૫. અનઙ્ગણસુત્તં

૫૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો, ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘ચત્તારોમે, આવુસો, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. ઇધાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. ઇધ પનાવુસો, એકચ્ચો પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં હીનપુરિસો અક્ખાયતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં હીનપુરિસો અક્ખાયતિ. તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, અયં ઇમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતી’’તિ.

૫૮. એવં વુત્તે, આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ –

‘‘કો નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, હેતુ કો પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતિ? કો પનાવુસો સારિપુત્ત, હેતુ કો પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતી’’તિ?

૫૯. ‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ન છન્દં જનેસ્સતિ ન વાયમિસ્સતિ ન વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા રજેન ચ મલેન ચ પરિયોનદ્ધા. તમેનં સામિકા ન ચેવ પરિભુઞ્જેય્યું ન ચ પરિયોદપેય્યું [પરિયોદાપેય્યું (?)], રજાપથે ચ નં નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન સંકિલિટ્ઠતરા અસ્સ મલગ્ગહિતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ન છન્દં જનેસ્સતિ ન વાયમિસ્સતિ ન વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – છન્દં જનેસ્સતિ વાયમિસ્સતિ વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા રજેન ચ મલેન ચ પરિયોનદ્ધા. તમેનં સામિકા પરિભુઞ્જેય્યુઞ્ચેવ પરિયોદપેય્યુઞ્ચ, ન ચ નં રજાપથે નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન પરિસુદ્ધતરા અસ્સ પરિયોદાતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો સાઙ્ગણોવ સમાનો ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – છન્દં જનેસ્સતિ વાયમિસ્સતિ વીરિયં આરભિસ્સતિ તસ્સઙ્ગણસ્સ પહાનાય; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ મનસિકારા રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેસ્સતિ; સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા પરિસુદ્ધા પરિયોદાતા. તમેનં સામિકા ન ચેવ પરિભુઞ્જેય્યું ન ચ પરિયોદપેય્યું, રજાપથે ચ નં નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન સંકિલિટ્ઠતરા અસ્સ મલગ્ગહિતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ મનસિકારા રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેસ્સતિ;સો સરાગો સદોસો સમોહો સાઙ્ગણો સંકિલિટ્ઠચિત્તોકાલંકરિસ્સતિ.

‘‘તત્રાવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં ન મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ અમનસિકારા રાગો ચિત્તં નાનુદ્ધંસેસ્સતિ; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા પરિસુદ્ધા પરિયોદાતા. તમેનં સામિકા પરિભુઞ્જેય્યુઞ્ચેવ પરિયોદપેય્યુઞ્ચ, ન ચ નં રજાપથે નિક્ખિપેય્યું. એવઞ્હિ સા, આવુસો, કંસપાતિ અપરેન સમયેન પરિસુદ્ધતરા અસ્સ પરિયોદાતા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ય્વાયં પુગ્ગલો અનઙ્ગણોવ સમાનો ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં અઙ્ગણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – સુભનિમિત્તં ન મનસિ કરિસ્સતિ, તસ્સ સુભનિમિત્તસ્સ અમનસિકારા રાગો ચિત્તં નાનુદ્ધંસેસ્સતિ; સો અરાગો અદોસો અમોહો અનઙ્ગણો અસંકિલિટ્ઠચિત્તો કાલં કરિસ્સતિ.

‘‘અયં ખો, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ અયં પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં સાઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતિ. અયં પનાવુસો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ અયં પચ્ચયો યેનિમેસં દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અનઙ્ગણાનંયેવ સતં એકો હીનપુરિસો અક્ખાયતિ, એકો સેટ્ઠપુરિસો અક્ખાયતી’’તિ.

