૪. મેઘિયવગ્ગો

૧. મેઘિયસુત્તં

૩૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ચાલિકાયં વિહરતિ ચાલિકે પબ્બતે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મેઘિયો ભગવતો ઉપટ્ઠાકો હોતિ. અથ ખો આયસ્મા મેઘિયો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો આયસ્મા મેઘિયો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, જન્તુગામં પિણ્ડાય પવિસિતુ’’ન્તિ. ‘‘યસ્સદાનિ ત્વં, મેઘિય, કાલં મઞ્ઞસી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મેઘિયો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય જન્તુગામં પિણ્ડાય પાવિસિ. જન્તુગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન કિમિકાળાય નદિયા તીરં તેનુપસઙ્કમિ. [ઉપસઙ્કમિત્વા (સબ્બત્થ) અ. નિ. ૯.૩ પસ્સિતબ્બં] અદ્દસા ખો આયસ્મા મેઘિયો [ઉપસઙ્કમિત્વા (સબ્બત્થ) અ. નિ. ૯.૩ પસ્સિતબ્બં] કિમિકાળાય નદિયા તીરે જઙ્ઘાવિહારં [જઙ્ઘવિહારં (ક.)] અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો [અનુવિચરમાનો અદ્દસા ખો (સી. સ્યા. પી.), અનુવિચરમાનો અદ્દસ (ક.)] અમ્બવનં પાસાદિકં મનુઞ્ઞં રમણીયં. દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘પાસાદિકં વતિદં અમ્બવનં મનુઞ્ઞં [ઇદં પદં વિદેસપોત્થકેસુ નત્થિ, અઙ્ગુત્તરેપિ] રમણીયં. અલં વતિદં કુલપુત્તસ્સ પધાનત્થિકસ્સ પધાનાય. સચે મં ભગવા અનુજાનેય્ય, આગચ્છેય્યાહં ઇમં અમ્બવનં પધાનાયા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મેઘિયો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મેઘિયો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય જન્તુગામં પિણ્ડાય પાવિસિં. જન્તુગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન કિમિકાળાય નદિયા તીરં તેનુપસઙ્કમિં [ઉપસઙ્કમિત્વા (સબ્બત્થ)]. અદ્દસં ખો અહં, ભન્તે [ઉપસઙ્કમિત્વા (સબ્બત્થ)], કિમિકાળાય નદિયા તીરે જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો [અનુવિચરમાનો અદ્દસં (સબ્બત્થ)] અમ્બવનં પાસાદિકં મનુઞ્ઞં રમણીયં. દિસ્વાન મે એતદહોસિ – ‘પાસાદિકં વતિદં અમ્બવનં મનુઞ્ઞં રમણીયં. અલં વતિદં કુલપુત્તસ્સ પધાનત્થિકસ્સ પધાનાય. સચે મં ભગવા અનુજાનેય્ય, આગચ્છેય્યાહં ઇમં અમ્બવનં પધાનાયા’તિ. સચે મં, ભન્તે, ભગવા અનુજાનાતિ [અનુજાનેય્ય (અ. નિ. ૯.૩)], ગચ્છેય્યાહં તં અમ્બવનં પધાનાયા’’તિ.

એવં વુત્તે, ભગવા આયસ્મન્તં મેઘિયં એતદવોચ – ‘‘આગમેહિ તાવ, મેઘિય, એકકમ્હિ [એકકમ્હા (સી. પી.), એકકોમ્હિ (સ્યા.)] તાવ, યાવ અઞ્ઞોપિ કોચિ ભિક્ખુ આગચ્છતી’’તિ.

દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા મેઘિયો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભગવતો, ભન્તે, નત્થિ કિઞ્ચિ ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] કરણીયં, નત્થિ કતસ્સ વા પતિચયો. મય્હં ખો પન, ભન્તે, અત્થિ ઉત્તરિ કરણીયં, અત્થિ કતસ્સ પતિચયો. સચે મં ભગવા અનુજાનાતિ, ગચ્છેય્યાહં તં અમ્બવનં પધાનાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા આયસ્મન્તં મેઘિયં એતદવોચ – ‘‘આગમેહિ તાવ, મેઘિય, એકકમ્હિ તાવ, યાવ અઞ્ઞોપિ કોચિ ભિક્ખુ આગચ્છતી’’તિ.

તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા મેઘિયો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભગવતો, ભન્તે, નત્થિ કિઞ્ચિ ઉત્તરિ કરણીયં, નત્થિ કતસ્સ વા પતિચયો. મય્હં ખો પન, ભન્તે, અત્થિ ઉત્તરિ કરણીયં, અત્થિ કતસ્સ પતિચયો. સચે મં ભગવા અનુજાનાતિ, ગચ્છેય્યાહં તં અમ્બવનં પધાનાયા’’તિ. ‘‘પધાનન્તિ ખો, મેઘિય, વદમાનં કિન્તિ વદેય્યામ? યસ્સદાનિ ત્વં, મેઘિય, કાલં મઞ્ઞસી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મેઘિયો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેન તં અમ્બવનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં અમ્બવનં અજ્ઝોગાહેત્વા [અજ્ઝોગહેત્વા (સી. સ્યા. પી.)] અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ. અથ ખો આયસ્મતો મેઘિયસ્સ તસ્મિં અમ્બવને વિહરન્તસ્સ યેભુય્યેન તયો પાપકા અકુસલા વિતક્કા સમુદાચરન્તિ, સેય્યથિદં – કામવિતક્કો, બ્યાપાદવિતક્કો, વિહિંસાવિતક્કો [વિતક્કોતિ (સી. પી. ક.)].

અથ ખો આયસ્મતો મેઘિયસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અચ્છરિયં વત ભો, અબ્ભુતં વત ભો! સદ્ધાય ચ વતમ્હા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા. અથ ચ પનિમેહિ તીહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ વિતક્કેહિ અન્વાસત્તા, સેય્યથિદં – કામવિતક્કેન, બ્યાપાદવિતક્કેન, વિહિંસાવિતક્કેન’’.

અથ ખો આયસ્મા મેઘિયો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મેઘિયો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, તસ્મિં અમ્બવને વિહરન્તસ્સ યેભુય્યેન તયો પાપકા અકુસલા વિતક્કા સમુદાચરન્તિ, સેય્યથિદં – કામવિતક્કો, બ્યાપાદવિતક્કો, વિહિંસાવિતક્કો. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો! સદ્ધાય ચ વતમ્હા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા. અથ ચ પનિમેહિ તીહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ વિતક્કેહિ અન્વાસત્તા, સેય્યથિદં – કામવિતક્કેન, બ્યાપાદવિતક્કેન, વિહિંસાવિતક્કેન’’’.

‘‘અપરિપક્કાય, મેઘિય, ચેતોવિમુત્તિયા પઞ્ચ ધમ્મા પરિપાકાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ?

‘‘ઇધ, મેઘિય, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો હોતિ કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો. અપરિપક્કાય, મેઘિય, ચેતોવિમુત્તિયા અયં પઠમો ધમ્મો પરિપાકાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, મેઘિય, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો, અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. અપરિપક્કાય, મેઘિય, ચેતોવિમુત્તિયા અયં દુતિયો ધમ્મો પરિપાકાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, મેઘિય, ભિક્ખુ યાયં કથા અભિસલ્લેખિકા ચેતોવિવરણસપ્પાયા એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ, સેય્યથિદં – અપ્પિચ્છકથા, સન્તુટ્ઠિકથા, પવિવેકકથા, અસંસગ્ગકથા, વીરિયારમ્ભકથા, સીલકથા, સમાધિકથા, પઞ્ઞાકથા, વિમુત્તિકથા, વિમુત્તિઞાણદસ્સનકથા; એવરૂપાય કથાય નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. અપરિપાકાય, મેઘિય, ચેતોવિમુત્તિયા અયં તતિયો ધમ્મો પરિપાકાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, મેઘિય, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ, અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય [ઉપ્પાદાય (સ્યા.)], થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. અપરિપક્કાય, મેઘિય, ચેતોવિમુત્તિયા અયં ચતુત્થો ધમ્મો પરિપાકાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, મેઘિય, ભિક્ખુ પઞ્ઞવા હોતિ ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. અપરિપક્કાય, મેઘિય, ચેતોવિમુત્તિયા અયં પઞ્ચમો ધમ્મો પરિપાકાય સંવત્તતિ. અપરિપક્કાય, મેઘિય, ચેતોવિમુત્તિયા ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા પરિપાકાય સંવત્તન્તિ.

‘‘કલ્યાણમિત્તસ્સેતં, મેઘિય, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ યં સીલવા ભવિસ્સતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરિસ્સતિ, આચારગોચરસમ્પન્નો, અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખિસ્સતિ સિક્ખાપદેસુ.

