૩. નન્દવગ્ગો

૧. કમ્મવિપાકજસુત્તં

૨૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પુરાણકમ્મવિપાકજં દુક્ખં તિબ્બં ખરં કટુકં વેદનં અધિવાસેન્તો સતો સમ્પજાનો અવિહઞ્ઞમાનો.

અદ્દસા ખો ભગવા તં ભિક્ખું અવિદૂરે નિસિન્નં પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પુરાણકમ્મવિપાકજં દુક્ખં તિબ્બં ખરં કટુકં વેદનં અધિવાસેન્તં સતં સમ્પજાનં અવિહઞ્ઞમાનં.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘સબ્બકમ્મજહસ્સ ભિક્ખુનો,

ધુનમાનસ્સ પુરે કતં રજં;

અમમસ્સ ઠિતસ્સ તાદિનો,

અત્થો નત્થિ જનં લપેતવે’’તિ. પઠમં;

૨. નન્દસુત્તં

૨૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા નન્દો ભગવતો ભાતા માતુચ્છાપુત્તો સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં એવમારોચેતિ – ‘‘અનભિરતો અહં, આવુસો, બ્રહ્મચરિયં ચરામિ; ન સક્કોમિ બ્રહ્મચરિયં સન્ધારેતું, સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સામી’’તિ.

અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, નન્દો ભગવતો ભાતા માતુચ્છાપુત્તો સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં એવમારોચેતિ – ‘અનભિરતો અહં, આવુસો, બ્રહ્મચરિયં ચરામિ, ન સક્કોમિ બ્રહ્મચરિયં સન્ધારેતું, સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સામી’’’તિ.

અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન નન્દં ભિક્ખું આમન્તેહિ – ‘સત્થા તં, આવુસો નન્દ, આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા નન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં નન્દં એતદવોચ – ‘‘સત્થા તં, આવુસો નન્દ, આમન્તેતી’’તિ.

‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા નન્દો તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં નન્દં ભગવા એતદવોચ –

‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, નન્દ, સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં એવમારોચેસિ – ‘અનભિરતો અહં, આવુસો, બ્રહ્મચરિયં ચરામિ, ન સક્કોમિ બ્રહ્મચરિયં સન્ધારેતું, સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સામી’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ.

‘‘કિસ્સ પન ત્વં, નન્દ, અનભિરતો બ્રહ્મચરિયં ચરસિ, ન સક્કોસિ બ્રહ્મચરિયં સન્ધારેતું, સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સસી’’તિ? ‘‘સાકિયાની મં [મમ (સ્યા., અટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા)], ભન્તે, જનપદકલ્યાણી ઘરા નિક્ખમન્તસ્સ [નિક્ખમન્તં (અટ્ઠકથાયં પાઠન્તરં)] ઉપડ્ઢુલ્લિખિતેહિ કેસેહિ અપલોકેત્વા મં એતદવોચ – ‘તુવટં ખો, અય્યપુત્ત, આગચ્છેય્યાસી’તિ. સો ખો અહં, ભન્તે, તમનુસ્સરમાનો અનભિરતો બ્રહ્મચરિયં ચરામિ, ન સક્કોમિ બ્રહ્મચરિયં સન્ધારેતું, સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સામી’’તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં નન્દં બાહાયં ગહેત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં [સમ્મિઞ્જિતં (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય [સમ્મિઞ્જેય્ય (સી. સ્યા. કં. પી.)], એવમેવ – જેતવને અન્તરહિતો દેવેસુ તાવતિંસેસુ પાતુરહોસિ.

તેન ખો પન સમયેન પઞ્ચમત્તાનિ અચ્છરાસતાનિ સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ ઉપટ્ઠાનં આગતાનિ હોન્તિ કકુટપાદાનિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં નન્દં આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સસિ નો ત્વં, નન્દ, ઇમાનિ પઞ્ચ અચ્છરાસતાનિ કકુટપાદાની’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, નન્દ, કતમા નુ ખો અભિરૂપતરા વા દસ્સનીયતરા વા પાસાદિકતરા વા, સાકિયાની વા જનપદકલ્યાણી, ઇમાનિ વા પઞ્ચ અચ્છરાસતાનિ કકુટપાદાની’’તિ? ‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, પલુટ્ઠમક્કટી કણ્ણનાસચ્છિન્ના, એવમેવ ખો, ભન્તે, સાકિયાની જનપદકલ્યાણી ઇમેસં પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં ઉપનિધાય સઙ્ખ્યમ્પિ [સઙ્ખમ્પિ (સી.)] નોપેતિ કલભાગમ્પિ નોપેતિ ઉપનિધિમ્પિ નોપેતિ. અથ ખો ઇમાનિ પઞ્ચ અચ્છરાસતાનિ અભિરૂપતરાનિ ચેવ દસ્સનીયતરાનિ ચ પાસાદિકતરાનિ ચા’’તિ.

