૪. ભયભેરવસુત્તં

૩૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો જાણુસ્સોણિ બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં [સારાણીયં (સી. સ્યા. પી.)] વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જાણુસ્સોણિ બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યેમે, ભો ગોતમ, કુલપુત્તા ભવન્તં ગોતમં ઉદ્દિસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા, ભવં તેસં ગોતમો પુબ્બઙ્ગમો, ભવં તેસં ગોતમો બહુકારો, ભવં તેસં ગોતમો સમાદપેતા [સમાદાપેતા (?)]; ભોતો ચ પન ગોતમસ્સ સા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતી’’તિ. ‘‘એવમેતં, બ્રાહ્મણ, એવમેતં, બ્રાહ્મણ! યે તે, બ્રાહ્મણ, કુલપુત્તા મમં ઉદ્દિસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા, અહં તેસં પુબ્બઙ્ગમો, અહં તેસં બહુકારો, અહં તેસં સમાદપેતા; મમ ચ પન સા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતી’’તિ. ‘‘દુરભિસમ્ભવાનિ હિ ખો, ભો ગોતમ, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ, દુક્કરં પવિવેકં, દુરભિરમં એકત્તે, હરન્તિ મઞ્ઞે મનો વનાનિ સમાધિં અલભમાનસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ. ‘‘એવમેતં, બ્રાહ્મણ, એવમેતં, બ્રાહ્મણ! દુરભિસમ્ભવાનિ હિ ખો, બ્રાહ્મણ, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ, દુક્કરં પવિવેકં, દુરભિરમં એકત્તે, હરન્તિ મઞ્ઞે મનો વનાનિ સમાધિં અલભમાનસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ.

૩૫. ‘‘મય્હમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, પુબ્બેવ સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધસ્સ બોધિસત્તસ્સેવ સતો એતદહોસિ – ‘દુરભિસમ્ભવાનિ હિ ખો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ, દુક્કરં પવિવેકં, દુરભિરમં એકત્તે, હરન્તિ મઞ્ઞે મનો વનાનિ સમાધિં અલભમાનસ્સ ભિક્ખુનો’તિ. તસ્સ મય્હં બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અપરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અપરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અપરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; પરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા પરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, પરિસુદ્ધકાયકમ્મતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૬. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અપરિસુદ્ધવચીકમ્મન્તા…પે… અપરિસુદ્ધમનોકમ્મન્તા …પે… અપરિસુદ્ધાજીવા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અપરિસુદ્ધાજીવસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અપરિસુદ્ધાજીવો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; પરિસુદ્ધાજીવોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા પરિસુદ્ધાજીવા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, પરિસુદ્ધાજીવતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૭. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અભિજ્ઝાલૂ કામેસુ તિબ્બસારાગા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અભિજ્ઝાલુકામેસુતિબ્બસારાગસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અભિજ્ઝાલુ કામેસુ તિબ્બસારાગો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; અનભિજ્ઝાલૂહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા અનભિજ્ઝાલૂ અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, અનભિજ્ઝાલુતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૮. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા બ્યાપન્નચિત્તા પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, બ્યાપન્નચિત્તપદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં બ્યાપન્નચિત્તો પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; મેત્તચિત્તોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા મેત્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, મેત્તચિત્તતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૩૯. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠાનસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં થીનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; વિગતથીનમિદ્ધોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા વિગતથીનમિદ્ધા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, વિગતથીનમિદ્ધતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૦. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઉદ્ધતા અવૂપસન્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, ઉદ્ધતઅવૂપસન્તચિત્તસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં ઉદ્ધતો અવૂપસન્તચિત્તો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; વૂપસન્તચિત્તોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા વૂપસન્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, વૂપસન્તચિત્તતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૧. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા કઙ્ખી વિચિકિચ્છી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, કઙ્ખિવિચિકિચ્છિસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં કઙ્ખી વિચિકિચ્છી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; તિણ્ણવિચિકિચ્છોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા તિણ્ણવિચિકિચ્છા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, તિણ્ણવિચિકિચ્છતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૨. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અત્તુક્કંસકા પરવમ્ભી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અત્તુક્કંસનપરવમ્ભનસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અત્તુક્કંસકો પરવમ્ભી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; અનત્તુક્કંસકો અપરવમ્ભીહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા અનત્તુક્કંસકા અપરવમ્ભી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, અનત્તુક્કંસકતં અપરવમ્ભિતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૩. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા છમ્ભી ભીરુકજાતિકા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, છમ્ભિભીરુકજાતિકસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં છમ્ભી ભીરુકજાતિકો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; વિગતલોમહંસોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા વિગતલોમહંસા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, વિગતલોમહંસતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૪. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા લાભસક્કારસિલોકં નિકામયમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, લાભસક્કારસિલોકનિકામન [નિકામયમાન (સી. સ્યા.)] સન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં લાભસક્કારસિલોકં નિકામયમાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; અપ્પિચ્છોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા અપ્પિચ્છા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, અપ્પિચ્છતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૫. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા કુસીતા હીનવીરિયા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, કુસીતહીનવીરિયસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં કુસીતો હીનવીરિયો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; આરદ્ધવીરિયોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા આરદ્ધવીરિયા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, આરદ્ધવીરિયતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૬. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા મુટ્ઠસ્સતી અસમ્પજાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, મુટ્ઠસ્સતિઅસમ્પજાનસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; ઉપટ્ઠિતસ્સતિહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા ઉપટ્ઠિતસ્સતી અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, ઉપટ્ઠિતસ્સતિતં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૭. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અસમાહિતા વિબ્ભન્તચિત્તા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અસમાહિતવિબ્ભન્તચિત્તસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં અસમાહિતો વિબ્ભન્તચિત્તો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; સમાધિસમ્પન્નોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા સમાધિસમ્પન્ના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, સમાધિસમ્પદં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