‘‘કલ્યાણમિત્તસ્સેતં, મેઘિય, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ યં યાયં કથા અભિસલ્લેખિકા ચેતોવિવરણસપ્પાયા એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ, સેય્યથિદં – અપ્પિચ્છકથા, સન્તુટ્ઠિકથા, પવિવેકકથા, અસંસગ્ગકથા, વીરિયારમ્ભકથા, સીલકથા, સમાધિકથા, પઞ્ઞાકથા, વિમુત્તિકથા, વિમુત્તિઞાણદસ્સનકથા; એવરૂપાય કથાય નિકામલાભી ભવિસ્સતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી.

‘‘કલ્યાણમિત્તસ્સેતં, મેઘિય, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ યં આરદ્ધવીરિયો વિહરિસ્સતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ.

‘‘કલ્યાણમિત્તસ્સેતં, મેઘિય, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ યં પઞ્ઞવા ભવિસ્સતિ, ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા.

‘‘તેન ચ પન, મેઘિય, ભિક્ખુના ઇમેસુ પઞ્ચસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ચત્તારો ધમ્મા ઉત્તરિ ભાવેતબ્બા – અસુભા ભાવેતબ્બા રાગસ્સ પહાનાય, મેત્તા ભાવેતબ્બા બ્યાપાદસ્સ પહાનાય, આનાપાનસ્સતિ ભાવેતબ્બા વિતક્કુપચ્છેદાય, અનિચ્ચસઞ્ઞા ભાવેતબ્બા અસ્મિમાનસમુગ્ઘાતાય. અનિચ્ચસઞ્ઞિનો હિ, મેઘિય, અનત્તસઞ્ઞા સણ્ઠાતિ, અનત્તસઞ્ઞી અસ્મિમાનસમુગ્ઘાતં પાપુણાતિ દિટ્ઠેવ ધમ્મે નિબ્બાન’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘ખુદ્દા વિતક્કા સુખુમા વિતક્કા,

અનુગતા [અનુગ્ગતા (સી. ક. અટ્ઠકથાયં પાઠન્તરં)] મનસો ઉપ્પિલાવા [ઉબ્બિલાપા (સી. સ્યા. પી.)];

એતે અવિદ્વા મનસો વિતક્કે,

હુરા હુરં ધાવતિ ભન્તચિત્તો.

‘‘એતે ચ વિદ્વા મનસો વિતક્કે,

આતાપિયો સંવરતી સતીમા;

અનુગતે મનસો ઉપ્પિલાવે,

અસેસમેતે પજહાસિ બુદ્ધો’’તિ. પઠમં;

૨. ઉદ્ધતસુત્તં

૩૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કુસિનારાયં વિહરતિ ઉપવત્તને મલ્લાનં સાલવને. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ભગવતો અવિદૂરે અરઞ્ઞકુટિકાયં વિહરન્તિ ઉદ્ધતા ઉન્નળા ચપલા મુખરા વિકિણ્ણવાચા મુટ્ઠસ્સતિનો અસમ્પજાના અસમાહિતા વિબ્ભન્તચિત્તા પાકતિન્દ્રિયા.

અદ્દસા ખો ભગવા તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ અવિદૂરે અરઞ્ઞકુટિકાયં વિહરન્તે ઉદ્ધતે ઉન્નળે ચપલે મુખરે વિકિણ્ણવાચે મુટ્ઠસ્સતિનો અસમ્પજાને અસમાહિતે વિબ્ભન્તચિત્તે પાકતિન્દ્રિયે.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘અરક્ખિતેન કાયેન [ચિત્તેન (નેત્તિયં)], મિચ્છાદિટ્ઠિહતેન [મિચ્છાદિટ્ઠિગતેન (બહૂસુ)] ચ;

થિનમિદ્ધા [થીનમિદ્ધા (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભિભૂતેન, વસં મારસ્સ ગચ્છતિ.

‘‘તસ્મા રક્ખિતચિત્તસ્સ, સમ્માસઙ્કપ્પગોચરો;

સમ્માદિટ્ઠિપુરેક્ખારો, ઞત્વાન ઉદયબ્બયં;

થીનમિદ્ધાભિભૂ ભિક્ખુ, સબ્બા દુગ્ગતિયો જહે’’તિ. દુતિયં;

૩. ગોપાલકસુત્તં

૩૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ ચારિકં ચરતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં. અથ ખો ભગવા મગ્ગા ઓક્કમ્મ યેન અઞ્ઞતરં રુક્ખમૂલં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ.

અથ ખો અઞ્ઞતરો ગોપાલકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં ગોપાલકં ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ [સમાદાપેસિ (?)] સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ.

