૪. રાજવગ્ગો

૧. ઘટિકારસુત્તં

૨૮૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ ચારિકં ચરતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં. અથ ખો ભગવા મગ્ગા ઓક્કમ્મ અઞ્ઞતરસ્મિં પદેસે સિતં પાત્વાકાસિ. અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કો નુ ખો હેતુ, કો પચ્ચયો ભગવતો સિતસ્સ પાતુકમ્માય? ન અકારણેન [ન અકારણે (સી.)] તથાગતા સિતં પાતુકરોન્તી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો એકંસં ચીવરં [ઉત્તરાસઙ્ગ (સ્યા. કં.)] કત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ, કો પચ્ચયો ભગવતો સિતસ્સ પાતુકમ્માય? ન અકારણેન તથાગતા સિતં પાતુકરોન્તી’’તિ. ‘‘ભૂતપુબ્બં, આનન્દ, ઇમસ્મિં પદેસે વેગળિઙ્ગં [વેહલિઙ્ગં (સી.), વેભલિગં (સ્યા. કં.), વેભલિઙ્ગં (પી.)] નામ ગામનિગમો અહોસિ ઇદ્ધો ચેવ ફીતો ચ બહુજનો આકિણ્ણમનુસ્સો. વેગળિઙ્ગં ખો, આનન્દ, ગામનિગમં કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ઉપનિસ્સાય વિહાસિ. ઇધ સુદં, આનન્દ, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ આરામો અહોસિ. ઇધ સુદં, આનન્દ, કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો નિસિન્નકો ભિક્ખુસઙ્ઘં ઓવદતી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં પઞ્ઞપેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તેન હિ, ભન્તે, ભગવા નિસીદતુ એત્થ. અયં ભૂમિપદેસો દ્વીહિ અરહન્તેહિ સમ્માસમ્બુદ્ધેહિ પરિભુત્તો ભવિસ્સતી’’તિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. નિસજ્જ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ –

‘‘ભૂતપુબ્બં, આનન્દ, ઇમસ્મિં પદેસે વેગળિઙ્ગં નામ ગામનિગમો અહોસિ ઇદ્ધો ચેવ ફીતો ચ બહુજનો આકિણ્ણમનુસ્સો. વેગળિઙ્ગં ખો, આનન્દ, ગામનિગમં કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ઉપનિસ્સાય વિહાસિ. ઇધ સુદં, આનન્દ, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ આરામો અહોસિ. ઇધ સુદં, આનન્દ, કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો નિસિન્નકો ભિક્ખુસઙ્ઘં ઓવદતિ.

૨૮૩. ‘‘વેગળિઙ્ગે ખો, આનન્દ, ગામનિગમે ઘટિકારો [ઘટીકારો (સી. પી.)] નામ કુમ્ભકારો કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ઉપટ્ઠાકો અહોસિ અગ્ગુપટ્ઠાકો. ઘટિકારસ્સ ખો, આનન્દ, કુમ્ભકારસ્સ જોતિપાલો નામ માણવો સહાયો અહોસિ પિયસહાયો. અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો જોતિપાલં માણવં આમન્તેસિ – ‘આયામ, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામ. સાધુસમ્મતઞ્હિ મે તસ્સ ભગવતો દસ્સનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’તિ. એવં વુત્તે, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારં એતદવોચ – ‘અલં, સમ્મ ઘટિકાર. કિં પન તેન મુણ્ડકેન સમણકેન દિટ્ઠેના’તિ? દુતિયમ્પિ ખો, આનન્દ…પે… તતિયમ્પિ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો જોતિપાલં માણવં એતદવોચ – ‘આયામ, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામ. સાધુસમ્મતઞ્હિ મે તસ્સ ભગવતો દસ્સનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’તિ. તતિયમ્પિ ખો, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારં એતદવોચ – ‘અલં, સમ્મ ઘટિકાર. કિં પન તેન મુણ્ડકેન સમણકેન દિટ્ઠેના’તિ? ‘તેન હિ, સમ્મ જોતિપાલ, સોત્તિસિનાનિં [સોત્તિં સિનાનિં (સી. પી.), સોત્તિસિનાનં (સ્યા. કં. ક.)] આદાય [આહર (ક.)] નદિં ગમિસ્સામ સિનાયિતુ’ન્તિ. ‘એવં સમ્મા’તિ ખો, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો ચ કુમ્ભકારો જોતિપાલો ચ માણવો સોત્તિસિનાનિં આદાય નદિં અગમંસુ સિનાયિતું’.

૨૮૪. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો જોતિપાલં માણવં આમન્તેસિ – ‘અયં, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અવિદૂરે આરામો. આયામ, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામ. સાધુસમ્મતઞ્હિ મે તસ્સ ભગવતો દસ્સનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’તિ. એવં વુત્તે, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારં એતદવોચ – ‘અલં, સમ્મ ઘટિકાર. કિં પન તેન મુણ્ડકેન સમણકેન દિટ્ઠેના’તિ? દુતિયમ્પિ ખો, આનન્દ…પે… તતિયમ્પિ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો જોતિપાલં માણવં એતદવોચ – ‘અયં, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અવિદૂરે આરામો. આયામ, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામ. સાધુસમ્મતઞ્હિ મે તસ્સ ભગવતો દસ્સનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’તિ. તતિયમ્પિ ખો, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારં એતદવોચ – ‘અલં, સમ્મ ઘટિકાર. કિં પન તેન મુણ્ડકેન સમણકેન દિટ્ઠેના’તિ? અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો જોતિપાલં માણવં ઓવટ્ટિકાયં પરામસિત્વા એતદવોચ – ‘અયં, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અવિદૂરે આરામો. આયામ, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામ. સાધુસમ્મતઞ્હિ મે તસ્સ ભગવતો દસ્સનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’તિ. અથ ખો, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો ઓવટ્ટિકં વિનિવટ્ટેત્વા [વિનિવેઠેત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઘટિકારં કુમ્ભકારં એતદવોચ – ‘અલં, સમ્મ ઘટિકાર. કિં પન તેન મુણ્ડકેન સમણકેન દિટ્ઠેના’તિ? અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો જોતિપાલં માણવં સીસંન્હાતં [સસીસં નહાતં (સી.), સીસન્હાતં (સ્યા. કં.)] કેસેસુ પરામસિત્વા એતદવોચ – ‘અયં, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અવિદૂરે આરામો. આયામ, સમ્મ જોતિપાલ, કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામ. સાધુસમ્મતઞ્હિ મે તસ્સ ભગવતો દસ્સનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’તિ. અથ ખો, આનન્દ, જોતિપાલસ્સ માણવસ્સ એતદહોસિ – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો! યત્ર હિ નામાયં ઘટિકારો કુમ્ભકારો ઇત્તરજચ્ચો સમાનો અમ્હાકં સીસંન્હાતાનં કેસેસુ પરામસિતબ્બં મઞ્ઞિસ્સતિ; ન વતિદં કિર ઓરકં મઞ્ઞે ભવિસ્સતી’તિ; ઘટિકારં કુમ્ભકારં એતદવોચ – ‘યાવતાદોહિપિ [યાવેતદોહિપિ (સી. સ્યા. કં. પી.)], સમ્મ ઘટિકારા’તિ? ‘યાવતાદોહિપિ, સમ્મ જોતિપાલ. તથા હિ પન મે સાધુસમ્મતં તસ્સ ભગવતો દસ્સનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’તિ. ‘તેન હિ, સમ્મ ઘટિકાર, મુઞ્ચ; ગમિસ્સામા’તિ.

૨૮૫. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો ચ કુમ્ભકારો જોતિપાલો ચ માણવો યેન કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ઘટિકારો કુમ્ભકારો કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. જોતિપાલો પન માણવો કસ્સપેન ભગવતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં એતદવોચ – ‘અયં મે, ભન્તે, જોતિપાલો માણવો સહાયો પિયસહાયો. ઇમસ્સ ભગવા ધમ્મં દેસેતૂ’તિ. અથ ખો, આનન્દ, કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ઘટિકારઞ્ચ કુમ્ભકારં જોતિપાલઞ્ચ માણવં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો ચ કુમ્ભકારો જોતિપાલો ચ માણવો કસ્સપેન ભગવતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કમિંસુ.

૨૮૬. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો ઘટિકારં કુમ્ભકારં એતદવોચ – ‘ઇમં નુ ત્વં, સમ્મ ઘટિકાર, ધમ્મં સુણન્તો અથ ચ પન અગારસ્મા અનગારિયં ન પબ્બજિસ્સસી’તિ? ‘નનુ મં, સમ્મ જોતિપાલ, જાનાસિ, અન્ધે જિણ્ણે માતાપિતરો પોસેમી’તિ? ‘તેન હિ, સમ્મ ઘટિકાર, અહં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામી’તિ. અથ ખો, આનન્દ, ઘટિકારો ચ કુમ્ભકારો જોતિપાલો ચ માણવો યેન કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો, આનન્દ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં એતદવોચ – ‘અયં મે, ભન્તે, જોતિપાલો માણવો સહાયો પિયસહાયો. ઇમં ભગવા પબ્બાજેતૂ’તિ. અલત્થ ખો, આનન્દ, જોતિપાલો માણવો કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં.

૨૮૭. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અચિરૂપસમ્પન્ને જોતિપાલે માણવે અડ્ઢમાસુપસમ્પન્ને વેગળિઙ્ગે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન બારાણસી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન બારાણસી તદવસરિ. તત્ર સુદં, આનન્દ, કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો બારાણસિયં વિહરતિ ઇસિપતને મિગદાયે. અસ્સોસિ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા – ‘કસ્સપો કિર ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો બારાણસિં અનુપ્પત્તો બારાણસિયં વિહરતિ ઇસિપતને મિગદાયે’તિ. અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ યોજાપેત્વા ભદ્રં [ભદ્રં ભદ્રં (ક.)] યાનં અભિરુહિત્વા ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ બારાણસિયા નિય્યાસિ મહચ્ચરાજાનુભાવેન [મહચ્ચા રાજાનુભાવેન (સી.), મહતા રાજાનુભાવેન (પી.)] કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દસ્સનાય. યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકોવ યેન કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો, આનન્દ, કિકિં કાસિરાજાનં કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા કસ્સપેન ભગવતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં એતદવોચ – ‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’તિ. અધિવાસેસિ ખો, આનન્દ, કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો તુણ્હીભાવેન. અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા કસ્સપસ્સ ભગવતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા પણ્ડુપુટકસ્સ [પણ્ડુમુટીકસ્સ (સી. પી.), પણ્ડુમુદિકસ્સ (સ્યા. કં.)] સાલિનો વિગતકાળકં અનેકસૂપં અનેકબ્યઞ્જનં, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ કાલં આરોચાપેસિ – ‘કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’ન્તિ.

૨૮૮. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન કિકિસ્સ કાસિરઞ્ઞો નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં અઞ્ઞતરં નીચં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં એતદવોચ – ‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા બારાણસિયં વસ્સાવાસં; એવરૂપં સઙ્ઘસ્સ ઉપટ્ઠાનં ભવિસ્સતી’તિ. ‘અલં, મહારાજ. અધિવુત્થો મે વસ્સાવાસો’તિ. દુતિયમ્પિ ખો, આનન્દ… તતિયમ્પિ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં એતદવોચ – ‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા બારાણસિયં વસ્સાવાસં; એવરૂપં સઙ્ઘસ્સ ઉપટ્ઠાનં ભવિસ્સતી’તિ. ‘અલં, મહારાજ. અધિવુત્થો મે વસ્સાવાસો’તિ. અથ ખો, આનન્દ, કિકિસ્સ કાસિરઞ્ઞો ‘ન મે કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અધિવાસેતિ બારાણસિયં વસ્સાવાસ’ન્તિ અહુદેવ અઞ્ઞથત્તં, અહુ દોમનસ્સં. અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા કસ્સપં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં એતદવોચ – ‘અત્થિ નુ ખો, ભન્તે, અઞ્ઞો કોચિ મયા ઉપટ્ઠાકતરો’તિ?

‘‘‘અત્થિ, મહારાજ, વેગળિઙ્ગં નામ ગામનિગમો. તત્થ ઘટિકારો નામ કુમ્ભકારો; સો મે ઉપટ્ઠાકો અગ્ગુપટ્ઠાકો. તુય્હં ખો પન, મહારાજ, ન મે કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અધિવાસેતિ બારાણસિયં વસ્સાવાસન્તિ અત્થેવ [અત્થિ (સી. પી.)] અઞ્ઞથત્તં, અત્થિ દોમનસ્સં. તયિદં ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ [ઘટિકારે કુમ્ભકારે (સી. સ્યા. કં. પી.)] નત્થિ ચ ન ચ ભવિસ્સતિ. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો બુદ્ધં સરણં ગતો, ધમ્મં સરણં ગતો, સઙ્ઘં સરણં ગતો. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો પાણાતિપાતા પટિવિરતો, અદિન્નાદાના પટિવિરતો, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો, મુસાવાદા પટિવિરતો, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો દુક્ખે નિક્કઙ્ખો, દુક્ખસમુદયે નિક્કઙ્ખો, દુક્ખનિરોધે નિક્કઙ્ખો, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય નિક્કઙ્ખો. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો એકભત્તિકો બ્રહ્મચારી સીલવા કલ્યાણધમ્મો. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો નિક્ખિત્તમણિસુવણ્ણો અપેતજાતરૂપરજતો. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો પન્નમુસલો ન સહત્થા પથવિં ખણતિ [કુમ્ભકારો ન મુસલેન ન સહત્થા પઠવિં ખણતિ (સ્યા. કં. પી.), કુમ્ભકારો ન મુસલેન સહત્થા પથવિઞ્ચ ખણતિ (ક.)]. યં હોતિ કૂલપલુગ્ગં વા મૂસિકુક્કરો [મૂસિકુક્કુરો (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા તં કાજેન આહરિત્વા ભાજનં કરિત્વા એવમાહ – ‘‘એત્થ યો ઇચ્છતિ તણ્ડુલપટિભસ્તાનિ [તણ્ડુલ પભિવત્તાનિ (સી. પી.)] વા મુગ્ગપટિભસ્તાનિ વા કળાયપટિભસ્તાનિ વા નિક્ખિપિત્વા યં ઇચ્છતિ તં હરતૂ’’તિ. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો અન્ધે જિણ્ણે માતાપિતરો પોસેતિ. ઘટિકારો ખો, મહારાજ, કુમ્ભકારો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકો તત્થ પરિનિબ્બાયી અનાવત્તિધમ્મો તસ્મા લોકા.

