૧. દેવદહસુત્તં

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ દેવદહં નામ સક્યાનં નિગમો. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’તિ. એવંવાદિનો, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા.

‘‘એવંવાદાહં, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠે ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’તિ? તે ચ મે, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા એવં પુટ્ઠા ‘આમા’તિ પટિજાનન્તિ.

‘‘ત્યાહં એવં વદામિ – ‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, જાનાથ – અહુવમ્હેવ મયં પુબ્બે, ન નાહુવમ્હા’તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’.

‘‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, જાનાથ – અકરમ્હેવ મયં પુબ્બે પાપકમ્મં, ન નાકરમ્હા’તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’.

‘‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, જાનાથ – એવરૂપં વા એવરૂપં વા પાપકમ્મં અકરમ્હા’તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’.

‘‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, જાનાથ – એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં, એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જીરેતબ્બં, એત્તકમ્હિ વા દુક્ખે નિજ્જિણ્ણે સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’.

‘‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, જાનાથ – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનં, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદ’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’.

૨. ‘‘ઇતિ કિર તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, ન જાનાથ – અહુવમ્હેવ મયં પુબ્બે, ન નાહુવમ્હાતિ, ન જાનાથ – અકરમ્હેવ મયં પુબ્બે પાપકમ્મં, ન નાકરમ્હાતિ, ન જાનાથ – એવરૂપં વા એવરૂપં વા પાપકમ્મં અકરમ્હાતિ, ન જાનાથ – એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં, એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જીરેતબ્બં, એત્તકમ્હિ વા દુક્ખે નિજ્જિણ્ણે સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતીતિ, ન જાનાથ – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનં, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદં; એવં સન્તે આયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં ન કલ્લમસ્સ વેય્યાકરણાય – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘સચે પન તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, જાનેય્યાથ – અહુવમ્હેવ મયં પુબ્બે, ન નાહુવમ્હાતિ, જાનેય્યાથ – અકરમ્હેવ મયં પુબ્બે પાપકમ્મં, ન નાકરમ્હાતિ, જાનેય્યાથ – એવરૂપં વા એવરૂપં વા પાપકમ્મં અકરમ્હાતિ, જાનેય્યાથ – એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં, એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જીરેતબ્બં, એત્તકમ્હિ વા દુક્ખે નિજ્જિણ્ણે સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતીતિ, જાનેય્યાથ – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનં, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદં; એવં સન્તે આયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં કલ્લમસ્સ વેય્યાકરણાય – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’’તિ.

૩. ‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો નિગણ્ઠા, પુરિસો સલ્લેન વિદ્ધો અસ્સ સવિસેન ગાળ્હૂપલેપનેન [ગાળ્હપલેપનેન (ક.)]; સો સલ્લસ્સપિ વેધનહેતુ [વેદનાહેતુ (સી. પી. ક.)] દુક્ખા તિબ્બા [તિપ્પા (સી. સ્યા. કં. પી.)] કટુકા વેદના વેદિયેય્ય. તસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠાપેય્યું. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો સત્થેન વણમુખં પરિકન્તેય્ય; સો સત્થેનપિ વણમુખસ્સ પરિકન્તનહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેય્ય. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો એસનિયા સલ્લં એસેય્ય; સો એસનિયાપિ સલ્લસ્સ એસનાહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેય્ય. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો સલ્લં અબ્બુહેય્ય [અબ્બુય્હેય્ય (સી.), અબ્ભૂણ્હેય્ય (સ્યા. કં.)]; સો સલ્લસ્સપિ અબ્બુહનહેતુ [અબ્બુય્હનહેતુ (સી.), અબ્ભૂણ્હનહેતુ (સ્યા. કં.)] દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેય્ય. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો અગદઙ્ગારં વણમુખે ઓદહેય્ય; સો અગદઙ્ગારસ્સપિ વણમુખે ઓદહનહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેય્ય. સો અપરેન સમયેન રૂળ્હેન વણેન સઞ્છવિના અરોગો અસ્સ સુખી સેરી સયંવસી યેન કામઙ્ગમો. તસ્સ એવમસ્સ – અહં ખો પુબ્બે સલ્લેન વિદ્ધો અહોસિં સવિસેન ગાળ્હૂપલેપનેન. સોહં સલ્લસ્સપિ વેધનહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયિં. તસ્સ મે મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠપેસું. તસ્સ મે સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો સત્થેન વણમુખં પરિકન્તિ; સોહં સત્થેનપિ વણમુખસ્સ પરિકન્તનહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયિં. તસ્સ મે સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો એસનિયા સલ્લં એસિ; સો અહં એસનિયાપિ સલ્લસ્સ એસનાહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયિં. તસ્સ મે સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો સલ્લં અબ્બુહિ [અબ્બુય્હિ (સી.), અબ્ભૂણ્હિ (સ્યા. કં.)]; સોહં સલ્લસ્સપિ અબ્બુહનહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયિં. તસ્સ મે સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો અગદઙ્ગારં વણમુખે ઓદહિ; સોહં અગદઙ્ગારસ્સપિ વણમુખે ઓદહનહેતુ દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયિં. સોમ્હિ એતરહિ રૂળ્હેન વણેન સઞ્છવિના અરોગો સુખી સેરી સયંવસી યેન કામઙ્ગમો’’તિ.

