૭. સળાયતનવિભઙ્ગસુત્તં

૩૦૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સળાયતનવિભઙ્ગં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘‘છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાનિ વેદિતબ્બાનિ, છ બાહિરાનિ આયતનાનિ વેદિતબ્બાનિ, છ વિઞ્ઞાણકાયા વેદિતબ્બા, છ ફસ્સકાયા વેદિતબ્બા, અટ્ઠારસ મનોપવિચારા વેદિતબ્બા, છત્તિંસ સત્તપદા વેદિતબ્બા, તત્ર ઇદં નિસ્સાય ઇદં પજહથ, તયો સતિપટ્ઠાના યદરિયો સેવતિ યદરિયો સેવમાનો સત્થા ગણમનુસાસિતુમરહતિ, સો વુચ્ચતિ યોગ્ગાચરિયાનં [યોગાચરિયાનં (ક.)] અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથી’તિ – અયમુદ્દેસો સળાયતનવિભઙ્ગસ્સ.

૩૦૫. ‘‘‘છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાનિ વેદિતબ્બાની’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ‘ચક્ખાયતનં સોતાયતનં ઘાનાયતનં જિવ્હાયતનં કાયાયતનં મનાયતનં – છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાનિ વેદિતબ્બાની’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘છ બાહિરાનિ આયતનાનિ વેદિતબ્બાની’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ‘રૂપાયતનં સદ્દાયતનં ગન્ધાયતનં રસાયતનં ફોટ્ઠબ્બાયતનં ધમ્માયતનં – છ બાહિરાનિ આયતનાનિ વેદિતબ્બાની’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘છ વિઞ્ઞાણકાયા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સોતવિઞ્ઞાણં ઘાનવિઞ્ઞાણં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં કાયવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણં – છ વિઞ્ઞાણકાયા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘છ ફસ્સકાયા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ‘ચક્ખુસમ્ફસ્સો સોતસમ્ફસ્સો ઘાનસમ્ફસ્સો જિવ્હાસમ્ફસ્સો કાયસમ્ફસ્સો મનોસમ્ફસ્સો – છ ફસ્સકાયા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘અટ્ઠારસ મનોપવિચારા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ‘ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા સોમનસ્સટ્ઠાનીયં રૂપં ઉપવિચરતિ, દોમનસ્સટ્ઠાનીયં રૂપં ઉપવિચરતિ, ઉપેક્ખાટ્ઠાનીયં રૂપં ઉપવિચરતિ. સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય સોમનસ્સટ્ઠાનીયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ, દોમનસ્સટ્ઠાનીયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ, ઉપેક્ખાટ્ઠાનીયં ધમ્મં ઉપવિચરતિ. ઇતિ છ સોમનસ્સૂપવિચારા, છ દોમનસ્સૂપવિચારા, છ ઉપેક્ખૂપવિચારા, અટ્ઠારસ મનોપવિચારા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

૩૦૬. ‘‘‘છત્તિંસ સત્તપદા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? છ ગેહસિતાનિ [ગેહસ્સિતાનિ (?)] સોમનસ્સાનિ, છ નેક્ખમ્મસિતાનિ [નેક્ખમ્મસ્સિતાનિ (ટીકા)] સોમનસ્સાનિ, છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ, છ નેક્ખમ્મસિતાનિ દોમનસ્સાનિ, છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા, છ નેક્ખમ્મસિતા ઉપેક્ખા. તત્થ કતમાનિ છ ગેહસિતાનિ સોમનસ્સાનિ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યાનં રૂપાનં ઇટ્ઠાનં કન્તાનં મનાપાનં મનોરમાનં લોકામિસપટિસંયુત્તાનં પટિલાભં વા પટિલાભતો સમનુપસ્સતો પુબ્બે વા પટિલદ્ધપુબ્બં અતીતં નિરુદ્ધં વિપરિણતં સમનુસ્સરતો ઉપ્પજ્જતિ સોમનસ્સં. યં એવરૂપં સોમનસ્સં ઇદં વુચ્ચતિ ગેહસિતં સોમનસ્સં. સોતવિઞ્ઞેય્યાનં સદ્દાનં… ઘાનવિઞ્ઞેય્યાનં ગન્ધાનં… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યાનં રસાનં… કાયવિઞ્ઞેય્યાનં ફોટ્ઠબ્બાનં… મનોવિઞ્ઞેય્યાનં ધમ્માનં ઇટ્ઠાનં કન્તાનં મનાપાનં…પે… સોમનસ્સં. યં એવરૂપં સોમનસ્સં ઇદં વુચ્ચતિ ગેહસિતં સોમનસ્સં. ઇમાનિ છ ગેહસિતાનિ સોમનસ્સાનિ.

