૧૦. કણ્ણકત્થલસુત્તં

૩૭૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ઉરુઞ્ઞાયં [ઉજુઞ્ઞાયં (સી. પી.), ઉદઞ્ઞાયં (સ્યા. કં.)] વિહરતિ કણ્ણકત્થલે મિગદાયે. તેન ખો પન સમયેન રાજા પસેનદિ કોસલો ઉરુઞ્ઞં અનુપ્પત્તો હોતિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો અઞ્ઞતરં પુરિસં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દાહિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છ – ‘રાજા, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘અજ્જ કિર, ભન્તે, રાજા પસેનદિ કોસલો પચ્છાભત્તં ભુત્તપાતરાસો ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો સો પુરિસો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો પુરિસો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘રાજા, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતિ; એવઞ્ચ વદેતિ – ‘અજ્જ કિર ભન્તે, રાજા પસેનદિ કોસલો પચ્છાભત્તં ભુત્તપાતરાસો ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’’તિ. અસ્સોસું ખો સોમા ચ ભગિની સકુલા ચ ભગિની – ‘‘અજ્જ કિર રાજા પસેનદિ કોસલો પચ્છાભત્તં ભુત્તપાતરાસો ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’તિ. અથ ખો સોમા ચ ભગિની સકુલા ચ ભગિની રાજાનં પસેનદિં કોસલં ભત્તાભિહારે ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘‘તેન હિ, મહારાજ, અમ્હાકમ્પિ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દાહિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છ – ‘સોમા ચ, ભન્તે, ભગિની સકુલા ચ ભગિની ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’’’તિ.

૩૭૬. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો પચ્છાભત્તં ભુત્તપાતરાસો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સોમા ચ, ભન્તે, ભગિની સકુલા ચ ભગિની ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ [વન્દન્તિ (સી. સ્યા. કં. પી.)], અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’’તિ [પુચ્છન્તીતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. ‘‘કિં પન, મહારાજ, સોમા ચ ભગિની સકુલા ચ ભગિની અઞ્ઞં દૂતં નાલત્થુ’’ન્તિ? ‘‘અસ્સોસું ખો, ભન્તે, સોમા ચ ભગિની સકુલા ચ ભગિની – ‘અજ્જ કિર રાજા પસેનદિ કોસલો પચ્છાભત્તં ભુત્તપાતરાસો ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’તિ. અથ ખો, ભન્તે, સોમા ચ ભગિની સકુલા ચ ભગિની મં ભત્તાભિહારે ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘તેન હિ, મહારાજ, અમ્હાકમ્પિ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દાહિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છ – સોમા ચ ભગિની સકુલા ચ ભગિની ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’’’તિ. ‘‘સુખિનિયો હોન્તુ તા, મહારાજ, સોમા ચ ભગિની સકુલા ચ ભગિની’’તિ.

૩૭૭. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે, સમણો ગોતમો એવમાહ – ‘નત્થિ સો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા યો સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી અપરિસેસં ઞાણદસ્સનં પટિજાનિસ્સતિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતી’તિ. યે તે, ભન્તે, એવમાહંસુ – ‘સમણો ગોતમો એવમાહ – નત્થિ સો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા યો સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી અપરિસેસં ઞાણદસ્સનં પટિજાનિસ્સતિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતી’તિ; કચ્ચિ તે, ભન્તે, ભગવતો વુત્તવાદિનો, ન ચ ભગવન્તં અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખન્તિ, ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મં બ્યાકરોન્તિ, ન ચ કોચિ સહધમ્મિકો વાદાનુવાદો ગારય્હં ઠાનં આગચ્છતી’’તિ? ‘‘યે તે, મહારાજ, એવમાહંસુ – ‘સમણો ગોતમો એવમાહ – નત્થિ સો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા યો સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી અપરિસેસં ઞાણદસ્સનં પટિજાનિસ્સતિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતી’તિ; ન મે તે વુત્તવાદિનો, અબ્ભાચિક્ખન્તિ ચ પન મં તે અસતા અભૂતેના’’તિ.

