૨. પઞ્ચત્તયસુત્તં [પઞ્ચાયતનસુત્ત (ક.)]

૨૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા અપરન્તકપ્પિકા અપરન્તાનુદિટ્ઠિનો અપરન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિવુત્તિપદાનિ [અધિમુત્તિપદાનિ (સ્યા. કં. ક.)] અભિવદન્તિ. ‘સઞ્ઞી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા’તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ; ‘અસઞ્ઞી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા’તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ; ‘નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા’તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ; સતો વા પન સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ [પઞ્ઞાપેન્તિ (સી. સ્યા. કં. પી.)], દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં વા પનેકે અભિવદન્તિ. ઇતિ સન્તં વા અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં [પરં મરણા. ઇતિ ઇમાનિ (ક.)] પરં મરણા, સતો વા પન સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ, દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનં વા પનેકે અભિવદન્તિ. ઇતિ ઇમાનિ પઞ્ચ [પરં મરણા. ઇતિ ઇમાનિ (ક.)] હુત્વા તીણિ હોન્તિ, તીણિ હુત્વા પઞ્ચ હોન્તિ – અયમુદ્દેસો પઞ્ચત્તયસ્સ.

૨૨. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અરૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિઞ્ચ અરૂપિઞ્ચ વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નેવરૂપિં નારૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, એકત્તસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નાનત્તસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, પરિત્તસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અપ્પમાણસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, એતં [એવં (ક.)] વા પનેકેસં [પનેતેસં (સ્યા. કં.)] ઉપાતિવત્તતં વિઞ્ઞાણકસિણમેકે અભિવદન્તિ અપ્પમાણં આનેઞ્જં. તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ [પજાનાતિ (સી. સ્યા. કં. પી.) અટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા]. યે ખો તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અરૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિઞ્ચ અરૂપિઞ્ચ વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નેવરૂપિં નારૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, એકત્તસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નાનત્તસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, પરિત્તસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અપ્પમાણસઞ્ઞિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા [મરણાતિ (ક.)], યા વા પનેતાસં સઞ્ઞાનં પરિસુદ્ધા પરમા અગ્ગા અનુત્તરિયા અક્ખાયતિ – યદિ રૂપસઞ્ઞાનં યદિ અરૂપસઞ્ઞાનં યદિ એકત્તસઞ્ઞાનં યદિ નાનત્તસઞ્ઞાનં. ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનમેકે અભિવદન્તિ અપ્પમાણં આનેઞ્જં. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૨૩. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અરૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિઞ્ચ અરૂપિઞ્ચ વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નેવરૂપિં નારૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા. તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા તેસમેતે પટિક્કોસન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? સઞ્ઞા રોગો સઞ્ઞા ગણ્ડો સઞ્ઞા સલ્લં, એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં – ‘અસઞ્ઞ’ન્તિ. તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ યે ખો તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અરૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિઞ્ચ અરૂપિઞ્ચ વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નેવરૂપિં નારૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા. યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, સમણો વા બ્રાહ્મણો વા એવં વદેય્ય – ‘અહમઞ્ઞત્ર રૂપા, અઞ્ઞત્ર વેદનાય, અઞ્ઞત્ર સઞ્ઞાય, અઞ્ઞત્ર સઙ્ખારેહિ, વિઞ્ઞાણસ્સ [અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞાણા (સ્યા. કં.), અઞ્ઞત્ર વિઞ્ઞાણેન (ક.)] આગતિં વા ગતિં વા ચુતિં વા ઉપપત્તિં વા વુદ્ધિં વા વિરૂળ્હિં વા વેપુલ્લં વા પઞ્ઞપેસ્સામી’તિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૨૪. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અરૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિઞ્ચ અરૂપિઞ્ચ વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નેવરૂપિં નારૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા. તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા તેસમેતે પટિક્કોસન્તિ, યેપિ તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા તેસમેતે પટિક્કોસન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? સઞ્ઞા રોગો સઞ્ઞા ગણ્ડો સઞ્ઞા સલ્લં, અસઞ્ઞા સમ્મોહો, એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં – ‘નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞ’ન્તિ. [નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાતિ (સ્યા. કં. પી. ક.) એતન્તિપદં મનસિકાતબ્બં] તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ. યે ખો તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, અરૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, રૂપિઞ્ચ અરૂપિઞ્ચ વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા, નેવરૂપિં નારૂપિં વા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા [સમણબ્રાહ્મણા (સી. પી.)] દિટ્ઠસુતમુતવિઞ્ઞાતબ્બસઙ્ખારમત્તેન એતસ્સ આયતનસ્સ ઉપસમ્પદં પઞ્ઞપેન્તિ, બ્યસનઞ્હેતં, ભિક્ખવે, અક્ખાયતિ [આયતનમક્ખાયતિ (ક.)] એતસ્સ આયતનસ્સ ઉપસમ્પદાય. ન હેતં, ભિક્ખવે, આયતનં સઙ્ખારસમાપત્તિપત્તબ્બમક્ખાયતિ; સઙ્ખારાવસેસસમાપત્તિપત્તબ્બમેતં, ભિક્ખવે, આયતનમક્ખાયતિ. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૨૫. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ, તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા તેસમેતે પટિક્કોસન્તિ, યેપિ તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા તેસમેતે પટિક્કોસન્તિ, યેપિ તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અરોગં પરં મરણા તેસમેતે પટિક્કોસન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? સબ્બેપિમે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા ઉદ્ધં સરં [ઉદ્ધંસરા (સી. પી.), ઉદ્ધં પરામસન્તિ (સ્યા. કં.)] આસત્તિંયેવ અભિવદન્તિ – ‘ઇતિ પેચ્ચ ભવિસ્સામ, ઇતિ પેચ્ચ ભવિસ્સામા’તિ. સેય્યથાપિ નામ વાણિજસ્સ વાણિજ્જાય ગચ્છતો એવં હોતિ – ‘ઇતો મે ઇદં ભવિસ્સતિ, ઇમિના ઇદં લચ્છામી’તિ, એવમેવિમે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા વાણિજૂપમા મઞ્ઞે પટિભન્તિ – ‘ઇતિ પેચ્ચ ભવિસ્સામ, ઇતિ પેચ્ચ ભવિસ્સામા’તિ. તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ. યે ખો તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ તે સક્કાયભયા સક્કાયપરિજેગુચ્છા સક્કાયઞ્ઞેવ અનુપરિધાવન્તિ અનુપરિવત્તન્તિ. સેય્યથાપિ નામ સા ગદ્દુલબદ્ધો દળ્હે થમ્ભે વા ખિલે [ખીલે (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા ઉપનિબદ્ધો, તમેવ થમ્ભં વા ખિલં વા અનુપરિધાવતિ અનુપરિવત્તતિ; એવમેવિમે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સક્કાયભયા સક્કાયપરિજેગુચ્છા સક્કાયઞ્ઞેવ અનુપરિધાવન્તિ અનુપરિવત્તન્તિ. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૨૬. ‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અપરન્તકપ્પિકા અપરન્તાનુદિટ્ઠિનો અપરન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિવુત્તિપદાનિ અભિવદન્તિ, સબ્બે તે ઇમાનેવ પઞ્ચાયતનાનિ અભિવદન્તિ એતેસં વા અઞ્ઞતરં.

૨૭. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા પુબ્બન્તકપ્પિકા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠિનો પુબ્બન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિવુત્તિપદાનિ અભિવદન્તિ. ‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘અસસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘સસ્સતો ચ અસસ્સતો ચ અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘નેવસસ્સતો નાસસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘અન્તવા અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘અનન્તવા અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘અન્તવા ચ અનન્તવા ચ અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘નેવન્તવા નાનન્તવા અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘એકત્તસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘નાનત્તસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘પરિત્તસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘અપ્પમાણસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘એકન્તસુખી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘એકન્તદુક્ખી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘સુખદુક્ખી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ, ‘અદુક્ખમસુખી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – ઇત્થેકે અભિવદન્તિ.

