ્સ ભિક્ખુનો અનુકમ્પિકા અત્થકામા તં ભિક્ખું સંવેજેતુકામા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘ઉટ્ઠેહિ ભિક્ખુ કિં સેસિ, કો અત્થો સુપિતેન [સુપિનેન (સી.)] તે;

આતુરસ્સ હિ કા નિદ્દા, સલ્લવિદ્ધસ્સ રુપ્પતો.

‘‘યાય સદ્ધાય પબ્બજિતો [યાય સદ્ધાપબ્બજિતો (સી. સ્યા. કં.)], અગારસ્માનગારિયં;

તમેવ સદ્ધં બ્રૂહેહિ, મા નિદ્દાય વસં ગમી’’તિ.

‘‘અનિચ્ચા અદ્ધુવા કામા, યેસુ મન્દોવ મુચ્છિતો;

બદ્ધેસુ [ખન્ધેસુ (સી.)] મુત્તં અસિતં, કસ્મા પબ્બજિતં તપે.

‘‘છન્દરાગસ્સ વિનયા, અવિજ્જાસમતિક્કમા;

તં ઞાણં પરમોદાનં [પરિયોદાતં (સી. પી.), પરમોદાતં (સ્યા. કં.), પરમવોદાનં (સી. અટ્ઠ.)], કસ્મા પબ્બજિતં તપે.

‘‘છેત્વા [ભેત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.)] અવિજ્જં વિજ્જાય, આસવાનં પરિક્ખયા;

અસોકં અનુપાયાસં, કસ્મા પબ્બજિતં તપે.

‘‘આરદ્ધવીરિયં પહિતત્તં, નિચ્ચં દળ્હપરક્કમં;

નિબ્બાનં અભિકઙ્ખન્તં, કસ્મા પબ્બજિતં તપે’’તિ.

૩. કસ્સપગોત્તસુત્તં

૨૨૩. એકં સમયં આયસ્મા કસ્સપગોત્તો કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા કસ્સપગોત્તો દિવાવિહારગતો અઞ્ઞતરં છેતં ઓવદતિ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા આયસ્મન્તં કસ્સપગોત્તં સંવેજેતુકામા યેનાયસ્મા કસ્સપગોત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં કસ્સપગોત્તં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘ગિરિદુગ્ગચરં છેતં, અપ્પપઞ્ઞં અચેતસં;

અકાલે ઓવદં ભિક્ખુ, મન્દોવ પટિભાતિ મં.

‘‘સુણાતિ ન વિજાનાતિ, આલોકેતિ ન પસ્સતિ;

ધમ્મસ્મિં ભઞ્ઞમાનસ્મિં, અત્થં બાલો ન બુજ્ઝતિ.

‘‘સચેપિ દસ પજ્જોતે, ધારયિસ્સસિ કસ્સપ;

નેવ દક્ખતિ રૂપાનિ, ચક્ખુ હિસ્સ ન વિજ્જતી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા કસ્સપગોત્તો તાય દેવતાય સંવેજિતો સંવેગમાપાદીતિ.

૪. સમ્બહુલસુત્તં

૨૨૪. એકં સમયં સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ વિહરન્તિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. અથ ખો તે ભિક્ખૂ વસ્સંવુટ્ઠા [વસ્સંવુત્થા (સી. સ્યા. કં. પી.)] તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિંસુ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તે ભિક્ખૂ અપસ્સન્તી પરિદેવમાના તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘અરતિ વિય મેજ્જ ખાયતિ,

બહુકે દિસ્વાન વિવિત્તે આસને;

તે ચિત્તકથા બહુસ્સુતા,

કોમે ગોતમસાવકા ગતા’’તિ.

એવં વુત્તે, અઞ્ઞતરા દેવતા તં દેવતં ગાથાય પચ્ચભાસિ –

‘‘માગધં ગતા કોસલં ગતા, એકચ્ચિયા પન વજ્જિભૂમિયા;

મગા વિય અસઙ્ગચારિનો, અનિકેતા વિહરન્તિ ભિક્ખવો’’તિ.

