૯. ધમ્મચેતિયસુત્તં

૩૬૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ મેદાળુપં [મેતળૂપં (સી.), મેદળુમ્પં (પી.)] નામ સક્યાનં નિગમો. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો નગરકં અનુપ્પત્તો હોતિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો દીઘં કારાયનં આમન્તેસિ – ‘‘યોજેહિ, સમ્મ કારાયન, ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ, ઉય્યાનભૂમિં ગચ્છામ સુભૂમિં દસ્સનાયા’’તિ [સુભૂમિદસ્સનાયાતિ (દી. નિ. ૨.૪૩)]. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો દીઘો કારાયનો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પટિસ્સુત્વા ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ યોજાપેત્વા રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પટિવેદેસિ – ‘‘યુત્તાનિ ખો તે, દેવ, ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ. યસ્સદાનિ કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભદ્રં યાનં અભિરુહિત્વા ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ નગરકમ્હા નિય્યાસિ મહચ્ચા રાજાનુભાવેન. યેન આરામો તેન પાયાસિ. યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકોવ આરામં પાવિસિ. અદ્દસા ખો રાજા પસેનદિ કોસલો આરામે જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો રુક્ખમૂલાનિ પાસાદિકાનિ પસાદનીયાનિ અપ્પસદ્દાનિ અપ્પનિગ્ઘોસાનિ વિજનવાતાનિ મનુસ્સરાહસ્સેય્યકાનિ [મનુસ્સરાહસેય્યકાનિ (સી. પી.)] પટિસલ્લાનસારુપ્પાનિ. દિસ્વાન ભગવન્તંયેવ આરબ્ભ સતિ ઉદપાદિ – ‘‘ઇમાનિ ખો તાનિ રુક્ખમૂલાનિ પાસાદિકાનિ પસાદનીયાનિ અપ્પસદ્દાનિ અપ્પનિગ્ઘોસાનિ વિજનવાતાનિ મનુસ્સરાહસ્સેય્યકાનિ પટિસલ્લાનસારુપ્પાનિ, યત્થ સુદં મયં તં ભગવન્તં પયિરુપાસામ અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ.

૩૬૫. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો દીઘં કારાયનં આમન્તેસિ – ‘‘ઇમાનિ ખો, સમ્મ કારાયન, તાનિ રુક્ખમૂલાનિ પાસાદિકાનિ પસાદનીયાનિ અપ્પસદ્દાનિ અપ્પનિગ્ઘોસાનિ વિજનવાતાનિ મનુસ્સરાહસ્સેય્યકાનિ પટિસલ્લાનસારુપ્પાનિ, યત્થ સુદં મયં તં ભગવન્તં પયિરુપાસામ અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં. કહં નુ ખો, સમ્મ કારાયન, એતરહિ સો ભગવા વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો’’તિ? ‘‘અત્થિ, મહારાજ, મેદાળુપં નામ સક્યાનં નિગમો. તત્થ સો ભગવા એતરહિ વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો’’તિ. ‘‘કીવદૂરે [કીવદૂરો (સી. સ્યા. કં. પી.)] પન, સમ્મ કારાયન, નગરકમ્હા મેદાળુપં નામ સક્યાનં નિગમો હોતી’’તિ? ‘‘ન દૂરે, મહારાજ; તીણિ યોજનાનિ; સક્કા દિવસાવસેસેન ગન્તુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, સમ્મ કારાયન, યોજેહિ ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ, ગમિસ્સામ મયં તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો દીઘો કારાયનો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પટિસ્સુત્વા ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ યોજાપેત્વા રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પટિવેદેસિ – ‘‘યુત્તાનિ ખો તે, દેવ, ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ. યસ્સદાનિ કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભદ્રં યાનં અભિરુહિત્વા ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ નગરકમ્હા યેન મેદાળુપં નામ સક્યાનં નિગમો તેન પાયાસિ. તેનેવ દિવસાવસેસેન મેદાળુપં નામ સક્યાનં નિગમં સમ્પાપુણિ. યેન આરામો તેન પાયાસિ. યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકોવ આરામં પાવિસિ.

