૨. મુચલિન્દવગ્ગો

૧. મુચલિન્દસુત્તં

૧૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ઉરુવેલાયં વિહરતિ નજ્જા નેરઞ્જરાય તીરે મુચલિન્દમૂલે પઠમાભિસમ્બુદ્ધો. તેન ખો પન સમયેન ભગવા સત્તાહં એકપલ્લઙ્કેન નિસિન્નો હોતિ વિમુત્તિસુખપટિસંવેદી.

તેન ખો પન સમયેન મહા અકાલમેઘો ઉદપાદિ સત્તાહવદ્દલિકા સીતવાતદુદ્દિની. અથ ખો મુચલિન્દો નાગરાજા સકભવના નિક્ખમિત્વા ભગવતો કાયં સત્તક્ખત્તું ભોગેહિ પરિક્ખિપિત્વા ઉપરિમુદ્ધનિ મહન્તં ફણં વિહચ્ચ અટ્ઠાસિ – ‘‘મા ભગવન્તં સીતં, મા ભગવન્તં ઉણ્હં, મા ભગવન્તં ડંસમકસવાતાતપસરીસપ [સિરિંસપ (સી. સ્યા. કં. પી.)] સમ્ફસ્સો’’તિ.

અથ ખો ભગવા તસ્સ સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન તમ્હા સમાધિમ્હા વુટ્ઠાસિ. અથ ખો મુચલિન્દો નાગરાજા વિદ્ધં વિગતવલાહકં દેવં વિદિત્વા ભગવતો કાયા ભોગે વિનિવેઠેત્વા સકવણ્ણં પટિસંહરિત્વા માણવકવણ્ણં અભિનિમ્મિનિત્વા ભગવતો પુરતો અટ્ઠાસિ પઞ્જલિકો ભગવન્તં નમસ્સમાનો.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘સુખો વિવેકો તુટ્ઠસ્સ, સુતધમ્મસ્સ પસ્સતો;

અબ્યાપજ્જં સુખં લોકે, પાણભૂતેસુ સંયમો.

‘‘સુખા વિરાગતા લોકે, કામાનં સમતિક્કમો;

અસ્મિમાનસ્સ યો વિનયો, એતં વે પરમં સુખ’’ન્તિ. પઠમં;

૨. રાજસુત્તં

૧૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘કો નુ ખો, આવુસો, ઇમેસં દ્વિન્નં રાજૂનં મહદ્ધનતરો વા મહાભોગતરો વા મહાકોસતરો વા મહાવિજિતતરો વા મહાવાહનતરો વા મહબ્બલતરો વા મહિદ્ધિકતરો વા મહાનુભાવતરો વા રાજા વા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો, રાજા વા પસેનદિ કોસલો’’તિ? અયઞ્ચરહિ તેસં ભિક્ખૂનં અન્તરાકથા હોતિ વિપ્પકતા.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનુપટ્ઠાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ?

‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘કો નુ ખો, આવુસો, ઇમેસં દ્વિન્નં રાજૂનં મહદ્ધનતરો વા મહાભોગતરો વા મહાકોસતરો વા મહાવિજિતતરો વા મહાવાહનતરો વા મહબ્બલતરો વા મહિદ્ધિકતરો વા મહાનુભાવતરો વા રાજા વા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો, રાજા વા પસેનદિ કોસલો’તિ? અયં ખો નો, ભન્તે, અન્તરાકથા વિપ્પકતા, અથ ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ.

‘‘ન ખ્વેતં, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં પતિરૂપં કુલપુત્તાનં સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતાનં યં તુમ્હે એવરૂપિં કથં કથેય્યાથ. સન્નિપતિતાનં વો, ભિક્ખવે, દ્વયં કરણીયં – ધમ્મી વા કથા અરિયો વા તુણ્હીભાવો’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યઞ્ચ કામસુખં લોકે, યઞ્ચિદં દિવિયં સુખં;

તણ્હક્ખયસુખસ્સેતે, કલં નાગ્ઘન્તિ સોળસિ’’ન્તિ. દુતિયં;