૨૮. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ, તેસં વત અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા પચ્ચત્તંયેવ ઞાણં ભવિસ્સતિ પરિસુદ્ધં પરિયોદાતન્તિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. પચ્ચત્તં ખો પન, ભિક્ખવે, ઞાણે અસતિ પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે યદપિ [યદિપિ (ક.)] તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા તત્થ ઞાણભાગમત્તમેવ પરિયોદપેન્તિ તદપિ તેસં ભવતં સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપાદાનમક્ખાયતિ. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૨૯. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘અસસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ…પે… [યથા સસ્સતવારે, તથા વિત્થારેતબ્બં] સસ્સતો ચ અસસ્સતો ચ અત્તા ચ લોકો ચ… નેવસસ્સતો નાસસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ… અન્તવા અત્તા ચ લોકો ચ… અનન્તવા અત્તા ચ લોકો ચ… અન્તવા ચ અનન્તવા ચ અત્તા ચ લોકો ચ… નેવન્તવા નાનન્તવા અત્તા ચ લોકો ચ… એકત્તસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ… નાનત્તસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ… પરિત્તસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ… અપ્પમાણસઞ્ઞી અત્તા ચ લોકો ચ… એકન્તસુખી અત્તા ચ લોકો ચ… એકન્તદુક્ખી અત્તા ચ લોકો ચ… સુખદુક્ખી અત્તા ચ લોકો ચ… અદુક્ખમસુખી અત્તા ચ લોકો ચ, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ, તેસં વત અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા પચ્ચત્તંયેવ ઞાણં ભવિસ્સતિ પરિસુદ્ધં પરિયોદાતન્તિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. પચ્ચત્તં ખો પન, ભિક્ખવે, ઞાણે અસતિ પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે યદપિ તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા તત્થ ઞાણભાગમત્તમેવ પરિયોદપેન્તિ તદપિ તેસં ભવતં સમણબ્રાહ્મણાનં ઉપાદાનમક્ખાયતિ. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૩૦. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકં પીતિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં પવિવેકં પીતિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. તસ્સ સા પવિવેકા પીતિ નિરુજ્ઝતિ. પવિવેકાય પીતિયા નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ દોમનસ્સં, દોમનસ્સસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ પવિવેકા પીતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યં છાયા જહતિ તં આતપો ફરતિ, યં આતપો જહતિ તં છાયા ફરતિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, પવિવેકાય પીતિયા નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ દોમનસ્સં, દોમનસ્સસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ પવિવેકા પીતિ. તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ. અયં ખો ભવં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકં પીતિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં પવિવેકં પીતિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. તસ્સ સા પવિવેકા પીતિ નિરુજ્ઝતિ. પવિવેકાય પીતિયા નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ દોમનસ્સં, દોમનસ્સસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ પવિવેકા પીતિ. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૩૧. ‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકાય પીતિયા સમતિક્કમા નિરામિસં સુખં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં નિરામિસં સુખં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. તસ્સ તં નિરામિસં સુખં નિરુજ્ઝતિ. નિરામિસસ્સ સુખસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ પવિવેકા પીતિ, પવિવેકાય પીતિયા નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ નિરામિસં સુખં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યં છાયા જહતિ તં આતપો ફરતિ, યં આતપો જહતિ તં છાયા ફરતિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ પવિવેકા પીતિ, પવિવેકાય પીતિયા નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ નિરામિસં સુખં. તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ. અયં ખો ભવં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકાય પીતિયા સમતિક્કમા, નિરામિસં સુખં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં નિરામિસં સુખં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. તસ્સ તં નિરામિસં સુખં નિરુજ્ઝતિ. નિરામિસસ્સ સુખસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ પવિવેકા પીતિ, પવિવેકાય પીતિયા નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ નિરામિસં સુખં. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૩૨. ‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકાય પીતિયા સમતિક્કમા, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ સમતિક્કમા, અદુક્ખમસુખં વેદનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં અદુક્ખમસુખં વેદનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. તસ્સ સા અદુક્ખમસુખા વેદના નિરુજ્ઝતિ. અદુક્ખમસુખાય વેદનાય નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ નિરામિસં સુખં, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ અદુક્ખમસુખા વેદના. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યં છાયા જહતિ તં આતપો ફરતિ, યં આતપો જહતિ તં છાયા ફરતિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અદુક્ખમસુખાય વેદનાય નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ નિરામિસં સુખં, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ અદુક્ખમસુખા વેદના. તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ. અયં ખો ભવં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકાય પીતિયા સમતિક્કમા, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ સમતિક્કમા, અદુક્ખમસુખં વેદનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં અદુક્ખમસુખં વેદનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. તસ્સ સા અદુક્ખમસુખા વેદના નિરુજ્ઝતિ. અદુક્ખમસુખાય વેદનાય નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ નિરામિસં સુખં, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ નિરોધા ઉપ્પજ્જતિ અદુક્ખમસુખા વેદના. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

