૧૦. ચૂળપુણ્ણમસુત્તં

૯૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા તદહુપોસથે પન્નરસે પુણ્ણાય પુણ્ણમાય રત્તિયા ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો અબ્ભોકાસે નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો ભગવા તુણ્હીભૂતં તુણ્હીભૂતં ભિક્ખુસઙ્ઘં અનુવિલોકેત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘જાનેય્ય નુ ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસં – ‘અસપ્પુરિસો અયં ભવ’’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘સાધુ, ભિક્ખવે; અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, અનવકાસો યં અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસં જાનેય્ય – ‘અસપ્પુરિસો અયં ભવ’ન્તિ. જાનેય્ય પન, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો સપ્પુરિસં – ‘સપ્પુરિસો અયં ભવ’’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘સાધુ, ભિક્ખવે; એતમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠાનં અનવકાસો યં અસપ્પુરિસો સપ્પુરિસં જાનેય્ય – ‘સપ્પુરિસો અયં ભવ’ન્તિ. અસપ્પુરિસો, ભિક્ખવે, અસ્સદ્ધમ્મસમન્નાગતો હોતિ, અસપ્પુરિસભત્તિ [અસપ્પુરિસભત્તી (સબ્બત્થ)] હોતિ, અસપ્પુરિસચિન્તી હોતિ, અસપ્પુરિસમન્તી હોતિ, અસપ્પુરિસવાચો હોતિ, અસપ્પુરિસકમ્મન્તો હોતિ, અસપ્પુરિસદિટ્ઠિ [અસપ્પુરિસદિટ્ઠી (સબ્બત્થ)] હોતિ; અસપ્પુરિસદાનં દેતિ’’.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસ્સદ્ધમ્મસમન્નાગતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસ્સદ્ધો હોતિ, અહિરિકો હોતિ, અનોત્તપ્પી હોતિ, અપ્પસ્સુતો હોતિ, કુસીતો હોતિ, મુટ્ઠસ્સતિ હોતિ, દુપ્પઞ્ઞો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસ્સદ્ધમ્મસમન્નાગતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસભત્તિ હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસસ્સ યે તે સમણબ્રાહ્મણા અસ્સદ્ધા અહિરિકા અનોત્તપ્પિનો અપ્પસ્સુતા કુસીતા મુટ્ઠસ્સતિનો દુપ્પઞ્ઞા ત્યાસ્સ મિત્તા હોન્તિ તે સહાયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસભત્તિ હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસચિન્તી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અત્તબ્યાબાધાયપિ ચેતેતિ, પરબ્યાબાધાયપિ ચેતેતિ, ઉભયબ્યાબાધાયપિ ચેતેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસચિન્તી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસમન્તી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અત્તબ્યાબાધાયપિ મન્તેતિ, પરબ્યાબાધાયપિ મન્તેતિ, ઉભયબ્યાબાધાયપિ મન્તેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસમન્તી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસવાચો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો મુસાવાદી હોતિ, પિસુણવાચો હોતિ, ફરુસવાચો હોતિ, સમ્ફપ્પલાપી હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસવાચો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસકમ્મન્તો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો પાણાતિપાતી હોતિ, અદિન્નાદાયી હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારી હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસકમ્મન્તો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસદિટ્ઠિ હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો એવંદિટ્ઠિ [એવંદિટ્ઠી (સી. પી.), એવંદિટ્ઠિકો (સ્યા. કં.)] હોતિ – ‘નત્થિ દિન્નં, નત્થિ યિટ્ઠં, નત્થિ હુતં, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં [સુક્કટદુક્કટાનં (સી. પી.)] કમ્માનં ફલં વિપાકો, નત્થિ અયં લોકો, નત્થિ પરો લોકો, નત્થિ માતા, નત્થિ પિતા, નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, નત્થિ લોકે સમણબ્રાહ્મણા સમ્મગ્ગતા [સમગ્ગતા (ક.)] સમ્માપટિપન્ના, યે ઇમઞ્ચ લોકં પરઞ્ચ લોકં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેન્તી’તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસદિટ્ઠિ હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસદાનં દેતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસક્કચ્ચં દાનં દેતિ, અસહત્થા દાનં દેતિ, અચિત્તીકત્વા દાનં દેતિ, અપવિટ્ઠં દાનં દેતિ અનાગમનદિટ્ઠિકો દાનં દેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો અસપ્પુરિસદાનં દેતિ.

