૧. મૂલપરિયાયવગ્ગો

૧. મૂલપરિયાયસુત્તં

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ઉક્કટ્ઠાયં વિહરતિ સુભગવને સાલરાજમૂલે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સબ્બધમ્મમૂલપરિયાયં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

૨. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો, સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો – પથવિં [પઠવિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] પથવિતો સઞ્જાનાતિ; પથવિં પથવિતો સઞ્ઞત્વા પથવિં મઞ્ઞતિ, પથવિયા મઞ્ઞતિ, પથવિતો મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ મઞ્ઞતિ, પથવિં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં આપતો સઞ્જાનાતિ; આપં આપતો સઞ્ઞત્વા આપં મઞ્ઞતિ, આપસ્મિં મઞ્ઞતિ, આપતો મઞ્ઞતિ, આપં મેતિ મઞ્ઞતિ, આપં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘તેજં તેજતો સઞ્જાનાતિ; તેજં તેજતો સઞ્ઞત્વા તેજં મઞ્ઞતિ, તેજસ્મિં મઞ્ઞતિ, તેજતો મઞ્ઞતિ, તેજં મેતિ મઞ્ઞતિ, તેજં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વાયં વાયતો સઞ્જાનાતિ; વાયં વાયતો સઞ્ઞત્વા વાયં મઞ્ઞતિ, વાયસ્મિં મઞ્ઞતિ, વાયતો મઞ્ઞતિ, વાયં મેતિ મઞ્ઞતિ, વાયં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૩. ‘‘ભૂતે ભૂતતો સઞ્જાનાતિ; ભૂતે ભૂતતો સઞ્ઞત્વા ભૂતે મઞ્ઞતિ, ભૂતેસુ મઞ્ઞતિ, ભૂતતો મઞ્ઞતિ, ભૂતે મેતિ મઞ્ઞતિ, ભૂતે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘દેવે દેવતો સઞ્જાનાતિ; દેવે દેવતો સઞ્ઞત્વા દેવે મઞ્ઞતિ, દેવેસુ મઞ્ઞતિ, દેવતો મઞ્ઞતિ, દેવે મેતિ મઞ્ઞતિ, દેવે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘પજાપતિં પજાપતિતો સઞ્જાનાતિ; પજાપતિં પજાપતિતો સઞ્ઞત્વા પજાપતિં મઞ્ઞતિ, પજાપતિસ્મિં મઞ્ઞતિ, પજાપતિતો મઞ્ઞતિ, પજાપતિં મેતિ મઞ્ઞતિ, પજાપતિં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘બ્રહ્મં બ્રહ્મતો સઞ્જાનાતિ; બ્રહ્મં બ્રહ્મતો સઞ્ઞત્વા બ્રહ્મં મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મસ્મિં મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મતો મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મં મેતિ મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આભસ્સરે આભસ્સરતો સઞ્જાનાતિ; આભસ્સરે આભસ્સરતો સઞ્ઞત્વા આભસ્સરે મઞ્ઞતિ, આભસ્સરેસુ મઞ્ઞતિ, આભસ્સરતો મઞ્ઞતિ, આભસ્સરે મેતિ મઞ્ઞતિ, આભસ્સરે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘સુભકિણ્હે સુભકિણ્હતો સઞ્જાનાતિ; સુભકિણ્હે સુભકિણ્હતો સઞ્ઞત્વા સુભકિણ્હે મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હેસુ મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હતો મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હે મેતિ મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વેહપ્ફલે વેહપ્ફલતો સઞ્જાનાતિ; વેહપ્ફલે વેહપ્ફલતો સઞ્ઞત્વા વેહપ્ફલે મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલેસુ મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલતો મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલે મેતિ મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘અભિભું અભિભૂતો સઞ્જાનાતિ; અભિભું અભિભૂતો સઞ્ઞત્વા અભિભું મઞ્ઞતિ, અભિભુસ્મિં મઞ્ઞતિ, અભિભૂતો મઞ્ઞતિ, અભિભું મેતિ મઞ્ઞતિ, અભિભું અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૪. ‘‘આકાસાનઞ્ચાયતનં આકાસાનઞ્ચાયતનતો સઞ્જાનાતિ; આકાસાનઞ્ચાયતનં આકાસાનઞ્ચાયતનતો સઞ્ઞત્વા આકાસાનઞ્ચાયતનં મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનતો મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનતો સઞ્જાનાતિ; વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનતો સઞ્ઞત્વા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનતો મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનતો સઞ્જાનાતિ; આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનતો સઞ્ઞત્વા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનતો મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનતો સઞ્જાનાતિ; નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનતો સઞ્ઞત્વા નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનતો મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૫. ‘‘દિટ્ઠં દિટ્ઠતો સઞ્જાનાતિ; દિટ્ઠં દિટ્ઠતો સઞ્ઞત્વા દિટ્ઠં મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠસ્મિં મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠતો મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠં મેતિ મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘સુતં સુતતો સઞ્જાનાતિ; સુતં સુતતો સઞ્ઞત્વા સુતં મઞ્ઞતિ, સુતસ્મિં મઞ્ઞતિ, સુતતો મઞ્ઞતિ, સુતં મેતિ મઞ્ઞતિ, સુતં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘મુતં મુતતો સઞ્જાનાતિ; મુતં મુતતો સઞ્ઞત્વા મુતં મઞ્ઞતિ, મુતસ્મિં મઞ્ઞતિ, મુતતો મઞ્ઞતિ, મુતં મેતિ મઞ્ઞતિ, મુતં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વિઞ્ઞાતં વિઞ્ઞાતતો સઞ્જાનાતિ; વિઞ્ઞાતં વિઞ્ઞાતતો સઞ્ઞત્વા વિઞ્ઞાતં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતસ્મિં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતતો મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતં મેતિ મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૬. ‘‘એકત્તં એકત્તતો સઞ્જાનાતિ; એકત્તં એકત્તતો સઞ્ઞત્વા એકત્તં મઞ્ઞતિ, એકત્તસ્મિં મઞ્ઞતિ, એકત્તતો મઞ્ઞતિ, એકત્તં મેતિ મઞ્ઞતિ, એકત્તં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘નાનત્તં નાનત્તતો સઞ્જાનાતિ; નાનત્તં નાનત્તતો સઞ્ઞત્વા નાનત્તં મઞ્ઞતિ, નાનત્તસ્મિં મઞ્ઞતિ, નાનત્તતો મઞ્ઞતિ, નાનત્તં મેતિ મઞ્ઞતિ, નાનત્તં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘સબ્બં સબ્બતો સઞ્જાનાતિ; સબ્બં સબ્બતો સઞ્ઞત્વા સબ્બં મઞ્ઞતિ, સબ્બસ્મિં મઞ્ઞતિ, સબ્બતો મઞ્ઞતિ, સબ્બં મેતિ મઞ્ઞતિ, સબ્બં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘નિબ્બાનં નિબ્બાનતો સઞ્જાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો સઞ્ઞત્વા નિબ્બાનં મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

પુથુજ્જનવસેન પઠમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૭. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સેક્ખો [સેખો (સી. સ્યા. કં. પી.)] અપ્પત્તમાનસો અનુત્તરં યોગક્ખેમં પત્થયમાનો વિહરતિ, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય [અભિઞ્ઞત્વા (ક.)] પથવિં મા મઞ્ઞિ [વા મઞ્ઞતિ], પથવિયા મા મઞ્ઞિ, પથવિતો મા મઞ્ઞિ, પથવિં મેતિ મા મઞ્ઞિ, પથવિં માભિનન્દિ [વા અભિનન્દતિ (સી.) ટીકા ઓલોકેતબ્બા]. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞેય્યં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનસ્મિં મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનતો મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનં મેતિ મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનં માભિનન્દિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞેય્યં તસ્સા’તિ વદામિ.