૩. દણ્ડસુત્તં

૧૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા કુમારકા અન્તરા ચ સાવત્થિં અન્તરા ચ જેતવનં અહિં દણ્ડેન હનન્તિ. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિ. અદ્દસા ખો ભગવા સમ્બહુલે કુમારકે અન્તરા ચ સાવત્થિં અન્તરા ચ જેતવનં અહિં દણ્ડેન હનન્તે.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘સુખકામાનિ ભૂતાનિ, યો દણ્ડેન વિહિંસતિ;

અત્તનો સુખમેસાનો, પેચ્ચ સો ન લભતે સુખં.

‘‘સુખકામાનિ ભૂતાનિ, યો દણ્ડેન ન હિંસતિ;

અત્તનો સુખમેસાનો, પેચ્ચ સો લભતે સુખ’’ન્તિ. તતિયં;

૪. સક્કારસુત્તં

૧૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા સક્કતો હોતિ ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો, લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. ભિક્ખુસઙ્ઘોપિ સક્કતો હોતિ ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો, લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અઞ્ઞતિત્થિયા પન પરિબ્બાજકા અસક્કતા હોન્તિ અગરુકતા અમાનિતા [ન અપચિતા (સ્યા. પી.)] અપૂજિતા અનપચિતા, ન લાભિનો ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અથ ખો તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ભગવતો સક્કારં અસહમાના ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ગામે ચ અરઞ્ઞે ચ ભિક્ખૂ દિસ્વા અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ અક્કોસન્તિ પરિભાસન્તિ રોસેન્તિ વિહેસેન્તિ.

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘એતરહિ, ભન્તે, ભગવા સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો, લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. ભિક્ખુસઙ્ઘોપિ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો, લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અઞ્ઞતિત્થિયા પન પરિબ્બાજકા અસક્કતા અગરુકતા અમાનિતા અપૂજિતા અનપચિતા, ન લાભિનો ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અથ ખો તે, ભન્તે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ભગવતો સક્કારં અસહમાના ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ગામે ચ અરઞ્ઞે ચ ભિક્ખૂ દિસ્વા અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ અક્કોસન્તિ પરિભાસન્તિ રોસેન્તિ વિહેસન્તી’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘ગામે અરઞ્ઞે સુખદુક્ખફુટ્ઠો,

નેવત્તતો નો પરતો દહેથ;

ફુસન્તિ ફસ્સા ઉપધિં પટિચ્ચ,

નિરૂપધિં કેન ફુસેય્યુ ફસ્સા’’તિ. ચતુત્થં;

૫. ઉપાસકસુત્તં

૧૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ઇચ્છાનઙ્ગલકો ઉપાસકો સાવત્થિં અનુપ્પત્તો હોતિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અથ ખો સો ઉપાસકો સાવત્થિયં તં કરણીયં તીરેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં ઉપાસકં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ચિરસ્સં ખો ત્વં, ઉપાસક, ઇમં પરિયાયમકાસિ યદિદં ઇધાગમનાયા’’તિ.

‘‘ચિરપટિકાહં, ભન્તે, ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુકામો, અપિ ચાહં કેહિચિ કેહિચિ કિચ્ચકરણીયેહિ બ્યાવટો. એવાહં નાસક્ખિં ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘સુખં વત તસ્સ ન હોતિ કિઞ્ચિ,

સઙ્ખાતધમ્મસ્સ બહુસ્સુતસ્સ;

સકિઞ્ચનં પસ્સ વિહઞ્ઞમાનં,

જનો જનસ્મિં પટિબન્ધરૂપો’’તિ. પઞ્ચમં;

૬. ગબ્ભિનીસુત્તં

૧૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ દહરમાણવિકા પજાપતિ હોતિ ગબ્ભિની ઉપવિજઞ્ઞા. અથ ખો સા પરિબ્બાજિકા તં પરિબ્બાજકં એતદવોચ – ‘‘ગચ્છ ત્વં, બ્રાહ્મણ, તેલં આહર, યં મે વિજાતાય ભવિસ્સતી’’તિ.