૨૮૯. ‘‘‘એકમિદાહં, મહારાજ, સમયં વેગળિઙ્ગે નામ ગામનિગમે વિહરામિ. અથ ખ્વાહં, મહારાજ, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ માતાપિતરો એતદવોચં – ‘‘હન્દ, કો નુ ખો અયં ભગ્ગવો ગતો’’તિ? ‘‘નિક્ખન્તો ખો તે, ભન્તે, ઉપટ્ઠાકો અન્તોકુમ્ભિયા ઓદનં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જા’’તિ. અથ ખ્વાહં, મહારાજ, કુમ્ભિયા ઓદનં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિં [પક્કામિં (સ્યા. કં. પી.)]. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો યેન માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘કો કુમ્ભિયા ઓદનં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કન્તો’’તિ? ‘‘કસ્સપો, તાત, ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો કુમ્ભિયા ઓદનં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કન્તો’’તિ? અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યસ્સ મે કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો એવં અભિવિસ્સત્થો’’તિ. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારં કુમ્ભકારં અડ્ઢમાસં પીતિસુખં ન વિજહતિ [ન વિજહિ (સી. સ્યા. કં. પી.)], સત્તાહં માતાપિતૂનં.

૨૯૦. ‘‘‘એકમિદાહં, મહારાજ, સમયં તત્થેવ વેગળિઙ્ગે નામ ગામનિગમે વિહરામિ. અથ ખ્વાહં, મહારાજ, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ માતાપિતરો એતદવોચં – ‘‘હન્દ, કો નુ ખો અયં ભગ્ગવો ગતો’’તિ? ‘‘નિક્ખન્તો ખો તે, ભન્તે, ઉપટ્ઠાકો અન્તો કળોપિયા કુમ્માસં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જા’’તિ. અથ ખ્વાહં, મહારાજ, કળોપિયા કુમ્માસં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિં. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો યેન માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘કો કળોપિયા કુમ્માસં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કન્તો’’તિ? ‘‘કસ્સપો, તાત, ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો કળોપિયા કુમ્માસં ગહેત્વા પરિયોગા સૂપં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કન્તો’’તિ. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યસ્સ મે કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો એવં અભિવિસ્સત્થો’’તિ. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારં કુમ્ભકારં અડ્ઢમાસં પીતિસુખં ન વિજહતિ, સત્તાહં માતાપિતૂનં.

૨૯૧. ‘‘‘એકમિદાહં, મહારાજ, સમયં તત્થેવ વેગળિઙ્ગે નામ ગામનિગમે વિહરામિ. તેન ખો પન સમયેન કુટિ [ગન્ધકુટિ (સી.)] ઓવસ્સતિ. અથ ખ્વાહં, મહારાજ, ભિક્ખૂ આમન્તેસિં – ‘‘ગચ્છથ, ભિક્ખવે, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ નિવેસને તિણં જાનાથા’’તિ. એવં વુત્તે, મહારાજ, તે ભિક્ખૂ મં એતદવોચું – ‘‘નત્થિ ખો, ભન્તે, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ નિવેસને તિણં, અત્થિ ચ ખ્વાસ્સ આવેસને [આવેસનં (સી. સ્યા. કં. પી.)] તિણચ્છદન’’ [નવચ્છદનં (સી.)] ન્તિ. ‘‘ગચ્છથ, ભિક્ખવે, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ આવેસનં ઉત્તિણં કરોથા’’તિ. અથ ખો તે, મહારાજ, ભિક્ખૂ ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ આવેસનં ઉત્તિણમકંસુ. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ માતાપિતરો તે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘કે આવેસનં ઉત્તિણં કરોન્તી’’તિ? ‘‘ભિક્ખૂ, ભગિનિ, કસ્સપસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ કુટિ ઓવસ્સતી’’તિ. ‘‘હરથ, ભન્તે, હરથ, ભદ્રમુખા’’તિ. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો યેન માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘કે આવેસનં ઉત્તિણમકંસૂ’’તિ? ‘‘ભિક્ખૂ, તાત, કસ્સપસ્સ કિર ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ કુટિ ઓવસ્સતી’’તિ. અથ ખો, મહારાજ, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યસ્સ મે કસ્સપો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો એવં અભિવિસ્સત્થો’’તિ. અથ ખો, મહારાજ ઘટિકારં કુમ્ભકારં અડ્ઢમાસં પીતિસુખં ન વિજહતિ, સત્તાહં માતાપિતૂનં. અથ ખો, મહારાજ, આવેસનં સબ્બન્તં તેમાસં આકાસચ્છદનં અટ્ઠાસિ, ન દેવોતિવસ્સિ [ન ચાતિવસ્સિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. એવરૂપો ચ, મહારાજ, ઘટિકારો કુમ્ભકારો’તિ. ‘લાભા, ભન્તે, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ, સુલદ્ધા, ભન્તે, ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ યસ્સ ભગવા એવં અભિવિસ્સત્થો’’’તિ.

૨૯૨. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, કિકી કાસિરાજા ઘટિકારસ્સ કુમ્ભકારસ્સ પઞ્ચમત્તાનિ તણ્ડુલવાહસતાનિ પાહેસિ પણ્ડુપુટકસ્સ સાલિનો તદુપિયઞ્ચ સૂપેય્યં. અથ ખો તે, આનન્દ, રાજપુરિસા ઘટિકારં કુમ્ભકારં ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચું – ‘ઇમાનિ ખો, ભન્તે, પઞ્ચમત્તાનિ તણ્ડુલવાહસતાનિ કિકિના કાસિરાજેન પહિતાનિ પણ્ડુપુટકસ્સ સાલિનો તદુપિયઞ્ચ સૂપેય્યં. તાનિ, ભન્તે, પટિગ્ગણ્હથા’તિ [પતિગ્ગણ્હાતૂતિ (સી. પી.), પટિગ્ગણ્હાતૂતિ (સ્યા. કં.)]. ‘રાજા ખો બહુકિચ્ચો બહુકરણીયો. અલં મે! રઞ્ઞોવ હોતૂ’તિ. સિયા ખો પન તે, આનન્દ, એવમસ્સ – ‘અઞ્ઞો નૂન તેન સમયેન જોતિપાલો માણવો અહોસી’તિ. ન ખો પનેતં, આનન્દ, એવં દટ્ઠબ્બં. અહં તેન સમયેન જોતિપાલો માણવો અહોસિ’’ન્તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

ઘટિકારસુત્તં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. રટ્ઠપાલસુત્તં

૨૯૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કુરૂસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં યેન થુલ્લકોટ્ઠિકં [થૂલકોટ્ઠિકં (સી. સ્યા. કં. પી.)] નામ કુરૂનં નિગમો તદવસરિ. અસ્સોસું ખો થુલ્લકોટ્ઠિકા [થૂલકોટ્ઠિતકા (સી. સ્યા. કં. પી.)] બ્રાહ્મણગહપતિકા – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો કુરૂસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં થુલ્લકોટ્ઠિકં અનુપ્પત્તો. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’તિ. અથ ખો થુલ્લકોટ્ઠિકા બ્રાહ્મણગહપતિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા અપ્પેકચ્ચે ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ, સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે ભગવતો સન્તિકે નામગોત્તં સાવેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે તુણ્હીભૂતા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો થુલ્લકોટ્ઠિકે બ્રાહ્મણગહપતિકે ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ.

૨૯૪. તેન ખો પન સમયેન રટ્ઠપાલો નામ કુલપુત્તો તસ્મિંયેવ થુલ્લકોટ્ઠિકે અગ્ગકુલસ્સ [અગ્ગકુલિકસ્સ (સી. સ્યા. કં. પી.)] પુત્તો તિસ્સં પરિસાયં નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યથા યથા ખ્વાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ [યથા યથા ખો ભગવા ધમ્મં દેસેતિ (સી.)], નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો થુલ્લકોટ્ઠિકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કમિંસુ. અથ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો અચિરપક્કન્તેસુ થુલ્લકોટ્ઠિકેસુ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યથા યથાહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇચ્છામહં, ભન્તે, કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. લભેય્યાહં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદં. પબ્બાજેતુ મં ભગવા’’તિ [એત્થ ‘‘લભેય્યાહં…પે… ઉપસમ્પદં’’તિ વાક્યદ્વયં સબ્બેસુપિ મૂલપોત્થકેસુ દિસ્સતિ, પારાજિકપાળિયં પન સુદિન્નભાણવારે એતં નત્થિ. ‘‘પબ્બાજેતુ મં ભગવા’’તિ ઇદં પન વાક્યં મરમ્મપોત્થકે યેવ દિસ્સતિ, પારાજિકપાળિયઞ્ચ તદેવ અત્થિ]. ‘‘અનુઞ્ઞાતોસિ પન ત્વં, રટ્ઠપાલ, માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? ‘‘ન ખોહં, ભન્તે, અનુઞ્ઞાતો માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. ‘‘ન ખો, રટ્ઠપાલ, તથાગતા અનનુઞ્ઞાતં માતાપિતૂહિ પુત્તં પબ્બાજેન્તી’’તિ. ‘‘સ્વાહં, ભન્તે, તથા કરિસ્સામિ યથા મં માતાપિતરો અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ.

૨૯૫. અથ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેન માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘અમ્મતાતા, યથા યથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇચ્છામહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. અનુજાનાથ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. એવં વુત્તે, રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતાપિતરો રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત રટ્ઠપાલ, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિભતો [સુખપરિહતો (સ્યા. કં. ક.) (એહિ ત્વં તાત રટ્ઠપાલ ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારે હિ ચ, ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ, ન તં મયં અનુજાનામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય,) સબ્બત્થ દિસ્સતિ, સુદિન્નકણ્ડે પન નત્થિ, અટ્ઠકથાસુપિ ન દસ્સિતં]. ન ત્વં, તાત રટ્ઠપાલ, કસ્સચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ તે મયં અકામકા વિના ભવિસ્સામ. કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? દુતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો…પે… તતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો માતાપિતરો એતદવોચ – ‘‘અમ્મતાતા, યથા યથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇચ્છામહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. અનુજાનાથ મં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતાપિતરો રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત રટ્ઠપાલ, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિભતો. ન ત્વં, તાત રટ્ઠપાલ, કસ્સચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ તે મયં અકામકા વિના ભવિસ્સામ. કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ?

૨૯૬. અથ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો – ‘‘ન મં માતાપિતરો અનુજાનન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ તત્થેવ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા નિપજ્જિ – ‘‘ઇધેવ મે મરણં ભવિસ્સતિ પબ્બજ્જા વા’’તિ. અથ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો એકમ્પિ ભત્તં ન ભુઞ્જિ, દ્વેપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, તીણિપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, ચત્તારિપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, પઞ્ચપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, છપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ, સત્તપિ ભત્તાનિ ન ભુઞ્જિ. અથ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતાપિતરો રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત રટ્ઠપાલ, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિભતો. ન ત્વં, તાત રટ્ઠપાલ, કસ્સચિ, દુક્ખસ્સ જાનાસિ [‘‘મરણેનપિ તે…પે… પબ્બજ્જાયા’’તિ વાક્યદ્વયં સી. સ્યા. કં. પી. પોત્થકેસુ દુતિયટ્ઠાને યેવ દિસ્સતિ, પારાજિકપાળિયં પન પઠમટ્ઠાને યેવ દિસ્સતિ. તસ્મા ઇધ દુતિયટ્ઠાને પુનાગતં અધિકં વિય દિસ્સતિ]. મરણેનપિ તે મયં અકામકા વિના ભવિસ્સામ. કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. ઉટ્ઠેહિ, તાત રટ્ઠપાલ, ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ; ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ. ન તં મયં અનુજાનામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય [‘‘મરણેનપિ તે…પે… પબ્બજાયા’’તિ વાક્યદ્વયં સી. સ્યા. કં. પી. પોત્થકેસુ દુતિયટ્ઠાને યેવ દિસ્સતિ, પારાજિકપાળિયં પન પઠમટ્ઠાને યેવ દિસ્સતિ. તસ્મા ઇધ દુતિયટ્ઠાને પુનાગતં અધિકં વિય દિસ્સતિ]. મરણેનપિ તે મયં અકામકા વિના ભવિસ્સામ. કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? એવં વુત્તે, રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતાપિતરો રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું…પે… દુતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તુણ્હી અહોસિ. તતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતાપિતરો રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, તાત રટ્ઠપાલ, અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિભતો. ન ત્વં, તાત રટ્ઠપાલ, કસ્સચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ તે મયં અકામકા વિના ભવિસ્સામ, કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. ઉટ્ઠેહિ, તાત રટ્ઠપાલ, ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ; ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ. ન તં મયં અનુજાનામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. મરણેનપિ તે મયં અકામકા વિના ભવિસ્સામ. કિં પન મયં તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સામ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? તતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તુણ્હી અહોસિ.