અથ ખો સો ગોપાલકો ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો [સમાદિપિતો (?)] સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો સો ગોપાલકો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

અથ ખો સો ગોપાલકો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પહૂતં અપ્પોદકપાયસં [અપ્પોદકપાયાસં (સબ્બત્થ)] પટિયાદાપેત્વા નવઞ્ચ સપ્પિં ભગવતો કાલં આરોચેસિ – ‘‘કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન યેન તસ્સ ગોપાલકસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો સો ગોપાલકો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં અપ્પોદકપાયસેન [અપ્પોદકપાયાસેન ચ (સ્યા. પી.)] નવેન ચ સપ્પિના સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો સો ગોપાલકો ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં અઞ્ઞતરં નીચં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં ગોપાલકં ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો તં ગોપાલકં અઞ્ઞતરો પુરિસો સીમન્તરિકાય જીવિતા વોરોપેસિ.

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘યેન, ભન્તે, ગોપાલકેન અજ્જ બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો અપ્પોદકપાયસેન નવેન ચ સપ્પિના સહત્થા સન્તપ્પિતો સમ્પવારિતો સો કિર, ભન્તે, ગોપાલકો અઞ્ઞતરેન પુરિસેન સીમન્તરિકાય જીવિતા વોરોપિતો’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘દિસો દિસં યં તં કયિરા, વેરી વા પન વેરિનં;

મિચ્છાપણિહિતં ચિત્તં, પાપિયો નં તતો કરે’’તિ. તતિયં;

૪. યક્ખપહારસુત્તં

૩૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ચ સારિપુત્તો આયસ્મા ચ મહામોગ્ગલ્લાનો કપોતકન્દરાયં વિહરન્તિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સારિપુત્તો જુણ્હાય રત્તિયા નવોરોપિતેહિ કેસેહિ અબ્ભોકાસે નિસિન્નો હોતિ અઞ્ઞતરં સમાધિં સમાપજ્જિત્વા.

તેન ખો પન સમયેન દ્વે યક્ખા સહાયકા ઉત્તરાય દિસાય દક્ખિણં દિસં ગચ્છન્તિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અદ્દસંસુ ખો તે યક્ખા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં જુણ્હાય રત્તિયા નવોરોપિતેહિ કેસેહિ અબ્ભોકાસે નિસિન્નં. દિસ્વાન એકો યક્ખો દુતિયં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘પટિભાતિ મં, સમ્મ, ઇમસ્સ સમણસ્સ સીસે પહારં દાતુ’’ન્તિ. એવં વુત્તે, સો યક્ખો તં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘અલં, સમ્મ, મા સમણં આસાદેસિ. ઉળારો સો, સમ્મ, સમણો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’’તિ.

દુતિયમ્પિ ખો સો યક્ખો તં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘પટિભાતિ મં, સમ્મ, ઇમસ્સ સમણસ્સ સીસે પહારં દાતુ’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો સો યક્ખો તં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘અલં, સમ્મ, મા સમણં આસાદેસિ. ઉળારો સો, સમ્મ, સમણો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સો યક્ખો તં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘પટિભાતિ મં, સમ્મ, ઇમસ્સ સમણસ્સ સીસે પહારં દાતુ’’ન્તિ. તતિયમ્પિ ખો સો યક્ખો તં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘અલં, સમ્મ, મા સમણં આસાદેસિ. ઉળારો સો, સમ્મ, સમણો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’’તિ.

અથ ખો સો યક્ખો તં યક્ખં અનાદિયિત્વા આયસ્મતો સારિપુત્તત્થેરસ્સ સીસે પહારં અદાસિ. તાવ મહા પહારો અહોસિ, અપિ તેન પહારેન સત્તરતનં વા અડ્ઢટ્ઠમરતનં વા નાગં ઓસાદેય્ય, મહન્તં વા પબ્બતકૂટં પદાલેય્ય. અથ ચ પન સો યક્ખો ‘ડય્હામિ ડય્હામી’તિ વત્વા તત્થેવ મહાનિરયં અપતાસિ [અવત્થાસિ (ક. સી.)].

અદ્દસા ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન તેન યક્ખેન આયસ્મતો સારિપુત્તત્થેરસ્સ સીસે પહારં દીયમાનં. દિસ્વા યેન આયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ તે, આવુસો, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ ન કિઞ્ચિ દુક્ખ’’ન્તિ? ‘‘ખમનીયં મે, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, યાપનીયં મે, આવુસો મોગ્ગલ્લાન; અપિ ચ મે સીસં થોકં દુક્ખ’’ન્તિ.

