૮. સલ્લેખસુત્તં

૮૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા મહાચુન્દો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાચુન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યા ઇમા, ભન્તે, અનેકવિહિતા દિટ્ઠિયો લોકે ઉપ્પજ્જન્તિ – અત્તવાદપટિસંયુત્તા વા લોકવાદપટિસંયુત્તા વા – આદિમેવ નુ ખો, ભન્તે, ભિક્ખુનો મનસિકરોતો એવમેતાસં દિટ્ઠીનં પહાનં હોતિ, એવમેતાસં દિટ્ઠીનં પટિનિસ્સગ્ગો હોતી’’તિ?

૮૨. ‘‘યા ઇમા, ચુન્દ, અનેકવિહિતા દિટ્ઠિયો લોકે ઉપ્પજ્જન્તિ – અત્તવાદપટિસંયુત્તા વા લોકવાદપટિસંયુત્તા વા – યત્થ ચેતા દિટ્ઠિયો ઉપ્પજ્જન્તિ યત્થ ચ અનુસેન્તિ યત્થ ચ સમુદાચરન્તિ તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મે સો અત્તા’તિ – એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞા પસ્સતો એવમેતાસં દિટ્ઠીનં પહાનં હોતિ, એવમેતાસં દિટ્ઠીનં પટિનિસ્સગ્ગો હોતિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારા એતે અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારા એતે અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરેય્ય, સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેય્ય, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારા એતે અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસું ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારા એતે અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા, પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા, નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા, ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. સન્તા એતે વિહારા અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. સન્તા એતે વિહારા અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. સન્તા એતે વિહારા અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ચુન્દ, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘સલ્લેખેન વિહરામી’તિ. ન ખો પનેતે, ચુન્દ, અરિયસ્સ વિનયે સલ્લેખા વુચ્ચન્તિ. સન્તા એતે વિહારા અરિયસ્સ વિનયે વુચ્ચન્તિ.

૮૩. ‘‘ઇધ ખો પન વો, ચુન્દ, સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે વિહિંસકા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અવિહિંસકા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે પાણાતિપાતી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ પાણાતિપાતા પટિવિરતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અદિન્નાદાયી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અદિન્નાદાના પટિવિરતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અબ્રહ્મચારી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ બ્રહ્મચારી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મુસાવાદી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ મુસાવાદા પટિવિરતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે પિસુણવાચા [પિસુણા વાચા (સી. પી.)] ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ પિસુણાય વાચાય પટિવિરતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે ફરુસવાચા [ફરુસા વાચા (સી. પી.)] ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ ફરુસાય વાચાય પટિવિરતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે સમ્ફપ્પલાપી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અભિજ્ઝાલૂ ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અનભિજ્ઝાલૂ ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે બ્યાપન્નચિત્તા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અબ્યાપન્નચિત્તા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાદિટ્ઠી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માદિટ્ઠી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાસઙ્કપ્પા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માસઙ્કપ્પા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાવાચા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માવાચા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાકમ્મન્તા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માકમ્મન્તા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાઆજીવા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માઆજીવા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાવાયામા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માવાયામા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાસતી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માસતી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાસમાધિ ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માસમાધી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાઞાણી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માઞાણી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મિચ્છાવિમુત્તી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સમ્માવિમુત્તી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો.

‘‘‘પરે થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ વિગતથીનમિદ્ધા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે ઉદ્ધતા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અનુદ્ધતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે વિચિકિચ્છી [વેચિકિચ્છી (સી. પી. ક.)] ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ તિણ્ણવિચિકિચ્છા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે કોધના ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અક્કોધના ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે ઉપનાહી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અનુપનાહી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મક્ખી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અમક્ખી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે પળાસી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અપળાસી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે ઇસ્સુકી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અનિસ્સુકી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મચ્છરી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અમચ્છરી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે સઠા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અસઠા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે માયાવી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અમાયાવી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે થદ્ધા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અત્થદ્ધા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અતિમાની ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અનતિમાની ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે દુબ્બચા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સુવચા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે પાપમિત્તા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ કલ્યાણમિત્તા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે પમત્તા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અપ્પમત્તા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અસ્સદ્ધા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ સદ્ધા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અહિરિકા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ હિરિમના ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અનોત્તાપી [અનોત્તપ્પી (ક.)] ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ ઓત્તાપી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે અપ્પસ્સુતા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ બહુસ્સુતા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે કુસીતા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ આરદ્ધવીરિયા ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે મુટ્ઠસ્સતી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ ઉપટ્ઠિતસ્સતી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે દુપ્પઞ્ઞા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ પઞ્ઞાસમ્પન્ના ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો. ‘પરે સન્દિટ્ઠિપરામાસી આધાનગ્ગાહી દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અસન્દિટ્ઠિપરામાસી અનાધાનગ્ગાહી સુપ્પટિનિસ્સગ્ગી ભવિસ્સામા’તિ સલ્લેખો કરણીયો.

