૯. સમ્માદિટ્ઠિસુત્તં

૮૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘‘સમ્માદિટ્ઠિ [સમ્માદિટ્ઠી (સી. સ્યા.)] સમ્માદિટ્ઠી’તિ, આવુસો, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ?

‘‘દૂરતોપિ ખો મયં, આવુસો, આગચ્છેય્યામ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થમઞ્ઞાતું. સાધુ વતાયસ્મન્તંયેવ સારિપુત્તં પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, આવુસો, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો અકુસલઞ્ચ પજાનાતિ, અકુસલમૂલઞ્ચ પજાનાતિ, કુસલઞ્ચ પજાનાતિ, કુસલમૂલઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમં પનાવુસો, અકુસલં, કતમં અકુસલમૂલં, કતમં કુસલં, કતમં કુસલમૂલં? પાણાતિપાતો ખો, આવુસો, અકુસલં, અદિન્નાદાનં અકુસલં, કામેસુમિચ્છાચારો અકુસલં, મુસાવાદો અકુસલં, પિસુણા વાચા [પિસુણવાચા (ક.)] અકુસલં, ફરુસા વાચા [ફરુસવાચા (ક.)] અકુસલં, સમ્ફપ્પલાપો અકુસલં, અભિજ્ઝા અકુસલં, બ્યાપાદો અકુસલં, મિચ્છાદિટ્ઠિ અકુસલં – ઇદં વુચ્ચતાવુસો અકુસલં. કતમઞ્ચાવુસો, અકુસલમૂલં? લોભો અકુસલમૂલં, દોસો અકુસલમૂલં, મોહો અકુસલમૂલં – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, અકુસલમૂલં.

‘‘કતમઞ્ચાવુસો, કુસલં? પાણાતિપાતા વેરમણી કુસલં, અદિન્નાદાના વેરમણી કુસલં, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણી કુસલં, મુસાવાદા વેરમણી કુસલં, પિસુણાય વાચાય વેરમણી કુસલં, ફરુસાય વાચાય વેરમણી કુસલં, સમ્ફપ્પલાપા વેરમણી કુસલં, અનભિજ્ઝા કુસલં, અબ્યાપાદો કુસલં, સમ્માદિટ્ઠિ કુસલં – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, કુસલં. કતમઞ્ચાવુસો, કુસલમૂલં? અલોભો કુસલમૂલં, અદોસો કુસલમૂલં, અમોહો કુસલમૂલં – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, કુસલમૂલં.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં અકુસલં પજાનાતિ, એવં અકુસલમૂલં પજાનાતિ, એવં કુસલં પજાનાતિ, એવં કુસલમૂલં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય, પટિઘાનુસયં પટિવિનોદેત્વા, ‘અસ્મી’તિ દિટ્ઠિમાનાનુસયં સમૂહનિત્વા, અવિજ્જં પહાય વિજ્જં ઉપ્પાદેત્વા, દિટ્ઠેવધમ્મે દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૦. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (સી. સ્યા. પી.)] પઞ્હં અપુચ્છું [અપુચ્છિંસુ (સ્યા.)] – ‘‘સિયા પનાવુસો, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ?

‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો આહારઞ્ચ પજાનાતિ, આહારસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, આહારનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, આહારનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમો પનાવુસો, આહારો, કતમો આહારસમુદયો, કતમો આહારનિરોધો, કતમા આહારનિરોધગામિની પટિપદા? ચત્તારોમે, આવુસો, આહારા ભૂતાનં વા સત્તાનં ઠિતિયા, સમ્ભવેસીનં વા અનુગ્ગહાય. કતમે ચત્તારો? કબળીકારો આહારો ઓળારિકો વા સુખુમો વા, ફસ્સો દુતિયો, મનોસઞ્ચેતના તતિયા, વિઞ્ઞાણં ચતુત્થં. તણ્હાસમુદયા આહારસમુદયો, તણ્હાનિરોધા આહારનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો આહારનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધિ’.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં આહારં પજાનાતિ, એવં આહારસમુદયં પજાનાતિ, એવં આહારનિરોધં પજાનાતિ, એવં આહારનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય, પટિઘાનુસયં પટિવિનોદેત્વા, ‘અસ્મી’તિ દિટ્ઠિમાનાનુસયં સમૂહનિત્વા, અવિજ્જં પહાય વિજ્જં ઉપ્પાદેત્વા, દિટ્ઠેવધમ્મે દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૧. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ઉત્તરિ પઞ્હં અપુચ્છું – ‘‘સિયા પનાવુસો, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ?

‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો દુક્ખઞ્ચ પજાનાતિ, દુક્ખસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, દુક્ખનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમં પનાવુસો, દુક્ખં, કતમો દુક્ખસમુદયો, કતમો દુક્ખનિરોધો, કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? જાતિપિ દુક્ખા, જરાપિ દુક્ખા, મરણમ્પિ દુક્ખં, સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસાપિ દુક્ખા, અપ્પિયેહિ સમ્પયોગોપિ દુક્ખો, પિયેહિ વિપ્પયોગોપિ દુક્ખો, યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં, સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા [પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધાપિ (ક.)] દુક્ખા – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, દુક્ખં. કતમો ચાવુસો, દુક્ખસમુદયો? યાયં તણ્હા પોનોબ્ભવિકા નન્દીરાગસહગતા [પોનોભવિકા (સી. પી.)] તત્રતત્રાભિનન્દિની [નન્દિરાગસહગતા (સી. પી.)], સેય્યથિદં, કામતણ્હા ભવતણ્હા વિભવતણ્હા – અયં વુચ્ચતાવુસો, દુક્ખસમુદયો. કતમો ચાવુસો, દુક્ખનિરોધો? યો તસ્સાયેવ તણ્હાય અસેસવિરાગનિરોધો ચાગો પટિનિસ્સગ્ગો મુત્તિ અનાલયો – અયં વુચ્ચતાવુસો, દુક્ખનિરોધો. કતમા ચાવુસો, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં, સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ – અયં વુચ્ચતાવુસો, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં દુક્ખં પજાનાતિ, એવં દુક્ખસમુદયં પજાનાતિ, એવં દુક્ખનિરોધં પજાનાતિ, એવં દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય, પટિઘાનુસયં પટિવિનોદેત્વા, ‘અસ્મી’તિ દિટ્ઠિમાનાનુસયં સમૂહનિત્વા, અવિજ્જં પહાય વિજ્જં ઉપ્પાદેત્વા, દિટ્ઠેવધમ્મે દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૨. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ઉત્તરિ પઞ્હં અપુચ્છું – ‘‘સિયા પનાવુસો, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ?

‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો જરામરણઞ્ચ પજાનાતિ, જરામરણસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, જરામરણનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, જરામરણનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમં પનાવુસો, જરામરણં, કતમો જરામરણસમુદયો, કતમો જરામરણનિરોધો, કતમા જરામરણનિરોધગામિની પટિપદા? યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હિ તમ્હિ સત્તનિકાયે જરા જીરણતા ખણ્ડિચ્ચં પાલિચ્ચં વલિત્તચતા આયુનો સંહાનિ ઇન્દ્રિયાનં પરિપાકો – અયં વુચ્ચતાવુસો, જરા. કતમઞ્ચાવુસો, મરણં? યા [યં (પી. ક.), સતિપટ્ઠાનસુત્તેપિ] તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હા તમ્હા સત્તનિકાયા ચુતિ ચવનતા ભેદો અન્તરધાનં મચ્ચુ મરણં કાલંકિરિયા ખન્ધાનં ભેદો, કળેવરસ્સ નિક્ખેપો, જીવિતિન્દ્રિયસ્સુપચ્છેદો – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, મરણં. ઇતિ અયઞ્ચ જરા ઇદઞ્ચ મરણં – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, જરામરણં. જાતિસમુદયા જરામરણસમુદયો, જાતિનિરોધા જરામરણનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો જરામરણનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં જરામરણં પજાનાતિ, એવં જરામરણસમુદં પજાનાતિ, એવં જરામરણનિરોધં પજાનાતિ, એવં જરામરણનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૩. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો જાતિઞ્ચ પજાનાતિ, જાતિસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, જાતિનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, જાતિનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમા પનાવુસો, જાતિ, કતમો જાતિસમુદયો, કતમો જાતિનિરોધો, કતમા જાતિનિરોધગામિની પટિપદા? યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હિ તમ્હિ સત્તનિકાયે જાતિ સઞ્જાતિ ઓક્કન્તિ અભિનિબ્બત્તિ ખન્ધાનં પાતુભાવો, આયતનાનં પટિલાભો – અયં વુચ્ચતાવુસો, જાતિ. ભવસમુદયા જાતિસમુદયો, ભવનિરોધા જાતિનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો જાતિનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં જાતિં પજાનાતિ, એવં જાતિસમુદયં પજાનાતિ, એવં જાતિનિરોધં પજાનાતિ, એવં જાતિનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૪. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો ભવઞ્ચ પજાનાતિ, ભવસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, ભવનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, ભવનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમો પનાવુસો, ભવો, કતમો ભવસમુદયો, કતમો ભવનિરોધો, કતમા ભવનિરોધગામિની પટિપદા? તયોમે, આવુસો, ભવા – કામભવો, રૂપભવો, અરૂપભવો. ઉપાદાનસમુદયા ભવસમુદયો, ઉપાદાનનિરોધા ભવનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભવનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં ભવં પજાનાતિ, એવં ભવસમુદયં પજાનાતિ, એવં ભવનિરોધં પજાનાતિ, એવં ભવનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ. એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૫. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો ઉપાદાનઞ્ચ પજાનાતિ, ઉપાદાનસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, ઉપાદાનનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, ઉપાદાનનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમં પનાવુસો, ઉપાદાનં, કતમો ઉપાદાનસમુદયો, કતમો ઉપાદાનનિરોધો, કતમા ઉપાદાનનિરોધગામિની પટિપદા? ચત્તારિમાનિ, આવુસો, ઉપાદાનાનિ – કામુપાદાનં, દિટ્ઠુપાદાનં, સીલબ્બતુપાદાનં, અત્તવાદુપાદાનં. તણ્હાસમુદયા ઉપાદાનસમુદયો, તણ્હાનિરોધા ઉપાદાનનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ઉપાદાનનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં ઉપાદાનં પજાનાતિ, એવં ઉપાદાનસમુદયં પજાનાતિ, એવં ઉપાદાનનિરોધં પજાનાતિ, એવં ઉપાદાનનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૬. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો તણ્હઞ્ચ પજાનાતિ, તણ્હાસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, તણ્હાનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, તણ્હાનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમા પનાવુસો, તણ્હા, કતમો તણ્હાસમુદયો, કતમો તણ્હાનિરોધો, કતમા તણ્હાનિરોધગામિની પટિપદા? છયિમે, આવુસો, તણ્હાકાયા – રૂપતણ્હા, સદ્દતણ્હા, ગન્ધતણ્હા, રસતણ્હા, ફોટ્ઠબ્બતણ્હા, ધમ્મતણ્હા. વેદનાસમુદયા તણ્હાસમુદયો, વેદનાનિરોધા તણ્હાનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો તણ્હાનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં તણ્હં પજાનાતિ, એવં તણ્હાસમુદયં પજાનાતિ, એવં તણ્હાનિરોધં પજાનાતિ, એવં તણ્હાનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૭. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો વેદનઞ્ચ પજાનાતિ, વેદનાસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, વેદનાનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, વેદનાનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમા પનાવુસો, વેદના, કતમો વેદનાસમુદયો, કતમો વેદનાનિરોધો, કતમા વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા? છયિમે, આવુસો, વેદનાકાયા – ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના, સોતસમ્ફસ્સજા વેદના, ઘાનસમ્ફસ્સજા વેદના, જિવ્હાસમ્ફસ્સજા વેદના, કાયસમ્ફસ્સજા વેદના, મનોસમ્ફસ્સજા વેદના. ફસ્સસમુદયા વેદનાસમુદયો, ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં વેદનં પજાનાતિ, એવં વેદનાસમુદયં પજાનાતિ, એવં વેદનાનિરોધં પજાનાતિ, એવં વેદનાનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૮. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો ફસ્સઞ્ચ પજાનાતિ, ફસ્સસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, ફસ્સનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, ફસ્સનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમો પનાવુસો, ફસ્સો, કતમો ફસ્સસમુદયો, કતમો ફસ્સનિરોધો, કતમા ફસ્સનિરોધગામિની પટિપદા? છયિમે, આવુસો, ફસ્સકાયા – ચક્ખુસમ્ફસ્સો, સોતસમ્ફસ્સો, ઘાનસમ્ફસ્સો, જિવ્હાસમ્ફસ્સો, કાયસમ્ફસ્સો, મનોસમ્ફસ્સો. સળાયતનસમુદયા ફસ્સસમુદયો, સળાયતનનિરોધા ફસ્સનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ફસ્સનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં ફસ્સં પજાનાતિ, એવં ફસ્સસમુદયં પજાનાતિ, એવં ફસ્સનિરોધં પજાનાતિ, એવં ફસ્સનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૯૯. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સળાયતનઞ્ચ પજાનાતિ, સળાયતનસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, સળાયતનનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, સળાયતનનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમં પનાવુસો, સળાયતનં, કતમો સળાયતનસમુદયો, કતમો સળાયતનનિરોધો, કતમા સળાયતનનિરોધગામિની પટિપદા? છયિમાનિ, આવુસો, આયતનાનિ – ચક્ખાયતનં, સોતાયતનં, ઘાનાયતનં, જિવ્હાયતનં, કાયાયતનં, મનાયતનં. નામરૂપસમુદયા સળાયતનસમુદયો, નામરૂપનિરોધા સળાયતનનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો સળાયતનનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં સળાયતનં પજાનાતિ, એવં સળાયતનસમુદયં પજાનાતિ, એવં સળાયતનનિરોધં પજાનાતિ, એવં સળાયતનનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૧૦૦. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો નામરૂપઞ્ચ પજાનાતિ, નામરૂપસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, નામરૂપનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, નામરૂપનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમં પનાવુસો, નામરૂપં, કતમો નામરૂપસમુદયો, કતમો નામરૂપનિરોધો, કતમા નામરૂપનિરોધગામિની પટિપદા? વેદના, સઞ્ઞા, ચેતના, ફસ્સો, મનસિકારો – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, નામં; ચત્તારિ ચ મહાભૂતાનિ, ચતુન્નઞ્ચ મહાભૂતાનં ઉપાદાયરૂપં – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, રૂપં. ઇતિ ઇદઞ્ચ નામં ઇદઞ્ચ રૂપં – ઇદં વુચ્ચતાવુસો, નામરૂપં. વિઞ્ઞાણસમુદયા નામરૂપસમુદયો, વિઞ્ઞાણનિરોધા નામરૂપનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો નામરૂપનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં નામરૂપં પજાનાતિ, એવં નામરૂપસમુદયં પજાનાતિ, એવં નામરૂપનિરોધં પજાનાતિ, એવં નામરૂપનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૧૦૧. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો વિઞ્ઞાણઞ્ચ પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમં પનાવુસો, વિઞ્ઞાણં, કતમો વિઞ્ઞાણસમુદયો, કતમો વિઞ્ઞાણનિરોધો, કતમા વિઞ્ઞાણનિરોધગામિની પટિપદા? છયિમે, આવુસો, વિઞ્ઞાણકાયા – ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, સોતવિઞ્ઞાણં, ઘાનવિઞ્ઞાણં, જિવ્હાવિઞ્ઞાણં, કાયવિઞ્ઞાણં, મનોવિઞ્ઞાણં. સઙ્ખારસમુદયા વિઞ્ઞાણસમુદયો, સઙ્ખારનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો વિઞ્ઞાણનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં વિઞ્ઞાણં પજાનાતિ, એવં વિઞ્ઞાણસમુદયં પજાનાતિ, એવં વિઞ્ઞાણનિરોધં પજાનાતિ, એવં વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય…પે… દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૧૦૨. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સઙ્ખારે ચ પજાનાતિ, સઙ્ખારસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, સઙ્ખારનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, સઙ્ખારનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમે પનાવુસો, સઙ્ખારા, કતમો સઙ્ખારસમુદયો, કતમો સઙ્ખારનિરોધો, કતમા સઙ્ખારનિરોધગામિની પટિપદા? તયોમે, આવુસો, સઙ્ખારા – કાયસઙ્ખારો, વચીસઙ્ખારો, ચિત્તસઙ્ખારો. અવિજ્જાસમુદયા સઙ્ખારસમુદયો, અવિજ્જાનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો સઙ્ખારનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં સઙ્ખારે પજાનાતિ, એવં સઙ્ખારસમુદયં પજાનાતિ, એવં સઙ્ખારનિરોધં પજાનાતિ, એવં સઙ્ખારનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય, પટિઘાનુસયં પટિવિનોદેત્વા, ‘અસ્મી’તિ દિટ્ઠિમાનાનુસયં સમૂહનિત્વા, અવિજ્જં પહાય વિજ્જં ઉપ્પાદેત્વા, દિટ્ઠેવ ધમ્મે દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૧૦૩. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો…પે… અપુચ્છું – સિયા પનાવુસો…પે… ‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો અવિજ્જઞ્ચ પજાનાતિ, અવિજ્જાસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, અવિજ્જાનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, અવિજ્જાનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમા પનાવુસો, અવિજ્જા, કતમો અવિજ્જાસમુદયો, કતમો અવિજ્જાનિરોધો, કતમા અવિજ્જાનિરોધગામિની પટિપદા? યં ખો, આવુસો, દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં – અયં વુચ્ચતાવુસો, અવિજ્જા. આસવસમુદયા અવિજ્જાસમુદયો, આસવનિરોધા અવિજ્જાનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો અવિજ્જાનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં અવિજ્જં પજાનાતિ, એવં અવિજ્જાસમુદયં પજાનાતિ, એવં અવિજ્જાનિરોધં પજાનાતિ, એવં અવિજ્જાનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય, પટિઘાનુસયં પટિવિનોદેત્વા, ‘અસ્મી’તિ દિટ્ઠિમાનાનુસયં સમૂહનિત્વા, અવિજ્જં પહાય વિજ્જં ઉપ્પાદેત્વા, દિટ્ઠેવ ધમ્મે દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

