૧૦. બાહિયસુત્તં

૧૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન બાહિયો દારુચીરિયો સુપ્પારકે પટિવસતિ સમુદ્દતીરે સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અથ ખો બાહિયસ્સ દારુચીરિયસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘યે ખો કેચિ લોકે અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના, અહં તેસં અઞ્ઞતરો’’તિ.

અથ ખો બાહિયસ્સ દારુચીરિયસ્સ પુરાણસાલોહિતા દેવતા અનુકમ્પિકા અત્થકામા બાહિયસ્સ દારુચીરિયસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય યેન બાહિયો દારુચીરિયો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા બાહિયં દારુચીરિયં એતદવોચ – ‘‘નેવ ખો ત્વં, બાહિય, અરહા, નાપિ અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્નો. સાપિ તે પટિપદા નત્થિ યાય ત્વં અરહા વા અસ્સ [અસ્સસિ (સ્યા. ક.)] અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્નો’’તિ.

‘‘અથ કે ચરહિ સદેવકે લોકે અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્નો’’તિ? ‘‘અત્થિ, બાહિય, ઉત્તરેસુ જનપદેસુ [જનપદે (સી.)] સાવત્થિ નામ નગરં. તત્થ સો ભગવા એતરહિ વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો. સો હિ, બાહિય, ભગવા અરહા ચેવ અરહત્તાય ચ ધમ્મં દેસેતી’’તિ.

અથ ખો બાહિયો દારુચીરિયો તાય દેવતાય સંવેજિતો તાવદેવ સુપ્પારકમ્હા પક્કામિ. સબ્બત્થ એકરત્તિપરિવાસેન યેન સાવત્થિ જેતવનં અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામો તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અબ્ભોકાસે ચઙ્કમન્તિ. અથ ખો બાહિયો દારુચીરિયો યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘કહં નુ ખો, ભન્તે, એતરહિ ભગવા વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો? દસ્સનકામમ્હા મયં તં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ. ‘‘અન્તરઘરં પવિટ્ઠો ખો, બાહિય, ભગવા પિણ્ડાયા’’તિ.

અથ ખો બાહિયો દારુચીરિયો તરમાનરૂપો જેતવના નિક્ખમિત્વા સાવત્થિં પવિસિત્વા અદ્દસ ભગવન્તં સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરન્તં પાસાદિકં પસાદનીયં સન્તિન્દ્રિયં સન્તમાનસં ઉત્તમદમથસમથમનુપ્પત્તં દન્તં ગુત્તં યતિન્દ્રિયં નાગં. દિસ્વાન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો પાદે સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘દેસેતુ મે, ભન્તે ભગવા, ધમ્મં; દેસેતુ, સુગતો, ધમ્મં, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. એવં વુત્તે, ભગવા બાહિયં દારુચીરિયં એતદવોચ – ‘‘અકાલો ખો તાવ, બાહિય, અન્તરઘરં પવિટ્ઠમ્હા પિણ્ડાયા’’તિ.

દુતિયમ્પિ ખો બાહિયો દારુચીરિયો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘દુજ્જાનં ખો પનેતં, ભન્તે, ભગવતો વા જીવિતન્તરાયાનં, મય્હં વા જીવિતન્તરાયાનં. દેસેતુ મે, ભન્તે ભગવા, ધમ્મં; દેસેતુ, સુગતો, ધમ્મં, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા બાહિયં દારુચીરિયં એતદવોચ – ‘‘અકાલો ખો તાવ, બાહિય, અન્તરઘરં પવિટ્ઠમ્હા પિણ્ડાયા’’તિ.

તતિયમ્પિ ખો બાહિયો દારુચીરિયો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘દુજ્જાનં ખો પનેતં, ભન્તે, ભગવતો વા જીવિતન્તરાયાનં, મય્હં વા જીવિતન્તરાયાનં. દેસેતુ મે ભન્તે ભગવા, ધમ્મં; દેસેતુ, સુગતો, ધમ્મં, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ.

