૧૦. યક્ખસંયુત્તં

૧. ઇન્દકસુત્તં

૨૩૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ ઇન્દકૂટે પબ્બતે, ઇન્દકસ્સ યક્ખસ્સ ભવને. અથ ખો ઇન્દકો યક્ખો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘રૂપં ન જીવન્તિ વદન્તિ બુદ્ધા, કથં ન્વયં વિન્દતિમં સરીરં;

કુતસ્સ અટ્ઠીયકપિણ્ડમેતિ, કથં ન્વયં સજ્જતિ ગબ્ભરસ્મિ’’ન્તિ.

‘‘પઠમં કલલં હોતિ, કલલા હોતિ અબ્બુદં;

અબ્બુદા જાયતે પેસિ, પેસિ નિબ્બત્તતી ઘનો;

ઘના પસાખા જાયન્તિ, કેસા લોમા નખાપિ ચ.

‘‘યઞ્ચસ્સ ભુઞ્જતી માતા, અન્નં પાનઞ્ચ ભોજનં;

તેન સો તત્થ યાપેતિ, માતુકુચ્છિગતો નરો’’તિ.

૨. સક્કનામસુત્તં

૨૩૬. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે. અથ ખો સક્કનામકો યક્ખો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘સબ્બગન્થપ્પહીનસ્સ, વિપ્પમુત્તસ્સ તે સતો;

સમણસ્સ ન તં સાધુ, યદઞ્ઞમનુસાસસી’’તિ [યદઞ્ઞમનુસાસતીતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)].

‘‘યેન કેનચિ વણ્ણેન, સંવાસો સક્ક જાયતિ;

ન તં અરહતિ સપ્પઞ્ઞો, મનસા અનુકમ્પિતું.

‘‘મનસા ચે પસન્નેન, યદઞ્ઞમનુસાસતિ;

ન તેન હોતિ સંયુત્તો, યાનુકમ્પા [સાનુકમ્પા (સી. પી.)] અનુદ્દયા’’તિ.

૩. સૂચિલોમસુત્તં

૨૩૭. એકં સમયં ભગવા ગયાયં વિહરતિ ટઙ્કિતમઞ્ચે સૂચિલોમસ્સ યક્ખસ્સ ભવને. તેન ખો પન સમયેન ખરો ચ યક્ખો સૂચિલોમો ચ યક્ખો ભગવતો અવિદૂરે અતિક્કમન્તિ. અથ ખો ખરો યક્ખો સૂચિલોમં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘એસો સમણો’’તિ! ‘‘નેસો સમણો, સમણકો એસો’’. ‘‘યાવ જાનામિ યદિ વા સો સમણો યદિ વા પન સો સમણકો’’તિ.

અથ ખો સૂચિલોમો યક્ખો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાયં ઉપનામેસિ. અથ ખો ભગવા કાયં અપનામેસિ. અથ ખો સૂચિલોમો યક્ખો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભાયસિ મં સમણા’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં તં, આવુસો, ભાયામિ; અપિ ચ તે સમ્ફસ્સો પાપકો’’તિ. ‘‘પઞ્હં તં, સમણ પુચ્છિસ્સામિ. સચે મે ન બ્યાકરિસ્સસિ, ચિત્તં વા તે ખિપિસ્સામિ, હદયં વા તે ફાલેસ્સામિ, પાદેસુ વા ગહેત્વા પારગઙ્ગાય [પારં ગઙ્ગાય (ક.)] ખિપિસ્સામી’’તિ. ‘‘ન ખ્વાહં તં, આવુસો, પસ્સામિ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય, યો મે ચિત્તં વા ખિપેય્ય હદયં વા ફાલેય્ય પાદેસુ વા ગહેત્વા પારગઙ્ગાય ખિપેય્ય; અપિ ચ ત્વં, આવુસો, પુચ્છ યદા કઙ્ખસી’’તિ. અથ ખો સૂચિલોમો યક્ખો ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ – ( ) [(અથ ખો સૂચિલોમો યક્ખો ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ.) (સી.)]