૬૦. ‘‘અઙ્ગણં અઙ્ગણન્તિ, આવુસો, વુચ્ચતિ. કિસ્સ નુ ખો એતં, આવુસો, અધિવચનં યદિદં અઙ્ગણ’’ન્તિ? ‘‘પાપકાનં ખો એતં, આવુસો, અકુસલાનં ઇચ્છાવચરાનં અધિવચનં, યદિદં અઙ્ગણ’’ન્તિ.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘આપત્તિઞ્ચ વત આપન્નો અસ્સં, ન ચ મં ભિક્ખૂ જાનેય્યું આપત્તિં આપન્નો’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં તં ભિક્ખું ભિક્ખૂ જાનેય્યું – ‘આપત્તિં આપન્નો’તિ. ‘જાનન્તિ મં ભિક્ખૂ આપત્તિં આપન્નો’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘આપત્તિઞ્ચ વત આપન્નો અસ્સં, અનુરહો મં ભિક્ખૂ ચોદેય્યું, નો સઙ્ઘમજ્ઝે’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં તં ભિક્ખું ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે ચોદેય્યું, નો અનુરહો. ‘સઙ્ઘમજ્ઝે મં ભિક્ખૂ ચોદેન્તિ, નો અનુરહો’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘આપત્તિઞ્ચ વત આપન્નો અસ્સં, સપ્પટિપુગ્ગલો મં ચોદેય્ય, નો અપ્પટિપુગ્ગલો’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં તં ભિક્ખું અપ્પટિપુગ્ગલો ચોદેય્ય, નો સપ્પટિપુગ્ગલો. ‘અપ્પટિપુગ્ગલો મં ચોદેતિ, નો સપ્પટિપુગ્ગલો’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મમેવ સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન અઞ્ઞં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન તં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય. ‘અઞ્ઞં ભિક્ખું સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેતિ, ન મં સત્થા પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેતી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મમેવ ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યું, ન અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યુ’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યું, ન તં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસેય્યું. ‘અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસન્તિ, ન મં ભિક્ખૂ પુરક્ખત્વા પુરક્ખત્વા ગામં ભત્તાય પવિસન્તી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ લભેય્યં ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ લભેય્ય ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડ’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ લભેય્ય ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં, ન સો ભિક્ખુ લભેય્ય ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ લભતિ ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડં, નાહં લભામિ ભત્તગ્ગે અગ્ગાસનં અગ્ગોદકં અગ્ગપિણ્ડ’ન્તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્યં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્ય, ન સો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદેય્ય. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદતિ, નાહં ભત્તગ્ગે ભુત્તાવી અનુમોદામી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્યં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન સો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેય્ય. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેતિ, નાહં આરામગતાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મં દેસેમી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ આરામગતાનં ભિક્ખુનીનં ધમ્મં દેસેય્યં…પે… ઉપાસકાનં ધમ્મં દેસેય્યં…પે… ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્યં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્યા’તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્ય, ન સો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેય્ય. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેતિ, નાહં આરામગતાનં ઉપાસિકાનં ધમ્મં દેસેમી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મમેવ ભિક્ખૂ સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું [ગરુકરેય્યું (સી. સ્યા. પી.)] માનેય્યું પૂજેય્યું, ન અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યુ’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, ન તં ભિક્ખું ભિક્ખૂ સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું. ‘અઞ્ઞં ભિક્ખું ભિક્ખૂ સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, ન મં ભિક્ખૂ સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મમેવ ભિક્ખુનિયો…પે… ઉપાસકા…પે… ઉપાસિકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, ન અઞ્ઞં ભિક્ખું ઉપાસિકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યુ’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞં ભિક્ખું ઉપાસિકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું, ન તં ભિક્ખું ઉપાસિકા સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યું. ‘અઞ્ઞં ભિક્ખું ઉપાસિકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ, ન મં ઉપાસિકા સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તી’તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ લાભી અસ્સં પણીતાનં ચીવરાનં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ લાભી અસ્સ પણીતાનં ચીવરાન’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ લાભી અસ્સ પણીતાનં ચીવરાનં, ન સો ભિક્ખુ લાભી અસ્સ પણીતાનં ચીવરાનં. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ લાભી [લાભી અસ્સ (ક.)] પણીતાનં ચીવરાનં, નાહં લાભી [લાભી અસ્સં (ક.)] પણીતાનં ચીવરાન’ન્તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત અહમેવ લાભી અસ્સં પણીતાનં પિણ્ડપાતાનં…પે… પણીતાનં સેનાસનાનં…પે… પણીતાનં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં, ન અઞ્ઞો ભિક્ખુ લાભી અસ્સ પણીતાનં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાન’ન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, આવુસો, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞો ભિક્ખુ લાભી અસ્સ પણીતાનં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં, ન સો ભિક્ખુ લાભી અસ્સ પણીતાનં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. ‘અઞ્ઞો ભિક્ખુ લાભી [લાભી અસ્સ (ક.)] પણીતાનં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં, નાહં લાભી [લાભી અસ્સં (ક.)] પણીતાનં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાન’ન્તિ – ઇતિ સો કુપિતો હોતિ અપ્પતીતો. યો ચેવ ખો, આવુસો, કોપો યો ચ અપ્પચ્ચયો – ઉભયમેતં અઙ્ગણં.