સેક્ખવસેન [સત્થારવસેન (સી.), સત્થુવસેન (સ્યા. ક.)] દુતિયનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૮. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

ખીણાસવવસેન તતિયનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૯. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા રાગસ્સ, વીતરાગત્તા.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં … નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં … દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા રાગસ્સ, વીતરાગત્તા.

ખીણાસવવસેન ચતુત્થનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૦. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા દોસસ્સ, વીતદોસત્તા.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા દોસસ્સ, વીતદોસત્તા.

ખીણાસવવસેન પઞ્ચમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૧. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા મોહસ્સ, વીતમોહત્તા.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં … નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા મોહસ્સ, વીતમોહત્તા.

ખીણાસવવસેન છટ્ઠનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૨. ‘‘તથાગતોપિ, ભિક્ખવે, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતન્તં તથાગતસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં … આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતન્તં તથાગતસ્સા’તિ વદામિ.

તથાગતવસેન સત્તમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૩. ‘‘તથાગતોપિ, ભિક્ખવે, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘નન્દી [નન્દિ (સી. સ્યા.)] દુક્ખસ્સ મૂલ’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા ‘ભવા જાતિ ભૂતસ્સ જરામરણ’ન્તિ. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘તથાગતો સબ્બસો તણ્હાનં ખયા વિરાગા નિરોધા ચાગા પટિનિસ્સગ્ગા અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ વદામિ.

‘‘આપં …પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘નન્દી દુક્ખસ્સ મૂલ’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા ‘ભવા જાતિ ભૂતસ્સ જરામરણ’ન્તિ. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘તથાગતો સબ્બસો તણ્હાનં ખયા વિરાગા નિરોધા ચાગા પટિનિસ્સગ્ગા અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ વદામી’’તિ.

તથાગતવસેન અટ્ઠમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

ઇદમવોચ ભગવા. ન તે ભિક્ખૂ [ન અત્તમના તેભિક્ખૂ (સ્યા.), તે ભિક્ખૂ (પી. ક.)] ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

મૂલપરિયાયસુત્તં નિટ્ઠિતં પઠમં.

૨. સબ્બાસવસુત્તં

૧૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સબ્બાસવસંવરપરિયાયં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

૧૫. ‘‘જાનતો અહં, ભિક્ખવે, પસ્સતો આસવાનં ખયં વદામિ, નો અજાનતો નો અપસ્સતો. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, જાનતો કિઞ્ચ પસ્સતો આસવાનં ખયં વદામિ? યોનિસો ચ મનસિકારં અયોનિસો ચ મનસિકારં. અયોનિસો, ભિક્ખવે, મનસિકરોતો અનુપ્પન્ના ચેવ આસવા ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ આસવા પવડ્ઢન્તિ; યોનિસો ચ ખો, ભિક્ખવે, મનસિકરોતો અનુપ્પન્ના ચેવ આસવા ન ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ આસવા પહીયન્તિ.

૧૬. ‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, આસવા દસ્સના પહાતબ્બા, અત્થિ આસવા સંવરા પહાતબ્બા, અત્થિ આસવા પટિસેવના પહાતબ્બા, અત્થિ આસવા અધિવાસના પહાતબ્બા, અત્થિ આસવા પરિવજ્જના પહાતબ્બા, અત્થિ આસવા વિનોદના પહાતબ્બા, અત્થિ આસવા ભાવના પહાતબ્બા.

દસ્સના પહાતબ્બાસવા

૧૭. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, આસવા દસ્સના પહાતબ્બા? ઇધ, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો – અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો, સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો – મનસિકરણીયે ધમ્મે નપ્પજાનાતિ, અમનસિકરણીયે ધમ્મે નપ્પજાનાતિ. સો મનસિકરણીયે ધમ્મે અપ્પજાનન્તો અમનસિકરણીયે ધમ્મે અપ્પજાનન્તો, યે ધમ્મા ન મનસિકરણીયા, તે ધમ્મે મનસિ કરોતિ, યે ધમ્મા મનસિકરણીયા તે ધમ્મે ન મનસિ કરોતિ.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા ન મનસિકરણીયા યે ધમ્મે મનસિ કરોતિ? યસ્સ, ભિક્ખવે, ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્નો વા કામાસવો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા કામાસવો પવડ્ઢતિ; અનુપ્પન્નો વા ભવાસવો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા ભવાસવો પવડ્ઢતિ; અનુપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો પવડ્ઢતિ – ઇમે ધમ્મા ન મનસિકરણીયા યે ધમ્મે મનસિ કરોતિ.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા મનસિકરણીયા યે ધમ્મે ન મનસિ કરોતિ? યસ્સ, ભિક્ખવે, ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્નો વા કામાસવો ન ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા કામાસવો પહીયતિ; અનુપ્પન્નો વા ભવાસવો ન ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા ભવાસવો પહીયતિ; અનુપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો ન ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો પહીયતિ – ઇમે ધમ્મા મનસિકરણીયા યે ધમ્મે ન મનસિ કરોતિ.

‘‘તસ્સ અમનસિકરણીયાનં ધમ્માનં મનસિકારા મનસિકરણીયાનં ધમ્માનં અમનસિકારા અનુપ્પન્ના ચેવ આસવા ઉપ્પજ્જન્તિ ઉપ્પન્ના ચ આસવા પવડ્ઢન્તિ.