૫. આનન્દસુત્તં

૨૨૫. એકં સમયં આયસ્મા આનન્દો કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા આનન્દો અતિવેલં ગિહિસઞ્ઞત્તિબહુલો વિહરતિ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા આયસ્મતો આનન્દસ્સ અનુકમ્પિકા અત્થકામા આયસ્મન્તં આનન્દં સંવેજેતુકામા યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘રુક્ખમૂલગહનં પસક્કિય, નિબ્બાનં હદયસ્મિં ઓપિય;

ઝા ગોતમ મા પમાદો [મા ચ પમાદો (સી. પી.)], કિં તે બિળિબિળિકા કરિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો તાય દેવતાય સંવેજિતો સંવેગમાપાદીતિ.

૬. અનુરુદ્ધસુત્તં

૨૨૬. એકં સમયં આયસ્મા અનુરુદ્ધો કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. અથ ખો અઞ્ઞતરા તાવતિંસકાયિકા દેવતા જાલિની નામ આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ પુરાણદુતિયિકા યેનાયસ્મા અનુરુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘તત્થ ચિત્તં પણિધેહિ, યત્થ તે વુસિતં પુરે;

તાવતિંસેસુ દેવેસુ, સબ્બકામસમિદ્ધિસુ;

પુરક્ખતો પરિવુતો, દેવકઞ્ઞાહિ સોભસી’’તિ.

‘‘દુગ્ગતા દેવકઞ્ઞાયો, સક્કાયસ્મિં પતિટ્ઠિતા;

તે ચાપિ દુગ્ગતા સત્તા, દેવકઞ્ઞાહિ પત્થિતા’’તિ.

‘‘ન તે સુખં પજાનન્તિ, યે ન પસ્સન્તિ નન્દનં;

આવાસં નરદેવાનં, તિદસાનં યસસ્સિન’’ન્તિ.

‘‘ન ત્વં બાલે વિજાનાસિ, યથા અરહતં વચો;

અનિચ્ચા સબ્બસઙ્ખારા, ઉપ્પાદવયધમ્મિનો;

ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ, તેસં વૂપસમો સુખો.

‘‘નત્થિ દાનિ પુનાવાસો, દેવકાયસ્મિ જાલિનિ;

વિક્ખીણો જાતિસંસારો, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’તિ.

૭. નાગદત્તસુત્તં

૨૨૭. એકં સમયં આયસ્મા નાગદત્તો કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા નાગદત્તો અતિકાલેન ગામં પવિસતિ, અતિદિવા પટિક્કમતિ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા આયસ્મતો નાગદત્તસ્સ અનુકમ્પિકા અત્થકામા આયસ્મન્તં નાગદત્તં સંવેજેતુકામા યેનાયસ્મા નાગદત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં નાગદત્તં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘કાલે પવિસ નાગદત્ત, દિવા ચ આગન્ત્વા અતિવેલચારી;

સંસટ્ઠો ગહટ્ઠેહિ, સમાનસુખદુક્ખો.

‘‘ભાયામિ નાગદત્તં સુપ્પગબ્ભં, કુલેસુ વિનિબદ્ધં;

મા હેવ મચ્ચુરઞ્ઞો બલવતો, અન્તકસ્સ વસં ઉપેસી’’તિ [વસમેય્યાતિ (સી. પી.), વસમેસીતિ (સ્યા. કં.)].

અથ ખો આયસ્મા નાગદત્તો તાય દેવતાય સંવેજિતો સંવેગમાપાદીતિ.

૮. કુલઘરણીસુત્તં

૨૨૮. એકં સમયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરસ્મિં કુલે અતિવેલં અજ્ઝોગાળ્હપ્પત્તો વિહરતિ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તસ્સ ભિક્ખુનો અનુકમ્પિકા અત્થકામા તં ભિક્ખું સંવેજેતુકામા યા તસ્મિં કુલે કુલઘરણી, તસ્સા વણ્ણં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘નદીતીરેસુ સણ્ઠાને, સભાસુ રથિયાસુ ચ;

જના સઙ્ગમ્મ મન્તેન્તિ, મઞ્ચ તઞ્ચ [ત્વઞ્ચ (ક.)] કિમન્તર’’ન્તિ.

‘‘બહૂહિ સદ્દા પચ્ચૂહા, ખમિતબ્બા તપસ્સિના;

ન તેન મઙ્કુ હોતબ્બં, ન હિ તેન કિલિસ્સતિ.