‘‘રાગો ચ દોસો ચ કુતોનિદાના,

અરતી રતી લોમહંસો કુતોજા;

કુતો સમુટ્ઠાય મનોવિતક્કા,

કુમારકા ધઙ્કમિવોસ્સજન્તી’’તિ.

‘‘રાગો ચ દોસો ચ ઇતોનિદાના,

અરતી રતી લોમહંસો ઇતોજા;

ઇતો સમુટ્ઠાય મનોવિતક્કા,

કુમારકા ધઙ્કમિવોસ્સજન્તિ.

‘‘સ્નેહજા અત્તસમ્ભૂતા, નિગ્રોધસ્સેવ ખન્ધજા;

પુથૂ વિસત્તા કામેસુ, માલુવાવ વિતતા [વિત્થતા (સ્યા. કં.)] વને.

‘‘યે નં પજાનન્તિ યતોનિદાનં,

તે નં વિનોદેન્તિ સુણોહિ યક્ખ;

તે દુત્તરં ઓઘમિમં તરન્તિ,

અતિણ્ણપુબ્બં અપુનબ્ભવાયા’’તિ.

૪. મણિભદ્દસુત્તં

૨૩૮. એકં સમયં ભગવા મગધેસુ વિહરતિ મણિમાલિકે ચેતિયે મણિભદ્દસ્સ યક્ખસ્સ ભવને. અથ ખો મણિભદ્દો યક્ખો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘સતીમતો સદા ભદ્દં, સતિમા સુખમેધતિ;

સતીમતો સુવે સેય્યો, વેરા ચ પરિમુચ્ચતી’’તિ.

‘‘સતીમતો સદા ભદ્દં, સતિમા સુખમેધતિ;

સતીમતો સુવે સેય્યો, વેરા ન પરિમુચ્ચતિ.

‘‘યસ્સ સબ્બમહોરત્તં [રત્તિં (સ્યા. કં. ક.)], અહિંસાય રતો મનો;

મેત્તં સો સબ્બભૂતેસુ, વેરં તસ્સ ન કેનચી’’તિ.

૫. સાનુસુત્તં

૨૩૯. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરિસ્સા ઉપાસિકાય સાનુ નામ પુત્તો યક્ખેન ગહિતો હોતિ. અથ ખો સા ઉપાસિકા પરિદેવમાના તાયં વેલાયં ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

‘‘ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં, યા ચ પક્ખસ્સ અટ્ઠમી;

પાટિહારિયપક્ખઞ્ચ, અટ્ઠઙ્ગસુસમાગતં.

‘‘ઉપોસથં ઉપવસન્તિ, બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ યે;

ન તેહિ યક્ખા કીળન્તિ, ઇતિ મે અરહતં સુતં;

સા દાનિ અજ્જ પસ્સામિ, યક્ખા કીળન્તિ સાનુના’’તિ.

‘‘ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં, યા ચ પક્ખસ્સ અટ્ઠમી;

પાટિહારિયપક્ખઞ્ચ, અટ્ઠઙ્ગસુસમાગતં;

ઉપોસથં ઉપવસન્તિ, બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ યે.

‘‘ન તેહિ યક્ખા કીળન્તિ, સાહુ તે અરહતં સુતં;

સાનું પબુદ્ધં વજ્જાસિ, યક્ખાનં વચનં ઇદં;

માકાસિ પાપકં કમ્મં, આવિ વા યદિ વા રહો.

‘‘સચે ચ [સચેવ (સ્યા. કં. પી. ક.), યઞ્ચેવ (સી.)] પાપકં કમ્મં, કરિસ્સસિ કરોસિ વા;

ન તે દુક્ખા પમુત્યત્થિ, ઉપ્પચ્ચાપિ પલાયતો’’તિ.