૩૭૮. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો વિટટૂભં સેનાપતિં આમન્તેસિ – ‘‘કો નુ ખો, સેનાપતિ, ઇમં કથાવત્થું રાજન્તેપુરે અબ્ભુદાહાસી’’તિ? ‘‘સઞ્જયો, મહારાજ, બ્રાહ્મણો આકાસગોત્તો’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો અઞ્ઞતરં પુરિસં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, મમ વચનેન સઞ્જયં બ્રાહ્મણં આકાસગોત્તં આમન્તેહિ – ‘રાજા તં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો સો પુરિસો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન સઞ્જયો બ્રાહ્મણો આકાસગોત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સઞ્જયં બ્રાહ્મણં આકાસગોત્તં એતદવોચ – ‘‘રાજા તં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો આમન્તેતી’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સિયા નુ ખો, ભન્તે, ભગવતા અઞ્ઞદેવ કિઞ્ચિ સન્ધાય ભાસિતં, તઞ્ચ જનો અઞ્ઞથાપિ પચ્ચાગચ્છેય્ય [પચ્ચાગચ્છેય્યાતિ, અભિજાનામિ મહારાજ વાચં ભાસિતાતિ (સી.)]. યથા કથં પન, ભન્તે, ભગવા અભિજાનાતિ વાચં ભાસિતા’’તિ? ‘‘એવં ખો અહં, મહારાજ, અભિજાનામિ વાચં ભાસિતા – ‘નત્થિ સો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા યો સકિદેવ સબ્બં ઞસ્સતિ, સબ્બં દક્ખિતિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતી’’’તિ. ‘‘હેતુરૂપં, ભન્તે, ભગવા આહ; સહેતુરૂપં, ભન્તે, ભગવા આહ – ‘નત્થિ સો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા યો સકિદેવ સબ્બં ઞસ્સતિ, સબ્બં દક્ખિતિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતી’’’તિ. ‘‘ચત્તારોમે, ભન્તે, વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા. ઇમેસં નુ ખો, ભન્તે, ચતુન્નં વણ્ણાનં સિયા વિસેસો સિયા નાનાકરણ’’ન્તિ? ‘‘ચત્તારોમે, મહારાજ, વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા. ઇમેસં ખો, મહારાજ, ચતુન્નં વણ્ણાનં દ્વે વણ્ણા અગ્ગમક્ખાયન્તિ – ખત્તિયા ચ બ્રાહ્મણા ચ – યદિદં અભિવાદનપચ્ચુટ્ઠાનઅઞ્જલિકમ્મસામીચિકમ્માની’’તિ [સામિચિકમ્માનન્તિ (સી.)]. ‘‘નાહં, ભન્તે, ભગવન્તં દિટ્ઠધમ્મિકં પુચ્છામિ; સમ્પરાયિકાહં, ભન્તે, ભગવન્તં પુચ્છામિ. ચત્તારોમે, ભન્તે, વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા. ઇમેસં નુ ખો, ભન્તે, ચતુન્નં વણ્ણાનં સિયા વિસેસો સિયા નાનાકરણ’’ન્તિ?