‘‘ઇમેસં ખો એતં, આવુસો, પાપકાનં અકુસલાનં ઇચ્છાવચરાનં અધિવચનં, યદિદં અઙ્ગણ’’ન્તિ.

૬૧. ‘‘યસ્સ કસ્સચિ, આવુસો, ભિક્ખુનો ઇમે પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા અપ્પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચ, કિઞ્ચાપિ સો હોતિ આરઞ્ઞિકો પન્તસેનાસનો પિણ્ડપાતિકો સપદાનચારી પંસુકૂલિકો લૂખચીવરધરો, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી ન ચેવ સક્કરોન્તિ ન ગરું કરોન્તિ ન માનેન્તિ ન પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તે હિ તસ્સ આયસ્મતો પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા અપ્પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા પરિસુદ્ધા પરિયોદાતા. તમેનં સામિકા અહિકુણપં વા કુક્કુરકુણપં વા મનુસ્સકુણપં વા રચયિત્વા અઞ્ઞિસ્સા કંસપાતિયા પટિકુજ્જિત્વા અન્તરાપણં પટિપજ્જેય્યું. તમેનં જનો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘અમ્ભો, કિમેવિદં હરીયતિ જઞ્ઞજઞ્ઞં વિયા’તિ? તમેનં ઉટ્ઠહિત્વા અપાપુરિત્વા [અવાપુરિત્વા (સી.)] ઓલોકેય્ય. તસ્સ સહદસ્સનેન અમનાપતા ચ સણ્ઠહેય્ય, પાટિકુલ્યતા [પટિકૂલતા (ક.), પાટિકૂલ્યતા (સ્યા.)] ચ સણ્ઠહેય્ય, જેગુચ્છતા ચ [જેગુચ્છિતા ચ (પી. ક.)] સણ્ઠહેય્ય; જિઘચ્છિતાનમ્પિ ન ભોત્તુકમ્યતા અસ્સ, પગેવ સુહિતાનં. એવમેવ ખો, આવુસો, યસ્સ કસ્સચિ ભિક્ખુનો ઇમે પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા અપ્પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચ, કિઞ્ચાપિ સો હોતિ આરઞ્ઞિકો પન્તસેનાસનો પિણ્ડપાતિકો સપદાનચારી પંસુકૂલિકો લૂખચીવરધરો, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી ન ચેવ સક્કરોન્તિ ન ગરું કરોન્તિ ન માનેન્તિ ન પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તે હિ તસ્સ આયસ્મતો પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા અપ્પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચ.