‘‘એવમેવ ખો, આવુસો નિગણ્ઠા, સચે તુમ્હે જાનેય્યાથ – અહુવમ્હેવ મયં પુબ્બે, ન નાહુવમ્હાતિ, જાનેય્યાથ – અકરમ્હેવ મયં પુબ્બે પાપકમ્મં, ન નાકરમ્હાતિ, જાનેય્યાથ – એવરૂપં વા એવરૂપં વા પાપકમ્મં અકરમ્હાતિ, જાનેય્યાથ – એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં, એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જીરેતબ્બં, એત્તકમ્હિ વા દુક્ખે નિજ્જિણ્ણે સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતીતિ, જાનેય્યાથ – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનં, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદં; એવં સન્તે આયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં કલ્લમસ્સ વેય્યાકરણાય – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘યસ્મા ચ ખો તુમ્હે, આવુસો નિગણ્ઠા, ન જાનાથ – અહુવમ્હેવ મયં પુબ્બે, ન નાહુવમ્હાતિ, ન જાનાથ – અકરમ્હેવ મયં પુબ્બે પાપકમ્મં, ન નાકરમ્હાતિ, ન જાનાથ – એવરૂપં વા એવરૂપં વા પાપકમ્મં અકરમ્હાતિ, ન જાનાથ – એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં, એત્તકં વા દુક્ખં નિજ્જીરેતબ્બં, એત્તકમ્હિ વા દુક્ખે નિજ્જિણ્ણે સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતીતિ, ન જાનાથ – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનં, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદં; તસ્મા આયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં ન કલ્લમસ્સ વેય્યાકરણાય – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’’તિ.

૪. ‘‘એવં વુત્તે, ભિક્ખવે, તે નિગણ્ઠા મં એતદવોચું – ‘નિગણ્ઠો, આવુસો, નાટપુત્તો [નાથપુત્તો (સી.)] સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી, અપરિસેસં ઞાણદસ્સનં પટિજાનાતિ. ચરતો ચ મે તિટ્ઠતો ચ સુત્તસ્સ ચ જાગરસ્સ ચ સતતં સમિતં ઞાણદસ્સનં પચ્ચુપટ્ઠિત’ન્તિ. સો એવમાહ – ‘અત્થિ ખો વો, આવુસો નિગણ્ઠા, પુબ્બેવ પાપકમ્મં કતં, તં ઇમાય કટુકાય દુક્કરકારિકાય નિજ્જીરેથ, યં પનેત્થ એતરહિ કાયેન સંવુતા વાચાય સંવુતા મનસા સંવુતા તં આયતિં પાપકમ્મસ્સ અકરણં. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’તિ. તઞ્ચ પનમ્હાકં રુચ્ચતિ ચેવ ખમતિ ચ, તેન ચમ્હા અત્તમના’’તિ.

૫. ‘‘એવં વુત્તે અહં, ભિક્ખવે, તે નિગણ્ઠે એતદવોચં – ‘પઞ્ચ ખો ઇમે, આવુસો નિગણ્ઠા, ધમ્મા દિટ્ઠેવ ધમ્મે દ્વિધાવિપાકા. કતમે પઞ્ચ? સદ્ધા, રુચિ, અનુસ્સવો, આકારપરિવિતક્કો, દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિ – ઇમે ખો, આવુસો નિગણ્ઠા, પઞ્ચ ધમ્મા દિટ્ઠેવ ધમ્મે દ્વિધાવિપાકા. તત્રાયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં કા અતીતંસે સત્થરિ સદ્ધા, કા રુચિ, કો અનુસ્સવો, કો આકારપરિવિતક્કો, કા દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તી’તિ. એવંવાદી [એવંવાદીસુ (ક.)] ખો અહં, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠેસુ ન કઞ્ચિ [કિઞ્ચિ (સી. પી. ક.)] સહધમ્મિકં વાદપટિહારં સમનુપસ્સામિ.