‘‘અચ્છરિયં, આવુસો સારિપુત્ત, અબ્ભુતં, આવુસો સારિપુત્ત! યાવ [યં ત્વં (સી. ક.), યં (સ્યા.)] મહિદ્ધિકો આયસ્મા સારિપુત્તો મહાનુભાવો! ઇધ તે, આવુસો સારિપુત્ત, અઞ્ઞતરો યક્ખો સીસે પહારં અદાસિ. તાવ મહા પહારો અહોસિ, અપિ તેન પહારેન સત્તરતનં વા અડ્ઢટ્ઠમરતનં વા નાગં ઓસાદેય્ય, મહન્તં વા પબ્બતકૂટં પદાલેય્ય, અથ ચ પનાયસ્મા સારિપુત્તો એવમાહ – ‘ખમનીયં મે, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, યાપનીયં મે, આવુસો મોગ્ગલ્લાન; અપિ ચ મે સીસં થોકં દુક્ખ’’’ન્તિ.

‘‘અચ્છરિયં, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, અબ્ભુતં, આવુસો મોગ્ગલ્લાન! યાવ [યં (સ્યા.)] મહિદ્ધિકો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો મહાનુભાવો યત્ર હિ નામ યક્ખમ્પિ પસ્સિસ્સતિ! મયં પનેતરહિ પંસુપિસાચકમ્પિ ન પસ્સામા’’તિ.

અસ્સોસિ ખો ભગવા દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય તેસં ઉભિન્નં મહાનાગાનં ઇમં એવરૂપં કથાસલ્લાપં.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યસ્સ સેલૂપમં ચિત્તં, ઠિતં નાનુપકમ્પતિ;

વિરત્તં રજનીયેસુ, કોપનેય્યે ન કુપ્પતિ;

યસ્સેવં ભાવિતં ચિત્તં, કુતો તં દુક્ખમેસ્સતી’’તિ. ચતુત્થં;

૫. નાગસુત્તં

૩૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા આકિણ્ણો વિહરતિ ભિક્ખૂહિ ભિક્ખૂનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રાજૂહિ રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ. આકિણ્ણો દુક્ખં ન ફાસુ વિહરતિ. અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘અહં ખો એતરહિ આકિણ્ણો વિહરામિ ભિક્ખૂહિ ભિક્ખૂનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રાજૂહિ રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ. આકિણ્ણો દુક્ખં ન ફાસુ વિહરામિ. યંનૂનાહં એકો ગણસ્મા વૂપકટ્ઠો વિહરેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કોસમ્બિં પિણ્ડાય પાવિસિ. કોસમ્બિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો સામં સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય અનામન્તેત્વા ઉપટ્ઠાકં અનપલોકેત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘં એકો અદુતિયો યેન પાલિલેય્યકં તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન પાલિલેય્યકં તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા પાલિલેય્યકે વિહરતિ રક્ખિતવનસણ્ડે ભદ્દસાલમૂલે.

અઞ્ઞતરોપિ ખો હત્થિનાગો આકિણ્ણો વિહરતિ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકલભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ. છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદતિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચસ્સ સાખાભઙ્ગં ખાદન્તિ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવતિ, ઓગાહા ચસ્સ ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ. આકિણ્ણો દુક્ખં ન ફાસુ વિહરતિ. અથ ખો તસ્સ હત્થિનાગસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અહં ખો એતરહિ આકિણ્ણો વિહરામિ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકલભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદામિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ખાદન્તિ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવામિ, ઓગાહા ચ મે ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ, આકિણ્ણો દુક્ખં ન ફાસુ વિહરામિ. યંનૂનાહં એકો ગણસ્મા વૂપકટ્ઠો વિહરેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો સો હત્થિનાગો યૂથા અપક્કમ્મ યેન પાલિલેય્યકં રક્ખિતવનસણ્ડો ભદ્દસાલમૂલં યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. તત્ર સુદં [ઉપસઙ્કમિત્વા તત્ર સુદં (સ્યા. પી. ક.)] સો હત્થિનાગો યસ્મિં પદેસે ભગવા વિહરતિ તં પદેસં [અપ્પહરિતઞ્ચ કરોતિ, સોણ્ડાય (બહૂસુ)] અપ્પહરિતં કરોતિ, સોણ્ડાય ચ [અપ્પહરિતઞ્ચ કરોતિ, સોણ્ડાય (બહૂસુ)] ભગવતો પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતિ [ઉપટ્ઠપેતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)].