‘‘તત્થ કતમાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ સોમનસ્સાનિ? રૂપાનંત્વેવ અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામવિરાગનિરોધં [વિપરિણામં વિરાગં નિરોધં (ક.)], ‘પુબ્બે ચેવ રૂપા એતરહિ ચ સબ્બે તે રૂપા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો ઉપ્પજ્જતિ સોમનસ્સં. યં એવરૂપં સોમનસ્સં ઇદં વુચ્ચતિ નેક્ખમ્મસિતં સોમનસ્સં. સદ્દાનંત્વેવ… ગન્ધાનંત્વેવ… રસાનંત્વેવ… ફોટ્ઠબ્બાનંત્વેવ… ધમ્માનંત્વે અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામવિરાગનિરોધં, ‘પુબ્બે ચેવ ધમ્મા એતરહિ ચ સબ્બે તે ધમ્મા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો ઉપ્પજ્જતિ સોમનસ્સં. યં એવરૂપં સોમનસ્સં ઇદં વુચ્ચતિ નેક્ખમ્મસિતં સોમનસ્સં. ઇમાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ સોમનસ્સાનિ.

૩૦૭. ‘‘તત્થ કતમાનિ છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યાનં રૂપાનં…પે… સોતવિઞ્ઞેય્યાનં સદ્દાનં… ઘાનવિઞ્ઞેય્યાનં ગન્ધાનં… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યાનં રસાનં… કાયવિઞ્ઞેય્યાનં ફોટ્ઠબ્બાનં… મનોવિઞ્ઞેય્યાનં ધમ્માનં ઇટ્ઠાનં કન્તાનં મનાપાનં મનોરમાનં લોકામિસપટિસંયુત્તાનં અપ્પટિલાભં વા અપ્પટિલાભતો સમનુપસ્સતો પુબ્બે વા અપ્પટિલદ્ધપુબ્બં અતીતં નિરુદ્ધં વિપરિણતં સમનુસ્સરતો ઉપ્પજ્જતિ દોમનસ્સં. યં એવરૂપં દોમનસ્સં ઇદં વુચ્ચતિ ગેહસિતં દોમનસ્સં. ઇમાનિ છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ.

‘‘તત્થ કતમાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ દોમનસ્સાનિ? રૂપાનંત્વેવ અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામવિરાગનિરોધં, ‘પુબ્બે ચેવ રૂપા એતરહિ ચ સબ્બે તે રૂપા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દિસ્વા અનુત્તરેસુ વિમોક્ખેસુ પિહં ઉપટ્ઠાપેતિ – ‘કુદાસ્સુ [કદાસ્સુ (સ્યા. કં. પી.)] નામાહં તદાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામિ યદરિયા એતરહિ આયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’તિ ઇતિ અનુત્તરેસુ વિમોક્ખેસુ પિહં ઉપટ્ઠાપયતો ઉપ્પજ્જતિ પિહપચ્ચયા દોમનસ્સં. યં એવરૂપં દોમનસ્સં ઇદં વુચ્ચતિ નેક્ખમ્મસિતં દોમનસ્સં. સદ્દાનંત્વેવ…પે… ગન્ધાનંત્વેવ… રસાનંત્વેવ… ફોટ્ઠબ્બાનંત્વેવ… ધમ્માનંત્વેવ અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામવિરાગનિરોધં, ‘પુબ્બે ચેવ ધમ્મા એતરહિ ચ સબ્બે તે ધમ્મા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દિસ્વા અનુત્તરેસુ વિમોક્ખેસુ પિહં ઉપટ્ઠાપેતિ – ‘કુદાસ્સુ નામાહં તદાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સામિ યદરિયા એતરહિ આયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’તિ ઇતિ અનુત્તરેસુ વિમોક્ખેસુ પિહં ઉપટ્ઠાપયતો ઉપ્પજ્જતિ પિહપચ્ચયા દોમનસ્સં. યં એવરૂપં દોમનસ્સં ઇદં વુચ્ચતિ નેક્ખમ્મસિતં દોમનસ્સં. ઇમાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ દોમનસ્સાનિ.