૨૯૭. અથ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ સહાયકા યેન રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ [ત્વં ખો (સી. પી.)], સમ્મ રટ્ઠપાલ, માતાપિતૂનં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિભતો. ન ત્વં, સમ્મ રટ્ઠપાલ, કસ્સચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ. મરણેનપિ તે માતાપિતરો અકામકા વિના ભવિસ્સન્તિ. કિં પન તે તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. ઉટ્ઠેહિ, સમ્મ રટ્ઠપાલ, ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ; ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ. ન તં માતાપિતરો અનુજાનિસ્સન્તિ [અનુજાનન્તિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. મરણેનપિ તે માતાપિતરો અકામકા વિના ભવિસ્સન્તિ. કિં પન તે તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? એવં વુત્તે, રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો… તતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ સહાયકા રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ત્વં ખોસિ, સમ્મ રટ્ઠપાલ, માતાપિતૂનં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિભતો, ન ત્વં, સમ્મ રટ્ઠપાલ, કસ્સચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ, મરણેનપિ તે માતાપિતરો અકામકા વિના ભવિસ્સન્તિ. કિં પન તે તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય? ઉટ્ઠેહિ, સમ્મ રટ્ઠપાલ, ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ, ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ. ન તં માતાપિતરો અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય, મરણેનપિ તે માતાપિતરો અકામકા વિના ભવિસ્સન્તિ. કિં પન તે તં જીવન્તં અનુજાનિસ્સન્તિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ? તતિયમ્પિ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તુણ્હી અહોસિ.

૨૯૮. અથ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ સહાયકા યેન રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ માતાપિતરો એતદવોચું – ‘‘અમ્મતાતા, એસો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તત્થેવ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા નિપન્નો – ‘ઇધેવ મે મરણં ભવિસ્સતિ પબ્બજ્જા વા’તિ. સચે તુમ્હે રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં નાનુજાનિસ્સથ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય, તત્થેવ [તત્થેવસ્સ (સી.)] મરણં આગમિસ્સતિ. સચે પન તુમ્હે રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં અનુજાનિસ્સથ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય, પબ્બજિતમ્પિ નં દક્ખિસ્સથ. સચે રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો નાભિરમિસ્સતિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય, કા તસ્સ [કા ચસ્સ (સી.)] અઞ્ઞા ગતિ ભવિસ્સતિ? ઇધેવ પચ્ચાગમિસ્સતિ. અનુજાનાથ રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાયા’’તિ. ‘‘અનુજાનામ, તાતા, રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. પબ્બજિતેન ચ પન [પન તે (સ્યા. કં. ક.)] માતાપિતરો ઉદ્દસ્સેતબ્બા’’તિ. અથ ખો રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ સહાયકા યેન રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા રટ્ઠપાલં કુલપુત્તં એતદવોચું – ‘‘ઉટ્ઠેહિ, સમ્મ રટ્ઠપાલ [‘‘ત્વં ખોસિ સમ્મ રટ્ઠપાલ માતાપિતૂનં એકપુત્તકો પિયો મનાપો સુખેધિતો સુખપરિહતો, ન ત્વં સમ્મ રટ્ઠપાલ કસ્સચિ દુક્ખસ્સ જાનાસિ, ઉટ્ઠેહિ સમ્મ રટ્ઠપાલ ભુઞ્જ ચ પિવ ચ પરિચારેહિ ચ, ભુઞ્જન્તો પિવન્તો પરિચારેન્તો કામે પરિભુઞ્જન્તો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અભિરમસ્સુ, (સી. પી. ક.)], અનુઞ્ઞાતોસિ માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. પબ્બજિતેન ચ પન તે માતાપિતરો ઉદ્દસ્સેતબ્બા’’તિ.

૨૯૯. અથ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો ઉટ્ઠહિત્વા બલં ગાહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અનુઞ્ઞાતો અહં, ભન્તે, માતાપિતૂહિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય. પબ્બાજેતુ મં ભગવા’’તિ. અલત્થ ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં. અથ ખો ભગવા અચિરૂપસમ્પન્ને આયસ્મન્તે રટ્ઠપાલે અડ્ઢમાસૂપસમ્પન્ને થુલ્લકોટ્ઠિકે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન સાવત્થિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન સાવત્થિ તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ખો પનાયસ્મા રટ્ઠપાલો અરહતં અહોસિ.

અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, માતાપિતરો ઉદ્દસ્સેતું, સચે મં ભગવા અનુજાનાતી’’તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ [ચેતોપરિવિતક્કં (સી. પી.)] મનસાકાસિ. યથા [યદા (સી. પી.)] ભગવા અઞ્ઞાસિ – ‘‘અભબ્બો ખો રટ્ઠપાલો કુલપુત્તો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિતુ’’ન્તિ, અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં એતદવોચ – ‘‘યસ્સદાનિ ત્વં, રટ્ઠપાલ, કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન થુલ્લકોટ્ઠિકં તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન થુલ્લકોટ્ઠિકો તદવસરિ. તત્ર સુદં આયસ્મા રટ્ઠપાલો થુલ્લકોટ્ઠિકે વિહરતિ રઞ્ઞો કોરબ્યસ્સ મિગચીરે. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય થુલ્લકોટ્ઠિકં પિણ્ડાય પાવિસિ. થુલ્લકોટ્ઠિકે સપદાનં પિણ્ડાય ચરમાનો યેન સકપિતુ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા મજ્ઝિમાય દ્વારસાલાય ઉલ્લિખાપેતિ. અદ્દસા ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન એતદવોચ – ‘‘ઇમેહિ મુણ્ડકેહિ સમણકેહિ અમ્હાકં એકપુત્તકો પિયો મનાપો પબ્બાજિતો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો સકપિતુ નિવેસને નેવ દાનં અલત્થ ન પચ્ચક્ખાનં; અઞ્ઞદત્થુ અક્કોસમેવ અલત્થ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ ઞાતિદાસી આભિદોસિકં કુમ્માસં છડ્ડેતુકામા હોતિ. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો તં ઞાતિદાસિં એતદવોચ – ‘‘સચેતં, ભગિનિ, છડ્ડનીયધમ્મં, ઇધ મે પત્તે આકિરા’’તિ. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ ઞાતિદાસી તં આભિદોસિકં કુમ્માસં આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પત્તે આકિરન્તી હત્થાનઞ્ચ પાદાનઞ્ચ સરસ્સ ચ નિમિત્તં અગ્ગહેસિ.

૩૦૦. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ ઞાતિદાસી યેનાયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ માતા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ માતરં એતદવોચ – ‘‘યગ્ઘેય્યે, જાનેય્યાસિ – ‘અય્યપુત્તો રટ્ઠપાલો અનુપ્પત્તો’’’તિ. ‘‘સચે, જે, સચ્ચં ભણસિ, અદાસિં તં કરોમી’’તિ [સચ્ચં વદસિ, અદાસી ભવસીતિ (સી. પી.), સચ્ચં વદસિ, અદાસી ભવિસ્સસિ (ક.)]. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ માતા યેનાયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતરં એતદવોચ – ‘‘યગ્ઘે, ગહપતિ, જાનેય્યાસિ – ‘રટ્ઠપાલો કિર કુલપુત્તો અનુપ્પત્તો’’’તિ? તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા રટ્ઠપાલો તં આભિદોસિકં કુમ્માસં અઞ્ઞતરં કુટ્ટમૂલં [કુડ્ડં (સી. સ્યા. કં. પી.)] નિસ્સાય પરિભુઞ્જતિ. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા યેનાયસ્મા રટ્ઠપાલો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ નામ, તાત રટ્ઠપાલ, આભિદોસિકં કુમ્માસં પરિભુઞ્જિસ્સસિ? નનુ, તાત રટ્ઠપાલ, સકં ગેહં ગન્તબ્બ’’ન્તિ? ‘‘કુતો નો, ગહપતિ, અમ્હાકં ગેહં અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતાનં? અનગારા મયં, ગહપતિ. અગમમ્હ ખો તે, ગહપતિ, ગેહં, તત્થ નેવ દાનં અલત્થમ્હ ન પચ્ચક્ખાનં; અઞ્ઞદત્થુ અક્કોસમેવ અલત્થમ્હા’’તિ. ‘‘એહિ, તાત રટ્ઠપાલ, ઘરં ગમિસ્સામા’’તિ. ‘‘અલં, ગહપતિ, કતં મે અજ્જ ભત્તકિચ્ચં’’. ‘‘તેન હિ, તાત રટ્ઠપાલ, અધિવાસેહિ સ્વાતનાય ભત્ત’’ન્તિ. અધિવાસેસિ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો તુણ્હીભાવેન. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ અધિવાસનં વિદિત્વા યેન સકં નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મહન્તં હિરઞ્ઞસુવણ્ણસ્સ પુઞ્જં કારાપેત્વા કિલઞ્જેહિ પટિચ્છાદેત્વા આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પુરાણદુતિયિકા આમન્તેસિ – ‘‘એથ તુમ્હે, વધુયો, યેન અલઙ્કારેન અલઙ્કતા પુબ્બે રટ્ઠપાલસ્સ કુલપુત્તસ્સ પિયા હોથ મનાપા તેન અલઙ્કારેન અલઙ્કરોથા’’તિ.

૩૦૧. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ કાલં આરોચેસિ – ‘‘કાલો, તાત રટ્ઠપાલ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સકપિતુ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા તં હિરઞ્ઞસુવણ્ણસ્સ પુઞ્જં વિવરાપેત્વા આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં એતદવોચ – ‘‘ઇદં તે, તાત રટ્ઠપાલ, માતુ મત્તિકં ધનં, અઞ્ઞં પેત્તિકં, અઞ્ઞં પિતામહં. સક્કા, તાત રટ્ઠપાલ, ભોગે ચ ભુઞ્જિતું પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. એહિ ત્વં, તાત રટ્ઠપાલ [રટ્ઠપાલ સિક્ખં પચ્ચક્ખાય (સબ્બત્થ)], હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જસ્સુ પુઞ્ઞાનિ ચ કરોહી’’તિ. ‘‘સચે મે ત્વં, ગહપતિ, વચનં કરેય્યાસિ, ઇમં હિરઞ્ઞસુવણ્ણસ્સ પુઞ્જં સકટે આરોપેત્વા નિબ્બાહાપેત્વા મજ્ઝેગઙ્ગાય નદિયા સોતે ઓપિલાપેય્યાસિ. તં કિસ્સ હેતુ? યે ઉપ્પજ્જિસ્સન્તિ હિ તે, ગહપતિ, તતોનિદાનં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પુરાણદુતિયિકા પચ્ચેકં પાદેસુ ગહેત્વા આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં એતદવોચું – ‘‘કીદિસા નામ તા, અય્યપુત્ત, અચ્છરાયો યાસં ત્વં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરસી’’તિ? ‘‘ન ખો મયં, ભગિની, અચ્છરાનં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરામા’’તિ. ‘‘ભગિનિવાદેન નો અય્યપુત્તો રટ્ઠપાલો સમુદાચરતી’’તિ તા તત્થેવ મુચ્છિતા પપતિંસુ. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો પિતરં એતદવોચ – ‘‘સચે, ગહપતિ, ભોજનં દાતબ્બં, દેથ; મા નો વિહેઠેથા’’તિ. ‘‘ભુઞ્જ, તાત રટ્ઠપાલ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મતો રટ્ઠપાલસ્સ પિતા આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ.

૩૦૨. અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો ભુત્તાવી ઓનીતપત્તપાણી ઠિતકોવ ઇમા ગાથા અભાસિ –

‘‘પસ્સ ચિત્તીકતં બિમ્બં, અરુકાયં સમુસ્સિતં;

આતુરં બહુસઙ્કપ્પં, યસ્સ નત્થિ ધુવં ઠિતિ.

‘‘પસ્સ ચિત્તીકતં રૂપં, મણિના કુણ્ડલેન ચ;

અટ્ઠિ તચેન ઓનદ્ધં, સહ વત્થેભિ સોભતિ.

‘‘અલત્તકકતા પાદા, મુખં ચુણ્ણકમક્ખિતં;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

‘‘અટ્ઠાપદકતા કેસા, નેત્તા અઞ્જનમક્ખિતા;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

‘‘અઞ્જનીવ નવા [અઞ્જનીવણ્ણવા (ક.)] ચિત્તા, પૂતિકાયો અલઙ્કતો;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

‘‘ઓદહિ મિગવો પાસં, નાસદા વાકરં મિગો;

ભુત્વા નિવાપં ગચ્છામ [ગચ્છામિ (સ્યા. ક.)], કન્દન્તે મિગબન્ધકે’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા રટ્ઠપાલો ઠિતકોવ ઇમા ગાથા ભાસિત્વા યેન રઞ્ઞો કોરબ્યસ્સ મિગચીરં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ.