‘‘મતં વા અમ્મ રોદન્તિ, યો વા જીવં ન દિસ્સતિ;

જીવન્તં અમ્મ પસ્સન્તી, કસ્મા મં અમ્મ રોદસી’’તિ.

‘‘મતં વા પુત્ત રોદન્તિ, યો વા જીવં ન દિસ્સતિ;

યો ચ કામે ચજિત્વાન, પુનરાગચ્છતે ઇધ;

તં વાપિ પુત્ત રોદન્તિ, પુન જીવં મતો હિ સો.

‘‘કુક્કુળા ઉબ્ભતો તાત, કુક્કુળં [કુક્કુળે (સી.)] પતિતુમિચ્છસિ;

નરકા ઉબ્ભતો તાત, નરકં પતિતુમિચ્છસિ.

‘‘અભિધાવથ ભદ્દન્તે, કસ્સ ઉજ્ઝાપયામસે;

આદિત્તા નીહતં [નિબ્ભતં (સ્યા. કં. ક.), નિભતં (પી. ક.)] ભણ્ડં, પુન ડય્હિતુમિચ્છસી’’તિ.

૬. પિયઙ્કરસુત્તં

૨૪૦. એકં સમયં આયસ્મા અનુરુદ્ધો સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા અનુરુદ્ધો રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય ધમ્મપદાનિ ભાસતિ. અથ ખો પિયઙ્કરમાતા યક્ખિની પુત્તકં એવં તોસેસિ –

‘‘મા સદ્દં કરિ પિયઙ્કર, ભિક્ખુ ધમ્મપદાનિ ભાસતિ;

અપિ [અપિ (સી.)] ચ ધમ્મપદં વિજાનિય, પટિપજ્જેમ હિતાય નો સિયા.

‘‘પાણેસુ ચ સંયમામસે, સમ્પજાનમુસા ન ભણામસે;

સિક્ખેમ સુસીલ્યમત્તનો [સુસીલમત્તનો (સી. ક.)], અપિ મુચ્ચેમ પિસાચયોનિયા’’તિ.

૭. પુનબ્બસુસુત્તં

૨૪૧. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા ભિક્ખૂ નિબ્બાનપટિસંયુત્તાય ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ. તે ચ ભિક્ખૂ અટ્ઠિં કત્વા મનસિ કત્વા સબ્બચેતસા સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતા ધમ્મં સુણન્તિ. અથ ખો પુનબ્બસુમાતા યક્ખિની પુત્તકે એવં તોસેસિ –

‘‘તુણ્હી ઉત્તરિકે હોહિ, તુણ્હી હોહિ પુનબ્બસુ;

યાવાહં બુદ્ધસેટ્ઠસ્સ, ધમ્મં સોસ્સામિ સત્થુનો.

‘‘નિબ્બાનં ભગવા આહ, સબ્બગન્થપ્પમોચનં;

અતિવેલા ચ મે હોતિ, અસ્મિં ધમ્મે પિયાયના.

‘‘પિયો લોકે સકો પુત્તો, પિયો લોકે સકો પતિ;

તતો પિયતરા મય્હં, અસ્સ ધમ્મસ્સ મગ્ગના.

‘‘ન હિ પુત્તો પતિ વાપિ, પિયો દુક્ખા પમોચયે;

યથા સદ્ધમ્મસ્સવનં, દુક્ખા મોચેતિ પાણિનં.

‘‘લોકે દુક્ખપરેતસ્મિં, જરામરણસંયુતે;

જરામરણમોક્ખાય, યં ધમ્મં અભિસમ્બુધં;

તં ધમ્મં સોતુમિચ્છામિ, તુણ્હી હોહિ પુનબ્બસૂ’’તિ.

‘‘અમ્મા ન બ્યાહરિસ્સામિ, તુણ્હીભૂતાયમુત્તરા;

ધમ્મમેવ નિસામેહિ, સદ્ધમ્મસ્સવનં સુખં;

સદ્ધમ્મસ્સ અનઞ્ઞાય, અમ્મા દુક્ખં ચરામસે.

