૧. કસિભારદ્વાજસુત્તં

૧૯૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા મગધેસુ વિહરતિ દક્ખિણાગિરિસ્મિં એકનાળાયં બ્રાહ્મણગામે. તેન ખો પન સમયેન કસિભારદ્વાજસ્સ [કસિકભારદ્વાજસ્સ (ક.)] બ્રાહ્મણસ્સ પઞ્ચમત્તાનિ નઙ્ગલસતાનિ પયુત્તાનિ હોન્તિ વપ્પકાલે. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન કસિભારદ્વાજસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ કમ્મન્તો તેનુપસઙ્કમિ.

તેન ખો પન સમયેન કસિભારદ્વાજસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પરિવેસના વત્તતિ. અથ ખો ભગવા યેન પરિવેસના તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. અદ્દસા ખો કસિભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં પિણ્ડાય ઠિતં. દિસ્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહં ખો, સમણ, કસામિ ચ વપામિ ચ, કસિત્વા ચ વપિત્વા ચ ભુઞ્જામિ. ત્વમ્પિ, સમણ, કસસ્સુ ચ વપસ્સુ ચ, કસિત્વા ચ વપિત્વા ચ ભુઞ્જસ્સૂ’’તિ. ‘‘અહમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, કસામિ ચ વપામિ ચ, કસિત્વા ચ વપિત્વા ચ ભુઞ્જામી’’તિ. ન ખો મયં પસ્સામ ભોતો ગોતમસ્સ યુગં વા નઙ્ગલં વા ફાલં વા પાચનં વા બલીબદ્દે વા, અથ ચ પન ભવં ગોતમો એવમાહ – ‘‘અહમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, કસામિ ચ વપામિ ચ, કસિત્વા ચ વપિત્વા ચ ભુઞ્જામી’’તિ. અથ ખો કસિભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘કસ્સકો પટિજાનાસિ, ન ચ પસ્સામિ તે કસિં;

કસ્સકો પુચ્છિતો બ્રૂહિ, કથં જાનેમુ તં કસિ’’ન્તિ.

‘‘સદ્ધા બીજં તપો વુટ્ઠિ, પઞ્ઞા મે યુગનઙ્ગલં;

હિરી ઈસા મનો યોત્તં, સતિ મે ફાલપાચનં.

‘‘કાયગુત્તો વચીગુત્તો, આહારે ઉદરે યતો;

સચ્ચં કરોમિ નિદ્દાનં, સોરચ્ચં મે પમોચનં.

‘‘વીરિયં મે ધુરધોરય્હં, યોગક્ખેમાધિવાહનં;

ગચ્છતિ અનિવત્તન્તં, યત્થ ગન્ત્વા ન સોચતિ.

‘‘એવમેસા કસી કટ્ઠા, સા હોતિ અમતપ્ફલા;

એતં કસિં કસિત્વાન, સબ્બદુક્ખા પમુચ્ચતી’’તિ.

‘‘ભુઞ્જતુ ભવં ગોતમો. કસ્સકો ભવં. યઞ્હિ ભવં ગોતમો અમતપ્ફલમ્પિ કસિં કસતી’’તિ [ભાસતીતિ (ક.)].

‘‘ગાથાભિગીતં મે અભોજનેય્યં,

સમ્પસ્સતં બ્રાહ્મણ નેસ ધમ્મો;

ગાથાભિગીતં પનુદન્તિ બુદ્ધા,

ધમ્મે સતિ બ્રાહ્મણ વુત્તિરેસા.

‘‘અઞ્ઞેન ચ કેવલિનં મહેસિં,

ખીણાસવં કુક્કુચ્ચવૂપસન્તં;

અન્નેન પાનેન ઉપટ્ઠહસ્સુ,

ખેત્તઞ્હિ તં પુઞ્ઞપેક્ખસ્સ હોતી’’તિ.

એવં વુત્તે, કસિભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ…પે… અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.