‘‘પુન ચપરાહં [પુન ચ પનાહં (સી. પી. ક.)], ભિક્ખવે, તે નિગણ્ઠે એવં વદામિ – ‘તં કિં મઞ્ઞથ, આવુસો નિગણ્ઠા. યસ્મિં વો સમયે તિબ્બો [તિપ્પો (પી.)] ઉપક્કમો હોતિ તિબ્બં પધાનં, તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથ; યસ્મિં પન વો સમયે ન તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ ન તિબ્બં પધાનં, ન તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથા’તિ? ‘યસ્મિં નો, આવુસો ગોતમ, સમયે તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ તિબ્બં પધાનં, તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયામ; યસ્મિં પન નો સમયે ન તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ ન તિબ્બં પધાનં, ન તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયામા’’’તિ.

૬. ‘‘ઇતિ કિર, આવુસો નિગણ્ઠા, યસ્મિં વો સમયે તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ તિબ્બં પધાનં, તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથ; યસ્મિં પન વો સમયે ન તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ ન તિબ્બં પધાનં, ન તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથ. એવં સન્તે આયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં ન કલ્લમસ્સ વેય્યાકરણાય – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતીતિ. સચે, આવુસો નિગણ્ઠા, યસ્મિં વો સમયે તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ તિબ્બં પધાનં, ન તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથ; યસ્મિં પન વો સમયે ન તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ ન તિબ્બં પધાનં, તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથ [પધાનં, તિટ્ઠેય્યેવ તસ્મિં સમયે… વેદના (સી. સ્યા. કં. પી.)]; એવં સન્તે આયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં કલ્લમસ્સ વેય્યાકરણાય – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘‘યસ્મા ચ ખો, આવુસો નિગણ્ઠા, યસ્મિં વો સમયે તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ તિબ્બં પધાનં, તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથ; યસ્મિં પન વો સમયે ન તિબ્બો ઉપક્કમો હોતિ ન તિબ્બં પધાનં, ન તિબ્બા તસ્મિં સમયે ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયેથ; તે તુમ્હે સામંયેવ ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાના અવિજ્જા અઞ્ઞાણા સમ્મોહા વિપચ્ચેથ – યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતુ. ઇતિ પુરાણાનં કમ્માનં તપસા બ્યન્તીભાવા, નવાનં કમ્માનં અકરણા, આયતિં અનવસ્સવો; આયતિં અનવસ્સવા કમ્મક્ખયો; કમ્મક્ખયા દુક્ખક્ખયો; દુક્ખક્ખયા વેદનાક્ખયો; વેદનાક્ખયા સબ્બં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં ભવિસ્સતી’તિ. એવંવાદીપિ [એવંવાદીસુપિ (ક.)] ખો અહં, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠેસુ ન કઞ્ચિ સહધમ્મિકં વાદપટિહારં સમનુપસ્સામિ.

૭. ‘‘પુન ચપરાહં, ભિક્ખવે, તે નિગણ્ઠે એવં વદામિ – ‘તં કિં મઞ્ઞથાવુસો નિગણ્ઠા, યમિદં કમ્મં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા સમ્પરાયવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘યં પનિદં કમ્મં સમ્પરાયવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘તં કિં મઞ્ઞથાવુસો નિગણ્ઠા, યમિદં કમ્મં સુખવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા દુક્ખવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘યં પનિદં કમ્મં દુક્ખવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા સુખવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘તં કિં મઞ્ઞથાવુસો નિગણ્ઠા, યમિદં કમ્મં પરિપક્કવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા અપરિપક્કવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘યં પનિદં કમ્મં અપરિપક્કવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા પરિપક્કવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘તં કિં મઞ્ઞથાવુસો નિગણ્ઠા, યમિદં કમ્મં બહુવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા અપ્પવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘યં પનિદં કમ્મં અપ્પવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા બહુવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘તં કિં મઞ્ઞથાવુસો નિગણ્ઠા, યમિદં કમ્મં સવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા અવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’. ‘યં પનિદં કમ્મં અવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા સવેદનીયં હોતૂતિ લબ્ભમેત’ન્તિ? ‘નો હિદં, આવુસો’.