૧૮. ‘‘સો એવં અયોનિસો મનસિ કરોતિ – ‘અહોસિં નુ ખો અહં અતીતમદ્ધાનં? ન નુ ખો અહોસિં અતીતમદ્ધાનં? કિં નુ ખો અહોસિં અતીતમદ્ધાનં? કથં નુ ખો અહોસિં અતીતમદ્ધાનં? કિં હુત્વા કિં અહોસિં નુ ખો અહં અતીતમદ્ધાનં? ભવિસ્સામિ નુ ખો અહં અનાગતમદ્ધાનં? ન નુ ખો ભવિસ્સામિ અનાગતમદ્ધાનં? કિં નુ ખો ભવિસ્સામિ અનાગતમદ્ધાનં? કથં નુ ખો ભવિસ્સામિ અનાગતમદ્ધાનં? કિં હુત્વા કિં ભવિસ્સામિ નુ ખો અહં અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ? એતરહિ વા પચ્ચુપ્પન્નમદ્ધાનં [પચ્ચુપ્પન્નમદ્ધાનં આરબ્ભ (સ્યા.)] અજ્ઝત્તં કથંકથી હોતિ – ‘અહં નુ ખોસ્મિ? નો નુ ખોસ્મિ? કિં નુ ખોસ્મિ? કથં નુ ખોસ્મિ? અયં નુ ખો સત્તો કુતો આગતો? સો કુહિં ગામી ભવિસ્સતી’તિ?

૧૯. ‘‘તસ્સ એવં અયોનિસો મનસિકરોતો છન્નં દિટ્ઠીનં અઞ્ઞતરા દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ. ‘અત્થિ મે અત્તા’તિ વા અસ્સ [વાસ્સ (સી. સ્યા. પી.)] સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ; ‘નત્થિ મે અત્તા’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ; ‘અત્તનાવ અત્તાનં સઞ્જાનામી’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ; ‘અત્તનાવ અનત્તાનં સઞ્જાનામી’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ; ‘અનત્તનાવ અત્તાનં સઞ્જાનામી’તિ વા અસ્સ સચ્ચતો થેતતો દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ; અથ વા પનસ્સ એવં દિટ્ઠિ હોતિ – ‘યો મે અયં અત્તા વદો વેદેય્યો તત્ર તત્ર કલ્યાણપાપકાનં કમ્માનં વિપાકં પટિસંવેદેતિ સો ખો પન મે અયં અત્તા નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો સસ્સતિસમં તથેવ ઠસ્સતી’તિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારં દિટ્ઠિવિસૂકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં. દિટ્ઠિસંયોજનસંયુત્તો, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો ન પરિમુચ્ચતિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ; ‘ન પરિમુચ્ચતિ દુક્ખસ્મા’તિ વદામિ.

૨૦. ‘‘સુતવા ચ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો – અરિયાનં દસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ કોવિદો અરિયધમ્મે સુવિનીતો, સપ્પુરિસાનં દસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ કોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે સુવિનીતો – મનસિકરણીયે ધમ્મે પજાનાતિ અમનસિકરણીયે ધમ્મે પજાનાતિ. સો મનસિકરણીયે ધમ્મે પજાનન્તો અમનસિકરણીયે ધમ્મે પજાનન્તો યે ધમ્મા ન મનસિકરણીયા તે ધમ્મે ન મનસિ કરોતિ, યે ધમ્મા મનસિકરણીયા તે ધમ્મે મનસિ કરોતિ.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા ન મનસિકરણીયા યે ધમ્મે ન મનસિ કરોતિ? યસ્સ, ભિક્ખવે, ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્નો વા કામાસવો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા કામાસવો પવડ્ઢતિ; અનુપ્પન્નો વા ભવાસવો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા ભવાસવો પવડ્ઢતિ; અનુપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો પવડ્ઢતિ – ઇમે ધમ્મા ન મનસિકરણીયા, યે ધમ્મે ન મનસિ કરોતિ.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા મનસિકરણીયા યે ધમ્મે મનસિ કરોતિ? યસ્સ, ભિક્ખવે, ધમ્મે મનસિકરોતો અનુપ્પન્નો વા કામાસવો ન ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા કામાસવો પહીયતિ; અનુપ્પન્નો વા ભવાસવો ન ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા ભવાસવો પહીયતિ; અનુપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો ન ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો વા અવિજ્જાસવો પહીયતિ – ઇમે ધમ્મા મનસિકરણીયા યે ધમ્મે મનસિ કરોતિ.

‘‘તસ્સ અમનસિકરણીયાનં ધમ્માનં અમનસિકારા મનસિકરણીયાનં ધમ્માનં મનસિકારા અનુપ્પન્ના ચેવ આસવા ન ઉપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ આસવા પહીયન્તિ.

૨૧. ‘‘સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોનિસો મનસિ કરોતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યોનિસો મનસિ કરોતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યોનિસો મનસિ કરોતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોનિસો મનસિ કરોતિ. તસ્સ એવં યોનિસો મનસિકરોતો તીણિ સંયોજનાનિ પહીયન્તિ – સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો. ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, આસવા દસ્સના પહાતબ્બા.

સંવરા પહાતબ્બાસવા

૨૨. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, આસવા સંવરા પહાતબ્બા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો ચક્ખુન્દ્રિયસંવરસંવુતો વિહરતિ. યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, ચક્ખુન્દ્રિયસંવરં અસંવુતસ્સ વિહરતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, ચક્ખુન્દ્રિયસંવરં સંવુતસ્સ વિહરતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. પટિસઙ્ખા યોનિસો સોતિન્દ્રિયસંવરસંવુતો વિહરતિ…પે… ઘાનિન્દ્રિયસંવરસંવુતો વિહરતિ…પે… જિવ્હિન્દ્રિયસંવરસંવુતો વિહરતિ…પે… કાયિન્દ્રિયસંવરસંવુતો વિહરતિ…પે… મનિન્દ્રિયસંવરસંવુતો વિહરતિ. યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, મનિન્દ્રિયસંવરં અસંવુતસ્સ વિહરતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, મનિન્દ્રિયસંવરં સંવુતસ્સ વિહરતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ.

‘‘યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, સંવરં અસંવુતસ્સ વિહરતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, સંવરં સંવુતસ્સ વિહરતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, આસવા સંવરા પહાતબ્બા.

પટિસેવના પહાતબ્બાસવા

૨૩. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, આસવા પટિસેવના પહાતબ્બા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો ચીવરં પટિસેવતિ – ‘યાવદેવ સીતસ્સ પટિઘાતાય, ઉણ્હસ્સ પટિઘાતાય, ડંસમકસવાતાતપસરીંસપ- [સિરિંસપ (સી. સ્યા. પી.)] સમ્ફસ્સાનં પટિઘાતાય, યાવદેવ હિરિકોપીનપ્પટિચ્છાદનત્થં’.

‘‘પટિસઙ્ખા યોનિસો પિણ્ડપાતં પટિસેવતિ – ‘નેવ દવાય, ન મદાય, ન મણ્ડનાય, ન વિભૂસનાય, યાવદેવ ઇમસ્સ કાયસ્સ ઠિતિયા યાપનાય, વિહિંસૂપરતિયા, બ્રહ્મચરિયાનુગ્ગહાય, ઇતિ પુરાણઞ્ચ વેદનં પટિહઙ્ખામિ નવઞ્ચ વેદનં ન ઉપ્પાદેસ્સામિ, યાત્રા ચ મે ભવિસ્સતિ અનવજ્જતા ચ ફાસુવિહારો ચ’ [ચાતિ (સી.)].