‘‘એસ દેવમનુસ્સાનં, સમ્મૂળ્હાનં પભઙ્કરો;

બુદ્ધો અન્તિમસારીરો, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા’’તિ.

‘‘સાધુ ખો પણ્ડિતો નામ, પુત્તો જાતો ઉરેસયો;

પુત્તો મે બુદ્ધસેટ્ઠસ્સ, ધમ્મં સુદ્ધં પિયાયતિ.

‘‘પુનબ્બસુ સુખી હોહિ, અજ્જાહમ્હિ સમુગ્ગતા;

દિટ્ઠાનિ અરિયસચ્ચાનિ, ઉત્તરાપિ સુણાતુ મે’’તિ.

૮. સુદત્તસુત્તં

૨૪૨. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ સીતવને. તેન ખો પન સમયેન અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ રાજગહં અનુપ્પત્તો હોતિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અસ્સોસિ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ – ‘‘બુદ્ધો કિર લોકે ઉપ્પન્નો’’તિ. તાવદેવ ચ પન ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુકામો હોતિ. અથસ્સ અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અકાલો ખો અજ્જ ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સ્વે દાનાહં કાલેન ભગવન્તં દસ્સનાય ગમિસ્સામી’’તિ બુદ્ધગતાય સતિયા નિપજ્જિ. રત્તિયા સુદં તિક્ખત્તું વુટ્ઠાસિ પભાતન્તિ મઞ્ઞમાનો. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન સિવથિકદ્વારં [સીવથિકદ્વારં (સી. સ્યા. કં. પી.)] તેનુપસઙ્કમિ. અમનુસ્સા દ્વારં વિવરિંસુ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ નગરમ્હા નિક્ખમન્તસ્સ આલોકો અન્તરધાયિ, અન્ધકારો પાતુરહોસિ, ભયં છમ્ભિતત્તં લોમહંસો ઉદપાદિ, તતોવ પુન નિવત્તિતુકામો અહોસિ. અથ ખો સિવકો [સીવકો (સી. પી.)] યક્ખો અન્તરહિતો સદ્દમનુસ્સાવેસિ –

‘‘સતં હત્થી સતં અસ્સા, સતં અસ્સતરીરથા;

સતં કઞ્ઞાસહસ્સાનિ, આમુક્કમણિકુણ્ડલા;

એકસ્સ પદવીતિહારસ્સ, કલં નાગ્ઘન્તિ સોળસિં.

‘‘અભિક્કમ ગહપતિ, અભિક્કમ ગહપતિ;

અભિક્કમનં તે સેય્યો, નો પટિક્કમન’’ન્તિ.

અથ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ અન્ધકારો અન્તરધાયિ, આલોકો પાતુરહોસિ, યં અહોસિ ભયં છમ્ભિતત્તં લોમહંસો, સો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. દુતિયમ્પિ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ આલોકો અન્તરધાયિ, અન્ધકારો પાતુરહોસિ, ભયં છમ્ભિતત્તં લોમહંસો ઉદપાદિ, તતોવ પુન નિવત્તિતુકામો અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો સિવકો યક્ખો અન્તરહિતો સદ્દમનુસ્સાવેસિ –

‘‘સતં હત્થી સતં અસ્સા…પે…

કલં નાગ્ઘન્તિ સોળસિં.

‘‘અભિક્કમ ગહપતિ, અભિક્કમ ગહપતિ;

અભિક્કમનં તે સેય્યો, નો પટિક્કમન’’ન્તિ.

અથ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ અન્ધકારો અન્તરધાયિ, આલોકો પાતુરહોસિ, યં અહોસિ ભયં છમ્ભિતત્તં લોમહંસો, સો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. તતિયમ્પિ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ આલોકો અન્તરધાયિ, અન્ધકારો પાતુરહોસિ, ભયં છમ્ભિતત્તં લોમહંસો ઉદપાદિ, તતોવ પુન નિવત્તિતુકામો અહોસિ. તતિયમ્પિ ખો સિવકો યક્ખો અન્તરહિતો સદ્દમનુસ્સાવેસિ –

‘‘સતં હત્થી સતં અસ્સા…પે…

કલં નાગ્ઘન્તિ સોળસિં.