૮. ‘‘ઇતિ કિર, આવુસો નિગણ્ઠા, યમિદં કમ્મં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા સમ્પરાયવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યં પનિદં કમ્મં સમ્પરાયવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં સુખવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા દુક્ખવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં દુક્ખવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા સુખવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં પરિપક્કવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા અપરિપક્કવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં અપરિપક્કવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા પરિપક્કવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં બહુવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા અપ્પવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં અપ્પવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા બહુવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં સવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા અવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં, યમિદં કમ્મં અવેદનીયં તં ઉપક્કમેન વા પધાનેન વા સવેદનીયં હોતૂતિ અલબ્ભમેતં; એવં સન્તે આયસ્મન્તાનં નિગણ્ઠાનં અફલો ઉપક્કમો હોતિ, અફલં પધાનં’’.

‘‘એવંવાદી, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા. એવંવાદીનં, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠાનં દસ સહધમ્મિકા વાદાનુવાદા ગારય્હં ઠાનં આગચ્છન્તિ.

૯. ‘‘સચે, ભિક્ખવે, સત્તા પુબ્બેકતહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા પુબ્બે દુક્કટકમ્મકારિનો યં એતરહિ એવરૂપા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયન્તિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા પાપકેન ઇસ્સરેન નિમ્મિતા યં એતરહિ એવરૂપા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયન્તિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા સઙ્ગતિભાવહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા પાપસઙ્ગતિકા યં એતરહિ એવરૂપા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયન્તિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા અભિજાતિહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા પાપાભિજાતિકા યં એતરહિ એવરૂપા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયન્તિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠધમ્મૂપક્કમહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા એવરૂપા દિટ્ઠધમ્મૂપક્કમા યં એતરહિ એવરૂપા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદિયન્તિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, સત્તા પુબ્બેકતહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા; નો ચે સત્તા પુબ્બેકતહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા; નો ચે સત્તા ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા સઙ્ગતિભાવહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા; નો ચે સત્તા સઙ્ગતિભાવહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા અભિજાતિહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા; નો ચે સત્તા અભિજાતિહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠધમ્મૂપક્કમહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા; નો ચે સત્તા દિટ્ઠધમ્મૂપક્કમહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, ગારય્હા નિગણ્ઠા. એવંવાદી, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા. એવંવાદીનં, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠાનં ઇમે દસ સહધમ્મિકા વાદાનુવાદા ગારય્હં ઠાનં આગચ્છન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અફલો ઉપક્કમો હોતિ, અફલં પધાનં.

૧૦. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન હેવ અનદ્ધભૂતં અત્તાનં દુક્ખેન અદ્ધભાવેતિ, ધમ્મિકઞ્ચ સુખં ન પરિચ્ચજતિ, તસ્મિઞ્ચ સુખે અનધિમુચ્છિતો હોતિ. સો એવં પજાનાતિ – ‘ઇમસ્સ ખો મે દુક્ખનિદાનસ્સ સઙ્ખારં પદહતો સઙ્ખારપ્પધાના વિરાગો હોતિ, ઇમસ્સ પન મે દુક્ખનિદાનસ્સ અજ્ઝુપેક્ખતો ઉપેક્ખં ભાવયતો વિરાગો હોતી’તિ. સો યસ્સ હિ ખ્વાસ્સ [યસ્સ ખો પનસ્સ (સી.), યસ્સ ખ્વાસ્સ (પી.)] દુક્ખનિદાનસ્સ સઙ્ખારં પદહતો સઙ્ખારપ્પધાના વિરાગો હોતિ, સઙ્ખારં તત્થ પદહતિ. યસ્સ પનસ્સ દુક્ખનિદાનસ્સ અજ્ઝુપેક્ખતો ઉપેક્ખં ભાવયતો વિરાગો હોતિ, ઉપેક્ખં તત્થ ભાવેતિ. તસ્સ તસ્સ દુક્ખનિદાનસ્સ સઙ્ખારં પદહતો સઙ્ખારપ્પધાના વિરાગો હોતિ – એવમ્પિસ્સ તં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં હોતિ. તસ્સ તસ્સ દુક્ખનિદાનસ્સ અજ્ઝુપેક્ખતો ઉપેક્ખં ભાવયતો વિરાગો હોતિ – એવમ્પિસ્સ તં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં હોતિ.