‘‘સો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસો એવં અસ્સદ્ધમ્મસમન્નાગતો, એવં અસપ્પુરિસભત્તિ, એવં અસપ્પુરિસચિન્તી, એવં અસપ્પુરિસમન્તી, એવં અસપ્પુરિસવાચો, એવં અસપ્પુરિસકમ્મન્તો, એવં અસપ્પુરિસદિટ્ઠિ; એવં અસપ્પુરિસદાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા યા અસપ્પુરિસાનં ગતિ તત્થ ઉપપજ્જતિ. કા ચ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસાનં ગતિ? નિરયો વા તિરચ્છાનયોનિ વા.

૯૨. ‘‘જાનેય્ય નુ ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસં – ‘સપ્પુરિસો અયં ભવ’’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘સાધુ, ભિક્ખવે; ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, વિજ્જતિ યં સપ્પુરિસો સપ્પુરિસં જાનેય્ય – ‘સપ્પુરિસો અયં ભવ’ન્તિ. જાનેય્ય પન, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો અસપ્પુરિસં – ‘અસપ્પુરિસો અયં ભવ’’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘સાધુ, ભિક્ખવે; એતમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, ઠાનં વિજ્જતિ યં સપ્પુરિસો અસપ્પુરિસં જાનેય્ય – ‘અસપ્પુરિસો અયં ભવ’ન્તિ. સપ્પુરિસો, ભિક્ખવે, સદ્ધમ્મસમન્નાગતો હોતિ, સપ્પુરિસભત્તિ હોતિ, સપ્પુરિસચિન્તી હોતિ, સપ્પુરિસમન્તી હોતિ, સપ્પુરિસવાચો હોતિ, સપ્પુરિસકમ્મન્તો હોતિ, સપ્પુરિસદિટ્ઠિ હોતિ; સપ્પુરિસદાનં દેતિ’’.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સદ્ધમ્મસમન્નાગતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સદ્ધો હોતિ, હિરિમા હોતિ, ઓત્તપ્પી હોતિ, બહુસ્સુતો હોતિ, આરદ્ધવીરિયો હોતિ, ઉપટ્ઠિતસ્સતિ હોતિ, પઞ્ઞવા હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સદ્ધમ્મસમન્નાગતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસભત્તિ હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસસ્સ યે તે સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધા હિરિમન્તો ઓત્તપ્પિનો બહુસ્સુતા આરદ્ધવીરિયા ઉપટ્ઠિતસ્સતિનો પઞ્ઞવન્તો ત્યાસ્સ મિત્તા હોન્તિ, તે સહાયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસભત્તિ હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસચિન્તી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો નેવત્તબ્યાબાધાય ચેતેતિ, ન પરબ્યાબાધાય ચેતેતિ, ન ઉભયબ્યાબાધાય ચેતેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસચિન્તી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસમન્તી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો નેવત્તબ્યાબાધાય મન્તેતિ, ન પરબ્યાબાધાય મન્તેતિ, ન ઉભયબ્યાબાધાય મન્તેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસમન્તી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસવાચો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસવાચો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસકમ્મન્તો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસકમ્મન્તો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસદિટ્ઠિ હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો એવંદિટ્ઠિ હોતિ – ‘અત્થિ દિન્નં, અત્થિ યિટ્ઠં, અત્થિ હુતં, અત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો, અત્થિ અયં લોકો, અત્થિ પરો લોકો, અત્થિ માતા, અત્થિ પિતા, અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા, અત્થિ લોકે સમણબ્રાહ્મણા સમ્મગ્ગતા સમ્માપટિપન્ના યે ઇમઞ્ચ લોકં પરઞ્ચ લોકં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેન્તી’તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસદિટ્ઠિ હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસદાનં દેતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સક્કચ્ચં દાનં દેતિ, સહત્થા દાનં દેતિ, ચિત્તીકત્વા દાનં દેતિ, અનપવિટ્ઠં દાનં દેતિ, આગમનદિટ્ઠિકો દાનં દેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો સપ્પુરિસદાનં દેતિ.

‘‘સો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસો એવં સદ્ધમ્મસમન્નાગતો, એવં સપ્પુરિસભત્તિ, એવં સપ્પુરિસચિન્તી, એવં સપ્પુરિસમન્તી, એવં સપ્પુરિસવાચો, એવં સપ્પુરિસકમ્મન્તો, એવં સપ્પુરિસદિટ્ઠિ; એવં સપ્પુરિસદાનં દત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા યા સપ્પુરિસાનં ગતિ તત્થ ઉપપજ્જતિ. કા ચ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસાનં ગતિ? દેવમહત્તતા વા મનુસ્સમહત્તતા વા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

ચૂળપુણ્ણમસુત્તં નિટ્ઠિતં દસમં.

દેવદહવગ્ગો નિટ્ઠિતો પઠમો.