‘‘અભિક્કમ ગહપતિ, અભિક્કમ ગહપતિ;

અભિક્કમનં તે સેય્યો, નો પટિક્કમન’’ન્તિ.

અથ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ અન્ધકારો અન્તરધાયિ, આલોકો પાતુરહોસિ, યં અહોસિ ભયં છમ્ભિતત્તં લોમહંસો, સો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન સીતવનં યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ.

તેન ખો પન સમયેન ભગવા રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય અબ્ભોકાસે ચઙ્કમતિ. અદ્દસા ખો ભગવા અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ચઙ્કમા ઓરોહિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘એહિ સુદત્તા’’તિ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ, નામેન મં ભગવા આલપતીતિ, હટ્ઠો ઉદગ્ગો તત્થેવ ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ, ભન્તે, ભગવા સુખમસયિત્થા’’તિ?

‘‘સબ્બદા વે સુખં સેતિ, બ્રાહ્મણો પરિનિબ્બુતો;

યો ન લિમ્પતિ કામેસુ, સીતિભૂતો નિરૂપધિ.

‘‘સબ્બા આસત્તિયો છેત્વા, વિનેય્ય હદયે દરં;

ઉપસન્તો સુખં સેતિ, સન્તિં પપ્પુય્ય ચેતસા’’તિ [ચેતસોતિ (સી.)].

૯. પઠમસુક્કાસુત્તં

૨૪૩. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન સુક્કા ભિક્ખુની મહતિયા પરિસાય પરિવુતા ધમ્મં દેસેતિ. અથ ખો સુક્કાય ભિક્ખુનિયા અભિપ્પસન્નો યક્ખો રાજગહે રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં ઉપસઙ્કમિત્વા તાયં વેલાયં ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

‘‘કિં મે કતા રાજગહે મનુસ્સા, મધુપીતાવ સેયરે;

યે સુક્કં ન પયિરુપાસન્તિ, દેસેન્તિં અમતં પદં.

‘‘તઞ્ચ પન અપ્પટિવાનીયં, અસેચનકમોજવં;

પિવન્તિ મઞ્ઞે સપ્પઞ્ઞા, વલાહકમિવ પન્થગૂ’’તિ [વલાહકમિવદ્ધગૂતિ (સી.)].

૧૦. દુતિયસુક્કાસુત્તં

૨૪૪. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો સુક્કાય ભિક્ખુનિયા ભોજનં અદાસિ. અથ ખો સુક્કાય ભિક્ખુનિયા અભિપ્પસન્નો યક્ખો રાજગહે રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં ઉપસઙ્કમિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘પુઞ્ઞં વત પસવિ બહું, સપ્પઞ્ઞો વતાયં ઉપાસકો;

યો સુક્કાય અદાસિ ભોજનં, સબ્બગન્થેહિ વિપ્પમુત્તિયા’’તિ [વિપ્પમુત્તાયાતિ (સ્યા. કં.)].

૧૧. ચીરાસુત્તં

૨૪૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો ચીરાય [ચિરાય (ક.)] ભિક્ખુનિયા ચીવરં અદાસિ. અથ ખો ચીરાય ભિક્ખુનિયા અભિપ્પસન્નો યક્ખો રાજગહે રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં ઉપસઙ્કમિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘પુઞ્ઞં વત પસવિ બહું, સપ્પઞ્ઞો વતાયં ઉપાસકો;

યો ચીરાય અદાસિ ચીવરં, સબ્બયોગેહિ વિપ્પમુત્તિયા’’તિ [વિપ્પમુત્તાયાતિ (સ્યા. કં.)].