૩૦૩. અથ ખો રાજા કોરબ્યો મિગવં આમન્તેસિ – ‘‘સોધેહિ, સમ્મ મિગવ, મિગચીરં ઉય્યાનભૂમિં; ગચ્છામ સુભૂમિં દસ્સનાયા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો મિગવો રઞ્ઞો કોરબ્યસ્સ પટિસ્સુત્વા મિગચીરં સોધેન્તો અદ્દસ આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસિન્નં. દિસ્વાન યેન રાજા કોરબ્યો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં કોરબ્યં એતદવોચ – ‘‘સુદ્ધં ખો તે, દેવ, મિગચીરં. અત્થિ ચેત્થ રટ્ઠપાલો નામ કુલપુત્તો ઇમસ્મિંયેવ થુલ્લકોટ્ઠિકે અગ્ગકુલસ્સ પુત્તો યસ્સ ત્વં અભિણ્હં કિત્તયમાનો અહોસિ, સો અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસિન્નો’’તિ. ‘‘તેન હિ, સમ્મ મિગવ, અલં દાનજ્જ ઉય્યાનભૂમિયા. તમેવ દાનિ મયં ભવન્તં રટ્ઠપાલં પયિરુપાસિસ્સામા’’તિ. અથ ખો રાજા કોરબ્યો ‘‘યં તત્થ ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયત્તં તં સબ્બં વિસ્સજ્જેથા’’તિ વત્વા ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ યોજાપેત્વા ભદ્રં યાનં અભિરુહિત્વા ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ થુલ્લકોટ્ઠિકમ્હા નિય્યાસિ મહચ્ચરાજાનુભાવેન [મહચ્ચા રાજાનુભાવેન (સી.)] આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં દસ્સનાય. યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકોવ ઉસ્સટાય ઉસ્સટાય પરિસાય યેનાયસ્મા રટ્ઠપાલો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા રટ્ઠપાલેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો રાજા કોરબ્યો આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં એતદવોચ – ‘‘ઇધ ભવં રટ્ઠપાલ હત્થત્થરે [કટ્ઠત્થરે (સ્યા. કં.)] નિસીદતૂ’’તિ. ‘‘અલં, મહારાજ, નિસીદ ત્વં; નિસિન્નો અહં સકે આસને’’તિ. નિસીદિ રાજા કોરબ્યો પઞ્ઞત્તે આસને. નિસજ્જ ખો રાજા કોરબ્યો આયસ્મન્તં રટ્ઠપાલં એતદવોચ –

૩૦૪. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભો રટ્ઠપાલ, પારિજુઞ્ઞાનિ યેહિ પારિજુઞ્ઞેહિ સમન્નાગતા ઇધેકચ્ચે કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ. કતમાનિ ચત્તારિ? જરાપારિજુઞ્ઞં, બ્યાધિપારિજુઞ્ઞં, ભોગપારિજુઞ્ઞં, ઞાતિપારિજુઞ્ઞં. કતમઞ્ચ, ભો રટ્ઠપાલ, જરાપારિજુઞ્ઞં? ઇધ, ભો રટ્ઠપાલ, એકચ્ચો જિણ્ણો હોતિ વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો. સો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અહં ખોમ્હિ એતરહિ જિણ્ણો વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો. ન ખો પન મયા સુકરં અનધિગતં વા ભોગં અધિગન્તું અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કાતું [ફાતિકત્તું (સી.)]. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. સો તેન જરાપારિજુઞ્ઞેન સમન્નાગતો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભો રટ્ઠપાલ, જરાપારિજુઞ્ઞં. ભવં ખો પન રટ્ઠપાલો એતરહિ દહરો યુવા સુસુકાળકેસો ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો પઠમેન વયસા. તં ભોતો રટ્ઠપાલસ્સ જરાપારિજુઞ્ઞં નત્થિ. કિં ભવં રટ્ઠપાલો ઞત્વા વા દિસ્વા વા સુત્વા વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો?

‘‘કતમઞ્ચ, ભો રટ્ઠપાલ, બ્યાધિપારિજુઞ્ઞં? ઇધ, ભો રટ્ઠપાલ, એકચ્ચો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અહં ખોમ્હિ એતરહિ આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. ન ખો પન મયા સુકરં અનધિગતં વા ભોગં અધિગન્તું અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કાતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. સો તેન બ્યાધિપારિજુઞ્ઞેન સમન્નાગતો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભો રટ્ઠપાલ, બ્યાધિપારિજુઞ્ઞં. ભવં ખો પન રટ્ઠપાલો એતરહિ અપ્પાબાધો અપ્પાતઙ્કો સમવેપાકિનિયા ગહણિયા સમન્નાગતો નાતિસીતાય નાચ્ચુણ્હાય. તં ભોતો રટ્ઠપાલસ્સ બ્યાધિપારિજુઞ્ઞં નત્થિ. કિં ભવં રટ્ઠપાલો ઞત્વા વા દિસ્વા વા સુત્વા વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો?

‘‘કતમઞ્ચ, ભો રટ્ઠપાલ, ભોગપારિજુઞ્ઞં? ઇધ, ભો રટ્ઠપાલ, એકચ્ચો અડ્ઢો હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો. તસ્સ તે ભોગા અનુપુબ્બેન પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ. સો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અહં ખો પુબ્બે અડ્ઢો અહોસિં મહદ્ધનો મહાભોગો. તસ્સ મે તે ભોગા અનુપુબ્બેન પરિક્ખયં ગતા. ન ખો પન મયા સુકરં અનધિગતં વા ભોગં અધિગન્તું અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કાતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. સો તેન ભોગપારિજુઞ્ઞેન સમન્નાગતો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભો રટ્ઠપાલ, ભોગપારિજુઞ્ઞં. ભવં ખો પન રટ્ઠપાલો ઇમસ્મિંયેવ થુલ્લકોટ્ઠિકે અગ્ગકુલસ્સ પુત્તો. તં ભોતો રટ્ઠપાલસ્સ ભોગપારિજુઞ્ઞં નત્થિ. કિં ભવં રટ્ઠપાલો ઞત્વા વા દિસ્વા વા સુત્વા વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો?

‘‘કતમઞ્ચ, ભો રટ્ઠપાલ, ઞાતિપારિજુઞ્ઞં? ઇધ, ભો રટ્ઠપાલ, એકચ્ચસ્સ બહૂ હોન્તિ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા. તસ્સ તે ઞાતકા અનુપુબ્બેન પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ. સો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘મમં ખો પુબ્બે બહૂ અહેસું મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા. તસ્સ મે તે અનુપુબ્બેન પરિક્ખયં ગતા. ન ખો પન મયા સુકરં અનધિગતં વા ભોગં અધિગન્તું અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કાતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. સો તેન ઞાતિપારિજુઞ્ઞેન સમન્નાગતો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભો રટ્ઠપાલ, ઞાતિપારિજુઞ્ઞં. ભોતો ખો પન રટ્ઠપાલસ્સ ઇમસ્મિંયેવ થુલ્લકોટ્ઠિકે બહૂ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા. તં ભોતો રટ્ઠપાલસ્સ ઞાતિપારિજુઞ્ઞં નત્થિ. કિં ભવં રટ્ઠપાલો ઞત્વા વા દિસ્વા વા સુત્વા વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો?

‘‘ઇમાનિ ખો, ભો રટ્ઠપાલ, ચત્તારિ પારિજુઞ્ઞાનિ, યેહિ પારિજુઞ્ઞેહિ સમન્નાગતા ઇધેકચ્ચે કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ. તાનિ ભોતો રટ્ઠપાલસ્સ નત્થિ. કિં ભવં રટ્ઠપાલો ઞત્વા વા દિસ્વા વા સુત્વા વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો’’તિ?

૩૦૫. ‘‘અત્થિ ખો, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન ચત્તારો ધમ્મુદ્દેસા ઉદ્દિટ્ઠા, યે અહં [યમહં (સ્યા. કં. ક.)] ઞત્વા ચ દિસ્વા ચ સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. કતમે ચત્તારો? ‘ઉપનિય્યતિ લોકો અદ્ધુવો’તિ ખો, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન પઠમો ધમ્મુદ્દેસો ઉદ્દિટ્ઠો, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. ‘અતાણો લોકો અનભિસ્સરો’તિ ખો, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન દુતિયો ધમ્મુદ્દેસો ઉદ્દિટ્ઠો, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. ‘અસ્સકો લોકો, સબ્બં પહાય ગમનીય’ન્તિ ખો, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન તતિયો ધમ્મુદ્દેસો ઉદ્દિટ્ઠો, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. ‘ઊનો લોકો અતિત્તો તણ્હાદાસો’તિ ખો, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન ચતુત્થો ધમ્મુદ્દેસો ઉદ્દિટ્ઠો, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો. ઇમે ખો, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન ચત્તારો ધમ્મુદ્દેસા ઉદ્દિટ્ઠા, યે અહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો’’તિ.

૩૦૬. ‘‘‘ઉપનિય્યતિ લોકો અદ્ધુવો’તિ – ભવં રટ્ઠપાલો આહ. ઇમસ્સ, ભો રટ્ઠપાલ, ભાસિતસ્સ કથં અત્થો દટ્ઠબ્બો’’તિ? ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ત્વં વીસતિવસ્સુદ્દેસિકોપિ પણ્ણવીસતિવસ્સુદ્દેસિકોપિ હત્થિસ્મિમ્પિ કતાવી અસ્સસ્મિમ્પિ કતાવી રથસ્મિમ્પિ કતાવી ધનુસ્મિમ્પિ કતાવી થરુસ્મિમ્પિ કતાવી ઊરુબલી બાહુબલી અલમત્તો સઙ્ગામાવચરો’’તિ? ‘‘અહોસિં અહં, ભો રટ્ઠપાલ, વીસતિવસ્સુદ્દેસિકોપિ પણ્ણવીસતિવસ્સુદ્દેસિકોપિ હત્થિસ્મિમ્પિ કતાવી અસ્સસ્મિમ્પિ કતાવી રથસ્મિમ્પિ કતાવી ધનુસ્મિમ્પિ કતાવી થરુસ્મિમ્પિ કતાવી ઊરુબલી બાહુબલી અલમત્તો સઙ્ગામાવચરો. અપ્પેકદાહં, ભો રટ્ઠપાલ, ઇદ્ધિમાવ મઞ્ઞે ન [ઇદ્ધિમા મઞ્ઞે ન (સ્યા. કં.), ઇદ્ધિમા ચ મઞ્ઞે (સી.), ન વિય મઞ્ઞે (ક.)] અત્તનો બલેન સમસમં સમનુપસ્સામી’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, એવમેવ ત્વં એતરહિ ઊરુબલી બાહુબલી અલમત્તો સઙ્ગામાવચરો’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો રટ્ઠપાલ. એતરહિ જિણ્ણો વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો આસીતિકો મે વયો વત્તતિ. અપ્પેકદાહં, ભો રટ્ઠપાલ, ‘ઇધ પાદં કરિસ્સામી’તિ અઞ્ઞેનેવ પાદં કરોમી’’તિ. ‘‘ઇદં ખો તં, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સન્ધાય ભાસિતં – ‘ઉપનિય્યતિ લોકો અદ્ધુવો’તિ, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો’’તિ. ‘‘અચ્છરિયં, ભો રટ્ઠપાલ, અબ્ભુતં, ભો રટ્ઠપાલ! યાવ સુભાસિતં ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન – ‘ઉપનિય્યતિ લોકો અદ્ધુવો’તિ. ઉપનિય્યતિ હિ, ભો રટ્ઠપાલ, લોકો અદ્ધુવો.

‘‘સંવિજ્જન્તે ખો, ભો રટ્ઠપાલ, ઇમસ્મિં રાજકુલે હત્થિકાયાપિ અસ્સકાયાપિ રથકાયાપિ પત્તિકાયાપિ, અમ્હાકં આપદાસુ પરિયોધાય વત્તિસ્સન્તિ. ‘અતાણો લોકો અનભિસ્સરો’તિ – ભવં રટ્ઠપાલો આહ. ઇમસ્સ પન, ભો રટ્ઠપાલ, ભાસિતસ્સ કથં અત્થો દટ્ઠબ્બો’’તિ? ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, અત્થિ તે કોચિ અનુસાયિકો આબાધો’’તિ? ‘‘અત્થિ મે, ભો રટ્ઠપાલ, અનુસાયિકો આબાધો. અપ્પેકદા મં, ભો રટ્ઠપાલ, મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા પરિવારેત્વા ઠિતા હોન્તિ – ‘ઇદાનિ રાજા કોરબ્યો કાલં કરિસ્સતિ, ઇદાનિ રાજા કોરબ્યો કાલં કરિસ્સતી’’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, લભસિ ત્વં તે મિત્તામચ્ચે ઞાતિસાલોહિતે – ‘આયન્તુ મે ભોન્તો મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા, સબ્બેવ સન્તા ઇમં વેદનં સંવિભજથ, યથાહં લહુકતરિકં વેદનં વેદિયેય્ય’ન્તિ – ઉદાહુ ત્વંયેવ તં વેદનં વેદિયસી’’તિ? ‘‘નાહં, ભો રટ્ઠપાલ, લભામિ તે મિત્તામચ્ચે ઞાતિસાલોહિતે – ‘આયન્તુ મે ભોન્તો મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા, સબ્બેવ સન્તા ઇમં વેદનં સંવિભજથ, યથાહં લહુકતરિકં વેદનં વેદિયેય્ય’ન્તિ. અથ ખો અહમેવ તં વેદનં વેદિયામી’’તિ. ‘‘ઇદં ખો તં, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સન્ધાય ભાસિતં – ‘અતાણો લોકો અનભિસ્સરો’તિ, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો’’તિ. ‘‘અચ્છરિયં, ભો રટ્ઠપાલ, અબ્ભુતં, ભો રટ્ઠપાલ! યાવ સુભાસિતં ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન – ‘અતાણો લોકો અનભિસ્સરો’તિ. અતાણો હિ, ભો રટ્ઠપાલ, લોકો અનભિસ્સરો.