એવં વુત્તે, સો પરિબ્બાજકો તં પરિબ્બાજિકં એતદવોચ – ‘‘કુતો પનાહં, ભોતિ [ભોતિયા (સ્યા. પી. ક.)], તેલં આહરામી’’તિ? દુતિયમ્પિ ખો સા પરિબ્બાજિકા તં પરિબ્બાજકં એતદવોચ – ‘‘ગચ્છ ત્વં, બ્રાહ્મણ, તેલં આહર, યં મે વિજાતાય ભવિસ્સતી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સો પરિબ્બાજિકો તં પરિબ્બાજિકં એતદવોચ – ‘‘કુતો પનાહં, ભોતિ, તેલં આહરામી’’તિ? તતિયમ્પિ ખો સા પરિબ્બાજિકા તં પરિબ્બાજકં એતદવોચ – ‘‘ગચ્છ ત્વં, બ્રાહ્મણ, તેલં આહર, યં મે વિજાતાય ભવિસ્સતી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ કોટ્ઠાગારે સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા સપ્પિસ્સ વા તેલસ્સ વા યાવદત્થં પાતું દીયતિ [દિય્યતિ (સી. ક.)], નો નીહરિતું.

અથ ખો તસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘રઞ્ઞો ખો પન પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ કોટ્ઠાગારે સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા સપ્પિસ્સ વા તેલસ્સ વા યાવદત્થં પાતું દીયતિ, નો નીહરિતું. યંનૂનાહં રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ કોટ્ઠાગારં ગન્ત્વા તેલસ્સ યાવદત્થં પિવિત્વા ઘરં આગન્ત્વા ઉચ્છદ્દિત્વાન [ઉગ્ગિરિત્વાન (સી. સ્યા. પી.), ઉચ્છદિત્વા (સી. સ્યા. અટ્ઠ.), ઉચ્છડ્ડિત્વાન (ક.)] દદેય્યં, યં ઇમિસ્સા વિજાતાય ભવિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો સો પરિબ્બાજકો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ કોટ્ઠાગારં ગન્ત્વા તેલસ્સ યાવદત્થં પિવિત્વા ઘરં આગન્ત્વા નેવ સક્કોતિ ઉદ્ધં કાતું, ન પન અધો. સો દુક્ખાહિ તિબ્બાહિ [તિપ્પાહિ (સ્યા.)] ખરાહિ કટુકાહિ વેદનાહિ ફુટ્ઠો આવટ્ટતિ પરિવટ્ટતિ.

અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિ. અદ્દસા ખો ભગવા તં પરિબ્બાજકં દુક્ખાહિ તિબ્બાહિ ખરાહિ કટુકાહિ વેદનાહિ ફુટ્ઠં આવટ્ટમાનં પરિવટ્ટમાનં.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘સુખિનો વત યે અકિઞ્ચના,

વેદગુનો હિ જના અકિઞ્ચના;

સકિઞ્ચનં પસ્સ વિહઞ્ઞમાનં,

જનો જનસ્મિં પટિબન્ધચિત્તો’’ [પટિબદ્ધચિત્તો (સ્યા.), પટિબન્ધરુપો (?)] તિ. છટ્ઠં;

૭. એકપુત્તકસુત્તં

૧૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ઉપાસકસ્સ એકપુત્તકો પિયો મનાપો કાલઙ્કતો હોતિ.

અથ ખો સમ્બહુલા ઉપાસકા અલ્લવત્થા અલ્લકેસા દિવા દિવસ્સ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે ઉપાસકે ભગવા એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો તુમ્હે, ઉપાસકા, અલ્લવત્થા અલ્લકેસા ઇધૂપસઙ્કમન્તા દિવા દિવસ્સા’’તિ?