‘‘તસ્માતિહ તે, બાહિય, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તં ભવિસ્સતિ, સુતે સુતમત્તં ભવિસ્સતિ, મુતે મુતમત્તં ભવિસ્સતિ, વિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતમત્તં ભવિસ્સતી’તિ. એવઞ્હિ તે, બાહિય, સિક્ખિતબ્બં. યતો ખો તે, બાહિય, દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તં ભવિસ્સતિ, સુતે સુતમત્તં ભવિસ્સતિ, મુતે મુતમત્તં ભવિસ્સતિ, વિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતમત્તં ભવિસ્સતિ, તતો ત્વં, બાહિય, ન તેન; યતો ત્વં, બાહિય, ન તેન તતો ત્વં, બાહિય, ન તત્થ; યતો ત્વં, બાહિય, ન તત્થ, તતો ત્વં, બાહિય, નેવિધ ન હુરં ન ઉભયમન્તરેન. એસેવન્તો દુક્ખસ્સા’’તિ.

અથ ખો બાહિયસ્સ દારુચીરિયસ્સ ભગવતો ઇમાય સંખિત્તાય ધમ્મદેસનાય તાવદેવ અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુચ્ચિ.

અથ ખો ભગવા બાહિયં દારુચીરિયં ઇમિના સંખિત્તેન ઓવાદેન ઓવદિત્વા પક્કામિ. અથ ખો અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો બાહિયં દારુચીરિયં ગાવી તરુણવચ્છા અધિપતિત્વા [અધિપાતેત્વા (સી. સ્યા. પી.), અધિપાતિત્વા (ક.)] જીવિતા વોરોપેસિ.

અથ ખો ભગવા સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં નગરમ્હા નિક્ખમિત્વા અદ્દસ બાહિયં દારુચીરિયં કાલઙ્કતં [કાલકતં (સી. સ્યા. કં.)]; દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ગણ્હથ, ભિક્ખવે, બાહિયસ્સ દારુચીરિયસ્સ સરીરકં; મઞ્ચકં આરોપેત્વા નીહરિત્વા ઝાપેથ; થૂપઞ્ચસ્સ કરોથ. સબ્રહ્મચારી વો, ભિક્ખવે, કાલઙ્કતો’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પટિસ્સુત્વા બાહિયસ્સ દારુચીરિયસ્સ સરીરકં મઞ્ચકં આરોપેત્વા નીહરિત્વા ઝાપેત્વા થૂપઞ્ચસ્સ કત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘દડ્ઢં, ભન્તે, બાહિયસ્સ દારુચીરિયસ્સ સરીરં, થૂપો ચસ્સ કતો. તસ્સ કા ગતિ, કો અભિસમ્પરાયો’’તિ? ‘‘પણ્ડિતો, ભિક્ખવે, બાહિયો દારુચીરિયો પચ્ચપાદિ ધમ્મસ્સાનુધમ્મં; ન ચ મં ધમ્માધિકરણં વિહેસેસિ. પરિનિબ્બુતો, ભિક્ખવે, બાહિયો દારુચીરિયો’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યત્થ આપો ચ પથવી, તેજો વાયો ન ગાધતિ;

ન તત્થ સુક્કા જોતન્તિ, આદિચ્ચો નપ્પકાસતિ;

ન તત્થ ચન્દિમા ભાતિ, તમો તત્થ ન વિજ્જતિ.

‘‘યદા ચ અત્તનાવેદિ [વેધી (ક.)], મુનિ મોનેન બ્રાહ્મણો;

અથ રૂપા અરૂપા ચ, સુખદુક્ખા પમુચ્ચતી’’તિ. દસમં;

(અયમ્પિ ઉદાનો વુત્તો ભગવતા ઇતિ મે સુતન્તિ.) [( ) સ્યામપોત્થકે નત્થિ]

બોધિવગ્ગો પઠમો નિટ્ઠિતો.