૩૭૯. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, મહારાજ, પધાનિયઙ્ગાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઇધ, મહારાજ, ભિક્ખુ સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ; અપ્પાબાધો હોતિ અપ્પાતઙ્કો સમવેપાકિનિયા ગહણિયા સમન્નાગતો નાતિસીતાય નાચ્ચુણ્હાય મજ્ઝિમાય પધાનક્ખમાય; અસઠો હોતિ અમાયાવી યથાભૂતં અત્તાનં આવિકત્તા સત્થરિ વા વિઞ્ઞૂસુ વા સબ્રહ્મચારીસુ; આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ; પઞ્ઞવા હોતિ ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્માદુક્ખક્ખયગામિનિયા – ઇમાનિ ખો, મહારાજ, પઞ્ચ પધાનિયઙ્ગાનિ. ચત્તારોમે, મહારાજ, વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા. તે ચસ્સુ ઇમેહિ પઞ્ચહિ પધાનિયઙ્ગેહિ સમન્નાગતા; એત્થ પન નેસં અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. ‘‘ચત્તારોમે, ભન્તે, વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા. તે ચસ્સુ ઇમેહિ પઞ્ચહિ પધાનિયઙ્ગેહિ સમન્નાગતા; એત્થ પન નેસં, ભન્તે, સિયા વિસેસો સિયા નાનાકરણ’’ન્તિ? ‘‘એત્થ ખો નેસાહં, મહારાજ, પધાનવેમત્તતં વદામિ. સેય્યથાપિસ્સુ, મહારાજ, દ્વે હત્થિદમ્મા વા અસ્સદમ્મા વા ગોદમ્મા વા સુદન્તા સુવિનીતા, દ્વે હત્થિદમ્મા વા અસ્સદમ્મા વા ગોદમ્મા વા અદન્તા અવિનીતા. તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યે તે દ્વે હત્થિદમ્મા વા અસ્સદમ્મા વા ગોદમ્મા વા સુદન્તા સુવિનીતા, અપિ નુ તે દન્તાવ દન્તકારણં ગચ્છેય્યું, દન્તાવ દન્તભૂમિં સમ્પાપુણેય્યુ’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘યે પન તે દ્વે હત્થિદમ્મા વા અસ્સદમ્મા વા ગોદમ્મા વા અદન્તા અવિનીતા, અપિ નુ તે અદન્તાવ દન્તકારણં ગચ્છેય્યું, અદન્તાવ દન્તભૂમિં સમ્પાપુણેય્યું, સેય્યથાપિ તે દ્વે હત્થિદમ્મા વા અસ્સદમ્મા વા ગોદમ્મા વા સુદન્તા સુવિનીતા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યં તં સદ્ધેન પત્તબ્બં અપ્પાબાધેન અસઠેન અમાયાવિના આરદ્ધવીરિયેન પઞ્ઞવતા તં વત [તં તથા સો (ક.)] અસ્સદ્ધો બહ્વાબાધો સઠો માયાવી કુસીતો દુપ્પઞ્ઞો પાપુણિસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતી’’તિ.

૩૮૦. ‘‘હેતુરૂપં, ભન્તે, ભગવા આહ; સહેતુરૂપં, ભન્તે, ભગવા આહ. ચત્તારોમે, ભન્તે, વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા. તે ચસ્સુ ઇમેહિ પઞ્ચહિ પધાનિયઙ્ગેહિ સમન્નાગતા તે ચસ્સુ સમ્મપ્પધાના; એત્થ પન નેસં, ભન્તે, સિયા વિસેસો સિયા નાનાકરણ’’ન્તિ? ‘‘એત્થ ખો [એત્થ ખો પન (સી.)] નેસાહં, મહારાજ, ન કિઞ્ચિ નાનાકરણં વદામિ – યદિદં વિમુત્તિયા વિમુત્તિં. સેય્યથાપિ, મહારાજ, પુરિસો સુક્ખં સાકકટ્ઠં આદાય અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેય્ય, તેજો પાતુકરેય્ય; અથાપરો પુરિસો સુક્ખં સાલકટ્ઠં આદાય અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેય્ય, તેજો પાતુકરેય્ય; અથાપરો પુરિસો સુક્ખં અમ્બકટ્ઠં આદાય અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેય્ય, તેજો પાતુકરેય્ય; અથાપરો પુરિસો સુક્ખં ઉદુમ્બરકટ્ઠં આદાય અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેય્ય, તેજો પાતુકરેય્ય. તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, સિયા નુ ખો તેસં અગ્ગીનં નાનાદારુતો અભિનિબ્બત્તાનં કિઞ્ચિ નાનાકરણં અચ્ચિયા વા અચ્ચિં, વણ્ણેન વા વણ્ણં, આભાય વા આભ’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યં તં તેજં વીરિયા નિમ્મથિતં પધાનાભિનિબ્બત્તં [વિરિયં નિપ્ફરતિ, તં પચ્છાભિનિબ્બત્તં (સી.)], નાહં તત્થ કિઞ્ચિ નાનાકરણં વદામિ – યદિદં વિમુત્તિયા વિમુત્તિ’’ન્તિ. ‘‘હેતુરૂપં, ભન્તે, ભગવા આહ; સહેતુરૂપં, ભન્તે, ભગવા આહ. કિં પન, ભન્તે, અત્થિ દેવા’’તિ? ‘‘કિં પન ત્વં, મહારાજ, એવં વદેસિ – ‘કિં પન, ભન્તે, અત્થિ દેવા’’’તિ? ‘‘યદિ વા તે, ભન્તે, દેવા આગન્તારો ઇત્થત્તં યદિ વા અનાગન્તારો ઇત્થત્તં’’? ‘‘યે તે, મહારાજ, દેવા સબ્યાબજ્ઝા તે દેવા આગન્તારો ઇત્થત્તં, યે તે દેવા અબ્યાબજ્ઝા તે દેવા અનાગન્તારો ઇત્થત્ત’’ન્તિ.