૩૦૮. ‘‘તત્થ કતમા છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા? ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ઉપ્પજ્જતિ ઉપેક્ખા બાલસ્સ મૂળ્હસ્સ ( ) [(મન્દસ્સ) (ક.)] પુથુજ્જનસ્સ અનોધિજિનસ્સ અવિપાકજિનસ્સ અનાદીનવદસ્સાવિનો અસ્સુતવતો પુથુજ્જનસ્સ. યા એવરૂપા ઉપેક્ખા, રૂપં સા નાતિવત્તતિ. તસ્મા સા [સાયં (ક.)] ઉપેક્ખા ‘ગેહસિતા’તિ વુચ્ચતિ. સોતેન સદ્દં સુત્વા… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ઉપ્પજ્જતિ ઉપેક્ખા બાલસ્સ મૂળ્હસ્સ પુથુજ્જનસ્સ અનોધિજિનસ્સ અવિપાકજિનસ્સ અનાદીનવદસ્સાવિનો અસ્સુતવતો પુથુજ્જનસ્સ. યા એવરૂપા ઉપેક્ખા, ધમ્મં સા નાતિવત્તતિ. તસ્મા સા ઉપેક્ખા ‘ગેહસિતા’તિ વુચ્ચતિ. ઇમા છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા.

‘‘તત્થ કતમા છ નેક્ખમ્મસિતા ઉપેક્ખા? રૂપાનંત્વેવ અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામવિરાગનિરોધં, ‘પુબ્બે ચેવ રૂપા એતરહિ ચ સબ્બે તે રૂપા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો ઉપ્પજ્જતિ ઉપેક્ખા. યા એવરૂપા ઉપેક્ખા, રૂપં સા અતિવત્તતિ. તસ્મા સા ઉપેક્ખા ‘નેક્ખમ્મસિતા’તિ વુચ્ચતિ. સદ્દાનંત્વેવ… ગન્ધાનંત્વેવ… રસાનંત્વેવ… ફોટ્ઠબ્બાનંત્વેવ… ધમ્માનંત્વેવ અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામવિરાગનિરોધં, ‘પુબ્બે ચેવ ધમ્મા એતરહિ ચ સબ્બે તે ધમ્મા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો ઉપ્પજ્જતિ ઉપેક્ખા. યા એવરૂપા ઉપેક્ખા, ધમ્મં સા અતિવત્તતિ. તસ્મા સા ઉપેક્ખા ‘નેક્ખમ્મસિતા’તિ વુચ્ચતિ. ઇમા છ નેક્ખમ્મસિતા ઉપેક્ખા. ‘છત્તિંસ સત્તપદા વેદિતબ્બા’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

