૧. દહરસુત્તં

૧૧૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભવમ્પિ નો ગોતમો અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધોતિ પટિજાનાતી’’તિ? ‘‘યઞ્હિ તં, મહારાજ, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય ‘અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ, મમેવ [મમં (સબ્બત્થ)] તં સમ્મા વદમાનો વદેય્ય. અહઞ્હિ, મહારાજ, અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’’તિ.

‘‘યેપિ તે, ભો ગોતમ, સમણબ્રાહ્મણા સઙ્ઘિનો ગણિનો ગણાચરિયા ઞાતા યસસ્સિનો તિત્થકરા સાધુસમ્મતા બહુજનસ્સ, સેય્યથિદં – પૂરણો કસ્સપો, મક્ખલિ ગોસાલો, નિગણ્ઠો નાટપુત્તો, સઞ્ચયો બેલટ્ઠપુત્તો, પકુધો કચ્ચાયનો, અજિતો કેસકમ્બલો; તેપિ મયા ‘અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધોતિ પટિજાનાથા’તિ પુટ્ઠા સમાના અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધોતિ ન પટિજાનન્તિ. કિં પન ભવં ગોતમો દહરો ચેવ જાતિયા નવો ચ પબ્બજ્જાયા’’તિ?

‘‘ચત્તારો ખો મે, મહારાજ, દહરાતિ ન ઉઞ્ઞાતબ્બા, દહરાતિ ન પરિભોતબ્બા. કતમે ચત્તારો? ખત્તિયો ખો, મહારાજ, દહરોતિ ન ઉઞ્ઞાતબ્બો, દહરોતિ ન પરિભોતબ્બો. ઉરગો ખો, મહારાજ, દહરોતિ ન ઉઞ્ઞાતબ્બો, દહરોતિ ન પરિભોતબ્બો. અગ્ગિ ખો, મહારાજ, દહરોતિ ન ઉઞ્ઞાતબ્બો, દહરોતિ ન પરિભોતબ્બો. ભિક્ખુ, ખો, મહારાજ, દહરોતિ ન ઉઞ્ઞાતબ્બો, દહરોતિ ન પરિભોતબ્બો. ઇમે ખો, મહારાજ, ચત્તારો દહરાતિ ન ઉઞ્ઞાતબ્બા, દહરાતિ ન પરિભોતબ્બા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘ખત્તિયં જાતિસમ્પન્નં, અભિજાતં યસસ્સિનં;

દહરોતિ નાવજાનેય્ય, ન નં પરિભવે નરો.

‘‘ઠાનઞ્હિ સો મનુજિન્દો, રજ્જં લદ્ધાન ખત્તિયો;

સો કુદ્ધો રાજદણ્ડેન, તસ્મિં પક્કમતે ભુસં;

તસ્મા તં પરિવજ્જેય્ય, રક્ખં જીવિતમત્તનો.

‘‘ગામે વા યદિ વા રઞ્ઞે, યત્થ પસ્સે ભુજઙ્ગમં;

દહરોતિ નાવજાનેય્ય, ન નં પરિભવે નરો.

‘‘ઉચ્ચાવચેહિ વણ્ણેહિ, ઉરગો ચરતિ તેજસી [તેજસા (સી. ક.), તેજસિ (પી. ક.)];

સો આસજ્જ ડંસે બાલં, નરં નારિઞ્ચ એકદા;

તસ્મા તં પરિવજ્જેય્ય, રક્ખં જીવિતમત્તનો.

‘‘પહૂતભક્ખં જાલિનં, પાવકં કણ્હવત્તનિં;

દહરોતિ નાવજાનેય્ય, ન નં પરિભવે નરો.

‘‘લદ્ધા હિ સો ઉપાદાનં, મહા હુત્વાન પાવકો;

સો આસજ્જ ડહે [દહે] બાલં, નરં નારિઞ્ચ એકદા;

તસ્મા તં પરિવજ્જેય્ય, રક્ખં જીવિતમત્તનો.

‘‘વનં યદગ્ગિ ડહતિ [દહતિ (ક.)], પાવકો કણ્હવત્તની;

જાયન્તિ તત્થ પારોહા, અહોરત્તાનમચ્ચયે.

‘‘યઞ્ચ ખો સીલસમ્પન્નો, ભિક્ખુ ડહતિ તેજસા;

ન તસ્સ પુત્તા પસવો, દાયાદા વિન્દરે ધનં;

અનપચ્ચા અદાયાદા, તાલાવત્થૂ ભવન્તિ તે.

‘‘તસ્મા હિ પણ્ડિતો પોસો, સમ્પસ્સં અત્થમત્તનો;

ભુજઙ્ગમં પાવકઞ્ચ, ખત્તિયઞ્ચ યસસ્સિનં;

ભિક્ખુઞ્ચ સીલસમ્પન્નં, સમ્મદેવ સમાચરે’’તિ.

એવં વુત્તે, રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે! સેય્યથાપિ ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં [નિકુજ્જિતં (?)] વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભગવતા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભન્તે, ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં, ભન્તે, ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.