૩૮૧. એવં વુત્તે, વિટ્ટૂભો સેનાપતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યે તે, ભન્તે, દેવા સબ્યાબજ્ઝા આગન્તારો ઇત્થત્તં તે દેવા, યે તે દેવા અબ્યાબજ્ઝા અનાગન્તારો ઇત્થત્તં તે દેવે તમ્હા ઠાના ચાવેસ્સન્તિ વા પબ્બાજેસ્સન્તિ વા’’તિ?

અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો વિટટૂભો સેનાપતિ રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પુત્તો; અહં ભગવતો પુત્તો. અયં ખો કાલો યં પુત્તો પુત્તેન મન્તેય્યા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો વિટટૂભં સેનાપતિં આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, સેનાપતિ, તં યેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ; યથા તે ખમેય્ય તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, સેનાપતિ, યાવતા રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ વિજિતં યત્થ ચ રાજા પસેનદિ કોસલો ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં રજ્જં કારેતિ, પહોતિ તત્થ રાજા પસેનદિ કોસલો સમણં વા બ્રાહ્મણં વા પુઞ્ઞવન્તં વા અપુઞ્ઞવન્તં વા બ્રહ્મચરિયવન્તં વા અબ્રહ્મચરિયવન્તં વા તમ્હા ઠાના ચાવેતું વા પબ્બાજેતું વા’’તિ? ‘‘યાવતા, ભો, રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ વિજિતં યત્થ ચ રાજા પસેનદિ કોસલો ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં રજ્જં કારેતિ, પહોતિ તત્થ રાજા પસેનદિ કોસલો સમણં વા બ્રાહ્મણં વા પુઞ્ઞવન્તં વા અપુઞ્ઞવન્તં વા બ્રહ્મચરિયવન્તં વા અબ્રહ્મચરિયવન્તં વા તમ્હા ઠાના ચાવેતું વા પબ્બાજેતું વા’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સેનાપતિ, યાવતા રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ અવિજિતં યત્થ ચ રાજા પસેનદિ કોસલો ન ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં રજ્જં કારેતિ, તત્થ પહોતિ રાજા પસેનદિ કોસલો સમણં વા બ્રાહ્મણં વા પુઞ્ઞવન્તં વા અપુઞ્ઞવન્તં વા બ્રહ્મચરિયવન્તં વા અબ્રહ્મચરિયવન્તં વા તમ્હા ઠાના ચાવેતું વા પબ્બાજેતું વા’’તિ? ‘‘યાવતા, ભો, રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ અવિજિતં યત્થ ચ રાજા પસેનદિ કોસલો ન ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં રજ્જં કારેતિ, ન તત્થ પહોતિ રાજા પસેનદિ કોસલો સમણં વા બ્રાહ્મણં વા પુઞ્ઞવન્તં વા અપુઞ્ઞવન્તં વા બ્રહ્મચરિયવન્તં વા અબ્રહ્મચરિયવન્તં વા તમ્હા ઠાના ચાવેતું વા પબ્બાજેતું વા’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સેનાપતિ, સુતા તે દેવા તાવતિંસા’’તિ? ‘‘એવં, ભો. સુતા મે દેવા તાવતિંસા. ઇધાપિ ભોતા રઞ્ઞા પસેનદિના કોસલેન સુતા દેવા તાવતિંસા’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સેનાપતિ, પહોતિ રાજા પસેનદિ કોસલો દેવે તાવતિંસે તમ્હા ઠાના ચાવેતું વા પબ્બાજેતું વા’’તિ? ‘‘દસ્સનમ્પિ, ભો, રાજા પસેનદિ કોસલો દેવે તાવતિંસે નપ્પહોતિ, કુતો પન તમ્હા ઠાના ચાવેસ્સતિ વા પબ્બાજેસ્સતિ વા’’તિ? ‘‘એવમેવ ખો, સેનાપતિ, યે તે દેવા સબ્યાબજ્ઝા આગન્તારો ઇત્થત્તં તે દેવા, યે તે દેવા અબ્યાબજ્ઝા અનાગન્તારો ઇત્થત્તં તે દેવે દસ્સનાયપિ નપ્પહોન્તિ; કુતો પન તમ્હા ઠાના ચાવેસ્સન્તિ વા પબ્બાજેસ્સન્તિ વા’’તિ?