૩૦૯. ‘‘તત્ર ઇદં નિસ્સાય ઇદં પજહથા’’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં; કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? તત્ર, ભિક્ખવે, યાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ સોમનસ્સાનિ તાનિ નિસ્સાય તાનિ આગમ્મ યાનિ છ ગેહસિતાનિ સોમનસ્સાનિ તાનિ પજહથ, તાનિ સમતિક્કમથ. એવમેતેસં પહાનં હોતિ, એવમેતેસં સમતિક્કમો હોતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ દોમનસ્સાનિ તાનિ નિસ્સાય તાનિ આગમ્મ યાનિ છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ તાનિ પજહથ, તાનિ સમતિક્કમથ. એવમેતેસં પહાનં હોતિ, એવમેતેસં સમતિક્કમો હોતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યા છ નેક્ખમ્મસિતા ઉપેક્ખા તા નિસ્સાય તા આગમ્મ યા છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા તા પજહથ, તા સમતિક્કમથ. એવમેતાસં પહાનં હોતિ, એવમેતાસં સમતિક્કમો હોતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ સોમનસ્સાનિ તાનિ નિસ્સાય તાનિ આગમ્મ યાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ દોમનસ્સાનિ તાનિ પજહથ, તાનિ સમતિક્કમથ. એવમેતેસં પહાનં હોતિ, એવમેતેસં સમતિક્કમો હોતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યા છ નેક્ખમ્મસિતા ઉપેક્ખા તા નિસ્સાય તા આગમ્મ યાનિ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ સોમનસ્સાનિ તાનિ પજહથ, તાનિ સમતિક્કમથ. એવમેતેસં પહાનં હોતિ, એવમેતેસં સમતિક્કમો હોતિ.

૩૧૦. ‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, ઉપેક્ખા નાનત્તા નાનત્તસિતા, અત્થિ ઉપેક્ખા એકત્તા એકત્તસિતા. કતમા ચ, ભિક્ખવે, ઉપેક્ખા નાનત્તા નાનત્તસિતા? અત્થિ, ભિક્ખવે, ઉપેક્ખા રૂપેસુ, અત્થિ સદ્દેસુ, અત્થિ ગન્ધેસુ, અત્થિ રસેસુ, અત્થિ ફોટ્ઠબ્બેસુ – અયં, ભિક્ખવે, ઉપેક્ખા નાનત્તા નાનત્તસિતા. કતમા ચ, ભિક્ખવે, ઉપેક્ખા એકત્તા એકત્તસિતા? અત્થિ, ભિક્ખવે, ઉપેક્ખા આકાસાનઞ્ચાયતનનિસ્સિતા, અત્થિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનનિસ્સિતા, અત્થિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનનિસ્સિતા, અત્થિ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનનિસ્સિતા – અયં, ભિક્ખવે, ઉપેક્ખા એકત્તા એકત્તસિતા.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યાયં ઉપેક્ખા એકત્તા એકત્તસિતા તં નિસ્સાય તં આગમ્મ યાયં ઉપેક્ખા નાનત્તા નાનત્તસિતા તં પજહથ, તં સમતિક્કમથ. એવમેતિસ્સા પહાનં હોતિ, એવમેતિસ્સા સમતિક્કમો હોતિ.

‘‘અતમ્મયતં, ભિક્ખવે, નિસ્સાય અતમ્મયતં આગમ્મ યાયં ઉપેક્ખા એકત્તા એકત્તસિતા તં પજહથ, તં સમતિક્કમથ. એવમેતિસ્સા પહાનં હોતિ, એવમેતિસ્સા સમતિક્કમો હોતિ. ‘તત્ર ઇદં નિસ્સાય ઇદં પજહથા’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