‘‘સંવિજ્જતિ ખો, ભો રટ્ઠપાલ, ઇમસ્મિં રાજકુલે પહૂતં હિરઞ્ઞસુવણ્ણં ભૂમિગતઞ્ચ વેહાસગતઞ્ચ. ‘અસ્સકો લોકો, સબ્બં પહાય ગમનીય’ન્તિ – ભવં રટ્ઠપાલો આહ. ઇમસ્સ પન, ભો રટ્ઠપાલ, ભાસિતસ્સ કથં અત્થો દટ્ઠબ્બો’’તિ? ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યથા ત્વં એતરહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેસિ, લચ્છસિ ત્વં પરત્થાપિ – ‘એવમેવાહં ઇમેહેવ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેમી’તિ, ઉદાહુ અઞ્ઞે ઇમં ભોગં પટિપજ્જિસ્સન્તિ, ત્વં પન યથાકમ્મં ગમિસ્સસી’’તિ? ‘‘યથાહં, ભો રટ્ઠપાલ, એતરહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેમિ, નાહં લચ્છામિ પરત્થાપિ – ‘એવમેવ ઇમેહેવ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેમી’તિ. અથ ખો અઞ્ઞે ઇમં ભોગં પટિપજ્જિસ્સન્તિ; અહં પન યથાકમ્મં ગમિસ્સામી’’તિ. ‘‘ઇદં ખો તં, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સન્ધાય ભાસિતં – ‘અસ્સકો લોકો, સબ્બં પહાય ગમનીય’ન્તિ, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા ચ સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો’’તિ. ‘‘અચ્છરિયં, ભો રટ્ઠપાલ, અબ્ભુતં, ભો રટ્ઠપાલ! યાવ સુભાસિતં ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન – ‘અસ્સકો લોકો, સબ્બં પહાય ગમનીય’ન્તિ. અસ્સકો હિ, ભો રટ્ઠપાલ, લોકો સબ્બં પહાય ગમનીયં.

‘‘‘ઊનો લોકો અતિત્તો તણ્હાદાસો’તિ – ભવં રટ્ઠપાલો આહ. ઇમસ્સ, ભો રટ્ઠપાલ, ભાસિતસ્સ કથં અત્થો દટ્ઠબ્બો’’તિ? ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ફીતં કુરું અજ્ઝાવસસી’’તિ? ‘‘એવં, ભો રટ્ઠપાલ, ફીતં કુરું અજ્ઝાવસામી’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ પુરિસો આગચ્છેય્ય પુરત્થિમાય દિસાય સદ્ધાયિકો પચ્ચયિકો. સો તં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘યગ્ઘે, મહારાજ, જાનેય્યાસિ, અહં આગચ્છામિ પુરત્થિમાય દિસાય? તત્થદ્દસં મહન્તં જનપદં ઇદ્ધઞ્ચેવ ફીતઞ્ચ બહુજનં આકિણ્ણમનુસ્સં. બહૂ તત્થ હત્થિકાયા અસ્સકાયા રથકાયા પત્તિકાયા; બહુ તત્થ ધનધઞ્ઞં [દન્તાજિનં (સી. સ્યા. કં. પી.)]; બહુ તત્થ હિરઞ્ઞસુવણ્ણં અકતઞ્ચેવ કતઞ્ચ; બહુ તત્થ ઇત્થિપરિગ્ગહો. સક્કા ચ તાવતકેનેવ બલમત્તેન [બલત્થેન (સી. સ્યા. કં. પી.), બહલત્થેન (ક.)] અભિવિજિનિતું. અભિવિજિન, મહારાજા’તિ, કિન્તિ નં કરેય્યાસી’’તિ? ‘‘તમ્પિ મયં, ભો રટ્ઠપાલ, અભિવિજિય અજ્ઝાવસેય્યામા’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ પુરિસો આગચ્છેય્ય પચ્છિમાય દિસાય… ઉત્તરાય દિસાય… દક્ખિણાય દિસાય… પરસમુદ્દતો સદ્ધાયિકો પચ્ચયિકો. સો તં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘યગ્ઘે, મહારાજ, જાનેય્યાસિ, અહં આગચ્છામિ પરસમુદ્દતો? તત્થદ્દસં મહન્તં જનપદં ઇદ્ધઞ્ચેવ ફીતઞ્ચ બહુજનં આકિણ્ણમનુસ્સં. બહૂ તત્થ હત્થિકાયા અસ્સકાયા રથકાયા પત્તિકાયા; બહુ તત્થ ધનધઞ્ઞં; બહુ તત્થ હિરઞ્ઞસુવણ્ણં અકતઞ્ચેવ કતઞ્ચ; બહુ તત્થ ઇત્થિપરિગ્ગહો. સક્કા ચ તાવતકેનેવ બલમત્તેન અભિવિજિનિતું. અભિવિજિન, મહારાજા’તિ, કિન્તિ નં કરેય્યાસી’’તિ? ‘‘તમ્પિ મયં, ભો રટ્ઠપાલ, અભિવિજિય અજ્ઝાવસેય્યામા’’તિ. ‘‘ઇદં ખો તં, મહારાજ, તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સન્ધાય ભાસિતં – ‘ઊનો લોકો અતિત્તો તણ્હાદાસો’તિ, યમહં ઞત્વા ચ દિસ્વા સુત્વા ચ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો’’તિ. ‘‘અચ્છરિયં, ભો રટ્ઠપાલ, અબ્ભુતં, ભો રટ્ઠપાલ! યાવ સુભાસિતં ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન – ‘ઊનો લોકો અતિત્તો તણ્હાદાસો’તિ. ઊનો હિ, ભો રટ્ઠપાલ, લોકો અતિત્તો તણ્હાદાસો’’તિ.

ઇદમવોચ આયસ્મા રટ્ઠપાલો. ઇદં વત્વા અથાપરં એતદવોચ –

૩૦૭. ‘‘પસ્સામિ લોકે સધને મનુસ્સે,

લદ્ધાન વિત્તં ન દદન્તિ મોહા;

લુદ્ધા ધનં [લદ્ધા ધનં (ક.)] સન્નિચયં કરોન્તિ,

ભિય્યોવ કામે અભિપત્થયન્તિ.

‘‘રાજા પસય્હા પથવિં વિજિત્વા,

સસાગરન્તં મહિમાવસન્તો [મહિયા વસન્તો (સી. ક.)];

ઓરં સમુદ્દસ્સ અતિત્તરૂપો,

પારં સમુદ્દસ્સપિ પત્થયેથ.

‘‘રાજા ચ અઞ્ઞે ચ બહૂ મનુસ્સા,

અવીતતણ્હા [અતિત્તતણ્હા (ક.)] મરણં ઉપેન્તિ;

ઊનાવ હુત્વાન જહન્તિ દેહં,

કામેહિ લોકમ્હિ ન હત્થિ તિત્તિ.

‘‘કન્દન્તિ નં ઞાતી પકિરિય કેસે,

અહોવતા નો અમરાતિ ચાહુ;

વત્થેન નં પારુતં નીહરિત્વા,

ચિતં સમાદાય [સમાધાય (સી.)] તતોડહન્તિ.

‘‘સો ડય્હતિ સૂલેહિ તુજ્જમાનો,

એકેન વત્થેન પહાય ભોગે;

ન મીયમાનસ્સ ભવન્તિ તાણા,

ઞાતીધ મિત્તા અથ વા સહાયા.

‘‘દાયાદકા તસ્સ ધનં હરન્તિ,

સત્તો પન ગચ્છતિ યેન કમ્મં;

ન મીયમાનં ધનમન્વેતિ કિઞ્ચિ,

પુત્તા ચ દારા ચ ધનઞ્ચ રટ્ઠં.

‘‘ન દીઘમાયું લભતે ધનેન, ન ચાપિ વિત્તેન જરં વિહન્તિ;

અપ્પં હિદં જીવિતમાહુ ધીરા, અસસ્સતં વિપ્પરિણામધમ્મં.

‘‘અડ્ઢા દલિદ્દા ચ ફુસન્તિ ફસ્સં,

બાલો ચ ધીરો ચ તથેવ ફુટ્ઠો;

બાલો ચ બાલ્યા વધિતોવ સેતિ,

ધીરો ચ [ધીરોવ (ક.)] ન વેધતિ ફસ્સફુટ્ઠો.

‘‘તસ્મા હિ પઞ્ઞાવ ધનેન સેય્યો,

યાય વોસાનમિધાધિગચ્છતિ;

અબ્યોસિતત્તા [અસોસિતત્તા (સી. પી.)] હિ ભવાભવેસુ,

પાપાનિ કમ્માનિ કરોન્તિ મોહા.

‘‘ઉપેતિ ગબ્ભઞ્ચ પરઞ્ચ લોકં,

સંસારમાપજ્જ પરમ્પરાય;

તસ્સપ્પપઞ્ઞો અભિસદ્દહન્તો,

ઉપેતિ ગબ્ભઞ્ચ પરઞ્ચ લોકં.

‘‘ચોરો યથા સન્ધિમુખે ગહિતો,

સકમ્મુના હઞ્ઞતિ પાપધમ્મો;

એવં પજા પેચ્ચ પરમ્હિ લોકે,

સકમ્મુના હઞ્ઞતિ પાપધમ્મો.

‘‘કામાહિ ચિત્રા મધુરા મનોરમા,

વિરૂપરૂપેન મથેન્તિ ચિત્તં;

આદીનવં કામગુણેસુ દિસ્વા,

તસ્મા અહં પબ્બજિતોમ્હિ રાજ.

‘‘દુમપ્ફલાનેવ પતન્તિ માણવા,

દહરા ચ વુડ્ઢા ચ સરીરભેદા;

એતમ્પિ દિસ્વા [એવમ્પિ દિસ્વા (સી.), એતં વિદિત્વા (સ્યા. કં.)] પબ્બજિતોમ્હિ રાજ,

અપણ્ણકં સામઞ્ઞમેવ સેય્યો’’તિ.

રટ્ઠપાલસુત્તં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. મઘદેવસુત્તં

૩૦૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા મિથિલાયં વિહરતિ મઘદેવઅમ્બવને [મખાદેવઅમ્બવને (સી. પી.), મગ્ઘદેવઅમ્બવને (ક.)]. અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરસ્મિં પદેસે સિતં પાત્વાકાસિ. અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કો નુ ખો હેતુ, કો પચ્ચયો ભગવતો સિતસ્સ પાતુકમ્માય? ન અકારણેન તથાગતા સિતં પાતુકરોન્તી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો એકંસં ચીવરં કત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ, કો પચ્ચયો ભગવતો સિતસ્સ પાતુકમ્માય? ન અકારણેન તથાગતા સિતં પાતુકરોન્તી’’તિ. ‘‘ભૂતપુબ્બં, આનન્દ, ઇમિસ્સાયેવ મિથિલાયં રાજા અહોસિ મઘદેવો નામ ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સ. અથ ખો, આનન્દ, રાજા મઘદેવો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન કપ્પકં આમન્તેસિ – ‘યદા મે, સમ્મ કપ્પક, પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ મે આરોચેય્યાસી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અદ્દસા ખો, આનન્દ, કપ્પકો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ. દિસ્વાન રાજાનં મઘદેવં એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો દેવસ્સ દેવદૂતા, દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાની’તિ. ‘તેન હિ, સમ્મ કપ્પક, તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા મમ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પટિસ્સુત્વા તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેસિ.

૩૦૯. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, રાજા મઘદેવો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો મે, તાત કુમાર, દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ; ભુત્તા ખો પન મે માનુસકા કામા; સમયો દિબ્બે કામે પરિયેસિતું. એહિ ત્વં, તાત કુમાર, ઇમં રજ્જં પટિપજ્જ. અહં પન કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામિ. તેન હિ, તાત કુમાર, યદા ત્વમ્પિ પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્યાસિ. યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસિ. યસ્મિં ખો, તાત કુમાર, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં તાહં, તાત કુમાર, એવં વદામિ – યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસી’તિ. અથ ખો, આનન્દ, રાજા મઘદેવો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન [અબ્યાપજ્ઝેન (સી. સ્યા. કં. પી.), અબ્યાપજ્જેન (ક.)] ફરિત્વા વિહાસિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ.

‘‘રાજા ખો પનાનન્દ, મઘદેવો ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો બ્રહ્મચરિયમચરિ. સો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ.

૩૧૦. ‘‘અથ ખો રઞ્ઞો, આનન્દ, મઘદેવસ્સ પુત્તો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન કપ્પકં આમન્તેસિ – ‘યદા મે, સમ્મ કપ્પક, પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ ખો આરોચેય્યાસી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અદ્દસા ખો, આનન્દ, કપ્પકો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ. દિસ્વાન રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તં એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો દેવસ્સ દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાની’તિ. ‘તેન હિ, સમ્મ કપ્પક, તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા મમ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ પટિસ્સુત્વા તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેસિ.

‘‘અથ ખો, આનન્દ, રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો, મે, તાત કુમાર, દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ; ભુત્તા ખો પન મે માનુસકા કામા; સમયો દિબ્બે કામે પરિયેસિતું. એહિ ત્વં, તાત કુમાર, ઇમં રજ્જં પટિપજ્જ. અહં પન કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામિ. તેન હિ, તાત કુમાર, યદા ત્વમ્પિ પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્યાસિ. યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસિ. યસ્મિં ખો, તાત કુમાર, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં તાહં, તાત કુમાર, એવં વદામિ – યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસી’તિ. અથ ખો, આનન્દ, રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. રઞ્ઞો ખો પનાનન્દ, મઘદેવસ્સ પુત્તો ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો બ્રહ્મચરિયમચરિ. સો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ.

૩૧૧. ‘‘રઞ્ઞો ખો પનાનન્દ, મઘદેવસ્સ પુત્તપપુત્તકા તસ્સ પરમ્પરા ચતુરાસીતિરાજસહસ્સાનિ [ચતુરાસીતિખત્તિયસહસ્સાનિ (સી. પી.), ચતુરાસીતિસહસ્સાનિ (સ્યા. કં.)] ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિંસુ. તે મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરિંસુ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહરિંસુ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરિંસુ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહરિંસુ. ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિંસુ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસું, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસું, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા બ્રહ્મચરિયમચરિંસુ. તે ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગા અહેસું. નિમિ તેસં રાજા [રાજાનં (સી. પી.)] પચ્છિમકો અહોસિ ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સ.