અથ ખો ભગવતો રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘અહં ખો પુબ્બે આકિણ્ણો વિહાસિં ભિક્ખૂહિ ભિક્ખૂનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રાજૂહિ રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ, આકિણ્ણો દુક્ખં ન ફાસુ વિહાસિં. સોમ્હિ એતરહિ અનાકિણ્ણો વિહરામિ ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રાજૂહિ રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ, અનાકિણ્ણો સુખં ફાસુ વિહરામી’’તિ.

તસ્સપિ ખો હત્થિનાગસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘અહં ખો પુબ્બે આકિણ્ણો વિહાસિં હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકલભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદિં, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ખાદિંસુ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ અપાયિં, ઓગાહા ચ મે ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો અગમંસુ, આકિણ્ણો દુક્ખં ન ફાસુ વિહાસિં. સોમ્હિ એતરહિ અનાકિણ્ણો વિહરામિ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકલભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, અચ્છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદામિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ન ખાદન્તિ, અનાવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવામિ, ઓગાહા ચ મે ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો ન કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ, અનાકિણ્ણો સુખં ફાસુ વિહરામી’’તિ.

અથ ખો ભગવા અત્તનો ચ પવિવેકં વિદિત્વા તસ્સ ચ હત્થિનાગસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘એતં [એવં (ક.)] નાગસ્સ નાગેન, ઈસાદન્તસ્સ હત્થિનો;

સમેતિ ચિત્તં ચિત્તેન, યદેકો રમતી મનો’’તિ. પઞ્ચમં;

૬. પિણ્ડોલસુત્તં

૩૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા પિણ્ડોલભારદ્વાજો ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય આરઞ્ઞિકો પિણ્ડપાતિકો પંસુકૂલિકો તેચીવરિકો અપ્પિચ્છો સન્તુટ્ઠો પવિવિત્તો અસંસટ્ઠો આરદ્ધવીરિયો [આરદ્ધવિરિયો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ધુતવાદો અધિચિત્તમનુયુત્તો.

અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં પિણ્ડોલભારદ્વાજં અવિદૂરે નિસિન્નં પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય આરઞ્ઞિકં પિણ્ડપાતિકં પંસુકૂલિકં તેચીવરિકં અપ્પિચ્છં સન્તુટ્ઠં પવિવિત્તં અસંસટ્ઠં આરદ્ધવીરિયં ધુતવાદં અધિચિત્તમનુયુત્તં.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘અનૂપવાદો અનૂપઘાતો [અનુપવાદો અનુપઘાતો (સ્યા. પી. ક.)], પાતિમોક્ખે ચ સંવરો;

મત્તઞ્ઞુતા ચ ભત્તસ્મિં, પન્તઞ્ચ સયનાસનં;

અધિચિત્તે ચ આયોગો, એતં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ. છટ્ઠં;

૭. સારિપુત્તસુત્તં

૩૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય અપ્પિચ્છો સન્તુટ્ઠો પવિવિત્તો અસંસટ્ઠો આરદ્ધવીરિયો અધિચિત્તમનુયુત્તો.

અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અવિદૂરે નિસિન્નં પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય અપ્પિચ્છં સન્તુટ્ઠં પવિવિત્તં અસંસટ્ઠં આરદ્ધવીરિયં અધિચિત્તમનુયુત્તં.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘અધિચેતસો અપ્પમજ્જતો,

મુનિનો મોનપથેસુ સિક્ખતો;

સોકા ન ભવન્તિ તાદિનો,

ઉપસન્તસ્સ સદા સતીમતો’’તિ. સત્તમં;

૮. સુન્દરીસુત્તં

૩૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા સક્કતો હોતિ ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. ભિક્ખુસઙ્ઘોપિ સક્કતો હોતિ ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. અઞ્ઞતિત્થિયા પન પરિબ્બાજકા અસક્કતા હોન્તિ અગરુકતા અમાનિતા અપૂજિતા અનપચિતા ન લાભિનો ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં.

અથ ખો તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા ભગવતો સક્કારં અસહમાના ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ યેન સુન્દરી પરિબ્બાજિકા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા સુન્દરિં પરિબ્બાજિકં એતદવોચું – ‘‘ઉસ્સહસિ ત્વં, ભગિનિ, ઞાતીનં અત્થં કાતુ’’ન્તિ? ‘‘ક્યાહં, અય્યા, કરોમિ? કિં મયા ન સક્કા [કિં મયા સક્કા (સ્યા. પી.)] કાતું? જીવિતમ્પિ મે પરિચ્ચત્તં ઞાતીનં અત્થાયા’’તિ.