૧૨. આળવકસુત્તં

૨૪૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા આળવિયં વિહરતિ આળવકસ્સ યક્ખસ્સ ભવને. અથ ખો આળવકો યક્ખો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘નિક્ખમ, સમણા’’તિ. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ભગવા નિક્ખમિ. ‘‘પવિસ, સમણા’’તિ. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ભગવા પાવિસિ. દુતિયમ્પિ ખો આળવકો યક્ખો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘નિક્ખમ, સમણા’’તિ. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ભગવા નિક્ખમિ. ‘‘પવિસ, સમણા’’તિ. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ભગવા પાવિસિ. તતિયમ્પિ ખો આળવકો યક્ખો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘નિક્ખમ, સમણા’’તિ. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ભગવા નિક્ખમિ. ‘‘પવિસ, સમણા’’તિ. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ભગવા પાવિસિ. ચતુત્થમ્પિ ખો આળવકો યક્ખો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘નિક્ખમ, સમણા’’તિ. ‘‘ન ખ્વાહં તં, આવુસો, નિક્ખમિસ્સામિ. યં તે કરણીયં તં કરોહી’’તિ. ‘‘પઞ્હં તં, સમણ, પુચ્છિસ્સામિ. સચે મે ન બ્યાકરિસ્સસિ, ચિત્તં વા તે ખિપિસ્સામિ, હદયં વા તે ફાલેસ્સામિ, પાદેસુ વા ગહેત્વા પારગઙ્ગાય ખિપિસ્સામી’’તિ. ‘‘ન ખ્વાહં તં, આવુસો, પસ્સામિ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય, યે મે ચિત્તં વા ખિપેય્ય હદયં વા ફાલેય્ય, પાદેસુ વા ગહેત્વા પારગઙ્ગાય ખિપેય્ય. અપિ ચ ત્વં, આવુસો, પુચ્છ યદા કઙ્ખસી’’તિ [(અથ ખો આળવકો યક્ખો ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ.) (સી.)].

‘‘કિંસૂધ વિત્તં પુરિસસ્સ સેટ્ઠં, કિંસુ સુચિણ્ણં સુખમાવહાતિ;

કિંસુ હવે સાદુતરં રસાનં, કથંજીવિં જીવિતમાહુ સેટ્ઠ’’ન્તિ.

‘‘સદ્ધીધ વિત્તં પુરિસ્સ સેટ્ઠં, ધમ્મો સુચિણ્ણો સુખમાવહાતિ;

સચ્ચં હવે સાદુતરં રસાનં, પઞ્ઞાજીવિં જીવિતમાહુ સેટ્ઠ’’ન્તિ.

‘‘કથંસુ તરતિ ઓઘં, કથંસુ તરતિ અણ્ણવં;

કથંસુ દુક્ખમચ્ચેતિ, કથંસુ પરિસુજ્ઝતી’’તિ.

‘‘સદ્ધાય તરતિ ઓઘં, અપ્પમાદેન અણ્ણવં;

વીરિયેન દુક્ખમચ્ચેતિ, પઞ્ઞાય પરિસુજ્ઝતી’’તિ.

‘‘કથંસુ લભતે પઞ્ઞં, કથંસુ વિન્દતે ધનં;

કથંસુ કિત્તિં પપ્પોતિ, કથં મિત્તાનિ ગન્થતિ;

અસ્મા લોકા પરં લોકં, કથં પેચ્ચ ન સોચતી’’તિ.

‘‘સદ્દહાનો અરહતં, ધમ્મં નિબ્બાનપત્તિયા;

સુસ્સૂસં [સુસ્સૂસા (સી. પી.)] લભતે પઞ્ઞં, અપ્પમત્તો વિચક્ખણો.

‘‘પતિરૂપકારી ધુરવા, ઉટ્ઠાતા વિન્દતે ધનં;

સચ્ચેન કિત્તિં પપ્પોતિ, દદં મિત્તાનિ ગન્થતિ;

અસ્મા લોકા પરં લોકં, એવં પેચ્ચ ન સોચતિ.