૧૦૪. ‘‘સાધાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ઉત્તરિ પઞ્હં અપુચ્છું – ‘‘સિયા પનાવુસો, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ?

‘‘સિયા, આવુસો. યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો આસવઞ્ચ પજાનાતિ, આસવસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, આસવનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, આસવનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મં. કતમો પનાવુસો, આસવો, કતમો આસવસમુદયો, કતમો આસવનિરોધો, કતમા આસવનિરોધગામિની પટિપદાતિ? તયોમે, આવુસો, આસવા – કામાસવો, ભવાસવો, અવિજ્જાસવો. અવિજ્જાસમુદયા આસવસમુદયો, અવિજ્જાનિરોધા આસવનિરોધો, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો આસવનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યતો ખો, આવુસો, અરિયસાવકો એવં આસવં પજાનાતિ, એવં આસવસમુદયં પજાનાતિ, એવં આસવનિરોધં પજાનાતિ, એવં આસવનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ, સો સબ્બસો રાગાનુસયં પહાય, પટિઘાનુસયં પટિવિનોદેત્વા, ‘અસ્મી’તિ દિટ્ઠિમાનાનુસયં સમૂહનિત્વા, અવિજ્જં પહાય વિજ્જં ઉપ્પાદેત્વા, દિટ્ઠેવ ધમ્મે દુક્ખસ્સન્તકરો હોતિ – એત્તાવતાપિ ખો, આવુસો, અરિયસાવકો સમ્માદિટ્ઠિ હોતિ, ઉજુગતાસ્સ દિટ્ઠિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો, આગતો ઇમં સદ્ધમ્મ’’ન્તિ.

ઇદમવોચાયસ્મા સારિપુત્તો. અત્તમના તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

સમ્માદિટ્ઠિસુત્તં નિટ્ઠિતં નવમં. [ઇતો પરં કેસુચિ પોત્થકેસુ ઇમાપિ ગાથાયો§એવં દિસ્સન્તિ –§દુક્ખં જરામરણં ઉપાદાનં, સળાયતનં નામરૂપં. વિઞ્ઞાણં યા સા પરે, કતમા પનાવુસો પદાનં§કિં જાતિ તણ્હા ચ વેદના, અવિજ્જાય ચતુક્કનયો. ચત્તારિ પરે કતમા, પનાવુસો પદાનં કેવલં§આહારો ચ ભવો ફસ્સો, સઙ્ખારો આસવપઞ્ચમો. યાવ પઞ્ચ પરે કતમા, પનાવુસો પદાનં કિં§કતમન્તિ છબ્બિધા વુત્તં, કતમાનિ ચતુબ્બિધાનિ. કતમો પઞ્ચવિધો વુત્તો, સબ્બેસં એકસઙ્ખાનં પઞ્ચનયપદાનિ ચાતિ]