‘‘તેન હિ, ભગિનિ, અભિક્ખણં જેતવનં ગચ્છાહી’’તિ. ‘‘એવં, અય્યા’’તિ ખો સુન્દરી પરિબ્બાજિકા તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં પટિસ્સુત્વા અભિક્ખણં જેતવનં અગમાસિ.

યદા તે અઞ્ઞિંસુ અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા – ‘‘વોદિટ્ઠા ખો સુન્દરી પરિબ્બાજિકા બહુજનેન અભિક્ખણં જેતવનં ગચ્છતી’’તિ [ગચ્છતીતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. અથ નં જીવિતા વોરોપેત્વા તત્થેવ જેતવનસ્સ પરિખાકૂપે નિક્ખિપિત્વા [નિખનિત્વા (સી. સ્યા. પી.)] યેન રાજા પસેનદિ કોસલો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં પસેનદિં કોસલં એતદવોચું – ‘‘યા સા, મહારાજ, સુન્દરી પરિબ્બાજિકા; સા નો ન દિસ્સતી’’તિ. ‘‘કત્થ પન તુમ્હે આસઙ્કથા’’તિ? ‘‘જેતવને, મહારાજા’’તિ. ‘‘તેન હિ જેતવનં વિચિનથા’’તિ.

અથ ખો તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા જેતવનં વિચિનિત્વા યથાનિક્ખિત્તં પરિખાકૂપા ઉદ્ધરિત્વા મઞ્ચકં આરોપેત્વા સાવત્થિં પવેસેત્વા રથિયાય રથિયં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં ઉપસઙ્કમિત્વા મનુસ્સે ઉજ્ઝાપેસું –

‘‘પસ્સથાય્યા સમણાનં સક્યપુત્તિયાનં કમ્મં! અલજ્જિનો ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા દુસ્સીલા પાપધમ્મા મુસાવાદિનો અબ્રહ્મચારિનો. ઇમે હિ નામ ધમ્મચારિનો સમચારિનો બ્રહ્મચારિનો સચ્ચવાદિનો સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા પટિજાનિસ્સન્તિ! નત્થિ ઇમેસં સામઞ્ઞં, નત્થિ ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં. નટ્ઠં ઇમેસં સામઞ્ઞં, નટ્ઠં ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં. કુતો ઇમેસં સામઞ્ઞં, કુતો ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં? અપગતા ઇમે સામઞ્ઞા, અપગતા ઇમે બ્રહ્મઞ્ઞા. કથઞ્હિ નામ પુરિસો પુરિસકિચ્ચં કરિત્વા ઇત્થિં જીવિતા વોરોપેસ્સતી’’તિ!

તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં મનુસ્સા ભિક્ખૂ દિસ્વા અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ અક્કોસન્તિ પરિભાસન્તિ રોસન્તિ વિહેસન્તિ –

‘‘અલજ્જિનો ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા દુસ્સીલા પાપધમ્મા મુસાવાદિનો અબ્રહ્મચારિનો. ઇમે હિ નામ ધમ્મચારિનો સમચારિનો બ્રહ્મચારિનો સચ્ચવાદિનો સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા પટિજાનિસ્સન્તિ! નત્થિ ઇમેસં સામઞ્ઞં, નત્થિ ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં. નટ્ઠં ઇમેસં સામઞ્ઞં, નટ્ઠં ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં. કુતો ઇમેસં સામઞ્ઞં, કુતો ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં? અપગતા ઇમે સામઞ્ઞા, અપગતા ઇમે બ્રહ્મઞ્ઞા. કથઞ્હિ નામ પુરિસો પુરિસકિચ્ચં કરિત્વા ઇત્થિં જીવિતા વોરોપેસ્સતી’’તિ!

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિંસુ. સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું –

‘‘એતરહિ, ભન્તે, સાવત્થિયં મનુસ્સા ભિક્ખૂ દિસ્વા અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ અક્કોસન્તિ પરિભાસન્તિ રોસન્તિ વિહેસન્તિ – ‘અલજ્જિનો ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા દુસ્સીલા પાપધમ્મા મુસાવાદિનો અબ્રહ્મચારિનો. ઇમે હિ નામ ધમ્મચારિનો સમચારિનો બ્રહ્મચારિનો સચ્ચવાદિનો સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા પટિજાનિસ્સન્તિ. નત્થિ ઇમેસં સામઞ્ઞં, નત્થિ ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં. નટ્ઠં ઇમેસં સામઞ્ઞં, નટ્ઠં ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં. કુતો ઇમેસં સામઞ્ઞં, કુતો ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં? અપગતા ઇમે સામઞ્ઞા, અપગતા ઇમે બ્રહ્મઞ્ઞા. કથઞ્હિ નામ પુરિસો પુરિસકિચ્ચં કરિત્વા ઇત્થિં જીવિતા વોરોપેસ્સતી’’’તિ!

