૪. પઠમનાનાતિત્થિયસુત્તં

૫૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા નાનાતિત્થિયસમણબ્રાહ્મણપરિબ્બાજકા સાવત્થિયં પટિવસન્તિ નાનાદિટ્ઠિકા નાનાખન્તિકા નાનારુચિકા નાનાદિટ્ઠિનિસ્સયનિસ્સિતા.

સન્તેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તિ પનેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘અન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તિ પનેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘અનન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘તં જીવં તં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તિ પનેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તિ પનેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ. સન્તિ પનેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ.

તે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ – ‘‘એદિસો ધમ્મો, નેદિસો ધમ્મો; નેદિસો ધમ્મો, એદિસો ધમ્મો’’તિ.

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિંસુ. સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું –

‘‘ઇધ, ભન્તે, સમ્બહુલા નાનાતિત્થિયસમણબ્રાહ્મણપરિબ્બાજકા સાવત્થિયં પટિવસન્તિ નાનાદિટ્ઠિકા નાનાખન્તિકા નાનારુચિકા નાનાદિટ્ઠિનિસ્સયનિસ્સિતા.

‘‘સન્તેકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ…પે… તે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ – ‘એદિસો ધમ્મો, નેદિસો ધમ્મો; નેદિસો ધમ્મો, એદિસો ધમ્મો’’’ તિ.

‘‘અઞ્ઞતિત્થિયા, ભિક્ખવે, પરિબ્બાજકા અન્ધા અચક્ખુકા; અત્થં ન જાનન્તિ, અનત્થં ન જાનન્તિ, ધમ્મં ન જાનન્તિ, અધમ્મં ન જાનન્તિ. તે અત્થં અજાનન્તા અનત્થં અજાનન્તા ધમ્મં અજાનન્તા અધમ્મં અજાનન્તા ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ – ‘એદિસો ધમ્મો, નેદિસો ધમ્મો; નેદિસો ધમ્મો, એદિસો ધમ્મો’’’તિ.

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, ઇમિસ્સાયેવ સાવત્થિયા અઞ્ઞતરો રાજા અહોસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સો રાજા અઞ્ઞતરં પુરિસં આમન્તેસિ – ‘એહિ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, યાવતકા સાવત્થિયા જચ્ચન્ધા તે સબ્બે એકજ્ઝં સન્નિપાતેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, ભિક્ખવે, સો પુરિસો તસ્સ રઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા યાવતકા સાવત્થિયા જચ્ચન્ધા તે સબ્બે ગહેત્વા યેન સો રાજા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં રાજાનં એતદવોચ – ‘સન્નિપાતિતા ખો તે, દેવ, યાવતકા સાવત્થિયા જચ્ચન્ધા’તિ. ‘તેન હિ, ભણે, જચ્ચન્ધાનં હત્થિં દસ્સેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, ભિક્ખવે, સો પુરિસો તસ્સ રઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા જચ્ચન્ધાનં હત્થિં દસ્સેસિ.

‘‘એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ સીસં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ કણ્ણં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ દન્તં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ સોણ્ડં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ કાયં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ પાદં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ સત્થિં [પિટ્ઠિં (સ્યા.)] દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ નઙ્ગુટ્ઠં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ. એકચ્ચાનં જચ્ચન્ધાનં હત્થિસ્સ વાલધિં દસ્સેસિ – ‘એદિસો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’’’તિ.

‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, સો પુરિસો જચ્ચન્ધાનં હત્થિં દસ્સેત્વા યેન સો રાજા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં રાજાનં એતદવોચ – ‘દિટ્ઠો ખો તેહિ, દેવ, જચ્ચન્ધેહિ હત્થી; યસ્સ દાનિ કાલં મઞ્ઞસી’તિ.

‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, સો રાજા યેન તે જચ્ચન્ધા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે જચ્ચન્ધે એતદવોચ – ‘દિટ્ઠો વો, જચ્ચન્ધા, હત્થી’તિ? ‘એવં, દેવ, દિટ્ઠો નો હત્થી’તિ. ‘વદેથ, જચ્ચન્ધા, કીદિસો હત્થી’તિ?

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ સીસં દિટ્ઠં અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ કુમ્ભો’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ કણ્ણો દિટ્ઠો અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ સુપ્પો’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ દન્તો દિટ્ઠો અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ ખીલો’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ સોણ્ડો દિટ્ઠો અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ નઙ્ગલીસા’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ કાયો દિટ્ઠો અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ કોટ્ઠો’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ પાદો દિટ્ઠો અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ થૂણો’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ સત્થિ દિટ્ઠો [પિટ્ઠિ દિટ્ટા (ક. સી. સ્યા. પી.), સત્થિ દિટ્ઠા (ક. સી.)] હોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ ઉદુક્ખલો’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ નઙ્ગુટ્ઠં દિટ્ઠં અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ મુસલો’તિ.

‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, જચ્ચન્ધેહિ હત્થિસ્સ વાલધિ દિટ્ઠો અહોસિ, તે એવમાહંસુ – ‘એદિસો, દેવ, હત્થી સેય્યથાપિ સમ્મજ્જની’તિ.

‘‘તે ‘એદિસો હત્થી, નેદિસો હત્થી; નેદિસો હત્થી, એદિસો હત્થી’’’તિ અઞ્ઞમઞ્ઞં મુટ્ઠીહિ સંસુમ્ભિંસુ [સંયુજ્ઝિંસુ (ક. સી., સ્યા. પી.)]. તેન ચ પન, ભિક્ખવે, સો રાજા અત્તમનો અહોસિ.

‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા અન્ધા અચક્ખુકા. તે અત્થં ન જાનન્તિ અનત્થં ન જાનન્તિ, ધમ્મં ન જાનન્તિ અધમ્મં ન જાનન્તિ. તે અત્થં અજાનન્તા અનત્થં અજાનન્તા, ધમ્મં અજાનન્તા અધમ્મં અજાનન્તા ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ – ‘એદિસો ધમ્મો, નેદિસો ધમ્મો; નેદિસો ધમ્મો, એદિસો ધમ્મો’’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘ઇમેસુ કિર સજ્જન્તિ, એકે સમણબ્રાહ્મણા;

વિગ્ગય્હ નં વિવદન્તિ, જના એકઙ્ગદસ્સિનો’’તિ. ચતુત્થં;