‘‘પટિસઙ્ખા યોનિસો સેનાસનં પટિસેવતિ – ‘યાવદેવ સીતસ્સ પટિઘાતાય, ઉણ્હસ્સ પટિઘાતાય, ડંસમકસવાતાતપસરીંસપસમ્ફસ્સાનં પટિઘાતાય, યાવદેવ ઉતુપરિસ્સયવિનોદનપટિસલ્લાનારામત્થં’.

‘‘પટિસઙ્ખા યોનિસો ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં પટિસેવતિ – ‘યાવદેવ ઉપ્પન્નાનં વેય્યાબાધિકાનં વેદનાનં પટિઘાતાય, અબ્યાબજ્ઝપરમતાય’ [અબ્યાપજ્ઝપરમતાય (સી. સ્યા. પી.), અબ્યાપજ્જપરમતાય (ક.)].

‘‘યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, અપ્પટિસેવતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, પટિસેવતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, આસવા પટિસેવના પહાતબ્બા.

અધિવાસના પહાતબ્બાસવા

૨૪. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, આસવા અધિવાસના પહાતબ્બા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ, જિઘચ્છાય પિપાસાય. ડંસમકસવાતાતપસરીંસપસમ્ફસ્સાનં, દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં [તિપ્પાનં (સી. સ્યા. પી.)] ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ.

‘‘યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, અનધિવાસયતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, અધિવાસયતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, આસવા અધિવાસના પહાતબ્બા.

પરિવજ્જના પહાતબ્બાસવા

૨૫. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, આસવા પરિવજ્જના પહાતબ્બા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો ચણ્ડં હત્થિં પરિવજ્જેતિ, ચણ્ડં અસ્સં પરિવજ્જેતિ, ચણ્ડં ગોણં પરિવજ્જેતિ, ચણ્ડં કુક્કુરં પરિવજ્જેતિ, અહિં ખાણું કણ્ટકટ્ઠાનં સોબ્ભં પપાતં ચન્દનિકં ઓળિગલ્લં. યથારૂપે અનાસને નિસિન્નં યથારૂપે અગોચરે ચરન્તં યથારૂપે પાપકે મિત્તે ભજન્તં વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી પાપકેસુ ઠાનેસુ ઓકપ્પેય્યું, સો તઞ્ચ અનાસનં તઞ્ચ અગોચરં તે ચ પાપકે મિત્તે પટિસઙ્ખા યોનિસો પરિવજ્જેતિ.

‘‘યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, અપરિવજ્જયતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, પરિવજ્જયતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, આસવા પરિવજ્જના પહાતબ્બા.

વિનોદના પહાતબ્બાસવા

૨૬. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, આસવા વિનોદના પહાતબ્બા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ.

‘‘યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, અવિનોદયતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, વિનોદયતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, આસવા વિનોદના પહાતબ્બા.

ભાવના પહાતબ્બાસવા

૨૭. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, આસવા ભાવના પહાતબ્બા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસઙ્ખા યોનિસો સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં; પટિસઙ્ખા યોનિસો ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ…પે… વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં.

‘‘યઞ્હિસ્સ, ભિક્ખવે, અભાવયતો ઉપ્પજ્જેય્યું આસવા વિઘાતપરિળાહા, ભાવયતો એવંસ તે આસવા વિઘાતપરિળાહા ન હોન્તિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, આસવા ભાવના પહાતબ્બા.

૨૮. ‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો યે આસવા દસ્સના પહાતબ્બા તે દસ્સના પહીના હોન્તિ, યે આસવા સંવરા પહાતબ્બા તે સંવરા પહીના હોન્તિ, યે આસવા પટિસેવના પહાતબ્બા તે પટિસેવના પહીના હોન્તિ, યે આસવા અધિવાસના પહાતબ્બા તે અધિવાસના પહીના હોન્તિ, યે આસવા પરિવજ્જના પહાતબ્બા તે પરિવજ્જના પહીના હોન્તિ, યે આસવા વિનોદના પહાતબ્બા તે વિનોદના પહીના હોન્તિ, યે આસવા ભાવના પહાતબ્બા તે ભાવના પહીના હોન્તિ; અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે – ‘ભિક્ખુ સબ્બાસવસંવરસંવુતો વિહરતિ, અચ્છેચ્છિ [અચ્છેજ્જિ (ક.)] તણ્હં, વિવત્તયિ [વાવત્તયિ (સી. પી.)] સંયોજનં, સમ્મા માનાભિસમયા અન્તમકાસિ દુક્ખસ્સા’’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

સબ્બાસવસુત્તં નિટ્ઠિતં દુતિયં.

૩. ધમ્મદાયાદસુત્તં

૨૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ધમ્મદાયાદા મે, ભિક્ખવે, ભવથ, મા આમિસદાયાદા. અત્થિ મે તુમ્હેસુ અનુકમ્પા – ‘કિન્તિ મે સાવકા ધમ્મદાયાદા ભવેય્યું, નો આમિસદાયાદા’તિ. તુમ્હે ચ મે, ભિક્ખવે, આમિસદાયાદા ભવેય્યાથ નો ધમ્મદાયાદા, તુમ્હેપિ તેન આદિયા [આદિસ્સા (સી. સ્યા. પી.)] ભવેય્યાથ – ‘આમિસદાયાદા સત્થુસાવકા વિહરન્તિ, નો ધમ્મદાયાદા’તિ; અહમ્પિ તેન આદિયો ભવેય્યં – ‘આમિસદાયાદા સત્થુસાવકા વિહરન્તિ, નો ધમ્મદાયાદા’તિ. તુમ્હે ચ મે, ભિક્ખવે, ધમ્મદાયાદા ભવેય્યાથ, નો આમિસદાયાદા, તુમ્હેપિ તેન ન આદિયા ભવેય્યાથ – ‘ધમ્મદાયાદા સત્થુસાવકા વિહરન્તિ, નો આમિસદાયાદા’તિ; અહમ્પિ તેન ન આદિયો ભવેય્યં – ‘ધમ્મદાયાદા સત્થુસાવકા વિહરન્તિ, નો આમિસદાયાદા’તિ. તસ્માતિહ મે, ભિક્ખવે, ધમ્મદાયાદા ભવથ, મા આમિસદાયાદા. અત્થિ મે તુમ્હેસુ અનુકમ્પા – ‘કિન્તિ મે સાવકા ધમ્મદાયાદા ભવેય્યું, નો આમિસદાયાદા’તિ.