‘‘નેસો, ભિક્ખવે, સદ્દો ચિરં ભવિસ્સતિ સત્તાહમેવ ભવિસ્સતિ. સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન અન્તરધાયિસ્સતિ. તેન હિ, ભિક્ખવે, યે મનુસ્સા ભિક્ખૂ દિસ્વા અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ અક્કોસન્તિ પરિભાસન્તિ રોસન્તિ વિહેસન્તિ, તે તુમ્હે ઇમાય ગાથાય પટિચોદેથ –

‘‘‘અભૂતવાદી નિરયં ઉપેતિ,

યો વાપિ [યો ચાપિ (સી. પી. ક.)] કત્વા ન કરોમિ ચાહ;

ઉભોપિ તે પેચ્ચ સમા ભવન્તિ,

નિહીનકમ્મા મનુજા પરત્થા’’’તિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં પરિયાપુણિત્વા યે મનુસ્સા ભિક્ખૂ દિસ્વા અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ અક્કોસન્તિ પરિભાસન્તિ રોસન્તિ વિહેસન્તિ તે ઇમાય ગાથાય પટિચોદેન્તિ –

‘‘અભૂતવાદી નિરયં ઉપેતિ,

યો વાપિ કત્વા ન કરોમિચાહ;

ઉભોપિ તે પેચ્ચ સમા ભવન્તિ,

નિહીનકમ્મા મનુજા પરત્થા’’તિ.

મનુસ્સાનં એતદહોસિ – ‘‘અકારકા ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા. નયિમેહિ કતં. સપન્તિમે સમણા સક્યપુત્તિયા’’તિ. નેવ સો સદ્દો ચિરં અહોસિ. સત્તાહમેવ અહોસિ. સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન અન્તરધાયિ.

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતદવોચું –

‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે, અબ્ભુતં, ભન્તે! યાવ સુભાસિતં ચિદં ભન્તે ભગવતા – ‘નેસો, ભિક્ખવે, સદ્દો ચિરં ભવિસ્સતિ. સત્તાહમેવ ભવિસ્સતિ. સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન અન્તરધાયિસ્સતી’તિ. અન્તરહિતો સો, ભન્તે, સદ્દો’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘તુદન્તિ વાચાય જના અસઞ્ઞતા,

સરેહિ સઙ્ગામગતંવ કુઞ્જરં;

સુત્વાન વાક્યં ફરુસં ઉદીરિતં,

અધિવાસયે ભિક્ખુ અદુટ્ઠચિત્તો’’તિ. અટ્ઠમં;

૯. ઉપસેનસુત્તં

૩૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ વઙ્ગન્તપુત્તસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, સત્થા ચ મે ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો; સ્વાક્ખાતે ચમ્હિ ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો; સબ્રહ્મચારિનો ચ મે સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા; સીલેસુ ચમ્હિ પરિપૂરકારી; સુસમાહિતો ચમ્હિ એકગ્ગચિત્તો; અરહા ચમ્હિ ખીણાસવો; મહિદ્ધિકો ચમ્હિ મહાનુભાવો. ભદ્દકં મે જીવિતં, ભદ્દકં મરણ’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ વઙ્ગન્તપુત્તસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યં જીવિતં ન તપતિ, મરણન્તે ન સોચતિ;

સ વે દિટ્ઠપદો ધીરો, સોકમજ્ઝે ન સોચતિ.

‘‘ઉચ્છિન્નભવતણ્હસ્સ, સન્તચિત્તસ્સ ભિક્ખુનો;

વિક્ખીણો જાતિસંસારો, નત્થિ તસ્સ પુનબ્ભવો’’તિ. નવમં;

૧૦. સારિપુત્તઉપસમસુત્તં

૪૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય અત્તનો ઉપસમં પચ્ચવેક્ખમાનો.

અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અવિદૂરે નિસિન્નં પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય અત્તનો ઉપસમં પચ્ચવેક્ખમાનં.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘ઉપસન્તસન્તચિત્તસ્સ, નેત્તિચ્છિન્નસ્સ ભિક્ખુનો;

વિક્ખીણો જાતિસંસારો, મુત્તો સો મારબન્ધના’’તિ. દસમં;

મેઘિયવગ્ગો ચતુત્થો નિટ્ઠિતો.