૮૪. ‘‘ચિત્તુપ્પાદમ્પિ ખો અહં, ચુન્દ, કુસલેસુ ધમ્મેસુ બહુકારં [બહૂપકારં (ક.)] વદામિ, કો પન વાદો કાયેન વાચાય અનુવિધીયનાસુ! તસ્માતિહ, ચુન્દ, ‘પરે વિહિંસકા ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અવિહિંસકા ભવિસ્સામા’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેતબ્બં. ‘પરે પાણાતિપાતી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ પાણાતિપાતા પટિવિરતા ભવિસ્સામા’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેતબ્બં…‘પરે સન્દિટ્ઠિપરામાસી આધાનગ્ગાહી દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી ભવિસ્સન્તિ, મયમેત્થ અસન્દિટ્ઠિપરામાસી અનાધાનગ્ગાહી સુપ્પટિનિસ્સગ્ગી ભવિસ્સામા’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેતબ્બં.

૮૫. ‘‘સેય્યથાપિ, ચુન્દ, વિસમો મગ્ગો અસ્સ, તસ્સ [મગ્ગો તસ્સાસ્સ (સી. સ્યા. પી.)] અઞ્ઞો સમો મગ્ગો પરિક્કમનાય; સેય્યથા વા પન, ચુન્દ, વિસમં તિત્થં અસ્સ, તસ્સ અઞ્ઞં સમં તિત્થં પરિક્કમનાય; એવમેવ ખો, ચુન્દ, વિહિંસકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અવિહિંસા હોતિ પરિક્કમનાય, પાણાતિપાતિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ પાણાતિપાતા વેરમણી હોતિ પરિક્કમનાય, અદિન્નાદાયિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અદિન્નાદાના વેરમણી હોતિ પરિક્કમનાય, અબ્રહ્મચારિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અબ્રહ્મચરિયા વેરમણી હોતિ પરિક્કમનાય, મુસાવાદિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ મુસાવાદા વેરમણી હોતિ પરિક્કમનાય, પિસુણવાચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ પિસુણાય વાચાય વેરમણી હોતિ પરિક્કમનાય, ફરુસવાચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ ફરુસાય વાચાય વેરમણી હોતિ પરિક્કમનાય, સમ્ફપ્પલાપિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્ફપ્પલાપા વેરમણી હોતિ પરિક્કમનાય, અભિજ્ઝાલુસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનભિજ્ઝા હોતિ પરિક્કમનાય, બ્યાપન્નચિત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અબ્યાપાદો હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાદિટ્ઠિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાસઙ્કપ્પસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માસઙ્કપ્પો હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાવાચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માવાચા હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાકમ્મન્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માકમ્મન્તો હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાઆજીવસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માઆજીવો હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાવાયામસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માવાયામો હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાસતિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માસતિ હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાસમાધિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માસમાધિ હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાઞાણિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માઞાણં હોતિ પરિક્કમનાય, મિચ્છાવિમુત્તિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માવિમુત્તિ હોતિ પરિક્કમનાય.