એવં વુત્તે, સો ઉપાસકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મય્હં ખો, ભન્તે, એકપુત્તકો પિયો મનાપો કાલઙ્કતો. તેન મયં અલ્લવત્થા અલ્લકેસા ઇધૂપસઙ્કમન્તા દિવા દિવસ્સા’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘પિયરૂપસ્સાદગધિતાસે [પિયરૂપસ્સાતગધિતાસે (સી. પી.)],

દેવકાયા પુથુ મનુસ્સા ચ;

અઘાવિનો પરિજુન્ના,

મચ્ચુરાજસ્સ વસં ગચ્છન્તિ.

‘‘યે વે દિવા ચ રત્તો ચ,

અપ્પમત્તા જહન્તિ પિયરૂપં;

તે વે ખણન્તિ અઘમૂલં,

મચ્ચુનો આમિસં દુરતિવત્ત’’ન્તિ. સત્તમં;

૮. સુપ્પવાસાસુત્તં

૧૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કુણ્ડિકાયં [કુણ્ડિયાયં (સી. સ્યા. પી.)] વિહરતિ કુણ્ડધાનવને [કુણ્ડિટ્ઠાનવને (સ્યા. પી.)]. તેન ખો પન સમયેન સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સત્ત વસ્સાનિ ગબ્ભં ધારેતિ. સત્તાહં મૂળ્હગબ્ભા સા દુક્ખાહિ તિબ્બાહિ ખરાહિ કટુકાહિ વેદનાહિ ફુટ્ઠા તીહિ વિતક્કેહિ અધિવાસેતિ – ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો વત સો ભગવા યો ઇમસ્સ એવરૂપસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય ધમ્મં દેસેતિ; સુપ્પટિપન્નો વત તસ્સ ભગવતો સાવકસઙ્ઘો યો ઇમસ્સ એવરૂપસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય પટિપન્નો; સુસુખં વત તં નિબ્બાનં યત્થિદં એવરૂપં દુક્ખં ન સંવિજ્જતી’’તિ.

અથ ખો સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સામિકં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, અય્યપુત્ત, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દાહિ; અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છ – ‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ; અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા સત્ત વસ્સાનિ ગબ્ભં ધારેતિ. સત્તાહં મૂળ્હગબ્ભા સા દુક્ખાહિ તિબ્બાહિ ખરાહિ કટુકાહિ વેદનાહિ ફુટ્ઠા તીહિ વિતક્કેહિ અધિવાસેતિ – સમ્માસમ્બુદ્ધો વત સો ભગવા યો ઇમસ્સ એવરૂપસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય ધમ્મં દેસેતિ; સુપ્પટિપન્નો વત તસ્સ ભગવતો સાવકસઙ્ઘો યો ઇમસ્સ એવરૂપસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય પટિપન્નો; સુસુખં વત તં નિબ્બાનં યત્થિદં એવરૂપં દુક્ખં ન સંવિજ્જતી’’’તિ.

‘‘પરમ’’ન્તિ ખો સો કોલિયપુત્તો સુપ્પવાસાય કોલિયધીતાય પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો કોલિયપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારં પુચ્છતિ; એવઞ્ચ વદેતિ – ‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા સત્ત વસ્સાનિ ગબ્ભં ધારેતિ. સત્તાહં મૂળ્હગબ્ભા સા દુક્ખાહિ તિબ્બાહિ ખરાહિ કટુકાહિ વેદનાહિ ફુટ્ઠા તીહિ વિતક્કેહિ અધિવાસેતિ – સમ્માસમ્બુદ્ધો વત સો ભગવા યો ઇમસ્સ એવરૂપસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય ધમ્મં દેસેતિ; સુપ્પટિપન્નો વત તસ્સ ભગવતો સાવકસઙ્ઘો યો ઇમસ્સ એવરૂપસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય પટિપન્નો; સુસુખં વત નિબ્બાનં યત્થિદં એવરૂપં દુક્ખં ન સંવિજ્જતી’’’તિ.