૩૬૬. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અબ્ભોકાસે ચઙ્કમન્તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘કહં નુ ખો, ભન્તે, એતરહિ સો ભગવા વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો? દસ્સનકામા હિ મયં તં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ. ‘‘એસો, મહારાજ, વિહારો સંવુતદ્વારો. તેન અપ્પસદ્દો ઉપસઙ્કમિત્વા અતરમાનો આળિન્દં પવિસિત્વા ઉક્કાસિત્વા અગ્ગળં આકોટેહિ. વિવરિસ્સતિ ભગવા તે દ્વાર’’ન્તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો તત્થેવ ખગ્ગઞ્ચ ઉણ્હીસઞ્ચ દીઘસ્સ કારાયનસ્સ પાદાસિ. અથ ખો દીઘસ્સ કારાયનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘રહાયતિ ખો દાનિ રાજા [મહારાજા (સી. સ્યા. કં. પી.)], ઇધેવ [તેનિધેવ (સી.)] દાનિ મયા ઠાતબ્બ’’ન્તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો યેન સો વિહારો સંવુતદ્વારો તેન અપ્પસદ્દો ઉપસઙ્કમિત્વા અતરમાનો આળિન્દં પવિસિત્વા ઉક્કાસિત્વા અગ્ગળં આકોટેસિ. વિવરિ ભગવા દ્વારં. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો વિહારં પવિસિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવતો પાદાનિ મુખેન ચ પરિચુમ્બતિ, પાણીહિ ચ પરિસમ્બાહતિ, નામઞ્ચ સાવેતિ – ‘‘રાજાહં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો; રાજાહં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો’’તિ.

૩૬૭. ‘‘કિં પન ત્વં, મહારાજ, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો ઇમસ્મિં સરીરે એવરૂપં પરમનિપચ્ચકારં કરોસિ, મિત્તૂપહારં [ચિત્તૂપહારં (સી.)] ઉપદંસેસી’’તિ? ‘‘અત્થિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો – ‘હોતિ સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’તિ. ઇધાહં, ભન્તે, પસ્સામિ એકે સમણબ્રાહ્મણે પરિયન્તકતં બ્રહ્મચરિયં ચરન્તે દસપિ વસ્સાનિ, વીસમ્પિ વસ્સાનિ, તિંસમ્પિ વસ્સાનિ, ચત્તારીસમ્પિ વસ્સાનિ. તે અપરેન સમયેન સુન્હાતા સુવિલિત્તા કપ્પિતકેસમસ્સૂ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારેન્તિ. ઇધ પનાહં, ભન્તે, ભિક્ખૂ પસ્સામિ યાવજીવં આપાણકોટિકં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરન્તે. ન ખો પનાહં, ભન્તે, ઇતો બહિદ્ધા અઞ્ઞં એવં પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં સમનુપસ્સામિ. અયમ્પિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો હોતિ – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’’તિ.

૩૬૮. ‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, રાજાનોપિ રાજૂહિ વિવદન્તિ, ખત્તિયાપિ ખત્તિયેહિ વિવદન્તિ, બ્રાહ્મણાપિ બ્રાહ્મણેહિ વિવદન્તિ, ગહપતયોપિ ગહપતીહિ વિવદન્તિ, માતાપિ પુત્તેન વિવદતિ, પુત્તોપિ માતરા વિવદતિ, પિતાપિ પુત્તેન વિવદતિ, પુત્તોપિ પિતરા વિવદતિ, ભાતાપિ ભગિનિયા વિવદતિ, ભગિનીપિ ભાતરા વિવદતિ, સહાયોપિ સહાયેન વિવદતિ. ઇધ પનાહં, ભન્તે, ભિક્ખૂ પસ્સામિ સમગ્ગે સમ્મોદમાને અવિવદમાને ખીરોદકીભૂતે અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તે વિહરન્તે. ન ખો પનાહં, ભન્તે, ઇતો બહિદ્ધા અઞ્ઞં એવં સમગ્ગં પરિસં સમનુપસ્સામિ. અયમ્પિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો હોતિ – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’તિ.