૩૦. ‘‘ઇધાહં, ભિક્ખવે, ભુત્તાવી અસ્સં પવારિતો પરિપુણ્ણો પરિયોસિતો સુહિતો યાવદત્થો; સિયા ચ મે પિણ્ડપાતો અતિરેકધમ્મો છડ્ડનીયધમ્મો [છડ્ડિયધમ્મો (સી. સ્યા. પી.)]. અથ દ્વે ભિક્ખૂ આગચ્છેય્યું જિઘચ્છાદુબ્બલ્ય- [જિઘચ્છાદુબ્બલ્લ (સી. પી.)] પરેતા. ત્યાહં એવં વદેય્યં – ‘અહં ખોમ્હિ, ભિક્ખવે, ભુત્તાવી પવારિતો પરિપુણ્ણો પરિયોસિતો સુહિતો યાવદત્થો; અત્થિ ચ મે અયં પિણ્ડપાતો અતિરેકધમ્મો છડ્ડનીયધમ્મો. સચે આકઙ્ખથ, ભુઞ્જથ, નો ચે તુમ્હે ભુઞ્જિસ્સથ [સચે તુમ્હે ન ભુઞ્જિસ્સથ (સી. સ્યા. પી.)], ઇદાનાહં અપ્પહરિતે વા છડ્ડેસ્સામિ, અપ્પાણકે વા ઉદકે ઓપિલાપેસ્સામી’તિ. તત્રેકસ્સ ભિક્ખુનો એવમસ્સ – ‘ભગવા ખો ભુત્તાવી પવારિતો પરિપુણ્ણો પરિયોસિતો સુહિતો યાવદત્થો; અત્થિ ચાયં ભગવતો પિણ્ડપાતો અતિરેકધમ્મો છડ્ડનીયધમ્મો. સચે મયં ન ભુઞ્જિસ્સામ, ઇદાનિ ભગવા અપ્પહરિતે વા છડ્ડેસ્સતિ, અપ્પાણકે વા ઉદકે ઓપિલાપેસ્સતિ’. વુત્તં ખો પનેતં ભગવતા – ‘ધમ્મદાયાદા મે, ભિક્ખવે, ભવથ, મા આમિસદાયાદા’તિ. આમિસઞ્ઞતરં ખો પનેતં, યદિદં પિણ્ડપાતો. યંનૂનાહં ઇમં પિણ્ડપાતં અભુઞ્જિત્વા ઇમિનાવ જિઘચ્છાદુબ્બલ્યેન એવં ઇમં રત્તિન્દિવં [રત્તિદિવં (ક.)] વીતિનામેય્ય’’ન્તિ. સો તં પિણ્ડપાતં અભુઞ્જિત્વા તેનેવ જિઘચ્છાદુબ્બલ્યેન એવં તં રત્તિન્દિવં વીતિનામેય્ય. અથ દુતિયસ્સ ભિક્ખુનો એવમસ્સ – ‘ભગવા ખો ભુત્તાવી પવારિતો પરિપુણ્ણો પરિયોસિતો સુહિતો યાવદત્થો; અત્થિ ચાયં ભગવતો પિણ્ડપાતો અતિરેકધમ્મો છડ્ડનીયધમ્મો. સચે મયં ન ભુઞ્જિસ્સામ, ઇદાનિ ભગવા અપ્પહરિતે વા છડ્ડેસ્સતિ, અપ્પાણકે વા ઉદકે ઓપિલાપેસ્સતિ. યંનૂનાહં ઇમં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જિત્વા જિઘચ્છાદુબ્બલ્યં પટિવિનોદેત્વા [પટિવિનેત્વા (સી. સ્યા. પી.)] એવં ઇમં રત્તિન્દિવં વીતિનામેય્ય’ન્તિ. સો તં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જિત્વા જિઘચ્છાદુબ્બલ્યં પટિવિનોદેત્વા એવં તં રત્તિન્દિવં વીતિનામેય્ય. કિઞ્ચાપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તં પિણ્ડપાતં ભુઞ્જિત્વા જિઘચ્છાદુબ્બલ્યં પટિવિનોદેત્વા એવં તં રત્તિન્દિવં વીતિનામેય્ય, અથ ખો અસુયેવ મે પુરિમો ભિક્ખુ પુજ્જતરો ચ પાસંસતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? તઞ્હિ તસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો દીઘરત્તં અપ્પિચ્છતાય સન્તુટ્ઠિયા સલ્લેખાય સુભરતાય વીરિયારમ્ભાય સંવત્તિસ્સતિ. તસ્માતિહ મે, ભિક્ખવે, ધમ્મદાયાદા ભવથ, મા આમિસદાયાદા. અત્થિ મે તુમ્હેસુ અનુકમ્પા – ‘કિન્તિ મે સાવકા ધમ્મદાયાદા ભવેય્યું, નો આમિસદાયાદા’’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન [વત્વા (સી. પી.) એવમીદિસેસુ ઠાનેસુ] સુગતો ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પાવિસિ.

૩૧. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકં નાનુસિક્ખન્તિ, કિત્તાવતા ચ પન સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકમનુસિક્ખન્તી’’તિ? ‘‘દૂરતોપિ ખો મયં, આવુસો, આગચ્છામ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થમઞ્ઞાતું. સાધુ વતાયસ્મન્તંયેવ સારિપુત્તં પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો; આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હાવુસો, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકં નાનુસિક્ખન્તિ? ઇધાવુસો, સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકં નાનુસિક્ખન્તિ, યેસઞ્ચ ધમ્માનં સત્થા પહાનમાહ, તે ચ ધમ્મે નપ્પજહન્તિ, બાહુલિકા [બાહુલ્લિકા (સ્યા.)] ચ હોન્તિ, સાથલિકા, ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા, પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા. તત્રાવુસો, થેરા ભિક્ખૂ તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હા ભવન્તિ. ‘સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકં નાનુસિક્ખન્તી’તિ – ઇમિના પઠમેન ઠાનેન થેરા ભિક્ખૂ ગારય્હા ભવન્તિ. ‘યેસઞ્ચ ધમ્માનં સત્થા પહાનમાહ તે ચ ધમ્મે નપ્પજહન્તી’તિ – ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન થેરા ભિક્ખૂ ગારય્હા ભવન્તિ. ‘બાહુલિકા ચ, સાથલિકા, ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા, પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા’તિ – ઇમિના તતિયેન ઠાનેન થેરા ભિક્ખૂ ગારય્હા ભવન્તિ. થેરા, આવુસો, ભિક્ખૂ ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હા ભવન્તિ. તત્રાવુસો, મજ્ઝિમા ભિક્ખૂ…પે… નવા ભિક્ખૂ તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હા ભવન્તિ. ‘સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકં નાનુસિક્ખન્તી’તિ – ઇમિના પઠમેન ઠાનેન નવા ભિક્ખૂ ગારય્હા ભવન્તિ. ‘યેસઞ્ચ ધમ્માનં સત્થા પહાનમાહ તે ચ ધમ્મે નપ્પજહન્તી’તિ – ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન નવા ભિક્ખૂ ગારય્હા ભવન્તિ. ‘બાહુલિકા ચ હોન્તિ, સાથલિકા, ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા, પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા’તિ – ઇમિના તતિયેન ઠાનેન નવા ભિક્ખૂ ગારય્હા ભવન્તિ. નવા, આવુસો, ભિક્ખૂ ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હા ભવન્તિ. એત્તાવતા ખો, આવુસો, સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકં નાનુસિક્ખન્તિ.