‘‘સુખિની હોતુ સુપ્પવાસા કોલિયધીતા; અરોગા અરોગં પુત્તં વિજાયતૂ’’તિ. સહ વચના ચ પન ભગવતો સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સુખિની અરોગા અરોગં પુત્તં વિજાયિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો કોલિયપુત્તો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેન સકં ઘરં તેન પચ્ચાયાસિ. અદ્દસા ખો સો કોલિયપુત્તો સુપ્પવાસં કોલિયધીતરં સુખિનિં અરોગં અરોગં પુત્તં વિજાતં. દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો, તથાગતસ્સ મહિદ્ધિકતા મહાનુભાવતા, યત્ર હિ નામાયં સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સહ વચના ચ પન [સહ વચના પન (પી.), સહ વચના (?)] ભગવતો સુખિની અરોગા અરોગં પુત્તં વિજાયિસ્સતી’’તિ! અત્તમનો પમુદિતો પીતિસોમનસ્સજાતો અહોસિ.

અથ ખો સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સામિકં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, અય્યપુત્ત, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દાહિ – ‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતી’તિ; એવઞ્ચ વદેહિ – ‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા સત્ત વસ્સાનિ ગબ્ભં ધારેતિ. સત્તાહં મૂળ્હગબ્ભા સા એતરહિ સુખિની અરોગા અરોગં પુત્તં વિજાતા. સા સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં ભત્તેન નિમન્તેતિ. અધિવાસેતુ કિર, ભન્તે, ભગવા સુપ્પવાસાય કોલિયધીતાય સત્ત ભત્તાનિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’’તિ.

‘‘પરમ’’ન્તિ ખો સો કોલિયપુત્તો સુપ્પવાસાય કોલિયધીતાય પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો કોલિયપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ; એવઞ્ચ વદેતિ – ‘સુપ્પવાસા, ભન્તે, કોલિયધીતા સત્ત વસ્સાનિ ગબ્ભં ધારેતિ. સત્તાહં મૂળ્હગબ્ભા સા એતરહિ સુખિની અરોગા અરોગં પુત્તં વિજાતા. સા સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં ભત્તેન નિમન્તેતિ. અધિવાસેતુ કિર, ભન્તે, ભગવા સુપ્પવાસાય કોલિયધીતાય સત્ત ભત્તાનિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરેન ઉપાસકેન બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો સ્વાતનાય ભત્તેન નિમન્તિતો હોતિ. સો ચ ઉપાસકો આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ [મહામોગ્ગલાનસ્સ (ક.)] ઉપટ્ઠાકો હોતિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, મોગ્ગલ્લાન, યેન સો ઉપાસકો તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ઉપાસકં એવં વદેહિ – ‘સુપ્પવાસા, આવુસો, કોલિયધીતા સત્ત વસ્સાનિ ગબ્ભં ધારેસિ. સત્તાહં મૂળ્હગબ્ભા સા એતરહિ સુખિની અરોગા અરોગં પુત્તં વિજાતા. સા સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં ભત્તેન નિમન્તેતિ. કરોતુ સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સત્ત ભત્તાનિ, પચ્છા ત્વં કરિસ્સસી’તિ [કરિસ્સસીતિ સઞ્ઞાપેહિ (ક.)]. તુય્હેસો ઉપટ્ઠાકો’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન સો ઉપાસકો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ઉપાસકં એતદવોચ – ‘‘સુપ્પવાસા, આવુસો, કોલિયધીતા સત્ત વસ્સાનિ ગબ્ભં ધારેતિ. સત્તાહં મૂળ્હગબ્ભા સા એતરહિ સુખિની અરોગા અરોગં પુત્તં વિજાતા. સા સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં ભત્તેન નિમન્તેતિ. કરોતુ સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સત્ત ભત્તાનિ, પચ્છા ત્વં કરિસ્સસી’’તિ.

‘‘સચે મે, ભન્તે, અય્યો મહામોગ્ગલ્લાનો તિણ્ણં ધમ્માનં પાટિભોગો – ભોગાનઞ્ચ જીવિતસ્સ ચ સદ્ધાય ચ, કરોતુ સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સત્ત ભત્તાનિ, પચ્છાહં કરિસ્સામી’’તિ. ‘‘દ્વિન્નં ખો તે અહં [દ્વિન્નં ખો તેસં (પી.), દ્વિન્નં ખો નેસં (ક.)], આવુસો, ધમ્માનં પાટિભોગો – ભોગાનઞ્ચ જીવિતસ્સ ચ. સદ્ધાય પન ત્વંયેવ પાટિભોગો’’તિ.