૩૧૧. ‘‘‘તયો સતિપટ્ઠાના યદરિયો સેવતિ, યદરિયો સેવમાનો સત્થા ગણમનુસાસિતુમરહતી’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં; કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? ઇધ, ભિક્ખવે, સત્થા સાવકાનં ધમ્મં દેસેતિ અનુકમ્પકો હિતેસી અનુકમ્પં ઉપાદાય – ‘ઇદં વો હિતાય, ઇદં વો સુખાયા’તિ. તસ્સ સાવકા ન સુસ્સૂસન્તિ, ન સોતં ઓદહન્તિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તિ, વોક્કમ્મ ચ સત્થુસાસના વત્તન્તિ. તત્ર, ભિક્ખવે, તથાગતો ન ચેવ અનત્તમનો હોતિ, ન ચ અનત્તમનતં પટિસંવેદેતિ, અનવસ્સુતો ચ વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં સતિપટ્ઠાનં યદરિયો સેવતિ, યદરિયો સેવમાનો સત્થા ગણમનુસાસિતુમરહતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સત્થા સાવકાનં ધમ્મં દેસેતિ અનુકમ્પકો હિતેસી અનુકમ્પં ઉપાદાય – ‘ઇદં વો હિતાય, ઇદં વો સુખાયા’તિ. તસ્સ એકચ્ચે સાવકા ન સુસ્સૂસન્તિ, ન સોતં ઓદહન્તિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તિ, વોક્કમ્મ ચ સત્થુસાસના વત્તન્તિ; એકચ્ચે સાવકા સુસ્સૂસન્તિ, સોતં ઓદહન્તિ, અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તિ, ન ચ વોક્કમ્મ સત્થુસાસના વત્તન્તિ. તત્ર, ભિક્ખવે, તથાગતો ન ચેવ અનત્તમનો હોતિ, ન ચ અનત્તમનતં પટિસંવેદેતિ; ન ચ અત્તમનો હોતિ, ન ચ અત્તમનતં પટિસંવેદેતિ. અનત્તમનતા ચ અત્તમનતા ચ – તદુભયં અભિનિવજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુતિયં સતિપટ્ઠાનં યદરિયો સેવતિ, યદરિયો સેવમાનો સત્થા ગણમનુસાસિતુમરહતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સત્થા સાવકાનં ધમ્મં દેસેતિ અનુકમ્પકો હિતેસી અનુકમ્પં ઉપાદાય – ‘ઇદં વો હિતાય, ઇદં વો સુખાયા’તિ. તસ્સ સાવકા સુસ્સૂસન્તિ, સોતં ઓદહન્તિ, અઞ્ઞાચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તિ, ન ચ વોક્કમ્મ સત્થુસાસના વત્તન્તિ. તત્ર, ભિક્ખવે, તથાગતો અત્તમનો ચેવ હોતિ, અત્તમનતઞ્ચ પટિસંવેદેતિ, અનવસ્સુતો ચ વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, તતિયં સતિપટ્ઠાનં યદરિયો સેવતિ, યદરિયો સેવમાનો સત્થા ગણમનુસાસિતુમરહતિ. ‘તયો સતિપટ્ઠાના યદરિયો સેવતિ, યદરિયો સેવમાનો સત્થા ગણમનુસાસિતુમરહતી’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

૩૧૨. ‘‘‘સો વુચ્ચતિ યોગ્ગાચરિયાનં અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથી’તિ – ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? હત્થિદમકેન, ભિક્ખવે, હત્થિદમ્મો સારિતો એકંયેવ દિસં ધાવતિ – પુરત્થિમં વા પચ્છિમં વા ઉત્તરં વા દક્ખિણં વા. અસ્સદમકેન, ભિક્ખવે, અસ્સદમ્મો સારિતો એકઞ્ઞેવ દિસં ધાવતિ – પુરત્થિમં વા પચ્છિમં વા ઉત્તરં વા દક્ખિણં વા. ગોદમકેન, ભિક્ખવે, ગોદમ્મો સારિતો એકંયેવ દિસં ધાવતિ – પુરત્થિમં વા પચ્છિમં વા ઉત્તરં વા દક્ખિણં વા. તથાગતેન હિ, ભિક્ખવે, અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન પુરિસદમ્મો સારિતો અટ્ઠ દિસા વિધાવતિ. રૂપી રૂપાનિ પસ્સતિ – અયં એકા દિસા; અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતિ – અયં દુતિયા દિસા; સુભન્ત્વેવ અધિમુત્તો હોતિ – અયં તતિયા દિસા; સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં ચતુત્થી દિસા; સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં પઞ્ચમી દિસા; સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં છટ્ઠી દિસા; સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં સત્તમી દિસા; સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં અટ્ઠમી દિસા. તથાગતેન, ભિક્ખવે, અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન પુરિસદમ્મો સારિતો ઇમા અટ્ઠ દિસા વિધાવતિ. ‘સો વુચ્ચતિ યોગ્ગાચરિયાનં અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથી’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્ત’’ન્તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

સળાયતનવિભઙ્ગસુત્તં નિટ્ઠિતં સત્તમં.