‘‘થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ વિગતથિનમિદ્ધતા હોતિ પરિક્કમનાય, ઉદ્ધતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનુદ્ધચ્ચં હોતિ પરિક્કમનાય, વિચિકિચ્છિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ તિણ્ણવિચિકિચ્છતા હોતિ પરિક્કમનાય, કોધનસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અક્કોધો હોતિ પરિક્કમનાય, ઉપનાહિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનુપનાહો હોતિ પરિક્કમનાય, મક્ખિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અમક્ખો હોતિ પરિક્કમનાય, પળાસિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અપળાસો હોતિ પરિક્કમનાય, ઇસ્સુકિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનિસ્સુકિતા હોતિ પરિક્કમનાય, મચ્છરિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અમચ્છરિયં હોતિ પરિક્કમનાય, સઠસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અસાઠેય્યં હોતિ પરિક્કમનાય, માયાવિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અમાયા [અમાયાવિતા (ક.)] હોતિ પરિક્કમનાય, થદ્ધસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અત્થદ્ધિયં હોતિ પરિક્કમનાય, અતિમાનિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનતિમાનો હોતિ પરિક્કમનાય, દુબ્બચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સોવચસ્સતા હોતિ પરિક્કમનાય, પાપમિત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ કલ્યાણમિત્તતા હોતિ પરિક્કમનાય, પમત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અપ્પમાદો હોતિ પરિક્કમનાય, અસ્સદ્ધસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સદ્ધા હોતિ પરિક્કમનાય, અહિરિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ હિરી હોતિ પરિક્કમનાય, અનોત્તાપિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ ઓત્તપ્પં હોતિ પરિક્કમનાય, અપ્પસ્સુતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ બાહુસચ્ચં હોતિ પરિક્કમનાય, કુસીતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ વીરિયારમ્ભો હોતિ પરિક્કમનાય, મુટ્ઠસ્સતિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ ઉપટ્ઠિતસ્સતિતા હોતિ પરિક્કમનાય, દુપ્પઞ્ઞસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ પઞ્ઞાસમ્પદા હોતિ પરિક્કમનાય, સન્દિટ્ઠિપરામાસિ-આધાનગ્ગાહિ-દુપ્પટિનિસ્સગ્ગિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અસન્દિટ્ઠિપરામાસિઅનાધાનગ્ગાહિ-સુપ્પટિનિસ્સગ્ગિતા હોતિ પરિક્કમનાય.

૮૬. ‘‘સેય્યથાપિ, ચુન્દ, યે કેચિ અકુસલા ધમ્મા સબ્બે તે અધોભાગઙ્ગમનીયા [અધોભાવઙ્ગમનીયા (સી. સ્યા. પી.)], યે કેચિ કુસલા ધમ્મા સબ્બે તે ઉપરિભાગઙ્ગમનીયા [ઉપરિભાવઙ્ગમનીયા (સી. સ્યા. પી.)], એવમેવ ખો, ચુન્દ, વિહિંસકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અવિહિંસા હોતિ ઉપરિભાગાય [ઉપરિભાવાય (સી. સ્યા. ક.)], પાણાતિપાતિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ પાણાતિપાતા વેરમણી હોતિ ઉપરિભાગાય…પે… સન્દિટ્ઠિપરામાસિ-આધાનગ્ગાહિ-દુપ્પટિનિસ્સગ્ગિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અસન્દિટ્ઠિપરામાસિ-અનાધાનગ્ગાહિ-સુપ્પટિનિસ્સગ્ગિતા હોતિ ઉપરિભાગાય.