૩૩. ‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકાય પીતિયા સમતિક્કમા, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ સમતિક્કમા, અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમતિક્કમા – ‘સન્તોહમસ્મિ, નિબ્બુતોહમસ્મિ, અનુપાદાનોહમસ્મી’તિ સમનુપસ્સતિ. તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો અભિજાનાતિ. અયં ખો ભવં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, અપરન્તાનુદિટ્ઠીનઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગા, સબ્બસો કામસંયોજનાનં અનધિટ્ઠાના, પવિવેકાય પીતિયા સમતિક્કમા, નિરામિસસ્સ સુખસ્સ સમતિક્કમા, અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમતિક્કમા – ‘સન્તોહમસ્મિ, નિબ્બુતોહમસ્મિ, અનુપાદાનોહમસ્મી’તિ સમનુપસ્સતિ; અદ્ધા અયમાયસ્મા નિબ્બાનસપ્પાયંયેવ પટિપદં અભિવદતિ. અથ ચ પનાયં ભવં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠિં વા ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયતિ, અપરન્તાનુદિટ્ઠિં વા ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયતિ, કામસંયોજનં વા ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયતિ, પવિવેકં વા પીતિં ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયતિ, નિરામિસં વા સુખં ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયતિ, અદુક્ખમસુખં વા વેદનં ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયતિ. યઞ્ચ ખો અયમાયસ્મા – ‘સન્તોહમસ્મિ, નિબ્બુતોહમસ્મિ, અનુપાદાનોહમસ્મી’તિ સમનુપસ્સતિ તદપિ ઇમસ્સ ભોતો સમણસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ઉપાદાનમક્ખાયતિ. ‘તયિદં સઙ્ખતં ઓળારિકં અત્થિ ખો પન સઙ્ખારાનં નિરોધો અત્થેત’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા તસ્સ નિસ્સરણદસ્સાવી તથાગતો તદુપાતિવત્તો.

‘‘ઇદં ખો પન, ભિક્ખવે, તથાગતેન અનુત્તરં સન્તિવરપદં અભિસમ્બુદ્ધં યદિદં – છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા [અનુપાદાવિમોક્ખો. તયિદં ભિક્ખવે તથાગતેન અનુત્તરં સન્તિવરપદં અભિસમ્બુદ્ધં, યદિદં છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા અનુપાદાવિમોક્ખોતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] અનુપાદાવિમોક્ખો’’તિ [અનુપાદાવિમોક્ખો. તયિદં ભિક્ખવે તથાગતેન અનુત્તરં સન્તિવરપદં અભિસમ્બુદ્ધં, યદિદં છન્નં ફસ્સાયતનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ અદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા અનુપાદાવિમોક્ખોતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)].

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

પઞ્ચત્તયસુત્તં નિટ્ઠિતં દુતિયં.