૧૧. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિયા સારત્તો પટિબદ્ધચિત્તો તિબ્બચ્છન્દો તિબ્બાપેક્ખો. સો તં ઇત્થિં પસ્સેય્ય અઞ્ઞેન પુરિસેન સદ્ધિં સન્તિટ્ઠન્તિં સલ્લપન્તિં સઞ્જગ્ઘન્તિં સંહસન્તિં. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ તસ્સ પુરિસસ્સ અમું ઇત્થિં દિસ્વા અઞ્ઞેન પુરિસેન સદ્ધિં સન્તિટ્ઠન્તિં સલ્લપન્તિં સઞ્જગ્ઘન્તિં સંહસન્તિં ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સૂપાયાસા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘અમુ હિ, ભન્તે, પુરિસો અમુસ્સા ઇત્થિયા સારત્તો પટિબદ્ધચિત્તો તિબ્બચ્છન્દો તિબ્બાપેક્ખો. તસ્મા તં ઇત્થિં દિસ્વા અઞ્ઞેન પુરિસેન સદ્ધિં સન્તિટ્ઠન્તિં સલ્લપન્તિં સઞ્જગ્ઘન્તિં સંહસન્તિં ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સૂપાયાસા’’તિ. ‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, તસ્સ પુરિસસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો અમુસ્સા ઇત્થિયા સારત્તો પટિબદ્ધચિત્તો તિબ્બચ્છન્દો તિબ્બાપેક્ખો. તસ્સ મે અમું ઇત્થિં દિસ્વા અઞ્ઞેન પુરિસેન સદ્ધિં સન્તિટ્ઠન્તિં સલ્લપન્તિં સઞ્જગ્ઘન્તિં સંહસન્તિં ઉપ્પજ્જન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સૂપાયાસા. યંનૂનાહં યો મે અમુસ્સા ઇત્થિયા છન્દરાગો તં પજહેય્ય’ન્તિ. સો યો અમુસ્સા ઇત્થિયા છન્દરાગો તં પજહેય્ય. સો તં ઇત્થિં પસ્સેય્ય અપરેન સમયેન અઞ્ઞેન પુરિસેન સદ્ધિં સન્તિટ્ઠન્તિં સલ્લપન્તિં સઞ્જગ્ઘન્તિં સંહસન્તિં. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ તસ્સ પુરિસસ્સ અમું ઇત્થિં દિસ્વા અઞ્ઞેન પુરિસેન સદ્ધિં સન્તિટ્ઠન્તિં સલ્લપન્તિં સઞ્જગ્ઘન્તિં સંહસન્તિં ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સૂપાયાસા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘અમુ હિ, ભન્તે, પુરિસો અમુસ્સા ઇત્થિયા વિરાગો. તસ્મા તં ઇત્થિં દિસ્વા અઞ્ઞેન પુરિસેન સદ્ધિં સન્તિટ્ઠન્તિં સલ્લપન્તિં સઞ્જગ્ઘન્તિં સંહસન્તિં ન ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સૂપાયાસા’’તિ.

‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન હેવ અનદ્ધભૂતં અત્તાનં દુક્ખેન અદ્ધભાવેતિ, ધમ્મિકઞ્ચ સુખં ન પરિચ્ચજતિ, તસ્મિઞ્ચ સુખે અનધિમુચ્છિતો હોતિ. સો એવં પજાનાતિ – ‘ઇમસ્સ ખો મે દુક્ખનિદાનસ્સ સઙ્ખારં પદહતો સઙ્ખારપ્પધાના વિરાગો હોતિ, ઇમસ્સ પન મે દુક્ખનિદાનસ્સ અજ્ઝુપેક્ખતો ઉપેક્ખં ભાવયતો વિરાગો હોતી’તિ. સો યસ્સ હિ ખ્વાસ્સ દુક્ખનિદાનસ્સ સઙ્ખારં પદહતો સઙ્ખારપ્પધાના વિરાગો હોતિ, સઙ્ખારં તત્થ પદહતિ; યસ્સ પનસ્સ દુક્ખનિદાનસ્સ અજ્ઝુપેક્ખતો ઉપેક્ખં ભાવયતો વિરાગો હોતિ, ઉપેક્ખં તત્થ ભાવેતિ. તસ્સ તસ્સ દુક્ખનિદાનસ્સ સઙ્ખારં પદહતો સઙ્ખારપ્પધાના વિરાગો હોતિ – એવમ્પિસ્સ તં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં હોતિ. તસ્સ તસ્સ દુક્ખનિદાનસ્સ અજ્ઝુપેક્ખતો ઉપેક્ખં ભાવયતો વિરાગો હોતિ – એવમ્પિસ્સ તં દુક્ખં નિજ્જિણ્ણં હોતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