‘‘અભિરમ, નન્દ, અભિરમ, નન્દ! અહં તે પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદાન’’ન્તિ. ‘‘સચે મે, ભન્તે, ભગવા પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદાનં, અભિરમિસ્સામહં, ભન્તે, ભગવતિ બ્રહ્મચરિયે’’તિ [ભગવા બ્રહ્મચરિયેતિ (સ્યા. પી.), ભગવા બ્રહ્મચરિયન્તિ (ક.)].

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં નન્દં બાહાયં ગહેત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – દેવેસુ તાવતિંસેસુ અન્તરહિતો જેતવને પાતુરહોસિ.

અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ – ‘‘આયસ્મા કિર નન્દો ભગવતો ભાતા માતુચ્છાપુત્તો અચ્છરાનં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ; ભગવા કિરસ્સ પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદાન’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મતો નન્દસ્સ સહાયકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં નન્દં ભતકવાદેન ચ ઉપક્કિતકવાદેન ચ સમુદાચરન્તિ – ‘‘ભતકો કિરાયસ્મા નન્દો ઉપક્કિતકો કિરાયસ્મા નન્દો અચ્છરાનં હેતુ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ; ભગવા કિરસ્સ પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદાન’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા નન્દો સહાયકાનં ભિક્ખૂનં ભતકવાદેન ચ ઉપક્કિતકવાદેન ચ અટ્ટીયમાનો હરાયમાનો જિગુચ્છમાનો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ખો પનાયસ્મા નન્દો અરહતં અહોસિ.

અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, નન્દો ભગવતો ભાતા માતુચ્છાપુત્તો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. ભગવતોપિ ખો ઞાણં ઉદપાદિ – ‘‘નન્દો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા નન્દો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા નન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યં મે, ભન્તે, ભગવા પાટિભોગો પઞ્ચન્નં અચ્છરાસતાનં પટિલાભાય કકુટપાદાનં, મુઞ્ચામહં, ભન્તે, ભગવન્તં એતસ્મા પટિસ્સવા’’તિ. ‘‘મયાપિ ખો ત્વં, નન્દ [ખો તે નન્દ (સી. સ્યા. પી.), ખો નન્દ (ક.)], ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ વિદિતો – ‘નન્દો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’તિ. દેવતાપિ મે એતમત્થં આરોચેસિ – ‘આયસ્મા, ભન્તે, નન્દો ભગવતો ભાતા માતુચ્છાપુત્તો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’તિ. યદેવ ખો તે, નન્દ, અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુત્તં, અથાહં મુત્તો એતસ્મા પટિસ્સવા’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યસ્સ નિત્તિણ્ણો પઙ્કો,

મદ્દિતો કામકણ્ટકો;

મોહક્ખયં અનુપ્પત્તો,

સુખદુક્ખેસુ ન વેધતી સ ભિક્ખૂ’’તિ. દુતિયં;

૩. યસોજસુત્તં

૨૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન યસોજપ્પમુખાનિ પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ સાવત્થિં અનુપ્પત્તાનિ હોન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય. તેધ ખો આગન્તુકા ભિક્ખૂ નેવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદમાના સેનાસનાનિ પઞ્ઞાપયમાના પત્તચીવરાનિ પટિસામયમાના ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા [ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દા (ક.)] અહેસું.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કે પનેતે, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા કેવટ્ટા મઞ્ઞે મચ્છવિલોપે’’તિ? ‘‘એતાનિ, ભન્તે, યસોજપ્પમુખાનિ પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ સાવત્થિં અનુપ્પત્તાનિ ભગવન્તં દસ્સનાય. તેતે આગન્તુકા ભિક્ખૂ નેવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદમાના સેનાસનાનિ પઞ્ઞાપયમાના પત્તચીવરાનિ પટિસામયમાના ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા’’તિ. ‘‘તેનહાનન્દ, મમ વચનેન તે ભિક્ખૂ આમન્તેહિ – ‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો આનન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે ભિક્ખૂ ભગવા એતદવોચ –