‘‘યો ચ સદ્દપરિત્તાસી, વને વાતમિગો યથા;

લહુચિત્તોતિ તં આહુ, નાસ્સ સમ્પજ્જતે વત’’ન્તિ.

૯. વજ્જિપુત્તસુત્તં

૨૨૯. એકં સમયં અઞ્ઞતરો વજ્જિપુત્તકો ભિક્ખુ વેસાલિયં વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન વેસાલિયં વજ્જિપુત્તકો સબ્બરત્તિચારો હોતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ વેસાલિયા તૂરિય-તાળિત-વાદિત-નિગ્ઘોસસદ્દં સુત્વા પરિદેવમાનો તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘એકકા મયં અરઞ્ઞે વિહરામ,

અપવિદ્ધંવ [અપવિટ્ઠંવ (સ્યા. કં.)] વનસ્મિં દારુકં;

એતાદિસિકાય રત્તિયા,

કો સુ નામમ્હેહિ [નામ અમ્હેહિ (સી. પી.)] પાપિયો’’તિ.

અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તસ્સ ભિક્ખુનો અનુકમ્પિકા અત્થકામા તં ભિક્ખું સંવેજેતુકામા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘એકકોવ ત્વં અરઞ્ઞે વિહરસિ, અપવિદ્ધંવ વનસ્મિં દારુકં;

તસ્સ તે બહુકા પિહયન્તિ, નેરયિકા વિય સગ્ગગામિન’’ન્તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ તાય દેવતાય સંવેજિતો સંવેગમાપાદીતિ.

૧૦. સજ્ઝાયસુત્તં

૨૩૦. એકં સમયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ યં સુદં પુબ્બે અતિવેલં સજ્ઝાયબહુલો વિહરતિ સો અપરેન સમયેન અપ્પોસ્સુક્કો તુણ્હીભૂતો સઙ્કસાયતિ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તસ્સ ભિક્ખુનો ધમ્મં અસુણન્તી યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘કસ્મા તુવં ધમ્મપદાનિ ભિક્ખુ, નાધીયસિ ભિક્ખૂહિ સંવસન્તો;

સુત્વાન ધમ્મં લભતિપ્પસાદં, દિટ્ઠેવ ધમ્મે લભતિપ્પસંસ’’ન્તિ.

‘‘અહુ પુરે ધમ્મપદેસુ છન્દો, યાવ વિરાગેન સમાગમિમ્હ;

યતો વિરાગેન સમાગમિમ્હ, યં કિઞ્ચિ દિટ્ઠંવ સુતં મુતં વા;

અઞ્ઞાય નિક્ખેપનમાહુ સન્તો’’તિ.

૧૧. અકુસલવિતક્કસુત્તં

૨૩૧. એકં સમયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ દિવાવિહારગતો પાપકે અકુસલે વિતક્કે વિતક્કેતિ, સેય્યથિદં – કામવિતક્કં, બ્યાપાદવિતક્કં, વિહિંસાવિતક્કં. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તસ્સ ભિક્ખુનો અનુકમ્પિકા અત્થકામા તં ભિક્ખું સંવેજેતુકામા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘અયોનિસો મનસિકારા, સો વિતક્કેહિ ખજ્જસિ;

અયોનિસો [અયોનિં (પી. ક.)] પટિનિસ્સજ્જ, યોનિસો અનુચિન્તય.

‘‘સત્થારં ધમ્મમારબ્ભ, સઙ્ઘં સીલાનિ અત્તનો;

અધિગચ્છસિ પામોજ્જં, પીતિસુખમસંસયં;

તતો પામોજ્જબહુલો, દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સસી’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ તાય દેવતાય સંવેજિતો સંવેગમાપાદીતિ.

૧૨. મજ્ઝન્હિકસુત્તં

૨૩૨. એકં સમયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. અથ ખો તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તસ્સ ભિક્ખુનો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ઠિતે મજ્ઝન્હિકે કાલે, સન્નિસીવેસુ [સન્નિસિન્નેસુ (સ્યા. કં. પી.)] પક્ખિસુ;

સણતેવ બ્રહારઞ્ઞં, તં ભયં પટિભાતિ મં.