૩૧૨. ‘‘ભૂતપુબ્બં, આનન્દ, દેવાનં તાવતિંસાનં સુધમ્માયં સભાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘લાભા વત, ભો, વિદેહાનં, સુલદ્ધં વત, ભો, વિદેહાનં, યેસં નિમિ રાજા ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’તિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો દેવે તાવતિંસે આમન્તેસિ – ‘ઇચ્છેય્યાથ નો તુમ્હે, મારિસા, નિમિં રાજાનં દટ્ઠુ’ન્તિ? ‘ઇચ્છામ મયં, મારિસ, નિમિં રાજાનં દટ્ઠુ’ન્તિ. તેન ખો પન, આનન્દ, સમયેન નિમિ રાજા તદહુપોસથે પન્નરસે સીસંન્હાતો [સસીસં નહાતો (સી.), સીસન્હાતો (સ્યા. કં.)] ઉપોસથિકો ઉપરિપાસાદવરગતો નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – દેવેસુ તાવતિંસેસુ અન્તરહિતો નિમિસ્સ રઞ્ઞો પમુખે પાતુરહોસિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો નિમિં રાજાનં એતદવોચ – ‘લાભા તે, મહારાજ, સુલદ્ધં તે, મહારાજ. દેવા, મહારાજ, તાવતિંસા સુધમ્માયં સભાયં કિત્તયમાનરૂપા સન્નિસિન્ના – ‘‘લાભા વત, ભો, વિદેહાનં, સુલદ્ધં વત, ભો, વિદેહાનં, યેસં નિમિ રાજા ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’’તિ. દેવા તે, મહારાજ, તાવતિંસા દસ્સનકામા. તસ્સ તે અહં, મહારાજ, સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં પહિણિસ્સામિ; અભિરુહેય્યાસિ, મહારાજ, દિબ્બં યાનં અવિકમ્પમાનો’તિ. અધિવાસેસિ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા તુણ્હીભાવેન.

૩૧૩. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો નિમિસ્સ રઞ્ઞો અધિવાસનં વિદિત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – નિમિસ્સ રઞ્ઞો પમુખે અન્તરહિતો દેવેસુ તાવતિંસેસુ પાતુરહોસિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો માતલિં સઙ્ગાહકં આમન્તેસિ – ‘એહિ ત્વં, સમ્મ માતલિ, સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેહિ – અયં તે, મહારાજ, સહસ્સયુત્તો આજઞ્ઞરથો સક્કેન દેવાનમિન્દેન પેસિતો; અભિરુહેય્યાસિ, મહારાજ, દિબ્બં યાનં અવિકમ્પમાનો’તિ. ‘એવં, ભદ્દન્તવા’તિ ખો, આનન્દ, માતલિ સઙ્ગાહકો સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચ – ‘અયં તે, મહારાજ, સહસ્સયુત્તો આજઞ્ઞરથો સક્કેન દેવાનમિન્દેન પેસિતો; અભિરુહ, મહારાજ, દિબ્બં યાનં અવિકમ્પમાનો. અપિ ચ, મહારાજ, કતમેન તં નેમિ, યેન વા પાપકમ્મા પાપકાનં કમ્માનં વિપાકં પટિસંવેદેન્તિ, યેન વા કલ્યાણકમ્મા કલ્યાણકમ્માનં વિપાકં પટિસંવેદેન્તી’તિ? ‘ઉભયેનેવ મં, માતલિ, નેહી’તિ. સમ્પવેસેસિ [સમ્પાપેસિ (સી. પી.)] ખો, આનન્દ, માતલિ, સઙ્ગાહકો નિમિં રાજાનં સુધમ્મં સભં. અદ્દસા ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો નિમિં રાજાનં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન નિમિં રાજાનં એતદવોચ – ‘એહિ ખો, મહારાજ. સ્વાગતં, મહારાજ. દેવા તે દસ્સનકામા, મહારાજ, તાવતિંસા સુધમ્માયં સભાયં કિત્તયમાનરૂપા સન્નિસિન્ના – ‘‘લાભા વત, ભો, વિદેહાનં, સુલદ્ધં વત, ભો, વિદેહાનં, યેસં નિમિ રાજા ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’’તિ. દેવા તે, મહારાજ, તાવતિંસા દસ્સનકામા. અભિરમ, મહારાજ, દેવેસુ દેવાનુભાવેના’તિ. ‘અલં, મારિસ, તત્થેવ મં મિથિલં પટિનેતુ. તથાહં ધમ્મં ચરિસ્સામિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસામિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’તિ.

૩૧૪. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો માતલિં સઙ્ગાહકં આમન્તેસિ – ‘એહિ ત્વં, સમ્મ માતલિ, સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં તત્થેવ મિથિલં પટિનેહી’તિ. ‘એવં, ભદ્દન્તવા’તિ ખો, આનન્દ, માતલિ સઙ્ગાહકો સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં તત્થેવ મિથિલં પટિનેસિ. તત્ર સુદં, આનન્દ, નિમિ રાજા ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ, ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સાતિ. અથ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન કપ્પકં આમન્તેસિ – ‘યદા મે, સમ્મ કપ્પક, પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ મે આરોચેય્યાસી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો નિમિસ્સ રઞ્ઞો પચ્ચસ્સોસિ. અદ્દસા ખો, આનન્દ, કપ્પકો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન નિમિસ્સ રઞ્ઞો સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ. દિસ્વાન નિમિં રાજાનં એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો દેવસ્સ દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાની’તિ. ‘તેન હિ, સમ્મ કપ્પક, તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા મમ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો નિમિસ્સ રઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા નિમિસ્સ રઞ્ઞો અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેસિ. અથ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો મે, તાત કુમાર, દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ; ભુત્તા ખો પન મે માનુસકા કામા; સમયો દિબ્બે કામે પરિયેસિતું. એહિ ત્વં, તાત કુમાર, ઇમં રજ્જં પટિપજ્જ. અહં પન કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામિ. તેન હિ, તાત કુમાર, યદા ત્વમ્પિ પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્યાસિ. યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસિ. યસ્મિં ખો, તાત કુમાર, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં તાહં, તાત કુમાર, એવં વદામિ – ‘યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસી’તિ.

૩૧૫. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. નિમિ ખો, પનાનન્દ, રાજા ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો બ્રહ્મચરિયમચરિ. સો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ. નિમિસ્સ ખો પનાનનન્દ, રઞ્ઞો કળારજનકો નામ પુત્તો અહોસિ. ન સો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો તં કલ્યાણં વત્તં સમુચ્છિન્દિ. સો તેસં અન્તિમપુરિસો અહોસિ.

૩૧૬. ‘‘સિયા ખો પન તે, આનન્દ, એવમસ્સ – ‘અઞ્ઞો નૂન તેન સમયેન રાજા મઘદેવો અહોસિ, યેન તં કલ્યાણં વત્તં નિહિત’ન્તિ [યો તં કલ્યાણં વત્તં નિહિનીતિ (સી.)]. ન ખો પનેતં, આનન્દ, એવં દટ્ઠબ્બં. અહં તેન સમયેન રાજા મઘદેવો અહોસિં. (અહં તં કલ્યાણં વત્તં નિહિનિં,) [( ) નત્થિ (ક.)] મયા તં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં; પચ્છિમા જનતા અનુપ્પવત્તેસિ. તં ખો પનાનન્દ, કલ્યાણં વત્તં ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ, યાવદેવ બ્રહ્મલોકૂપપત્તિયા. ઇદં ખો પનાનન્દ, એતરહિ મયા કલ્યાણં વત્તં નિહિતં એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. કતમઞ્ચાનન્દ, એતરહિ મયા કલ્યાણં વત્તં નિહિતં એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ. ઇદં ખો, આનન્દ, એતરહિ મયા કલ્યાણં વત્તં નિહિતં એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. તં વો અહં, આનન્દ, એવં વદામિ – ‘યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાથ, મા ખો મે તુમ્હે અન્તિમપુરિસા અહુવત્થ’. યસ્મિં ખો, આનન્દ, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં વો અહં, આનન્દ, એવં વદામિ – ‘યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાથ, મા ખો મે તુમ્હે અન્તિમપુરિસા અહુવત્થા’’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

મઘદેવસુત્તં નિટ્ઠિતં તતિયં.

૪. મધુરસુત્તં

૩૧૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં આયસ્મા મહાકચ્ચાનો મધુરાયં વિહરતિ ગુન્દાવને. અસ્સોસિ ખો રાજા માધુરો અવન્તિપુત્તો – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, કચ્ચાનો મધુરાયં [મથુરાયં (ટીકા)] વિહરતિ ગુન્દાવને. તં ખો પન ભવન્તં કચ્ચાનં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી બહુસ્સુતો ચિત્તકથી કલ્યાણપટિભાનો વુદ્ધો ચેવ અરહા ચ’. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’તિ. અથ ખો રાજા માધુરો અવન્તિપુત્તો ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ યોજાપેત્વા ભદ્રં યાનં અભિરુહિત્વા ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ મધુરાય નિય્યાસિ મહચ્ચરાજાનુભાવેન આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં દસ્સનાય. યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકોવ યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા મહાકચ્ચાનેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા માધુરો અવન્તિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ – ‘‘બ્રાહ્મણા, ભો કચ્ચાન, એવમાહંસુ – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો; બ્રાહ્મણોવ સુક્કો વણ્ણો, કણ્હો અઞ્ઞો વણ્ણો; બ્રાહ્મણાવ સુજ્ઝન્તિ, નો અબ્રાહ્મણા; બ્રાહ્મણાવ બ્રહ્મુનો પુત્તા ઓરસા મુખતો જાતા બ્રહ્મજા બ્રહ્મનિમ્મિતા બ્રહ્મદાયાદા’તિ. ઇધ ભવં કચ્ચાનો કિમક્ખાયી’’તિ? ‘‘ઘોસોયેવ ખો એસો, મહારાજ, લોકસ્મિં – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો; બ્રાહ્મણોવ સુક્કો વણ્ણો, કણ્હો અઞ્ઞો વણ્ણો; બ્રાહ્મણાવ સુજ્ઝન્તિ, નો અબ્રાહ્મણા; બ્રાહ્મણાવ બ્રહ્મુનો પુત્તા ઓરસા મુખતો જાતા બ્રહ્મજા બ્રહ્મનિમ્મિતા બ્રહ્મદાયાદા’તિ. તદમિનાપેતં, મહારાજ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ઘોસોયેવેસો લોકસ્મિં – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો…પે… બ્રહ્મદાયાદા’’’તિ.

૩૧૮. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ખત્તિયસ્સ ચેપિ ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી… બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ… વેસ્સોપિસ્સાસ્સ… સુદ્દોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ? ‘‘ખત્તિયસ્સ ચેપિ, ભો કચ્ચાન, ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી… બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ… વેસ્સોપિસ્સાસ્સ… સુદ્દોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, બ્રાહ્મણસ્સ ચેપિ ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી… વેસ્સોપિસ્સાસ્સ… સુદ્દોપિસ્સાસ્સ … ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ? ‘‘બ્રાહ્મણસ્સ ચેપિ, ભો કચ્ચાન, ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી… વેસ્સોપિસ્સાસ્સ… સુદ્દોપિસ્સાસ્સ … ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, વેસ્સસ્સ ચેપિ ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા વેસ્સોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી… સુદ્દોપિસ્સાસ્સ… ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ… બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ? ‘‘વેસ્સસ્સ ચેપિ, ભો કચ્ચાન, ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા વેસ્સોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી… સુદ્દોપિસ્સાસ્સ… ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ… બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, સુદ્દસ્સ ચેપિ ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા સુદ્દોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી… ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ… બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ… વેસ્સોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ? ‘‘સુદ્દસ્સ ચેપિ, ભો કચ્ચાન, ઇજ્ઝેય્ય ધનેન વા ધઞ્ઞેન વા રજતેન વા જાતરૂપેન વા સુદ્દોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદીતિ… ખત્તિયોપિસ્સાસ્સ… બ્રાહ્મણોપિસ્સાસ્સ… વેસ્સોપિસ્સાસ્સ પુબ્બુટ્ઠાયી પચ્છાનિપાતી કિંકારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યદિ એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘અદ્ધા ખો, ભો કચ્ચાન, એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ. નેસં [નાસં (સી.), નાહં (સ્યા. કં.)] એત્થ કિઞ્ચિ નાનાકરણં સમનુપસ્સામી’’તિ. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, મહારાજ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ઘોસો યેવેસો લોકસ્મિં – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો…પે… બ્રહ્મદાયાદા’’’તિ.

૩૧૯. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધસ્સ ખત્તિયો પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી કામેસુમિચ્છાચારી મુસાવાદી પિસુણવાચો ફરુસવાચો સમ્ફપ્પલાપી અભિજ્ઝાલુ બ્યાપન્નચિત્તો મિચ્છાદિટ્ઠિ [મિચ્છાદિટ્ઠી (સબ્બત્થ)] કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘ખત્તિયોપિ હિ, ભો કચ્ચાન, પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી કામેસુમિચ્છાચારી મુસાવાદી પિસુણવાચો ફરુસવાચો સમ્ફપ્પલાપી અભિજ્ઝાલુ બ્યાપન્નચિત્તો મિચ્છાદિટ્ઠિ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય. એવં મે એત્થ હોતિ, એવઞ્ચ પન મે એતં અરહતં સુત’’ન્તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, મહારાજ! સાધુ ખો તે એતં, મહારાજ, એવં હોતિ, સાધુ ચ પન તે એતં અરહતં સુતં. તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધસ્સ બ્રાહ્મણો…પે… ઇધસ્સ વેસ્સો…પે… ઇધસ્સ સુદ્દો પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી…પે… મિચ્છાદિટ્ઠિ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘સુદ્દોપિ હિ, ભો કચ્ચાન, પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી…પે… મિચ્છાદિટ્ઠિ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય. એવં મે એત્થ હોતિ, એવઞ્ચ પન મે એતં અરહતં સુત’’ન્તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, મહારાજ! સાધુ ખો તે એતં, મહારાજ, એવં હોતિ, સાધુ ચ પન તે એતં અરહતં સુતં. તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યદિ એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘અદ્ધા ખો, ભો કચ્ચાન, એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ. નેસં એત્થ કિઞ્ચિ નાનાકરણં સમનુપસ્સામી’’તિ. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, મહારાજ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ઘોસો યેવેસો લોકસ્મિં – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો…પે… બ્રહ્મદાયાદા’’’તિ.