‘‘કિં નુ તુમ્હે, ભિક્ખવે, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા, કેવટ્ટા મઞ્ઞે મચ્છવિલોપે’’તિ? એવં વુત્તે, આયસ્મા યસોજો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇમાનિ, ભન્તે, પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ સાવત્થિં અનુપ્પત્તાનિ ભગવન્તં દસ્સનાય. તેમે આગન્તુકા ભિક્ખૂ નેવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદમાના સેનાસનાનિ પઞ્ઞાપયમાના પત્તચીવરાનિ પટિસામયમાના ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા’’તિ. ‘‘ગચ્છથ, ભિક્ખવે, પણામેમિ વો [વો પણામેમિ (સબ્બત્થ) મ. નિ. ૨.૧૫૭ પસ્સિતબ્બં]; ન વો મમ સન્તિકે વત્થબ્બ’’ન્તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા સેનાસનં સંસામેત્વા [પટિસંસામેત્વા (સ્યા.)] પત્તચીવરમાદાય યેન વજ્જી તેન ચારિકં પક્કમિંસુ. વજ્જીસુ અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાના યેન વગ્ગુમુદા નદી તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા વગ્ગુમુદાય નદિયા તીરે પણ્ણકુટિયો કરિત્વા વસ્સં ઉપગચ્છિંસુ.

અથ ખો આયસ્મા યસોજો વસ્સૂપગતો [વસ્સૂપગતે (ક.)] ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભગવતા મયં, આવુસો, પણામિતા અત્થકામેન હિતેસિના, અનુકમ્પકેન અનુકમ્પં ઉપાદાય. હન્દ મયં, આવુસો, તથા વિહારં કપ્પેમ યથા નો વિહરતં ભગવા અત્તમનો અસ્સા’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો યસોજસ્સ પચ્ચસ્સોસું. અથ ખો તે ભિક્ખૂ વૂપકટ્ઠા અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરન્તા તેનેવન્તરવસ્સેન સબ્બેવ તિસ્સો વિજ્જા સચ્છાકંસુ.

અથ ખો ભગવા સાવત્થિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન વેસાલી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં.

અથ ખો ભગવા વગ્ગુમુદાતીરિયાનં ભિક્ખૂનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ મનસિ કરિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘આલોકજાતા વિય મે, આનન્દ, એસા દિસા, ઓભાસજાતા વિય મે, આનન્દ, એસા દિસા; યસ્સં દિસાયં [યાયં (ક.)] વગ્ગુમુદાતીરિયા ભિક્ખૂ વિહરન્તિ. ગન્તું અપ્પટિકૂલાસિ મે મનસિ કાતું. પહિણેય્યાસિ ત્વં, આનન્દ, વગ્ગુમુદાતીરિયાનં ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં – ‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતિ, સત્થા આયસ્મન્તાનં દસ્સનકામો’’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘એહિ ત્વં, આવુસો, યેન વગ્ગુમુદાતીરિયા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા વગ્ગુમુદાતીરિયે ભિક્ખૂ એવં વદેહિ – ‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતિ, સત્થા આયસ્મન્તાનં દસ્સનકામો’’’તિ.

‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો સો ભિક્ખુ આયસ્મતો આનન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – મહાવને કૂટાગારસાલાયં અન્તરહિતો વગ્ગુમુદાય નદિયા તીરે તેસં ભિક્ખૂનં પુરતો પાતુરહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ વગ્ગુમુદાતીરિયે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતિ, સત્થા આયસ્મન્તાનં દસ્સનકામો’’તિ.

‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – વગ્ગુમુદાય નદિયા તીરે અન્તરહિતા મહાવને કૂટાગારસાલાયં ભગવતો સમ્મુખે પાતુરહેસું. તેન ખો પન સમયેન ભગવા આનેઞ્જેન સમાધિના નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કતમેન નુ ખો ભગવા વિહારેન એતરહિ વિહરતી’’તિ? અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘આનેઞ્જેન ખો ભગવા વિહારેન એતરહિ વિહરતી’’તિ. સબ્બેવ આનેઞ્જસમાધિના નિસીદિંસુ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે પઠમે યામે, ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં [ચીવરં (સબ્બત્થ)] કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ; નિક્ખન્તો પઠમો યામો; ચિરનિસિન્ના આગન્તુકા ભિક્ખૂ; પટિસમ્મોદતુ, ભન્તે, ભગવા આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહી’’તિ. એવં વુત્તે, ભગવા તુણ્હી અહોસિ.

દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે મજ્ઝિમે યામે, ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ; નિક્ખન્તો મજ્ઝિમો યામો; ચિરનિસિન્ના આગન્તુકા ભિક્ખૂ; પટિસમ્મોદતુ, ભન્તે, ભગવા આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા તુણ્હી અહોસિ.

તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે પચ્છિમે યામે, ઉદ્ધસ્તે અરુણે, નન્દિમુખિયા રત્તિયા ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ; નિક્ખન્તો પચ્છિમો યામો; ઉદ્ધસ્તો અરુણો; નન્દિમુખી રત્તિ; ચિરનિસિન્ના આગન્તુકા ભિક્ખૂ; પટિસમ્મોદતુ, ભન્તે, ભગવા, આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહી’’તિ.

અથ ખો ભગવા તમ્હા સમાધિમ્હા વુટ્ઠહિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘સચે ખો ત્વં, આનન્દ, જાનેય્યાસિ એત્તકમ્પિ તે નપ્પટિભાસેય્ય [નપ્પટિભેય્ય (?)]. અહઞ્ચ, આનન્દ, ઇમાનિ ચ પઞ્ચ ભિક્ખુસતાનિ સબ્બેવ આનેઞ્જસમાધિના નિસીદિમ્હા’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યસ્સ જિતો કામકણ્ટકો,

અક્કોસો ચ વધો ચ બન્ધનઞ્ચ;

પબ્બતોવ [પબ્બતો વિય (સી. સ્યા. પી.)] સો ઠિતો અનેજો,

સુખદુક્ખેસુ ન વેધતી સ ભિક્ખૂ’’તિ. તતિયં;

૪. સારિપુત્તસુત્તં

૨૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અવિદૂરે નિસિન્નં પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યથાપિ પબ્બતો સેલો, અચલો સુપ્પતિટ્ઠિતો;

એવં મોહક્ખયા ભિક્ખુ, પબ્બતોવ ન વેધતી’’તિ. ચતુત્થં;

૫. મહામોગ્ગલ્લાનસુત્તં

૨૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય કાયગતાય સતિયા અજ્ઝત્તં સૂપટ્ઠિતાય. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં અવિદૂરે નિસિન્નં પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય કાયગતાય સતિયા અજ્ઝત્તં સૂપટ્ઠિતાય.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘સતિ કાયગતા ઉપટ્ઠિતા,

છસુ ફસ્સાયતનેસુ સંવુતો;

સતતં ભિક્ખુ સમાહિતો,

જઞ્ઞા નિબ્બાનમત્તનો’’તિ. પઞ્ચમં;

૬. પિલિન્દવચ્છસુત્તં

૨૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા પિલિન્દવચ્છો [પિલિન્દિવચ્છો (સી.)] ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરતિ. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, પિલિન્દવચ્છો ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન પિલિન્દવચ્છં ભિક્ખું આમન્તેહિ – ‘સત્થા તં, આવુસો પિલિન્દવચ્છ [વચ્છ (સ્યા.)], આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા પિલિન્દવચ્છો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં પિલિન્દવચ્છં એતદવોચ – ‘‘સત્થા તં, આવુસો પિલિન્દવચ્છ, આમન્તેતી’’તિ.

‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા પિલિન્દવચ્છો તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં પિલિન્દવચ્છં ભગવા એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, વચ્છ, ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરસી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મતો પિલિન્દવચ્છસ્સ પુબ્બેનિવાસં મનસિ કરિત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘મા ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, વચ્છસ્સ ભિક્ખુનો ઉજ્ઝાયિત્થ. ન, ભિક્ખવે, વચ્છો દોસન્તરો ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરતિ. વચ્છસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પઞ્ચ જાતિસતાનિ અબ્બોકિણ્ણાનિ બ્રાહ્મણકુલે પચ્ચાજાતાનિ. સો તસ્સ વસલવાદો દીઘરત્તં સમુદાચિણ્ણો [અજ્ઝાચિણ્ણો (સ્યા. પી. ક. અટ્ઠકથાયં પાઠન્તરં)]. તેનાયં વચ્છો ભિક્ખૂ વસલવાદેન સમુદાચરતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યમ્હી ન માયા વસતી ન માનો,