૩૬૯. ‘‘પુન ચપરાહં, ભન્તે, આરામેન આરામં, ઉય્યાનેન ઉય્યાનં અનુચઙ્કમામિ અનુવિચરામિ. સોહં તત્થ પસ્સામિ એકે સમણબ્રાહ્મણે કિસે લૂખે દુબ્બણ્ણે ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતે ધમનિસન્થતગત્તે, ન વિય મઞ્ઞે ચક્ખું બન્ધન્તે જનસ્સ દસ્સનાય. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અદ્ધા ઇમે આયસ્મન્તો અનભિરતા વા બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ, અત્થિ વા તેસં કિઞ્ચિ પાપં કમ્મં કતં પટિચ્છન્નં; તથા હિ ઇમે આયસ્મન્તો કિસા લૂખા દુબ્બણ્ણા ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા ધમનિસન્થતગત્તા, ન વિય મઞ્ઞે ચક્ખું બન્ધન્તિ જનસ્સ દસ્સનાયા’તિ. ત્યાહં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદામિ – ‘કિં નુ ખો તુમ્હે આયસ્મન્તો કિસા લૂખા દુબ્બણ્ણા ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા ધમનિસન્થતગત્તા, ન વિય મઞ્ઞે ચક્ખું બન્ધથ જનસ્સ દસ્સનાયા’તિ? તે એવમાહંસુ – ‘બન્ધુકરોગો નો [પણ્ડુકરોગિનો (ક.)], મહારાજા’તિ. ઇધ પનાહં, ભન્તે, ભિક્ખૂ પસ્સામિ હટ્ઠપહટ્ઠે ઉદગ્ગુદગ્ગે અભિરતરૂપે પીણિન્દ્રિયે [પીણિતિન્દ્રિયે (સી. પી.)] અપ્પોસ્સુક્કે પન્નલોમે પરદત્તવુત્તે મિગભૂતેન ચેતસા વિહરન્તે. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અદ્ધા ઇમે આયસ્મન્તો તસ્સ ભગવતો સાસને ઉળારં પુબ્બેનાપરં વિસેસં જાનન્તિ; તથા હિ ઇમે આયસ્મન્તો હટ્ઠપહટ્ઠા ઉદગ્ગુદગ્ગા અભિરતરૂપા પીણિન્દ્રિયા અપ્પોસ્સુક્કા પન્નલોમા પરદત્તવુત્તા મિગભૂતેન ચેતસા વિહરન્તી’તિ. અયમ્પિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો હોતિ – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’તિ.

૩૭૦. ‘‘પુન ચપરાહં, ભન્તે, રાજા ખત્તિયો મુદ્ધાવસિત્તો; પહોમિ ઘાતેતાયં વા ઘાતેતું, જાપેતાયં વા જાપેતું, પબ્બાજેતાયં વા પબ્બાજેતું. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, અડ્ડકરણે નિસિન્નસ્સ અન્તરન્તરા કથં ઓપાતેન્તિ. સોહં ન લભામિ – ‘મા મે ભોન્તો અડ્ડકરણે નિસિન્નસ્સ અન્તરન્તરા કથં ઓપાતેથ [ઓપાતેન્તુ (સી.) ઉપરિસેલસુત્તે પન ‘‘ઓપાતેથા’’તિયેવ દિસ્સતિ], કથાપરિયોસાનં મે ભોન્તો આગમેન્તૂ’તિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, અન્તરન્તરા કથં ઓપાતેન્તિ. ઇધ પનાહં, ભન્તે, ભિક્ખૂ પસ્સામિ; યસ્મિં સમયે ભગવા અનેકસતાય પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ, નેવ તસ્મિં સમયે ભગવતો સાવકાનં ખિપિતસદ્દો વા હોતિ ઉક્કાસિતસદ્દો વા. ભૂતપુબ્બં, ભન્તે, ભગવા અનેકસતાય પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ. તત્રઞ્ઞતરો ભગવતો સાવકો ઉક્કાસિ. તમેનં અઞ્ઞતરો સબ્રહ્મચારી જણ્ણુકેન ઘટ્ટેસિ – ‘અપ્પસદ્દો આયસ્મા હોતુ, માયસ્મા સદ્દમકાસિ; સત્થા નો ભગવા ધમ્મં દેસેતી’તિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો! અદણ્ડેન વત કિર, ભો, અસત્થેન એવં સુવિનીતા પરિસા ભવિસ્સતી’તિ! ન ખો પનાહં, ભન્તે, ઇતો બહિદ્ધા અઞ્ઞં એવં સુવિનીતં પરિસં સમનુપસ્સામિ. અયમ્પિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો હોતિ – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’તિ.