૮૭. ‘‘સો વત, ચુન્દ, અત્તના પલિપપલિપન્નો પરં પલિપપલિપન્નં ઉદ્ધરિસ્સતીતિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સો વત, ચુન્દ, અત્તના અપલિપપલિપન્નો પરં પલિપપલિપન્નં ઉદ્ધરિસ્સતીતિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ. સો વત, ચુન્દ, અત્તના અદન્તો અવિનીતો અપરિનિબ્બુતો પરં દમેસ્સતિ વિનેસ્સતિ પરિનિબ્બાપેસ્સતીતિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સો વત, ચુન્દ, અત્તના દન્તો વિનીતો પરિનિબ્બુતો પરં દમેસ્સતિ વિનેસ્સતિ પરિનિબ્બાપેસ્સતીતિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ. એવમેવ ખો, ચુન્દ, વિહિંસકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અવિહિંસા હોતિ પરિનિબ્બાનાય, પાણાતિપાતિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ પાણાતિપાતા વેરમણી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અદિન્નાદાયિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અદિન્નાદાના વેરમણી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અબ્રહ્મચારિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અબ્રહ્મચરિયા વેરમણી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મુસાવાદિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ મુસાવાદા વેરમણી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. પિસુણવાચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ પિસુણાય વાચાય વેરમણી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. ફરુસવાચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ ફરુસાય વાચાય વેરમણી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. સમ્ફપ્પલાપિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્ફપ્પલાપા વેરમણી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અભિજ્ઝાલુસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનભિજ્ઝા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. બ્યાપન્નચિત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અબ્યાપાદો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાદિટ્ઠિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાસઙ્કપ્પસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માસઙ્કપ્પો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાવાચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માવાચા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાકમ્મન્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માકમ્મન્તો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાઆજીવસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માઆજીવો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાવાયામસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માવાયામો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાસતિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માસતિ હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાસમાધિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માસમાધિ હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાઞાણિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માઞાણં હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મિચ્છાવિમુત્તિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સમ્માવિમુત્તિ હોતિ પરિનિબ્બાનાય.

‘‘થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ વિગતથિનમિદ્ધતા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. ઉદ્ધતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનુદ્ધચ્ચં હોતિ પરિનિબ્બાનાય. વિચિકિચ્છિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ તિણ્ણવિચિકિચ્છતા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. કોધનસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અક્કોધો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. ઉપનાહિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનુપનાહો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મક્ખિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અમક્ખો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. પળાસિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અપળાસો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. ઇસ્સુકિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનિસ્સુકિતા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મચ્છરિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અમચ્છરિયં હોતિ પરિનિબ્બાનાય. સઠસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અસાઠેય્યં હોતિ પરિનિબ્બાનાય. માયાવિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અમાયા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. થદ્ધસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અત્થદ્ધિયં હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અતિમાનિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અનતિમાનો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. દુબ્બચસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સોવચસ્સતા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. પાપમિત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ કલ્યાણમિત્તતા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. પમત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અપ્પમાદો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અસ્સદ્ધસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ સદ્ધા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અહિરિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ હિરી હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અનોત્તાપિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ ઓત્તપ્પં હોતિ પરિનિબ્બાનાય. અપ્પસ્સુતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ બાહુસચ્ચં હોતિ પરિનિબ્બાનાય. કુસીતસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ વીરિયારમ્ભો હોતિ પરિનિબ્બાનાય. મુટ્ઠસ્સતિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ ઉપટ્ઠિતસ્સતિતા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. દુપ્પઞ્ઞસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ પઞ્ઞાસમ્પદા હોતિ પરિનિબ્બાનાય. સન્દિટ્ઠિપરામાસિ-આધાનગ્ગાહિ-દુપ્પટિનિસ્સગ્ગિસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ અસન્દિટ્ઠિપરામાસિ-અનાધાનગ્ગાહિ-સુપ્પટિનિસ્સગ્ગિતા હોતિ પરિનિબ્બાનાય.

૮૮. ‘‘ઇતિ ખો, ચુન્દ, દેસિતો મયા સલ્લેખપરિયાયો, દેસિતો ચિત્તુપ્પાદપરિયાયો, દેસિતો પરિક્કમનપરિયાયો, દેસિતો ઉપરિભાગપરિયાયો, દેસિતો પરિનિબ્બાનપરિયાયો. યં ખો, ચુન્દ, સત્થારા કરણીયં સાવકાનં હિતેસિના અનુકમ્પકેન અનુકમ્પં ઉપાદાય, કતં વો તં મયા. ‘એતાનિ, ચુન્દ, રુક્ખમૂલાનિ, એતાનિ સુઞ્ઞાગારાનિ, ઝાયથ, ચુન્દ, મા પમાદત્થ, મા પચ્છાવિપ્પટિસારિનો અહુવત્થ’ – અયં ખો અમ્હાકં અનુસાસની’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા મહાચુન્દો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

ચતુત્તાલીસપદા વુત્તા, સન્ધયો પઞ્ચ દેસિતા;

સલ્લેખો નામ સુત્તન્તો, ગમ્ભીરો સાગરૂપમોતિ.

સલ્લેખસુત્તં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.