૪૮. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યે ખો કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા દુપ્પઞ્ઞા એળમૂગા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, દુપ્પઞ્ઞએળમૂગસન્દોસહેતુ હવે તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા અકુસલં ભયભેરવં અવ્હાયન્તિ. ન ખો પનાહં દુપ્પઞ્ઞો એળમૂગો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ; પઞ્ઞાસમ્પન્નોહમસ્મિ. યે હિ વો અરિયા પઞ્ઞાસમ્પન્ના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ તેસમહં અઞ્ઞતરો’તિ. એતમહં, બ્રાહ્મણ, પઞ્ઞાસમ્પદં અત્તનિ સમ્પસ્સમાનો ભિય્યો પલ્લોમમાપાદિં અરઞ્ઞે વિહારાય.

સોળસપરિયાયં નિટ્ઠિતં.

૪૯. ‘‘તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘યંનૂનાહં યા તા રત્તિયો અભિઞ્ઞાતા અભિલક્ખિતા – ચાતુદ્દસી પઞ્ચદસી અટ્ઠમી ચ પક્ખસ્સ – તથારૂપાસુ રત્તીસુ યાનિ તાનિ આરામચેતિયાનિ વનચેતિયાનિ રુક્ખચેતિયાનિ ભિંસનકાનિ સલોમહંસાનિ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ વિહરેય્યં અપ્પેવ નામાહં ભયભેરવં પસ્સેય્ય’ન્તિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, અપરેન સમયેન યા તા રત્તિયો અભિઞ્ઞાતા અભિલક્ખિતા – ચાતુદ્દસી પઞ્ચદસી અટ્ઠમી ચ પક્ખસ્સ – તથારૂપાસુ રત્તીસુ યાનિ તાનિ આરામચેતિયાનિ વનચેતિયાનિ રુક્ખચેતિયાનિ ભિંસનકાનિ સલોમહંસાનિ તથારૂપેસુ સેનાસનેસુ વિહરામિ. તત્થ ચ મે, બ્રાહ્મણ, વિહરતો મગો વા આગચ્છતિ, મોરો વા કટ્ઠં પાતેતિ, વાતો વા પણ્ણકસટં [પણ્ણસટં (સી. પી.)] એરેતિ; તસ્સ મય્હં બ્રાહ્મણ એતદહોસિ [તસ્સ મય્હં એવં હોતિ (સી. સ્યા.)] – ‘એતં નૂન તં ભયભેરવં આગચ્છતી’તિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, એતદહોસિ – ‘કિં નુ ખો અહં અઞ્ઞદત્થુ ભયપટિકઙ્ખી [ભયપાટિકઙ્ખી (સી.)] વિહરામિ? યંનૂનાહં યથાભૂતં યથાભૂતસ્સ [યથાભૂતસ્સ યથાભૂતસ્સ (સી. સ્યા.)] મે તં ભયભેરવં આગચ્છતિ, તથાભૂતં તથાભૂતોવ [યથાભૂતો યથાભૂતોવ (સી. સ્યા.)] તં ભયભેરવં પટિવિનેય્ય’ન્તિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, ચઙ્કમન્તસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ તિટ્ઠામિ ન નિસીદામિ ન નિપજ્જામિ, યાવ ચઙ્કમન્તોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, ઠિતસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ ચઙ્કમામિ ન નિસીદામિ ન નિપજ્જામિ. યાવ ઠિતોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, નિસિન્નસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ નિપજ્જામિ ન તિટ્ઠામિ ન ચઙ્કમામિ, યાવ નિસિન્નોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ. તસ્સ મય્હં, બ્રાહ્મણ, નિપન્નસ્સ તં ભયભેરવં આગચ્છતિ. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, નેવ તાવ નિસીદામિ ન તિટ્ઠામિ ન ચઙ્કમામિ, યાવ નિપન્નોવ તં ભયભેરવં પટિવિનેમિ.