૩૭૧. ‘‘પુન ચપરાહં, ભન્તે, પસ્સામિ ઇધેકચ્ચે ખત્તિયપણ્ડિતે નિપુણે કતપરપ્પવાદે વાલવેધિરૂપે. તે ભિન્દન્તા [વોભિન્દન્તા (સી.)] મઞ્ઞે ચરન્તિ પઞ્ઞાગતેન દિટ્ઠિગતાનિ. તે સુણન્તિ – ‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અમુકં નામ ગામં વા નિગમં વા ઓસરિસ્સતી’તિ. તે પઞ્હં અભિસઙ્ખરોન્તિ – ‘ઇમં મયં પઞ્હં સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છિસ્સામ. એવં ચે નો પુટ્ઠો એવં બ્યાકરિસ્સતિ, એવમસ્સ મયં વાદં આરોપેસ્સામ; એવં ચેપિ નો પુટ્ઠો એવં બ્યાકરિસ્સતિ, એવમ્પિસ્સ મયં વાદં આરોપેસ્સામા’તિ. તે સુણન્તિ – ‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અમુકં નામ ગામં વા નિગમં વા ઓસટો’તિ. તે યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમન્તિ. તે ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ. તે ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ન ચેવ ભગવન્તં પઞ્હં પુચ્છન્તિ, કુતો વાદં આરોપેસ્સન્તિ? અઞ્ઞદત્થુ ભગવતો સાવકા સમ્પજ્જન્તિ. અયમ્પિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો હોતિ – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’તિ.

૩૭૨. ‘‘પુન ચપરાહં, ભન્તે, પસ્સામિ ઇધેકચ્ચે બ્રાહ્મણપણ્ડિતે…પે… ગહપતિપણ્ડિતે…પે… સમણપણ્ડિતે નિપુણે કતપરપ્પવાદે વાલવેધિરૂપે. તે ભિન્દન્તા મઞ્ઞે ચરન્તિ પઞ્ઞાગતેન દિટ્ઠિગતાનિ. તે સુણન્તિ – ‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અમુકં નામ ગામં વા નિગમં વા ઓસરિસ્સતી’તિ. તે પઞ્હં અભિસઙ્ખરોન્તિ – ‘ઇમં મયં પઞ્હં સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છિસ્સામ. એવં ચે નો પુટ્ઠો એવં બ્યાકરિસ્સતિ, એવમસ્સ મયં વાદં આરોપેસ્સામ; એવં ચેપિ નો પુટ્ઠો એવં બ્યાકરિસ્સતિ, એવમ્પિસ્સ મયં વાદં આરોપેસ્સામા’તિ. તે સુણન્તિ – ‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અમુકં નામ ગામં વા નિગમં વા ઓસટો’તિ. તે યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમન્તિ. તે ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ. તે ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ન ચેવ ભગવન્તં પઞ્હં પુચ્છન્તિ, કુતો વાદં આરોપેસ્સન્તિ? અઞ્ઞદત્થુ ભગવન્તંયેવ ઓકાસં યાચન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. તે ભગવા પબ્બાજેતિ. તે તથાપબ્બજિતા સમાના એકા વૂપકટ્ઠા અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરન્તા નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તિ. તે એવમાહંસુ – ‘મનં વત, ભો, અનસ્સામ; મનં વત, ભો, પનસ્સામ’. મયઞ્હિ પુબ્બે અસ્સમણાવ સમાના સમણામ્હાતિ પટિજાનિમ્હા, અબ્રાહ્મણાવ સમાના બ્રાહ્મણામ્હાતિ પટિજાનિમ્હા, અનરહન્તોવ સમાના અરહન્તામ્હાતિ પટિજાનિમ્હા. ‘ઇદાનિ ખોમ્હ સમણા, ઇદાનિ ખોમ્હ બ્રાહ્મણા, ઇદાનિ ખોમ્હ અરહન્તો’તિ. અયમ્પિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો હોતિ – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’તિ.