૩૨. ‘‘કિત્તાવતા ચ, પનાવુસો, સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકમનુસિક્ખન્તિ? ઇધાવુસો, સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકમનુસિક્ખન્તિ – યેસઞ્ચ ધમ્માનં સત્થા પહાનમાહ તે ચ ધમ્મે પજહન્તિ; ન ચ બાહુલિકા હોન્તિ, ન સાથલિકા ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા. તત્રાવુસો, થેરા ભિક્ખૂ તીહિ ઠાનેહિ પાસંસા ભવન્તિ. ‘સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકમનુસિક્ખન્તી’તિ – ઇમિના પઠમેન ઠાનેન થેરા ભિક્ખૂ પાસંસા ભવન્તિ. ‘યેસઞ્ચ ધમ્માનં સત્થા પહાનમાહ તે ચ ધમ્મે પજહન્તી’તિ – ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન થેરા ભિક્ખૂ પાસંસા ભવન્તિ. ‘ન ચ બાહુલિકા, ન સાથલિકા ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા’તિ – ઇમિના તતિયેન ઠાનેન થેરા ભિક્ખૂ પાસંસા ભવન્તિ. થેરા, આવુસો, ભિક્ખૂ ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ પાસંસા ભવન્તિ. તત્રાવુસો, મજ્ઝિમા ભિક્ખૂ…પે… નવા ભિક્ખૂ તીહિ ઠાનેહિ પાસંસા ભવન્તિ. ‘સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકમનુસિક્ખન્તી’તિ – ઇમિના પઠમેન ઠાનેન નવા ભિક્ખૂ પાસંસા ભવન્તિ. ‘યેસઞ્ચ ધમ્માનં સત્થા પહાનમાહ તે ચ ધમ્મે પજહન્તી’તિ – ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન નવા ભિક્ખૂ પાસંસા ભવન્તિ. ‘ન ચ બાહુલિકા, ન સાથલિકા ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા’તિ – ઇમિના તતિયેન ઠાનેન નવા ભિક્ખૂ પાસંસા ભવન્તિ. નવા, આવુસો, ભિક્ખૂ ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ પાસંસા ભવન્તિ. એત્તાવતા ખો, આવુસો, સત્થુ પવિવિત્તસ્સ વિહરતો સાવકા વિવેકમનુસિક્ખન્તિ.

૩૩. ‘‘તત્રાવુસો, લોભો ચ પાપકો દોસો ચ પાપકો. લોભસ્સ ચ પહાનાય દોસસ્સ ચ પહાનાય અત્થિ મજ્ઝિમા પટિપદા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. કતમા ચ સા, આવુસો, મજ્ઝિમા પટિપદા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં [સેય્યથીદં (સી. સ્યા. પી.)] – સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધિ. અયં ખો સા, આવુસો, મજ્ઝિમા પટિપદા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ.

‘‘તત્રાવુસો, કોધો ચ પાપકો ઉપનાહો ચ પાપકો…પે… મક્ખો ચ પાપકો પળાસો ચ પાપકો, ઇસ્સા ચ પાપિકા મચ્છેરઞ્ચ પાપકં, માયા ચ પાપિકા સાઠેય્યઞ્ચ પાપકં, થમ્ભો ચ પાપકો સારમ્ભો ચ પાપકો, માનો ચ પાપકો અતિમાનો ચ પાપકો, મદો ચ પાપકો પમાદો ચ પાપકો. મદસ્સ ચ પહાનાય પમાદસ્સ ચ પહાનાય અત્થિ મજ્ઝિમા પટિપદા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. કતમા ચ સા, આવુસો, મજ્ઝિમા પટિપદા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધિ. અયં ખો સા, આવુસો, મજ્ઝિમા પટિપદા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતી’’તિ.

ઇદમવોચાયસ્મા સારિપુત્તો. અત્તમના તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

ધમ્મદાયાદસુત્તં નિટ્ઠિતં તતિયં.

૪. ભયભેરવસુત્તં

૩૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો જાણુસ્સોણિ બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં [સારાણીયં (સી. સ્યા. પી.)] વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જાણુસ્સોણિ બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યેમે, ભો ગોતમ, કુલપુત્તા ભવન્તં ગોતમં ઉદ્દિસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા, ભવં તેસં ગોતમો પુબ્બઙ્ગમો, ભવં તેસં ગોતમો બહુકારો, ભવં તેસં ગોતમો સમાદપેતા [સમાદાપેતા (?)]; ભોતો ચ પન ગોતમસ્સ સા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતી’’તિ. ‘‘એવમેતં, બ્રાહ્મણ, એવમેતં, બ્રાહ્મણ! યે તે, બ્રાહ્મણ, કુલપુત્તા મમં ઉદ્દિસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા, અહં તેસં પુબ્બઙ્ગમો, અહં તેસં બહુકારો, અહં તેસં સમાદપેતા; મમ ચ પન સા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતી’’તિ. ‘‘દુરભિસમ્ભવાનિ હિ ખો, ભો ગોતમ, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ, દુક્કરં પવિવેકં, દુરભિરમં એકત્તે, હરન્તિ મઞ્ઞે મનો વનાનિ સમાધિં અલભમાનસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ. ‘‘એવમેતં, બ્રાહ્મણ, એવમેતં, બ્રાહ્મણ! દુરભિસમ્ભવાનિ હિ ખો, બ્રાહ્મણ, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ, દુક્કરં પવિવેકં, દુરભિરમં એકત્તે, હરન્તિ મઞ્ઞે મનો વનાનિ સમાધિં અલભમાનસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ.