૫૦. ‘‘સન્તિ ખો પન, બ્રાહ્મણ, એકે સમણબ્રાહ્મણા રત્તિંયેવ સમાનં દિવાતિ સઞ્જાનન્તિ, દિવાયેવ સમાનં રત્તીતિ સઞ્જાનન્તિ. ઇદમહં તેસં સમણબ્રાહ્મણાનં સમ્મોહવિહારસ્મિં વદામિ. અહં ખો પન, બ્રાહ્મણ, રત્તિંયેવ સમાનં રત્તીતિ સઞ્જાનામિ, દિવાયેવ સમાનં દિવાતિ સઞ્જાનામિ. યં ખો તં, બ્રાહ્મણ, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસમ્મોહધમ્મો સત્તો લોકે ઉપ્પન્નો બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ, મમેવ તં સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસમ્મોહધમ્મો સત્તો લોકે ઉપ્પન્નો બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ.

૫૧. ‘‘આરદ્ધં ખો પન મે, બ્રાહ્મણ, વીરિયં અહોસિ અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા [અપ્પમ્મુટ્ઠા (સ્યા.)], પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં. સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહાસિં, સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેસિં; યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં. સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિં.

૫૨. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પઠમે યામે પઠમા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો.

૫૩. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે સત્તાનં ચુતૂપપાતઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા મજ્ઝિમે યામે દુતિયા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો.

૫૪. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે આસવાનં ખયઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં. ‘ઇમે આસવા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તસ્સ મે એવં જાનતો એવં પસ્સતો કામાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ, ભવાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ, અવિજ્જાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં અહોસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિં. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પચ્છિમે યામે તતિયા વિજ્જા અધિગતા, અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના, તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો.

૫૫. ‘‘સિયા ખો પન તે, બ્રાહ્મણ, એવમસ્સ – ‘અજ્જાપિ નૂન સમણો ગોતમો અવીતરાગો અવીતદોસો અવીતમોહો, તસ્મા અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતી’તિ. ન ખો પનેતં, બ્રાહ્મણ, એવં દટ્ઠબ્બં. દ્વે ખો અહં, બ્રાહ્મણ, અત્થવસે સમ્પસ્સમાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવામિ – અત્તનો ચ દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં સમ્પસ્સમાનો, પચ્છિમઞ્ચ જનતં અનુકમ્પમાનો’’તિ.

૫૬. ‘‘અનુકમ્પિતરૂપા વતાયં ભોતા ગોતમેન પચ્છિમા જનતા, યથા તં અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન. અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

ભયભેરવસુત્તં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.