૬૨. ‘‘યસ્સ કસ્સચિ, આવુસો, ભિક્ખુનો ઇમે પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચ, કિઞ્ચાપિ સો હોતિ ગામન્તવિહારી નેમન્તનિકો ગહપતિચીવરધરો, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તે હિ તસ્સ આયસ્મતો પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કંસપાતિ આભતા આપણા વા કમ્મારકુલા વા પરિસુદ્ધા પરિયોદાતા. તમેનં સામિકા સાલીનં ઓદનં વિચિતકાળકં [વિચિનિતકાળકં (ક.)] અનેકસૂપં અનેકબ્યઞ્જનં રચયિત્વા અઞ્ઞિસ્સા કંસપાતિયા પટિકુજ્જિત્વા અન્તરાપણં પટિપજ્જેય્યું. તમેનં જનો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘અમ્ભો, કિમેવિદં હરીયતિ જઞ્ઞજઞ્ઞં વિયા’તિ? તમેનં ઉટ્ઠહિત્વા અપાપુરિત્વા ઓલોકેય્ય. તસ્સ સહ દસ્સનેન મનાપતા ચ સણ્ઠહેય્ય, અપ્પાટિકુલ્યતા ચ સણ્ઠહેય્ય, અજેગુચ્છતા ચ સણ્ઠહેય્ય; સુહિતાનમ્પિ ભોત્તુકમ્યતા અસ્સ, પગેવ જિઘચ્છિતાનં. એવમેવ ખો, આવુસો, યસ્સ કસ્સચિ ભિક્ખુનો ઇમે પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચ, કિઞ્ચાપિ સો હોતિ ગામન્તવિહારી નેમન્તનિકો ગહપતિચીવરધરો, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તે હિ તસ્સ આયસ્મતો પાપકા અકુસલા ઇચ્છાવચરા પહીના દિસ્સન્તિ ચેવ સૂયન્તિ ચા’’તિ.

૬૩. એવં વુત્તે, આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ઉપમા મં, આવુસો સારિપુત્ત, પટિભાતી’’તિ. ‘‘પટિભાતુ તં, આવુસો મોગ્ગલ્લાના’’તિ. ‘‘એકમિદાહં, આવુસો, સમયં રાજગહે વિહરામિ ગિરિબ્બજે. અથ ખ્વાહં, આવુસો, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિં. તેન ખો પન સમયેન સમીતિ યાનકારપુત્તો રથસ્સ નેમિં તચ્છતિ. તમેનં પણ્ડુપુત્તો આજીવકો પુરાણયાનકારપુત્તો પચ્ચુપટ્ઠિતો હોતિ. અથ ખો, આવુસો, પણ્ડુપુત્તસ્સ આજીવકસ્સ પુરાણયાનકારપુત્તસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘અહો વતાયં સમીતિ યાનકારપુત્તો ઇમિસ્સા નેમિયા ઇમઞ્ચ વઙ્કં ઇમઞ્ચ જિમ્હં ઇમઞ્ચ દોસં તચ્છેય્ય, એવાયં નેમિ અપગતવઙ્કા અપગતજિમ્હા અપગતદોસા સુદ્ધા અસ્સ [સુદ્ધાસ્સ (સી. પી.), સુદ્ધા (ક.)] સારે પતિટ્ઠિતા’તિ. યથા યથા ખો, આવુસો, પણ્ડુપુત્તસ્સ આજીવકસ્સ પુરાણયાનકારપુત્તસ્સ ચેતસો પરિવિતક્કો હોતિ, તથા તથા સમીતિ યાનકારપુત્તો તસ્સા નેમિયા તઞ્ચ વઙ્કં તઞ્ચ જિમ્હં તઞ્ચ દોસં તચ્છતિ. અથ ખો, આવુસો, પણ્ડુપુત્તો આજીવકો પુરાણયાનકારપુત્તો અત્તમનો અત્તમનવાચં નિચ્છારેસિ – ‘હદયા હદયં મઞ્ઞે અઞ્ઞાય તચ્છતી’તિ.

‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, યે તે પુગ્ગલા અસ્સદ્ધા, જીવિકત્થા ન સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા, સઠા માયાવિનો કેતબિનો [કેટુભિનો (બહૂસુ)] ઉદ્ધતા ઉન્નળા ચપલા મુખરા વિકિણ્ણવાચા, ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારા, ભોજને અમત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનનુયુત્તા, સામઞ્ઞે અનપેક્ખવન્તો, સિક્ખાય ન તિબ્બગારવા, બાહુલિકા સાથલિકા, ઓક્કમને પુબ્બઙ્ગમા, પવિવેકે નિક્ખિત્તધુરા, કુસીતા હીનવીરિયા મુટ્ઠસ્સતી અસમ્પજાના અસમાહિતા વિબ્ભન્તચિત્તા દુપ્પઞ્ઞા એળમૂગા, તેસં આયસ્મા સારિપુત્તો ઇમિના ધમ્મપરિયાયેન હદયા હદયં મઞ્ઞે અઞ્ઞાય તચ્છતિ.

‘‘યે પન તે કુલપુત્તા સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા, અસઠા અમાયાવિનો અકેતબિનો અનુદ્ધતા અનુન્નળા અચપલા અમુખરા અવિકિણ્ણવાચા, ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારા, ભોજને મત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનુયુત્તા, સામઞ્ઞે અપેક્ખવન્તો, સિક્ખાય તિબ્બગારવા, ન બાહુલિકા ન સાથલિકા, ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા, પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા, આરદ્ધવીરિયા પહિતત્તા ઉપટ્ઠિતસ્સતી સમ્પજાના સમાહિતા એકગ્ગચિત્તા પઞ્ઞવન્તો અનેળમૂગા, તે આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ઇમં ધમ્મપરિયાયં સુત્વા પિવન્તિ મઞ્ઞે, ઘસન્તિ મઞ્ઞે વચસા ચેવ મનસા ચ – ‘સાધુ વત, ભો, સબ્રહ્મચારી અકુસલા વુટ્ઠાપેત્વા કુસલે પતિટ્ઠાપેતી’તિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો સીસંન્હાતો ઉપ્પલમાલં વા વસ્સિકમાલં વા અતિમુત્તકમાલં [અધિમુત્તકમાલં (સ્યા.)] વા લભિત્વા ઉભોહિ હત્થેહિ પટિગ્ગહેત્વા ઉત્તમઙ્ગે સિરસ્મિં પતિટ્ઠપેય્ય, એવમેવ ખો, આવુસો, યે તે કુલપુત્તા સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા, અસઠા અમાયાવિનો અકેતબિનો અનુદ્ધતા અનુન્નળા અચપલા અમુખરા અવિકિણ્ણવાચા, ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારા, ભોજને મત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનુયુત્તા, સામઞ્ઞે અપેક્ખવન્તો, સિક્ખાય તિબ્બગારવા, ન બાહુલિકા ન સાથલિકા, ઓક્કમને નિક્ખિત્તધુરા, પવિવેકે પુબ્બઙ્ગમા, આરદ્ધવીરિયા પહિતત્તા ઉપટ્ઠિતસ્સતી સમ્પજાના સમાહિતા એકગ્ગચિત્તા પઞ્ઞવન્તો અનેળમૂગા, તે આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ ઇમં ધમ્મપરિયાયં સુત્વા પિવન્તિ મઞ્ઞે, ઘસન્તિ મઞ્ઞે વચસા ચેવ મનસા ચ – ‘સાધુ વત, ભો, સબ્રહ્મચારી અકુસલા વુટ્ઠાપેત્વા કુસલે પતિટ્ઠાપેતી’તિ. ઇતિહ તે ઉભો મહાનાગા અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ સુભાસિતં સમનુમોદિંસૂ’’તિ.

અનઙ્ગણસુત્તં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.