૩૫. ‘‘મય્હમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, પુબ્બેવ સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધસ્સ બોધિસત્તસ્સેવ સતો એતદહોસિ – ‘દુરભિસમ્ભવાનિ હિ ખો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ, દુક્કરં પવિવેકં, દુરભિરમં એકત્તે, હરન્તિ મઞ્ઞે મનો વનાનિ સમાધિં અલભમાનસ્સ ભિક્ખુનો’તિ. તસ્સ મય્હં બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અપરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અપરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અપરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; પરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા પરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, પરિસુદ્ધકાયકમ્મતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૬. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અપરિસુદ્ધવચીકમ્મન્તા…પે… અપરિસુદ્ધમનોકમ્મન્તા …પે… અપરિસુદ્ધાજીવા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અપરિસુદ્ધાજીવસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અપરિસુદ્ધાજીવો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; પરિસુદ્ધાજીવોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા પરિસુદ્ધાજીવા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, પરિસુદ્ધાજીવતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૭. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અભિજ્ઝાલૂ કામેસુ તિબ્બસારાગા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અભિજ્ઝાલુકામેસુતિબ્બસારાગસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અભિજ્ઝાલુ કામેસુ તિબ્બસારાગો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; અનભિજ્ઝાલૂહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા અનભિજ્ઝાલૂ અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, અનભિજ્ઝાલુતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૮. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા બ્યાપન્નચિત્તા પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, બ્યાપન્નચિત્તપદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં બ્યાપન્નચિત્તો પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; મેત્તચિત્તોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા મેત્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, મેત્તચિત્તતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૯. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠાનસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; વિગતથીનમિદ્ધોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા વિગતથીનમિદ્ધા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, વિગતથીનમિદ્ધતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૦. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઉદ્ધતા અવૂપસન્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, ઉદ્ધતઅવૂપસન્તચિત્તસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં ઉદ્ધતો અવૂપસન્તચિત્તો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; વૂપસન્તચિત્તોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા વૂપસન્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, વૂપસન્તચિત્તતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૧. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા કઙ્ખી વિચિકિચ્છી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, કઙ્ખિવિચિકિચ્છિસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં કઙ્ખી વિચિકિચ્છી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; તિણ્ણવિચિકિચ્છોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા તિણ્ણવિચિકિચ્છા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, તિણ્ણવિચિકિચ્છતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૨. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અત્તુક્કંસકા પરવમ્ભી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અત્તુક્કંસનપરવમ્ભનસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અત્તુક્કંસકો પરવમ્ભી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; અનત્તુક્કંસકો અપરવમ્ભીહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા અનત્તુક્કંસકા અપરવમ્ભી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, અનત્તુક્કંસકતં અપરવમ્ભિતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૩. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા છમ્ભી ભીરુકજાતિકા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, છમ્ભિભીરુકજાતિકસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં છમ્ભી ભીરુકજાતિકો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; વિગતલોમહંસોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા વિગતલોમહંસા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, વિગતલોમહંસતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૪. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા લાભસક્કારસિલોકં નિકામયમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, લાભસક્કારસિલોકનિકામન [નિકામયમાન (સી. સ્યા.)] સન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં લાભસક્કારસિલોકં નિકામયમાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; અપ્પિચ્છોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા અપ્પિચ્છા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, અપ્પિચ્છતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૫. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા કુસીતા હીનવીરિયા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, કુસીતહીનવીરિયસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં કુસીતો હીનવીરિયો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; આરદ્ધવીરિયોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા આરદ્ધવીરિયા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, આરદ્ધવીરિયતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૬. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા મુટ્ઠસ્સતી અસમ્પજાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, મુટ્ઠસ્સતિઅસમ્પજાનસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; ઉપટ્ઠિતસ્સતિહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા ઉપટ્ઠિતસ્સતી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, ઉપટ્ઠિતસ્સતિતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૭. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અસમાહિતા વિબ્ભન્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અસમાહિતવિબ્ભન્તચિત્તસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અસમાહિતો વિબ્ભન્તચિત્તો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; સમાધિસમ્પન્નોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા સમાધિસમ્પન્ના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, સમાધિસમ્પદં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૮. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા દુપ્પઞ્ઞા એળમૂગા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, દુપ્પઞ્ઞએળમૂગસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં દુપ્પઞ્ઞો એળમૂગો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; પઞ્ઞાસમ્પન્નોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા પઞ્ઞાસમ્પન્ના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, પઞ્ઞાસમ્પદં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

સોળસપરિયાયં નિટ્ઠિતં.

૪૯. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યંનૂનાહં યા તા રત્તિયો અભિઞ્ઞાતા અભિલક્ખિતા – ચાતુદ્દસી પઞ્ચદસી અટ્ઠમી ચ પક્ખસ્સ – તથારૂપાસુ રત્તીસુ યાનિ તાનિ આરામચેતિયાનિ વનચેતિયાનિ રુક્ખચેતિયાનિ ભિંસનકાનિ સલોમહંસાનિ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ વિહરેય્યં અપ્પેવ નામાહં ભયભેરવં પસ્સેય્ય’ન્તિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, અપરેન સમયેન યા તા રત્તિયો અભિઞ્ઞાતા અભિલક્ખિતા – ચાતુદ્દસી પઞ્ચદસી અટ્ઠમી ચ પક્ખસ્સ – તથારૂપાસુ રત્તીસુ યાનિ તાનિ આરામચેતિયાનિ વનચેતિયાનિ રુક્ખચેતિયાનિ ભિંસનકાનિ સલોમહંસાનિ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ વિહરામિ. તત્થ ચ મે, બ્રાહ્મણ, વિહરતો મગો વા આગચ્છતિ, મોરો વા કટ્ઠં પાતેતિ, વાતો વા પણ્ણકસટં [પણ્ણસટં (સી. પી.)] એરેતિ; તસ્સ મય્હં બ્રાહ્મણ એતદહોસિ [તસ્સ મય્હં એવં હોતિ (સી. સ્યા.)] – ‘એતં નૂન તં ભયભેરવં આગચ્છતી’તિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘કિં નુ ખો અહં અઞ્ઞદત્થુ ભયપટિકઙ્ખી [ભયપાટિકઙ્ખી (સી.)] વિહરામિ? યંનૂનાહં યથાભૂતં યથાભૂતસ્સ [યથાભૂતસ્સ યથાભૂતસ્સ (સી. સ્યા.)] મે તં ભયભેરવં આગચ્છતિ, તથાભૂતં તથાભૂતોવ [યથાભૂતો યથાભૂતોવ (સી. સ્યા.)] તં ભયભેરવં પટિવિનેય્ય’ન્તિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, ચઙ્કમન્તસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ તિટ્ઠામિ ન નિસીદામિ ન નિપજ્જામિ, યાવ ચઙ્કમન્તોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, ઠિતસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ ચઙ્કમામિ ન નિસીદામિ ન નિપજ્જામિ. યાવ ઠિતોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, નિસિન્નસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ નિપજ્જામિ ન તિટ્ઠામિ ન ચઙ્કમામિ, યાવ નિસિન્નોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, નિપન્નસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ નિસીદામિ ન તિટ્ઠામિ ન ચઙ્કમામિ, યાવ નિપન્નોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ.

૫૦. ‘‘સન્તિ ખો પન, બ્રાહ્મણ, એકે સમણબ્રાહ્મણા રત્તિંયેવ સમાનં દિવાતિ સઞ્જાનન્તિ, દિવાયેવ સમાનં રત્તીતિ સઞ્જાનન્તિ. ઇદમહં તેસં સમણબ્રાહ્મણાનં સમ્મોહવિહારસ્મિં વદામિ. અહં ખો પન, બ્રાહ્મણ, રત્તિંયેવ સમાનં રત્તીતિ સઞ્જાનામિ, દિવાયેવ સમાનં દિવાતિ સઞ્જાનામિ. યં ખો તં, બ્રાહ્મણ, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસમ્મોહધમ્મો સત્તો લોકે ઉપ્પન્નો બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ, મમેવ તં સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસમ્મોહધમ્મો સત્તો લોકે ઉપ્પન્નો બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ.