૩૭૩. ‘‘પુન ચપરાહં, ભન્તે, ઇમે ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો મમભત્તા મમયાના, અહં નેસં જીવિકાય [જીવિતસ્સ (સી.), જીવિકં (સી. અટ્ઠ.), જીવિતં (સ્યા. કં. પી. ક.)] દાતા, યસસ્સ આહત્તા; અથ ચ પન નો તથા મયિ નિપચ્ચકારં કરોન્તિ યથા ભગવતિ. ભૂતપુબ્બાહં, ભન્તે, સેનં અબ્ભુય્યાતો સમાનો ઇમે ચ ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો વીમંસમાનો અઞ્ઞતરસ્મિં સમ્બાધે આવસથે વાસં ઉપગચ્છિં. અથ ખો, ભન્તે, ઇમે ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો બહુદેવ રત્તિં ધમ્મિયા કથાય વીતિનામેત્વા, યતો અહોસિ ભગવા [અસ્સોસું ખો ભગવન્તં (સી. સ્યા. કં. પી.)] તતો સીસં કત્વા મં પાદતો કરિત્વા નિપજ્જિંસુ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો! ઇમે ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો મમભત્તા મમયાના, અહં નેસં જીવિકાય દાતા, યસસ્સ આહત્તા; અથ ચ પન નો તથા મયિ નિપચ્ચકારં કરોન્તિ યથા ભગવતિ. અદ્ધા ઇમે આયસ્મન્તો તસ્સ ભગવતો સાસને ઉળારં પુબ્બેનાપરં વિસેસં જાનન્તી’તિ. અયમ્પિ ખો મે, ભન્તે, ભગવતિ ધમ્મન્વયો હોતિ – ‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’તિ.

૩૭૪. ‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, ભગવાપિ ખત્તિયો, અહમ્પિ ખત્તિયો; ભગવાપિ કોસલો, અહમ્પિ કોસલો; ભગવાપિ આસીતિકો, અહમ્પિ આસીતિકો. યમ્પિ, ભન્તે, ભગવાપિ ખત્તિયો અહમ્પિ ખત્તિયો, ભગવાપિ કોસલો અહમ્પિ કોસલો, ભગવાપિ આસીતિકો અહમ્પિ આસીતિકો; ઇમિનાવારહામેવાહં [ઇમિનાપાહં (ક.)], ભન્તે, ભગવતિ પરમનિપચ્ચકારં કાતું, મિત્તૂપહારં ઉપદંસેતું. હન્દ, ચ દાનિ મયં, ભન્તે, ગચ્છામ; બહુકિચ્ચા મયં બહુકરણીયા’’તિ. ‘‘યસ્સદાનિ ત્વં, મહારાજ, કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો ભગવા અચિરપક્કન્તસ્સ રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘એસો, ભિક્ખવે, રાજા પસેનદિ કોસલો ધમ્મચેતિયાનિ ભાસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કન્તો. ઉગ્ગણ્હથ, ભિક્ખવે, ધમ્મચેતિયાનિ; પરિયાપુણાથ, ભિક્ખવે, ધમ્મચેતિયાનિ; ધારેથ, ભિક્ખવે, ધમ્મચેતિયાનિ. અત્થસંહિતાનિ, ભિક્ખવે, ધમ્મચેતિયાનિ આદિબ્રહ્મચરિયકાની’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

ધમ્મચેતિયસુત્તં નિટ્ઠિતં નવમં.