૧૨. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યથાસુખં ખો મે વિહરતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ; દુક્ખાય પન મે અત્તાનં પદહતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. યંનૂનાહં દુક્ખાય અત્તાનં પદહેય્ય’ન્તિ. સો દુક્ખાય અત્તાનં પદહતિ. તસ્સ દુક્ખાય અત્તાનં પદહતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. સો ન અપરેન સમયેન દુક્ખાય અત્તાનં પદહતિ. તં કિસ્સ હેતુ? યસ્સ હિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થાય દુક્ખાય અત્તાનં પદહેય્ય સ્વાસ્સ અત્થો અભિનિપ્ફન્નો હોતિ. તસ્મા ન અપરેન સમયેન દુક્ખાય અત્તાનં પદહતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉસુકારો તેજનં દ્વીસુ અલાતેસુ આતાપેતિ પરિતાપેતિ ઉજું કરોતિ કમ્મનિયં. યતો ખો, ભિક્ખવે, ઉસુકારસ્સ તેજનં દ્વીસુ અલાતેસુ આતાપિતં હોતિ પરિતાપિતં ઉજું કતં [ઉજું કતં હોતિ (સી.)] કમ્મનિયં, ન સો તં અપરેન સમયેન ઉસુકારો તેજનં દ્વીસુ અલાતેસુ આતાપેતિ પરિતાપેતિ ઉજું કરોતિ કમ્મનિયં. તં કિસ્સ હેતુ? યસ્સ હિ સો, ભિક્ખવે, અત્થાય ઉસુકારો તેજનં દ્વીસુ અલાતેસુ આતાપેય્ય પરિતાપેય્ય ઉજું કરેય્ય કમ્મનિયં સ્વાસ્સ અત્થો અભિનિપ્ફન્નો હોતિ. તસ્મા ન અપરેન સમયેન ઉસુકારો તેજનં દ્વીસુ અલાતેસુ આતાપેતિ પરિતાપેતિ ઉજું કરોતિ કમ્મનિયં. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યથાસુખં ખો મે વિહરતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ; દુક્ખાય પન મે અત્તાનં પદહતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. યંનૂનાહં દુક્ખાય અત્તાનં પદહેય્ય’ન્તિ. સો દુક્ખાય અત્તાનં પદહતિ. તસ્સ દુક્ખાય અત્તાનં પદહતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ. સો ન અપરેન સમયેન દુક્ખાય અત્તાનં પદહતિ. તં કિસ્સ હેતુ? યસ્સ હિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થાય દુક્ખાય અત્તાનં પદહેય્ય સ્વાસ્સ અત્થો અભિનિપ્ફન્નો હોતિ. તસ્મા ન અપરેન સમયેન દુક્ખાય અત્તાનં પદહતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

૧૩. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધ તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. તં ધમ્મં સુણાતિ ગહપતિ વા ગહપતિપુત્તો વા અઞ્ઞતરસ્મિં વા કુલે પચ્ચાજાતો. સો તં ધમ્મં સુત્વા તથાગતે સદ્ધં પટિલભતિ. સો તેન સદ્ધાપટિલાભેન સમન્નાગતો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘સમ્બાધો ઘરાવાસો રજાપથો, અબ્ભોકાસો પબ્બજ્જા. નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. સો અપરેન સમયેન અપ્પં વા ભોગક્ખન્ધં પહાય મહન્તં વા ભોગક્ખન્ધં પહાય, અપ્પં વા ઞાતિપરિવટ્ટં પહાય મહન્તં વા ઞાતિપરિવટ્ટં પહાય કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ.