૫૧. ‘‘આરદ્ધં ખો પન મે, બ્રાહ્મણ, વીરિયં અહોસિ અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા [અપ્પમ્મુટ્ઠા (સ્યા.)], પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહાસિં, સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેસિં; યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં.

૫૨. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પઠમે યામે પઠમા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો.

૫૩. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે સત્તાનં ચુતૂપપાતઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા મજ્ઝિમે યામે દુતિયા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો.

૫૪. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે આસવાનં ખયઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં. ‘ઇમે આસવા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તસ્સ મે એવં જાનતો એવં પસ્સતો કામાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ, ભવાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ, અવિજ્જાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં અહોસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિં. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પચ્છિમે યામે તતિયા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો.

૫૫. ‘‘સિયા ખો પન તે, બ્રાહ્મણ, એવમસ્સ – ‘અજ્જાપિ નૂન સમણો ગોતમો અવીતરાગો અવીતદોસો અવીતમોહો, તસ્મા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતી’તિ. ન ખો પનેતં, બ્રાહ્મણ, એવં દટ્ઠબ્બં. દ્વે ખો અહં, બ્રાહ્મણ, અત્થવસે સમ્પસ્સમાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ – અત્તનો ચ દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં સમ્પસ્સમાનો, પચ્છિમઞ્ચ જનતં અનુકમ્પમાનો’’તિ.

૫૬. ‘‘અનુકમ્પિતરૂપા વતાયં ભોતા ગોતમેન પચ્છિમા જનતા, યથા તં અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન. અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

ભયભેરવસુત્તં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.

૫. અનઙ્ગણસુત્તં

૫૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘ચત્તારોમે, આવુસો, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. ઇધાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં હીનપુરિસો અક્ખાયતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં હીનપુરિસો અક્ખાયતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતી’’તિ.

૫૮. એવં વુત્તે, આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ –

‘‘કો નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, હેતુ કો પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતિ? કો પનાવુસો સારિપુત્ત, હેતુ કો પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતી’’તિ?

૫૯. ‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ન છન્દં જનેસ્સતિ ન વાયમિસ્સતિ ન વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા રજેન ચ મલેન ચ પરિયોનદ્ધા. તમેનં સામિકા ન ચેવ પરિભુઞ્જેય્યું ન ચ પરિયોદપેય્યું [પરિયોદાપેય્યું (?)], રજાપથે ચ નં નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન સંકિલિટ્ઠતરા અસ્સ મલગ્ગહિતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ન છન્દં જનેસ્સતિ ન વાયમિસ્સતિ ન વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – છન્દં જનેસ્સતિ વાયમિસ્સતિ વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા રજેન ચ મલેન ચ પરિયોનદ્ધા. તમેનં સામિકા પરિભુઞ્જેય્યુઞ્ચેવ પરિયોદપેય્યુઞ્ચ, ન ચ નં રજાપથે નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન પરિસુદ્ધતરા અસ્સ પરિયોદાતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – છન્દં જનેસ્સતિ વાયમિસ્સતિ વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ મનસિકારા રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેસ્સતિ; સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા પરિસુદ્ધા પરિયોદાતા. તમેનં સામિકા ન ચેવ પરિભુઞ્જેય્યું ન ચ પરિયોદપેય્યું, રજાપથે ચ નં નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન સંકિલિટ્ઠતરા અસ્સ મલગ્ગહિતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ મનસિકારા રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેસ્સતિ;સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તોકાલંકરિસ્સતિ.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં ન મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ અમનસિકારા રાગો ચિત્તં નાનુદ્ધંસેસ્સતિ; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા પરિસુદ્ધા પરિયોદાતા. તમેનં સામિકા પરિભુઞ્જેય્યુઞ્ચેવ પરિયોદપેય્યુઞ્ચ, ન ચ નં રજાપથે નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન પરિસુદ્ધતરા અસ્સ પરિયોદાતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં ન મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ અમનસિકારા રાગો ચિત્તં નાનુદ્ધંસેસ્સતિ; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ.

‘‘અયં ખો, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ અયં પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતિ. અયં પનાવુસો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ અયં પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતી’’તિ.

૬૦. ‘‘અઙ્ગણં અઙ્ગણન્તિ, આવુસો, વુચ્ચતિ. કિસ્સ નુ ખો એતં, આવુસો, અધિવચનં યદિદં અઙ્ગણ’’ન્તિ? ‘‘પાપકાનં ખો એતં, આવુસો, અકુસલાનં ઇચ્છાવચરાનં અધિવચનં, યદિદં અઙ્ગણ’’ન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘આપત્તિઞ્ચ વત આપન્નો અસ્સં, ન ચ મં ભિક્ખૂ જાનેય્યું આપત્તિં આપન્નો’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં તં ભિક્ખું ભિક્ખૂ જાનેય્યું – ‘આપત્તિં આપન્નો’તિ. ‘જાનન્તિ મં ભિક્ખૂ આપત્તિં આપન્નો’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘આપત્તિઞ્ચ વત આપન્નો અસ્સં, અનુરહો મં ભિક્ખૂ ચોદેય્યું, નો સઙ્ઘમજ્ઝે’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં તં ભિક્ખું ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે ચોદેય્યું, નો અનુરહો. ‘સઙ્ઘમજ્ઝે મં ભિક્ખૂ ચોદેન્તિ, નો અનુરહો’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘આપત્તિઞ્ચ વત આપન્નો અસ્સં, સપ્પટિપુગ્ગલો મં ચોદેય્ય, નો અપ્પટિપુગ્ગલો’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં તં ભિક્ખું અપ્પટિપુગ્ગલો ચોદેય્ય, નો સપ્પટિપુગ્ગલો. ‘અપ્પટિપુગ્ગલો મં ચોદેતિ, નો સપ્પટિપુગ્ગલો’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મમેવ સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન અઞ્ઞં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન તં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય. ‘અઞ્ઞં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેતિ, ન મં સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેતી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મમેવ ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યું, ન અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યુ’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યું, ન તં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યું. ‘અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસન્તિ, ન મં ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસન્તી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ લભેય્યં ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ લભેય્ય ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડ’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ લભેય્ય ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં, ન સો ભિક્ખુ લભેય્ય ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ લભતિ ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં, નાહં લભામિ ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડ’ન્તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્યં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્ય, ન સો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્ય. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદતિ, નાહં ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદામી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્યં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન સો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેતિ, નાહં આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેમી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ આરામગતાનં ભિક્ખુનીનં ધમ્મં દેસેય્યં…પે… ઉપાસકાનં ધમ્મં દેસેય્યં…પે… ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્યં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન સો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્ય. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેતિ, નાહં આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેમી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.