‘‘સચે મે, ભન્તે, અય્યો મહામોગ્ગલ્લાનો દ્વિન્નં ધમ્માનં પાટિભોગો – ભોગાનઞ્ચ જીવિતસ્સ ચ, કરોતુ સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સત્ત ભત્તાનિ, પચ્છાહં કરિસ્સામી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં ઉપાસકં સઞ્ઞાપેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સઞ્ઞત્તો [સઞ્ઞાતો (સ્યા.)], ભન્તે, સો ઉપાસકો મયા; કરોતુ સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સત્ત ભત્તાનિ, પચ્છા સો કરિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો સુપ્પવાસા કોલિયધીતા સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ, તઞ્ચ દારકં ભગવન્તં વન્દાપેસિ સબ્બઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘં.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો તં દારકં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ તે, દારક, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ ન કિઞ્ચિ દુક્ખ’’ન્તિ? ‘‘કુતો મે, ભન્તે સારિપુત્ત, ખમનીયં, કુતો યાપનીયં! સત્ત મે વસ્સાનિ લોહિતકુમ્ભિયં વુત્તાની’’તિ.

અથ ખો સુપ્પવાસા કોલિયધીતા – ‘‘પુત્તો મે ધમ્મસેનાપતિના સદ્ધિં મન્તેતી’’તિ અત્તમના પમુદિતા પીતિસોમનસ્સજાતા અહોસિ. અથ ખો ભગવા (સુપ્પવાસં કોલીયધીતરં અત્તમનં પમુદિતં પીતિસોમનસ્સજાતં વિદિત્વા [દિસ્વા (સી.)]) [( ) નત્થિ ઇઙ્ગલિસપોત્થકે] સુપ્પવાસં કોલિયધીતરં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છેય્યાસિ ત્વં, સુપ્પવાસે, અઞ્ઞમ્પિ એવરૂપં પુત્ત’’ન્તિ? ‘‘ઇચ્છેય્યામહં, ભગવા, અઞ્ઞાનિપિ એવરૂપાનિ સત્ત પુત્તાની’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘અસાતં સાતરૂપેન, પિયરૂપેન અપ્પિયં;

દુક્ખં સુખસ્સ રૂપેન, પમત્તમતિવત્તતી’’તિ. અટ્ઠમં;

૯. વિસાખાસુત્તં

૧૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે. તેન ખો પન સમયેન વિસાખાય મિગારમાતુયા કોચિદેવ અત્થો રઞ્ઞે પસેનદિમ્હિ કોસલે પટિબદ્ધો [પટિબન્ધો (પી. ક.)] હોતિ. તં રાજા પસેનદિ કોસલો ન યથાધિપ્પાયં તીરેતિ.

અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા દિવા દિવસ્સ [દિવાદિવસ્સેવ (સ્યા.), દિવાદિવસ્સેયેવ (પી.), દિવા દિવસ્સયેવ (ક.)] યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો વિસાખં મિગારમાતરં ભગવા એતદવોચ – ‘‘હન્દ કુતો નુ ત્વં, વિસાખે, આગચ્છસિ દિવા દિવસ્સા’’તિ? ‘‘ઇધ મે, ભન્તે, કોચિદેવ અત્થો રઞ્ઞે પસેનદિમ્હિ કોસલે પટિબદ્ધો; તં રાજા પસેનદિ કોસલો ન યથાધિપ્પાયં તીરેતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘સબ્બં પરવસં દુક્ખં, સબ્બં ઇસ્સરિયં સુખં;

સાધારણે વિહઞ્ઞન્તિ, યોગા હિ દુરતિક્કમા’’તિ. નવમં;

૧૦. ભદ્દિયસુત્તં

૨૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા અનુપિયાયં વિહરતિ અમ્બવને. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ભદ્દિયો કાળીગોધાય પુત્તો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘‘અહો સુખં, અહો સુખ’’ન્તિ!