૧૪. ‘‘સો એવં પબ્બજિતો સમાનો ભિક્ખૂનં સિક્ખાસાજીવસમાપન્નો પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ નિહિતદણ્ડો નિહિતસત્થો, લજ્જી દયાપન્નો સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરતિ. અદિન્નાદાનં પહાય અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ દિન્નાદાયી દિન્નપાટિકઙ્ખી, અથેનેન સુચિભૂતેન અત્તના વિહરતિ. અબ્રહ્મચરિયં પહાય બ્રહ્મચારી હોતિ આરાચારી વિરતો મેથુના ગામધમ્મા. મુસાવાદં પહાય મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ સચ્ચવાદી સચ્ચસન્ધો થેતો પચ્ચયિકો અવિસંવાદકો લોકસ્સ. પિસુણં વાચં પહાય પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ; ઇતો સુત્વા ન અમુત્ર અક્ખાતા ઇમેસં ભેદાય, અમુત્ર વા સુત્વા ન ઇમેસં અક્ખાતા અમૂસં ભેદાય – ઇતિ ભિન્નાનં વા સન્ધાતા સહિતાનં વા અનુપ્પદાતા સમગ્ગારામો સમગ્ગરતો સમગ્ગનન્દી સમગ્ગકરણિં વાચં ભાસિતા હોતિ. ફરુસં વાચં પહાય ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ; યા સા વાચા નેલા કણ્ણસુખા પેમનીયા હદયઙ્ગમા પોરી બહુજનકન્તા બહુજનમનાપા તથારૂપિં વાચં ભાસિતા હોતિ. સમ્ફપ્પલાપં પહાય સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ કાલવાદી ભૂતવાદી અત્થવાદી ધમ્મવાદી વિનયવાદી, નિધાનવતિં વાચં ભાસિતા કાલેન સાપદેસં પરિયન્તવતિં અત્થસંહિતં. સો બીજગામભૂતગામસમારમ્ભા પટિવિરતો હોતિ. એકભત્તિકો હોતિ રત્તૂપરતો વિરતો વિકાલભોજના. નચ્ચગીતવાદિતવિસૂકદસ્સના પટિવિરતો હોતિ. માલાગન્ધવિલેપનધારણમણ્ડનવિભૂસનટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ. ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતો હોતિ. જાતરૂપરજતપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. આમકધઞ્ઞપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. આમકમંસપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. ઇત્થિકુમારિકપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. દાસિદાસપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. અજેળકપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. કુક્કુટસૂકરપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. હત્થિગવસ્સવળવપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. ખેત્તવત્થુપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ. દૂતેય્યપહિણગમનાનુયોગા પટિવિરતો હોતિ. કયવિક્કયા પટિવિરતો હોતિ. તુલાકૂટકંસકૂટમાનકૂટા પટિવિરતો હોતિ. ઉક્કોટનવઞ્ચનનિકતિસાચિયોગા [સાવિયોગા (સ્યા. કં. ક.) એત્થ સાચિસદ્દો કુટિલપરિયાયો] પટિવિરતો હોતિ. છેદનવધબન્ધનવિપરામોસઆલોપસહસાકારા પટિવિરતો હોતિ [પસ્સ મ. નિ. ૧.૨૯૩ ચૂળહત્થિપદોપમે].

‘‘સો સન્તુટ્ઠો હોતિ કાયપરિહારિકેન ચીવરેન, કુચ્છિપરિહારિકેન પિણ્ડપાતેન. સો યેન યેનેવ પક્કમતિ સમાદાયેવ પક્કમતિ. સેય્યથાપિ નામ પક્ખી સકુણો યેન યેનેવ ડેતિ સપત્તભારોવ ડેતિ, એવમેવ ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ કાયપરિહારિકેન ચીવરેન, કુચ્છિપરિહારિકેન પિણ્ડપાતેન; સો યેન યેનેવ પક્કમતિ સમાદાયેવ પક્કમતિ. સો ઇમિના અરિયેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો અજ્ઝત્તં અનવજ્જસુખં પટિસંવેદેતિ.

૧૫. ‘‘સો ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં ચક્ખુન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ, રક્ખતિ ચક્ખુન્દ્રિયં, ચક્ખુન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા…પે… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા…પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા…પે… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં મનિન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ, રક્ખતિ મનિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. સો ઇમિના અરિયેન ઇન્દ્રિયસંવરેન સમન્નાગતો અજ્ઝત્તં અબ્યાસેકસુખં પટિસંવેદેતિ.

‘‘સો અભિક્કન્તે પટિક્કન્તે સમ્પજાનકારી હોતિ, આલોકિતે વિલોકિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, સમિઞ્જિતે [સમ્મિઞ્જિતે (સી. સ્યા. કં. પી.)] પસારિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણે સમ્પજાનકારી હોતિ, અસિતે પીતે ખાયિતે સાયિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, ઉચ્ચારપસ્સાવકમ્મે સમ્પજાનકારી હોતિ, ગતે ઠિતે નિસિન્ને સુત્તે જાગરિતે ભાસિતે તુણ્હીભાવે સમ્પજાનકારી હોતિ.