૩૮૨. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કોનામો અયં, ભન્તે, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘આનન્દો નામ, મહારાજા’’તિ. ‘‘આનન્દો વત, ભો, આનન્દરૂપો વત, ભો! હેતુરૂપં, ભન્તે, આયસ્મા આનન્દો આહ; સહેતુરૂપં, ભન્તે, આયસ્મા આનન્દો આહ. કિં પન, ભન્તે, અત્થિ બ્રહ્મા’’તિ? ‘‘કિં પન ત્વં, મહારાજ, એવં વદેસિ – ‘કિં પન, ભન્તે, અત્થિ બ્રહ્મા’’’તિ? ‘‘યદિ વા સો, ભન્તે, બ્રહ્મા આગન્તા ઇત્થત્તં, યદિ વા અનાગન્તા ઇત્થત્ત’’ન્તિ? ‘‘યો સો, મહારાજ, બ્રહ્મા સબ્યાબજ્ઝો સો બ્રહ્મા આગન્તા ઇત્થત્તં, યો સો બ્રહ્મા અબ્યાબજ્ઝો સો બ્રહ્મા અનાગન્તા ઇત્થત્ત’’ન્તિ. અથ ખો અઞ્ઞતરો પુરિસો રાજાનં પસેનદિં કોસલં એતદવોચ – ‘‘સઞ્જયો, મહારાજ, બ્રાહ્મણો આકાસગોત્તો આગતો’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો સઞ્જયં બ્રાહ્મણં આકાસગોત્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, બ્રાહ્મણ, ઇમં કથાવત્થું રાજન્તેપુરે અબ્ભુદાહાસી’’તિ? ‘‘વિટટૂભો, મહારાજ, સેનાપતી’’તિ. વિટટૂભો સેનાપતિ એવમાહ – ‘‘સઞ્જયો, મહારાજ, બ્રાહ્મણો આકાસગોત્તો’’તિ. અથ ખો અઞ્ઞતરો પુરિસો રાજાનં પસેનદિં કોસલં એતદવોચ – ‘‘યાનકાલો, મહારાજા’’તિ.

અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સબ્બઞ્ઞુતં મયં, ભન્તે, ભગવન્તં અપુચ્છિમ્હા, સબ્બઞ્ઞુતં ભગવા બ્યાકાસિ; તઞ્ચ પનમ્હાકં રુચ્ચતિ ચેવ ખમતિ ચ, તેન ચમ્હા અત્તમના. ચાતુવણ્ણિસુદ્ધિં મયં, ભન્તે, ભગવન્તં અપુચ્છિમ્હા, ચાતુવણ્ણિસુદ્ધિં ભગવા બ્યાકાસિ; તઞ્ચ પનમ્હાકં રુચ્ચતિ ચેવ ખમતિ ચ, તેન ચમ્હા અત્તમના. અધિદેવે મયં, ભન્તે, ભગવન્તં અપુચ્છિમ્હા, અધિદેવે ભગવા બ્યાકાસિ; તઞ્ચ પનમ્હાકં રુચ્ચતિ ચેવ ખમતિ ચ, તેન ચમ્હા અત્તમના. અધિબ્રહ્માનં મયં, ભન્તે, ભગવન્તં અપુચ્છિમ્હા, અધિબ્રહ્માનં ભગવા બ્યાકાસિ; તઞ્ચ પનમ્હાકં રુચ્ચતિ ચેવ ખમતિ ચ, તેન ચમ્હા અત્તમના. યં યદેવ ચ મયં ભગવન્તં અપુચ્છિમ્હા તં તદેવ ભગવા બ્યાકાસિ; તઞ્ચ પનમ્હાકં રુચ્ચતિ ચેવ ખમતિ ચ, તેન ચમ્હા અત્તમના. હન્દ, ચ દાનિ મયં, ભન્તે, ગચ્છામ; બહુકિચ્ચા મયં બહુકરણીયા’’તિ. ‘‘યસ્સદાનિ ત્વં, મહારાજ, કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામીતિ.

કણ્ણકત્થલસુત્તં નિટ્ઠિતં દસમં.

રાજવગ્ગો નિટ્ઠિતો ચતુત્થો.