૩૨૦. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધસ્સ ખત્તિયો પાણાતિપાતા પટિવિરતો, અદિન્નાદાના પટિવિરતો, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો, મુસાવાદા પટિવિરતો, પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો, ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો, સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો, અનભિજ્ઝાલુ અબ્યાપન્નચિત્તો સમ્માદિટ્ઠિ [સમ્માદિટ્ઠી (સ્યા. કં. પી. ક.)] કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્ય નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘ખત્તિયોપિ હિ, ભો કચ્ચાન, પાણાતિપાતા પટિવિરતો, અદિન્નાદાના પટિવિરતો, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો, મુસાવાદા પટિવિરતો, પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો, ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો, સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો, અનભિજ્ઝાલુ અબ્યાપન્નચિત્તો સમ્માદિટ્ઠિ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્ય. એવં મે એત્થ હોતિ, એવઞ્ચ પન મે એતં અરહતં સુત’’ન્તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, મહારાજ! સાધુ ખો તે એતં, મહારાજ, એવં હોતિ, સાધુ ચ પન તે એતં અરહતં સુતં. તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધસ્સ બ્રાહ્મણો, ઇધસ્સ વેસ્સો, ઇધસ્સ સુદ્દો પાણાતિપાતા પટિવિરતો અદિન્નાદાના પટિવિરતો…પે… સમ્માદિટ્ઠિ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્ય નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘સુદ્દોપિ હિ, ભો કચ્ચાન, પાણાતિપાતા પટિવિરતો, અદિન્નાદાના પટિવિરતો…પે… સમ્માદિટ્ઠિ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્ય. એવં મે એત્થ હોતિ, એવઞ્ચ પન મે એતં અરહતં સુત’’ન્તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, મહારાજ! સાધુ ખો તે એતં, મહારાજ, એવં હોતિ, સાધુ ચ પન તે એતં અરહતં સુતં. તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યદિ એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘અદ્ધા ખો, ભો કચ્ચાન, એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ. નેસં એત્થ કિઞ્ચિ નાનાકરણં સમનુપસ્સામી’’તિ. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, મહારાજ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ઘોસો યેવેસો લોકસ્મિં – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો…પે… બ્રહ્મદાયાદા’’’તિ.

૩૨૧. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ ખત્તિયો સન્ધિં વા છિન્દેય્ય, નિલ્લોપં વા હરેય્ય, એકાગારિકં વા કરેય્ય, પરિપન્થે વા તિટ્ઠેય્ય, પરદારં વા ગચ્છેય્ય, તઞ્ચે તે પુરિસા ગહેત્વા દસ્સેય્યું – ‘અયં તે, દેવ, ચોરો આગુચારી. ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ તં દણ્ડં પણેહી’તિ. કિન્તિ નં કરેય્યાસી’’તિ? ‘‘ઘાતેય્યામ વા, ભો કચ્ચાન, જાપેય્યામ વા પબ્બાજેય્યામ વા યથાપચ્ચયં વા કરેય્યામ. તં કિસ્સ હેતુ? યા હિસ્સ, ભો કચ્ચાન, પુબ્બે ‘ખત્તિયો’તિ સમઞ્ઞા સાસ્સ અન્તરહિતા; ચોરોત્વેવ સઙ્ખ્યં [સઙ્ખં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગચ્છતી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ બ્રાહ્મણો, ઇધ વેસ્સો, ઇધ સુદ્દો સન્ધિં વા છિન્દેય્ય, નિલ્લોપં વા હરેય્ય, એકાગારિકં વા કરેય્ય, પરિપન્થે વા તિટ્ઠેય્ય, પરદારં વા ગચ્છેય્ય, તઞ્ચે તે પુરિસા ગહેત્વા દસ્સેય્યું – ‘અયં તે, દેવ, ચોરો આગુચારી. ઇમસ્સ યં ઇચ્છસિ તં દણ્ડં પણેહી’તિ. કિન્તિ નં કરેય્યાસી’’તિ? ‘‘ઘાતેય્યામ વા, ભો કચ્ચાન, જાપેય્યામ વા પબ્બાજેય્યામ વા યથાપચ્ચયં વા કરેય્યામ. તં કિસ્સ હેતુ? યા હિસ્સ, ભો કચ્ચાન, પુબ્બે ‘સુદ્દો’તિ સમઞ્ઞા સાસ્સ અન્તરહિતા; ચોરોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યદિ એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘અદ્ધા ખો, ભો કચ્ચાન, એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ. નેસં એત્થ કિઞ્ચિ નાનાકરણં સમનુપસ્સામી’’તિ. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, મહારાજ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ઘોસો યેવેસો લોકસ્મિં – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો…પે… બ્રહ્મદાયાદા’’’તિ.

૩૨૨. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ ખત્તિયો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો અસ્સ વિરતો પાણાતિપાતા, વિરતો અદિન્નાદાના, વિરતો મુસાવાદા, રત્તૂપરતો, એકભત્તિકો, બ્રહ્મચારી, સીલવા, કલ્યાણધમ્મો? કિન્તિ નં કરેય્યાસી’’તિ? ‘‘અભિવાદેય્યામ વા [પિ (દી. નિ. ૧.૧૮૪, ૧૮૭ સામઞ્ઞફલે)], ભો કચ્ચાન, પચ્ચુટ્ઠેય્યામ વા આસનેન વા નિમન્તેય્યામ અભિનિમન્તેય્યામ વા નં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેહિ ધમ્મિકં વા અસ્સ રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહેય્યામ. તં કિસ્સ હેતુ? યા હિસ્સ, ભો કચ્ચાન, પુબ્બે ‘ખત્તિયો’તિ સમઞ્ઞા સાસ્સ અન્તરહિતા; સમણોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ બ્રાહ્મણો, ઇધ વેસ્સો, ઇધ સુદ્દો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો અસ્સ વિરતો પાણાતિપાતા, વિરતો અદિન્નાદાના વિરતો મુસાવાદા, રત્તૂપરતો, એકભત્તિકો, બ્રહ્મચારી, સીલવા, કલ્યાણધમ્મો? કિન્તિ નં કરેય્યાસી’’તિ? ‘‘અભિવાદેય્યામ વા, ભો કચ્ચાન, પચ્ચુટ્ઠેય્યામ વા આસનેન વા નિમન્તેય્યામ અભિનિમન્તેય્યામ વા નં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેહિ ધમ્મિકં વા અસ્સ રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહેય્યામ. તં કિસ્સ હેતુ? યા હિસ્સ, ભો કચ્ચાન, પુબ્બે ‘સુદ્દો’તિ સમઞ્ઞા સાસ્સ અન્તરહિતા; સમણોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યદિ એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ નો વા? કથં વા તે એત્થ હોતી’’તિ? ‘‘અદ્ધા ખો, ભો કચ્ચાન, એવં સન્તે, ઇમે ચત્તારો વણ્ણા સમસમા હોન્તિ. નેસં એત્થ કિઞ્ચિ નાનાકરણં સમનુપસ્સામી’’તિ. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, મહારાજ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ઘોસો યેવેસો લોકસ્મિં – ‘બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો, હીનો અઞ્ઞો વણ્ણો; બ્રાહ્મણોવ સુક્કો વણ્ણો, કણ્હો અઞ્ઞો વણ્ણો; બ્રાહ્મણાવ સુજ્ઝન્તિ, નો અબ્રાહ્મણા; બ્રાહ્મણાવ બ્રહ્મુનો પુત્તા ઓરસા મુખતો જાતા બ્રહ્મજા બ્રહ્મનિમ્મિતા બ્રહ્મદાયાદા’’’તિ.

૩૨૩. એવં વુત્તે, રાજા માધુરો અવન્તિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો કચ્ચાન, અભિક્કન્તં, ભો કચ્ચાન! સેય્યથાપિ, ભો કચ્ચાન, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભોતા કચ્ચાનેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં કચ્ચાનં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં કચ્ચાનો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. ‘‘મા ખો મં ત્વં, મહારાજ, સરણં અગમાસિ. તમેવ ત્વં [તમેતં ત્વં (સ્યા. કં.), તમેતં (ક.)] ભગવન્તં સરણં ગચ્છ યમહં સરણં ગતો’’તિ. ‘‘કહં પન, ભો કચ્ચાન, એતરહિ સો ભગવા વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો’’તિ? ‘‘પરિનિબ્બુતો ખો, મહારાજ, એતરહિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો’’તિ. ‘‘સચેપિ મયં, ભો કચ્ચાન, સુણેય્યામ તં ભગવન્તં દસસુ યોજનેસુ, દસપિ મયં યોજનાનિ ગચ્છેય્યામ તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં. સચેપિ મયં, ભો કચ્ચાન, સુણેય્યામ તં ભગવન્તં વીસતિયા યોજનેસુ, તિંસાય યોજનેસુ, ચત્તારીસાય યોજનેસુ, પઞ્ઞાસાય યોજનેસુ, પઞ્ઞાસમ્પિ મયં યોજનાનિ ગચ્છેય્યામ તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં. યોજનસતે ચેપિ મયં ભો કચ્ચાન, સુણેય્યામ તં ભગવન્તં, યોજનસતમ્પિ મયં ગચ્છેય્યામ તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં. યતો ચ, ભો કચ્ચાન, પરિનિબ્બુતો સો ભગવા, પરિનિબ્બુતમ્પિ મયં ભગવન્તં સરણં ગચ્છામ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં કચ્ચાનો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

મધુરસુત્તં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.

૫. બોધિરાજકુમારસુત્તં

૩૨૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુસુમારગિરે ભેસકળાવને મિગદાયે. તેન ખો પન સમયેન બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ કોકનદો [કોકનુદો (સ્યા. કં. ક.)] નામ પાસાદો અચિરકારિતો હોતિ અનજ્ઝાવુટ્ઠો સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા કેનચિ વા મનુસ્સભૂતેન. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો સઞ્જિકાપુત્તં માણવં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, સમ્મ સઞ્જિકાપુત્ત, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છ – ‘બોધિ, ભન્તે, રાજકુમારો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘અધિવાસેતુ કિર, ભન્તે, ભગવા બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો સઞ્જિકાપુત્તો માણવો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સઞ્જિકાપુત્તો માણવો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘બોધિ ખો [બોધિ ભો ગોતમ (સી. સ્યા. કં. પી.)] રાજકુમારો ભોતો ગોતમસ્સ પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતિ. એવઞ્ચ વદેતિ – ‘અધિવાસેતુ કિર ભવં ગોતમો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો સઞ્જિકાપુત્તો માણવો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન બોધિ રાજકુમારો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા બોધિં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘અવોચુમ્હ ભોતો વચનેન તં ભવન્તં ગોતમં – ‘બોધિ ખો રાજકુમારો ભોતો ગોતમસ્સ પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતિ. એવઞ્ચ વદેતિ – અધિવાસેતુ કિર ભવં ગોતમો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’તિ. અધિવુટ્ઠઞ્ચ પન સમણેન ગોતમેના’’તિ.

૩૨૫. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા, કોકનદઞ્ચ પાસાદં ઓદાતેહિ દુસ્સેહિ સન્થરાપેત્વા યાવ પચ્છિમસોપાનકળેવરા [કળેબરા (સી.)], સઞ્જિકાપુત્તં માણવં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, સમ્મ સઞ્જિકાપુત્ત, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાલં આરોચેહિ – ‘કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’’ન્તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો સઞ્જિકાપુત્તો માણવો બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાલં આરોચેસિ – ‘‘કાલો, ભો ગોતમ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન બોધિસ્સ રાજકુમારસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન બોધિ રાજકુમારો બહિદ્વારકોટ્ઠકે ઠિતો હોતિ ભગવન્તં આગમયમાનો. અદ્દસા ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન પચ્ચુગ્ગન્ત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પુરક્ખત્વા યેન કોકનદો પાસાદો તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો ભગવા પચ્છિમં સોપાનકળેવરં નિસ્સાય અટ્ઠાસિ. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિરુહતુ [અભિરૂહતુ (સ્યા. કં. પી.) અક્કમતુ (ચૂળવ. ૨૬૮)], ભન્તે, ભગવા દુસ્સાનિ, અભિરુહતુ સુગતો દુસ્સાનિ; યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. એવં વુત્તે, ભગવા તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિરુહતુ, ભન્તે, ભગવા. દુસ્સાનિ, અભિરુહતુ સુગતો દુસ્સાનિ; યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ.