‘‘ઠિતે મજ્ઝન્હિકે કાલે, સન્નિસીવેસુ પક્ખિસુ;

સણતેવ બ્રહારઞ્ઞં, સા રતિ પટિભાતિ મ’’ન્તિ.

૧૩. પાકતિન્દ્રિયસુત્તં

૨૩૩. એકં સમયં સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કોસલેસુ વિહરન્તિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે ઉદ્ધતા ઉન્નળા ચપલા મુખરા વિકિણ્ણવાચા મુટ્ઠસ્સતિનો અસમ્પજાના અસમાહિતા વિબ્ભન્તચિત્તા પાકતિન્દ્રિયા. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તેસં ભિક્ખૂનં અનુકમ્પિકા અત્થકામા તે ભિક્ખૂ સંવેજેતુકામા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘સુખજીવિનો પુરે આસું, ભિક્ખૂ ગોતમસાવકા;

અનિચ્છા પિણ્ડમેસના, અનિચ્છા સયનાસનં;

લોકે અનિચ્ચતં ઞત્વા, દુક્ખસ્સન્તં અકંસુ તે.

‘‘દુપ્પોસં કત્વા અત્તાનં, ગામે ગામણિકા વિય;

ભુત્વા ભુત્વા નિપજ્જન્તિ, પરાગારેસુ મુચ્છિતા.

‘‘સઙ્ઘસ્સ અઞ્જલિં કત્વા, ઇધેકચ્ચે વદામહં;

અપવિદ્ધા [અપવિટ્ઠા (સ્યા. કં.)] અનાથા તે, યથા પેતા તથેવ તે.

‘‘યે ખો પમત્તા વિહરન્તિ, તે મે સન્ધાય ભાસિતં;

યે અપ્પમત્તા વિહરન્તિ, નમો તેસં કરોમહ’’ન્તિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ તાય દેવતાય સંવેજિતા સંવેગમાપાદુન્તિ.

૧૪. ગન્ધત્થેનસુત્તં

૨૩૪. એકં સમયં અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ વિહરતિ અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સો ભિક્ખુ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો પોક્ખરણિં ઓગાહેત્વા પદુમં ઉપસિઙ્ઘતિ. અથ ખો યા તસ્મિં વનસણ્ડે અધિવત્થા દેવતા તસ્સ ભિક્ખુનો અનુકમ્પિકા અત્થકામા તં ભિક્ખું સંવેજેતુકામા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘યમેતં વારિજં પુપ્ફં, અદિન્નં ઉપસિઙ્ઘસિ;

એકઙ્ગમેતં થેય્યાનં, ગન્ધત્થેનોસિ મારિસા’’તિ.

‘‘ન હરામિ ન ભઞ્જામિ, આરા સિઙ્ઘામિ વારિજં;

અથ કેન નુ વણ્ણેન, ગન્ધત્થેનોતિ વુચ્ચતિ.

‘‘ય્વાયં ભિસાનિ ખનતિ, પુણ્ડરીકાનિ ભઞ્જતિ;

એવં આકિણ્ણકમ્મન્તો, કસ્મા એસો ન વુચ્ચતી’’તિ.

‘‘આકિણ્ણલુદ્દો પુરિસો, ધાતિચેલંવ મક્ખિતો;

તસ્મિં મે વચનં નત્થિ, ત્વઞ્ચારહામિ વત્તવે.

‘‘અનઙ્ગણસ્સ પોસસ્સ, નિચ્ચં સુચિગવેસિનો;

વાલગ્ગમત્તં પાપસ્સ, અબ્ભામત્તંવ ખાયતી’’તિ.

‘‘અદ્ધા મં યક્ખ જાનાસિ, અથો મે અનુકમ્પસિ;

પુનપિ યક્ખ વજ્જાસિ, યદા પસ્સસિ એદિસ’’ન્તિ.

‘‘નેવ તં ઉપજીવામ, નપિ તે ભતકામ્હસે;

ત્વમેવ ભિક્ખુ જાનેય્ય, યેન ગચ્છેય્ય સુગ્ગતિ’’ન્તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ તાય દેવતાય સંવેજિતો સંવેગમાપાદીતિ.

વનસંયુત્તં સમત્તં.