યો વીતલોભો અમમો નિરાસો;

પનુણ્ણકોધો [પણુન્નકોધો (પી.)] અભિનિબ્બુતત્તો,

સો બ્રાહ્મણો સો સમણો સ ભિક્ખૂ’’તિ. છટ્ઠં;

૭. સક્કુદાનસુત્તં

૨૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહાકસ્સપો પિપ્પલિગુહાયં વિહરતિ, સત્તાહં એકપલ્લઙ્કેન નિસિન્નો હોતિ અઞ્ઞતરં [નિસિન્નો અઞ્ઞતરં (સ્યા. ક.)] સમાધિં સમાપજ્જિત્વા. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો તસ્સ સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન તમ્હા સમાધિમ્હા વુટ્ઠાસિ. અથ ખો આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ તમ્હા સમાધિમ્હા વુટ્ઠિતસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહં રાજગહં પિણ્ડાય પવિસેય્ય’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન પઞ્ચમત્તાનિ દેવતાસતાનિ ઉસ્સુક્કં આપન્નાનિ હોન્તિ આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ પિણ્ડપાતપટિલાભાય. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો તાનિ પઞ્ચમત્તાનિ દેવતાસતાનિ પટિક્ખિપિત્વા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિ.

તેન ખો પન સમયેન સક્કો દેવાનમિન્દો આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ પિણ્ડપાતં દાતુકામો હોતિ. પેસકારવણ્ણં અભિનિમ્મિનિત્વા તન્તં વિનાતિ. સુજા [સુજાતા (સ્યા. પી. ક.)] અસુરકઞ્ઞા તસરં પૂરેતિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો રાજગહે સપદાનં પિણ્ડાય ચરમાનો યેન સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો સક્કો દેવાનમિન્દો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ઘરા નિક્ખમિત્વા પચ્ચુગન્ત્વા હત્થતો પત્તં ગહેત્વા ઘરં પવિસિત્વા [પવિસેત્વા (ક.)] ઘટિયા ઓદનં ઉદ્ધરિત્વા પત્તં પૂરેત્વા આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ અદાસિ. સો અહોસિ પિણ્ડપાતો અનેકસૂપો અનેકબ્યઞ્જનો અનેકરસબ્યઞ્જનો [અનેકસૂપરસબ્યઞ્જનો (સી. પી.)]. અથ ખો આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કો નુ ખો અયં સત્તો યસ્સાયં એવરૂપો ઇદ્ધાનુભાવો’’તિ? અથ ખો આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સક્કો ખો અયં દેવાનમિન્દો’’તિ. ઇતિ વિદિત્વા સક્કં દેવાનમિન્દં એતદવોચ – ‘‘કતં ખો તે ઇદં, કોસિય; મા [માસ્સુ (સી. સ્યા.)] પુનપિ એવરૂપમકાસી’’તિ. ‘‘અમ્હાકમ્પિ, ભન્તે કસ્સપ, પુઞ્ઞેન અત્થો; અમ્હાકમ્પિ પુઞ્ઞેન કરણીય’’ન્તિ.

અથ ખો સક્કો દેવાનમિન્દો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા આકાસે અન્તલિક્ખે તિક્ખત્તું ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘‘અહો દાનં પરમદાનં [પરમં દાનં (પી. ક.)] કસ્સપે સુપ્પતિટ્ઠિતં! અહો દાનં પરમદાનં કસ્સપે સુપ્પતિટ્ઠિતં!! અહો દાનં પરમદાનં કસ્સપે સુપ્પતિટ્ઠિત’’ન્તિ!!! અસ્સોસિ ખો ભગવા દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા આકાસે અન્તલિક્ખે તિક્ખત્તું ઉદાનં ઉદાનેન્તસ્સ – ‘‘અહો દાનં પરમદાનં કસ્સપે સુપ્પતિટ્ઠિતં! અહો દાનં પરમદાનં કસ્સપે સુપ્પતિટ્ઠિતં!! અહો દાનં પરમદાનં કસ્સપે સુપ્પતિટ્ઠિત’’ન્તિ!!!