૩૨૬. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં અપલોકેસિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો બોધિં રાજકુમારં એતદવોચ – ‘‘સંહરતુ, રાજકુમાર, દુસ્સાનિ; ન ભગવા ચેલપટિકં [ચેલપત્તિકં (સી. પી.)] અક્કમિસ્સતિ. પચ્છિમં જનતં તથાગતો અનુકમ્પતી’’તિ [અપલોકેતીતિ (સબ્બત્થ)]. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો દુસ્સાનિ સંહરાપેત્વા ઉપરિકોકનદપાસાદે [ઉપરિકોકનદે પાસાદે (સી. પી. વિનયેચ), ઉપરિકોકનદે (સ્યા. કં.)] આસનાનિ પઞ્ઞપેસિ. અથ ખો ભગવા કોકનદં પાસાદં અભિરુહિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં અઞ્ઞતરં નીચં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો બોધિ રાજકુમારો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મય્હં ખો, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘ન ખો સુખેન સુખં અધિગન્તબ્બં, દુક્ખેન ખો સુખં અધિગન્તબ્બ’’’ન્તિ.

૩૨૭. ‘‘મય્હમ્પિ ખો, રાજકુમાર, પુબ્બેવ સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધસ્સ બોધિસત્તસ્સેવ સતો એતદહોસિ – ‘ન ખો સુખેન સુખં અધિગન્તબ્બં, દુક્ખેન ખો સુખં અધિગન્તબ્બ’ન્તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, અપરેન સમયેન દહરોવ સમાનો સુસુકાળકેસો ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો પઠમેન વયસા અકામકાનં માતાપિતૂનં અસ્સુમુખાનં રુદન્તાનં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિં. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો કિંકુસલગવેસી [કિંકુસલંગવેસી (ક.)] અનુત્તરં સન્તિવરપદં પરિયેસમાનો યેન આળારો કાલામો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા આળારં કાલામં એતદવોચં – ‘ઇચ્છામહં, આવુસો કાલામ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે બ્રહ્મચરિયં ચરિતુ’ન્તિ. એવં વુત્તે, રાજકુમાર, આળારો કાલામો મં એતદવોચ – ‘વિહરતાયસ્મા, તાદિસો અયં ધમ્મો યત્થ વિઞ્ઞૂ પુરિસો નચિરસ્સેવ સકં આચરિયકં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્યા’તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, નચિરસ્સેવ ખિપ્પમેવ તં ધમ્મં પરિયાપુણિં. સો ખો અહં, રાજકુમાર, તાવતકેનેવ ઓટ્ઠપહતમત્તેન લપિતલાપનમત્તેન ઞાણવાદઞ્ચ વદામિ, થેરવાદઞ્ચ જાનામિ પસ્સામીતિ ચ પટિજાનામિ, અહઞ્ચેવ અઞ્ઞે ચ. તસ્સ મય્હં, રાજકુમાર, એતદહોસિ – ‘ન ખો આળારો કાલામો ઇમં ધમ્મં કેવલં સદ્ધામત્તકેન સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામીતિ પવેદેતિ; અદ્ધા આળારો કાલામો ઇમં ધમ્મં જાનં પસ્સં વિહરતી’તિ.

‘‘અથ ખ્વાહં, રાજકુમાર, યેન આળારો કાલામો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા આળારં કાલામં એતદવોચં – ‘કિત્તાવતા નો, આવુસો કાલામ, ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામીતિ પવેદેસી’તિ [ઉપસમ્પજ્જ પવેદેસીતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]? એવં વુત્તે, રાજકુમાર, આળારો કાલામો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં પવેદેસિ. તસ્સ મય્હં, રાજકુમાર, એતદહોસિ – ‘ન ખો આળારસ્સેવ કાલામસ્સ અત્થિ સદ્ધા, મય્હંપત્થિ સદ્ધા; ન ખો આળારસ્સેવ કાલામસ્સ અત્થિ વીરિયં…પે… સતિ… સમાધિ… પઞ્ઞા, મય્હંપત્થિ પઞ્ઞા. યંનૂનાહં યં ધમ્મં આળારો કાલામો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામીતિ પવેદેતિ તસ્સ ધમ્મસ્સ સચ્છિકિરિયાય પદહેય્ય’ન્તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, નચિરસ્સેવ ખિપ્પમેવ તં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. અથ ખ્વાહં, રાજકુમાર, યેન આળારો કાલામો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા આળારં કાલામં એતદવોચં – ‘એત્તાવતા નો, આવુસો કાલામ, ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેસી’તિ? ‘એત્તાવતા ખો અહં, આવુસો, ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેમી’તિ. ‘અહમ્પિ ખો, આવુસો, એત્તાવતા ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. ‘લાભા નો, આવુસો, સુલદ્ધં નો, આવુસો, યે મયં આયસ્મન્તં તાદિસં સબ્રહ્મચારિં પસ્સામ. ઇતિ યાહં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેમિ, તં ત્વં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરસિ. યં ત્વં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરસિ, તમહં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેમિ. ઇતિ યાહં ધમ્મં જાનામિ તં ત્વં ધમ્મં જાનાસિ; યં ત્વં ધમ્મં જાનાસિ તમહં ધમ્મં જાનામિ. ઇતિ યાદિસો અહં, તાદિસો તુવં; યાદિસો તુવં તાદિસો અહં. એહિ દાનિ, આવુસો, ઉભોવ સન્તા ઇમં ગણં પરિહરામા’તિ. ઇતિ ખો, રાજકુમાર, આળારો કાલામો આચરિયો મે સમાનો (અત્તનો) [( ) નત્થિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] અન્તેવાસિં મં સમાનં અત્તના [અત્તનો (સી. પી.)] સમસમં ઠપેસિ, ઉળારાય ચ મં પૂજાય પૂજેસિ. તસ્સ મય્હં, રાજકુમાર, એતદહોસિ – ‘નાયં ધમ્મો નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ, યાવદેવ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનૂપપત્તિયા’તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, તં ધમ્મં અનલઙ્કરિત્વા તસ્મા ધમ્મા નિબ્બિજ્જ અપક્કમિં.

૩૨૮. ‘‘સો ખો અહં, રાજકુમાર, કિંકુસલગવેસી અનુત્તરં સન્તિવરપદં પરિયેસમાનો યેન ઉદકો [ઉદ્દકો (સી. સ્યા. કં. પી.)] રામપુત્તો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા ઉદકં રામપુત્તં એતદવોચં – ‘ઇચ્છામહં, આવુસો [આવુસો રામ (સી. સ્યા. કં. ક.) પસ્સ મ. નિ. ૧.૨૭૮ પાસરાસિસુત્તે], ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે બ્રહ્મચરિયં ચરિતુ’ન્તિ. એવં વુત્તે, રાજકુમાર, ઉદકો રામપુત્તો મં એતદવોચ – ‘વિહરતાયસ્મા, તાદિસો અયં ધમ્મો યત્થ વિઞ્ઞૂ પુરિસો નચિરસ્સેવ સકં આચરિયકં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્યા’તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, નચિરસ્સેવ ખિપ્પમેવ તં ધમ્મં પરિયાપુણિં. સો ખો અહં, રાજકુમાર, તાવતકેનેવ ઓટ્ઠપહતમત્તેન લપિતલાપનમત્તેન ઞાણવાદઞ્ચ વદામિ, થેરવાદઞ્ચ જાનામિ પસ્સામીતિ ચ પટિજાનામિ, અહઞ્ચેવ અઞ્ઞે ચ. તસ્સ મય્હં, રાજકુમાર, એતદહોસિ – ‘ન ખો રામો ઇમં ધમ્મં કેવલં સદ્ધામત્તકેન સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામીતિ પવેદેસિ; અદ્ધા રામો ઇમં ધમ્મં જાનં પસ્સં વિહાસી’તિ. અથ ખ્વાહં, રાજકુમાર, યેન ઉદકો રામપુત્તો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા ઉદકં રામપુત્તં એતદવોચં – ‘કિત્તાવતા નો, આવુસો, રામો ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામીતિ પવેદેસી’તિ? એવં વુત્તે, રાજકુમાર, ઉદકો રામપુત્તો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં પવેદેસિ. તસ્સ મય્હં, રાજકુમાર, એતદહોસિ – ‘ન ખો રામસ્સેવ અહોસિ સદ્ધા, મય્હંપત્થિ સદ્ધા; ન ખો રામસ્સેવ અહોસિ વીરિયં…પે… સતિ… સમાધિ… પઞ્ઞા, મય્હંપત્થિ પઞ્ઞા. યંનૂનાહં યં ધમ્મં રામો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામીતિ પવેદેતિ તસ્સ ધમ્મસ્સ સચ્છિકિરિયાય પદહેય્ય’ન્તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, નચિરસ્સેવ ખિપ્પમેવ તં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં.

‘‘અથ ખ્વાહં, રાજકુમાર, યેન ઉદકો રામપુત્તો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા ઉદકં રામપુત્તં એતદવોચં – ‘એત્તાવતા નો, આવુસો, રામો ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેસી’તિ? ‘એત્તાવતા ખો, આવુસો, રામો ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેસી’તિ. ‘અહમ્પિ ખો, આવુસો, એત્તાવતા ઇમં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’તિ. ‘લાભા નો, આવુસો, સુલદ્ધં નો, આવુસો, યે મયં આયસ્મન્તં તાદિસં સબ્રહ્મચારિં પસ્સામ. ઇતિ યં ધમ્મં રામો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેસિ તં ત્વં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરસિ. યં ત્વં ધમ્મં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરસિ તં ધમ્મં રામો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ પવેદેસિ. ઇતિ યં ધમ્મં રામો અભિઞ્ઞાસિ તં ત્વં ધમ્મં જાનાસિ; યં ત્વં ધમ્મં જાનાસિ તં ધમ્મં રામો અભિઞ્ઞાસિ. ઇતિ યાદિસો રામો અહોસિ તાદિસો તુવં, યાદિસો તુવં તાદિસો રામો અહોસિ. એહિ દાનિ, આવુસો, તુવં ઇમં ગણં પરિહરા’તિ. ઇતિ ખો, રાજકુમાર, ઉદકો રામપુત્તો સબ્રહ્મચારી મે સમાનો આચરિયટ્ઠાને મં ઠપેસિ, ઉળારાય ચ મં પૂજાય પૂજેસિ. તસ્સ મય્હં, રાજકુમાર, એતદહોસિ – ‘નાયં ધમ્મો નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ, યાવદેવ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનૂપપત્તિયા’તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, તં ધમ્મં અનલઙ્કરિત્વા તસ્મા ધમ્મા નિબ્બિજ્જ અપક્કમિં.

૩૨૯. ‘‘સો ખો અહં, રાજકુમાર, કિંકુસલગવેસી અનુત્તરં સન્તિવરપદં પરિયેસમાનો, મગધેસુ અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો, યેન ઉરુવેલા સેનાનિગમો તદવસરિં. તત્થદ્દસં રમણીયં ભૂમિભાગં, પાસાદિકઞ્ચ વનસણ્ડં, નદીઞ્ચ સન્દન્તિં સેતકં સુપતિત્થં, રમણીયં સમન્તા ચ ગોચરગામં. તસ્સ મય્હં, રાજકુમાર, એતદહોસિ – ‘રમણીયો વત, ભો, ભૂમિભાગો, પાસાદિકો ચ વનસણ્ડો, નદિઞ્ચ સન્દન્તિં સેતકા સુપતિત્થા, રમણીયા સમન્તા [સામન્તા (?) પુરિમપિટ્ઠેપિ] ચ ગોચરગામો. અલં વતિદં કુલપુત્તસ્સ પધાનત્થિકસ્સ પધાનાયા’તિ. સો ખો અહં, રાજકુમાર, તત્થેવ નિસીદિં – ‘અલમિદં પધાનાયા’તિ. અપિસ્સુ મં, રાજકુમાર, તિસ્સો ઉપમા પટિભંસુ અનચ્છરિયા પુબ્બે અસ્સુતપુબ્બા.

‘‘સેય્યથાપિ, રાજકુમાર, અલ્લં કટ્ઠં સસ્નેહં ઉદકે નિક્ખિત્તં. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઉત્તરારણિં આદાય – ‘અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેસ્સામિ, તેજો પાતુકરિસ્સામી’તિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, રાજકુમાર, અપિ નુ સો પુરિસો અમું અલ્લં કટ્ઠં સસ્નેહં ઉદકે નિક્ખિત્તં ઉત્તરારણિં આદાય અભિમન્થેન્તો [અભિમત્થન્તો (સ્યા. કં. ક.)] અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેય્ય, તેજો પાતુકરેય્યા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભન્તે. તં કિસ્સ હેતુ? અદુઞ્હિ, ભન્તે, અલ્લં કટ્ઠં સસ્નેહં તઞ્ચ પન ઉદકે નિક્ખિત્તં, યાવદેવ ચ પન સો પુરિસો કિલમથસ્સ વિઘાતસ્સ ભાગી અસ્સા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, રાજકુમાર, યે હિ કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા કાયેન ચેવ ચિત્તેન ચ કામેહિ અવૂપકટ્ઠા વિહરન્તિ, યો ચ નેસં કામેસુ કામચ્છન્દો કામસ્નેહો કામમુચ્છા કામપિપાસા કામપરિળાહો સો ચ અજ્ઝત્તં ન સુપ્પહીનો હોતિ, ન સુપ્પટિપ્પસ્સદ્ધો. ઓપક્કમિકા ચેપિ તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા દુક્ખા તિબ્બા ખરા કટુકા વેદના વેદયન્તિ, અભબ્બાવ તે ઞાણાય દસ્સનાય અનુત્તરાય સમ્બોધાય. નો ચેપિ તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા ઓપક્કમિકા દુક્ખા તિબ્બા ખરા કટુકા વેદના વેદયન્તિ, અભબ્બાવ તે ઞાણાય દસ્સનાય અનુત્તરાય સમ્બોધાય. અયં ખો મં, રાજકુમાર, પઠમા ઉપમા પટિભાસિ અનચ્છરિયા પુબ્બે અસ્સુતપુબ્બા.