અસ્સોસું ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ આયસ્મતો ભદ્દિયસ્સ કાળીગોધાય પુત્તસ્સ અરઞ્ઞગતસ્સપિ રુક્ખમૂલગતસ્સપિ સુઞ્ઞાગારગતસ્સપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેન્તસ્સ – ‘‘અહો સુખં, અહો સુખ’’ન્તિ! સુત્વાન નેસં એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો, આવુસો, આયસ્મા ભદ્દિયો કાળીગોધાય પુત્તો અનભિરતો બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, યંસ પુબ્બે અગારિયભૂતસ્સ [અગારિકભૂતસ્સ (સ્યા.)] રજ્જસુખં, સો તમનુસ્સરમાનો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ!

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, ભદ્દિયો કાળીગોધાય પુત્તો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’ન્તિ! નિસ્સંસયં ખો, ભન્તે, આયસ્મા ભદ્દિયો કાળીગોધાય પુત્તો અનભિરતો બ્રહ્મચરિયં ચરતિ. યંસ પુબ્બે અગારિયભૂતસ્સ રજ્જસુખં, સો તમનુસ્સરમાનો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ!

અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન ભદ્દિયં ભિક્ખું આમન્તેહિ – ‘સત્થા તં, આવુસો ભદ્દિય, આમન્તેતી’’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા ભદ્દિયો કાળીગોધાય પુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભદ્દિયં કાળીગોધાય પુત્તં એતદવોચ – ‘‘સત્થા તં, આવુસો ભદ્દિય, આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા ભદ્દિયો કાળીગોધાય પુત્તો તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં ભદ્દિયં કાળીગોધાય પુત્તં ભગવા એતદવોચ –

‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભદ્દિય, અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ! ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ.

‘‘કિં પન [કં પન (સ્યા પી.)] ત્વં, ભદ્દિય, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ! ‘‘પુબ્બે મે, ભન્તે, અગારિયભૂતસ્સ રજ્જં કારેન્તસ્સ અન્તોપિ અન્તેપુરે રક્ખા સુસંવિહિતા અહોસિ, બહિપિ અન્તેપુરે રક્ખા સુસંવિહિતા અહોસિ, અન્તોપિ નગરે રક્ખા સુસંવિહિતા અહોસિ, બહિપિ નગરે રક્ખા સુસંવિહિતા અહોસિ, અન્તોપિ જનપદે રક્ખા સુસંવિહિતા અહોસિ, બહિપિ જનપદે રક્ખા સુસંવિહિતા અહોસિ. સો ખો અહં, ભન્તે, એવં રક્ખિતો ગોપિતો સન્તો ભીતો ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રાસી વિહાસિં. એતરહિ ખો પનાહં, ભન્તે, અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ એકો [એકકો (સ્યા. પી.)] અભીતો અનુબ્બિગ્ગો અનુસ્સઙ્કી અનુત્રાસી અપ્પોસ્સુક્કો પન્નલોમો પરદત્તવુત્તો [પરદવુત્તો (ક. સી. સ્યા. પી.)], મિગભૂતેન ચેતસા વિહરામિ. ઇમં [ઇદં (સી. ક.)] ખો અહં, ભન્તે, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો અરઞ્ઞગતોપિ રુક્ખમૂલગતોપિ સુઞ્ઞાગારગતોપિ અભિક્ખણં ઉદાનં ઉદાનેસિ [ઉદાનેમિ (ક.)] – ‘અહો સુખં, અહો સુખ’’’ન્તિ!

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યસ્સન્તરતો ન સન્તિ કોપા,

ઇતિભવાભવતઞ્ચ વીતિવત્તો;

તં વિગતભયં સુખિં અસોકં,

દેવા નાનુભવન્તિ દસ્સનાયા’’તિ. દસમં;

મુચલિન્દવગ્ગો દુતિયો નિટ્ઠિતો.