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘પિણ્ડપાતિકસ્સ ભિક્ખુનો,

અત્તભરસ્સ અનઞ્ઞપોસિનો;

દેવા પિહયન્તિ તાદિનો,

ઉપસન્તસ્સ સદા સતીમતો’’તિ. સત્તમં;

૮. પિણ્ડપાતિકસુત્તં

૨૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં કરેરિમણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ –

‘‘પિણ્ડપાતિકો, આવુસો, ભિક્ખુ પિણ્ડાય ચરન્તો લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે ચક્ખુના રૂપે પસ્સિતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે સોતેન સદ્દે સોતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે ઘાનેન ગન્ધે ઘાયિતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે જિવ્હાય રસે સાયિતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે કાયેન ફોટ્ઠબ્બે ફુસિતું. પિણ્ડપાતિકો, આવુસો, ભિક્ખુ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો પિણ્ડાય ચરતિ. હન્દાવુસો, મયમ્પિ પિણ્ડપાતિકા હોમ. મયમ્પિ લચ્છામ કાલેન કાલં મનાપિકે ચક્ખુના રૂપે પસ્સિતું, મયમ્પિ લચ્છામ કાલેન કાલં મનાપિકે સોતેન સદ્દે સોતું, મયમ્પિ લચ્છામ કાલેન કાલં મનાપિકે ઘાનેન ગન્ધે ઘાયિતું, મયમ્પિ લચ્છામ કાલેન કાલં મનાપિકે જિવ્હાય રસે સાયિતું, મયમ્પિ લચ્છામ કાલેન કાલં મનાપિકે કાયેન ફોટ્ઠબ્બે ફુસિતું; મયમ્પિ સક્કતા ગરુકતા માનિતા પૂજિતા અપચિતા પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’’તિ. અયઞ્ચરહિ તેસં ભિક્ખૂનં અન્તરાકથા હોતિ વિપ્પકતા.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન કરેરિમણ્ડલમાળો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ?

‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં કરેરિમણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ –

‘પિણ્ડપાતિકો, આવુસો, ભિક્ખુ પિણ્ડાય ચરન્તો લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે ચક્ખુના રૂપે પસ્સિતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે સોતેન સદ્દે સોતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે ઘાનેન ગન્ધે ઘાયિતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે જિવ્હાય રસે સાયિતું, લભતિ કાલેન કાલં મનાપિકે કાયેન ફોટ્ઠબ્બે ફુસિતું. પિણ્ડપાતિકો, આવુસો, ભિક્ખુ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો પિણ્ડાય ચરતિ. હન્દાવુસો, મયમ્પિ પિણ્ડપાતિકા હોમ. મયમ્પિ લચ્છામ કાલેન કાલં મનાપિકે ચક્ખુના રૂપે પસ્સિતું…પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બે ફુસિતું. મયમ્પિ સક્કતા ગરુકતા માનિતા પૂજિતા અપચિતા પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’તિ. અયં ખો નો, ભન્તે, અન્તરાકથા વિપ્પકતા, અથ ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ.

‘‘ન ખ્વેતં, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં પતિરૂપં કુલપુત્તાનં સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતાનં યં તુમ્હે એવરૂપિં કથં કથેય્યાથ. સન્નિપતિતાનં વો, ભિક્ખવે, દ્વયં કરણીયં – ધમ્મી વા કથા અરિયો વા તુણ્હીભાવો’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘પિણ્ડપાતિકસ્સ ભિક્ખુનો,

અત્તભરસ્સ અનઞ્ઞપોસિનો;

દેવા પિહયન્તિ તાદિનો,

નો ચે સદ્દસિલોકનિસ્સિતો’’તિ. અટ્ઠમં;

૯. સિપ્પસુત્તં

૨૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં મણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘કો નુ ખો, આવુસો, સિપ્પં જાનાતિ? કો કિં સિપ્પં સિક્ખિ? કતરં સિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ?

તત્થેકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘હત્થિસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘અસ્સસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘રથસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘ધનુસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘થરુસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘મુદ્દાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘ગણનાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘સઙ્ખાનસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘લેખાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘કાવેય્યસિપ્પં [કાબ્યસિપ્પં (સ્યા.)] સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘લોકાયતસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘ખત્તવિજ્જાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’’ન્તિ. અયઞ્ચરહિ તેસં ભિક્ખૂનં અન્તરાકથા હોતિ વિપ્પકતા.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન મણ્ડલમાળો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ?

‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં મણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘કો નુ ખો, આવુસો, સિપ્પં જાનાતિ? કો કિં સિપ્પં સિક્ખિ? કતરં સિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ?