૧૬. ‘‘સો ઇમિના ચ અરિયેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો, (ઇમાય ચ અરિયાય સન્તુટ્ઠિયા સમન્નાગતો,) [પસ્સ મ. નિ. ૧.૨૯૬ ચૂળહત્થિપદોપમે] ઇમિના ચ અરિયેન ઇન્દ્રિયસંવરેન સમન્નાગતો, ઇમિના ચ અરિયેન સતિસમ્પજઞ્ઞેન સમન્નાગતો વિવિત્તં સેનાસનં ભજતિ અરઞ્ઞં રુક્ખમૂલં પબ્બતં કન્દરં ગિરિગુહં સુસાનં વનપત્થં અબ્ભોકાસં પલાલપુઞ્જં. સો પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા, ઉજું કાયં પણિધાય, પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. સો અભિજ્ઝં લોકે પહાય વિગતાભિજ્ઝેન ચેતસા વિહરતિ, અભિજ્ઝાય ચિત્તં પરિસોધેતિ. બ્યાપાદપદોસં પહાય અબ્યાપન્નચિત્તો વિહરતિ સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી, બ્યાપાદપદોસા ચિત્તં પરિસોધેતિ. થિનમિદ્ધં પહાય વિગતથિનમિદ્ધો વિહરતિ આલોકસઞ્ઞી સતો સમ્પજાનો, થિનમિદ્ધા ચિત્તં પરિસોધેતિ. ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં પહાય અનુદ્ધતો વિહરતિ અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચા ચિત્તં પરિસોધેતિ. વિચિકિચ્છં પહાય તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિહરતિ અકથંકથી કુસલેસુ ધમ્મેસુ, વિચિકિચ્છાય ચિત્તં પરિસોધેતિ.

‘‘સો ઇમે પઞ્ચ નીવરણે પહાય ચેતસો ઉપક્કિલેસે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો, સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ. યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના, પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા, અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

૧૭. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ. સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં [સેય્યથીદં (સી. સ્યા. કં. પી.)] – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

૧૮. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે સત્તાનં ચુતૂપપાતઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ. સો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં.

૧૯. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે આસવાનં ખયઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘ઇમે આસવા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં આસવસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં આસવનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં આસવનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. તસ્સ એવં જાનતો એવં પસ્સતો કામાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ, ભવાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ, અવિજ્જાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતિ. એવમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, સફલો ઉપક્કમો હોતિ, સફલં પધાનં. એવંવાદી, ભિક્ખવે, તથાગતા. એવંવાદીનં, ભિક્ખવે, તથાગતાનં [તથાગતો, એવંવાદિં ભિક્ખવે તથાગતં (સી. સ્યા. કં. પી.)] દસ સહધમ્મિકા પાસંસટ્ઠાના આગચ્છન્તિ.

૨૦. ‘‘સચે, ભિક્ખવે, સત્તા પુબ્બેકતહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, તથાગતો પુબ્બે સુકતકમ્મકારી યં એતરહિ એવરૂપા અનાસવા સુખા વેદના વેદેતિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, તથાગતો ભદ્દકેન ઇસ્સરેન નિમ્મિતો યં એતરહિ એવરૂપા અનાસવા સુખા વેદના વેદેતિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા સઙ્ગતિભાવહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, તથાગતો કલ્યાણસઙ્ગતિકો યં એતરહિ એવરૂપા અનાસવા સુખા વેદના વેદેતિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા અભિજાતિહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, તથાગતો કલ્યાણાભિજાતિકો યં એતરહિ એવરૂપા અનાસવા સુખા વેદના વેદેતિ. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠધમ્મૂપક્કમહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ; અદ્ધા, ભિક્ખવે, તથાગતો કલ્યાણદિટ્ઠધમ્મૂપક્કમો યં એતરહિ એવરૂપા અનાસવા સુખા વેદના વેદેતિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, સત્તા પુબ્બેકતહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો; નો ચે સત્તા પુબ્બેકતહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો; નો ચે સત્તા ઇસ્સરનિમ્માનહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા સઙ્ગતિભાવહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો; નો ચે સત્તા સઙ્ગતિભાવહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા અભિજાતિહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો; નો ચે સત્તા અભિજાતિહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો. સચે, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠધમ્મૂપક્કમહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો; નો ચે સત્તા દિટ્ઠધમ્મૂપક્કમહેતુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તિ, પાસંસો તથાગતો. એવંવાદી, ભિક્ખવે, તથાગતા. એવંવાદીનં, ભિક્ખવે, તથાગતાનં ઇમે દસ સહધમ્મિકા પાસંસટ્ઠાના આગચ્છન્તી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

દેવદહસુત્તં નિટ્ઠિતં પઠમં.