‘‘તત્થેકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘હત્થિસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘અસ્સસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘રથસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘ધનુસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘થરુસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ, એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘મુદ્દાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘ગણનાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘સઙ્ખાનસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘લેખાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘કાવેય્યસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘લોકાયતસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ; એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘ખત્તવિજ્જાસિપ્પં સિપ્પાનં અગ્ગ’ન્તિ. અયં ખો નો, ભન્તે, અન્તરાકથા હોતિ વિપ્પકતા, અથ ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ.

‘‘ન ખ્વેતં, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં પતિરૂપં કુલપુત્તાનં સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતાનં યં તુમ્હે એવરૂપિં કથં કથેય્યાથ. સન્નિપતિતાનં વો, ભિક્ખવે, દ્વયં કરણીયં – ધમ્મી વા કથા અરિયો વા તુણ્હીભાવો’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘અસિપ્પજીવી લહુ અત્થકામો,

યતિન્દ્રિયો સબ્બધિ વિપ્પમુત્તો;

અનોકસારી અમમો નિરાસો,

હિત્વા માનં એકચરો સ ભિક્ખૂ’’તિ. નવમં;

૧૦. લોકસુત્તં

૩૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ઉરુવેલાયં વિહરતિ નજ્જા નેરઞ્જરાય તીરે બોધિરુક્ખમૂલે પઠમાભિસમ્બુદ્ધો. તેન ખો પન સમયેન ભગવા સત્તાહં એકપલ્લઙ્કેન નિસિન્નો હોતિ વિમુત્તિસુખપટિસંવેદી.

અથ ખો ભગવા તસ્સ સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન તમ્હા સમાધિમ્હા વુટ્ઠહિત્વા બુદ્ધચક્ખુના લોકં વોલોકેસિ. અદ્દસા ખો ભગવા બુદ્ધચક્ખુના વોલોકેન્તો સત્તે અનેકેહિ સન્તાપેહિ સન્તપ્પમાને, અનેકેહિ ચ પરિળાહેહિ પરિડય્હમાને – રાગજેહિપિ, દોસજેહિપિ, મોહજેહિપિ [મોહજેહિપીતિ (સબ્બત્થ)].

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘અયં લોકો સન્તાપજાતો,

ફસ્સપરેતો રોગં વદતિ અત્તતો;

યેન યેન હિ મઞ્ઞતિ [યેન હિ મઞ્ઞતિ (સ્યા. પી.)],

તતો તં હોતિ અઞ્ઞથા.

‘‘અઞ્ઞથાભાવી ભવસત્તો લોકો,

ભવપરેતો ભવમેવાભિનન્દતિ;

યદભિનન્દતિ તં ભયં,

યસ્સ ભાયતિ તં દુક્ખં;

ભવવિપ્પહાનાય ખો પનિદં બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ’’.

‘‘‘યે હિ કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ભવેન ભવસ્સ વિપ્પમોક્ખમાહંસુ, સબ્બે તે અવિપ્પમુત્તા ભવસ્મા’તિ વદામિ. ‘યે વા પન કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા વિભવેન ભવસ્સ નિસ્સરણમાહંસુ, સબ્બે તે અનિસ્સટા ભવસ્મા’તિ વદામિ.

‘‘ઉપધિઞ્હિ પટિચ્ચ દુક્ખમિદં સમ્ભોતિ, સબ્બુપાદાનક્ખયા નત્થિ દુક્ખસ્સ સમ્ભવો. લોકમિમં પસ્સ; પુથૂ અવિજ્જાય પરેતા ભૂતા ભૂતરતા અપરિમુત્તા; યે હિ કેચિ ભવા સબ્બધિ સબ્બત્થતાય સબ્બે તે ભવા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા’’તિ.

‘‘એવમેતં યથાભૂતં, સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો;

ભવતણ્હા પહીયતિ, વિભવં નાભિનન્દતિ.

‘‘સબ્બસો તણ્હાનં ખયા,

અસેસવિરાગનિરોધો નિબ્બાનં;

તસ્સ નિબ્બુતસ્સ ભિક્ખુનો,

અનુપાદા [અનુપાદાના (સી.)] પુનબ્ભવો ન હોતિ;

અભિભૂતો મારો વિજિતસઙ્ગામો,

ઉપચ્ચગા સબ્બભવાનિ તાદી’’તિ. દસમં;

નન્દવગ્ગો તતિયો નિટ્ઠિતો.