૨૧. મહાનિપાતો

૧. વઙ્ગીસત્થેરગાથા

૧૨૧૮. ‘‘નિક્ખન્તં વત મં સન્તં, અગારસ્માનગારિયં;

વિતક્કા ઉપધાવન્તિ, પગબ્ભા કણ્હતો ઇમે.

૧૨૧૯. ‘‘ઉગ્ગપુત્તા મહિસ્સાસા, સિક્ખિતા દળ્હધમ્મિનો [દળ્હધન્વિનો (સી. અટ્ઠ.)];

સમન્તા પરિકિરેય્યું, સહસ્સં અપલાયિનં.

૧૨૨૦. ‘‘સચેપિ એત્તકા [એતતો (સં. નિ. ૧.૨૦૯)] ભિય્યો, આગમિસ્સન્તિ ઇત્થિયો;

નેવ મં બ્યાધયિસ્સન્તિ [બ્યાથયિસ્સન્તિ (?)], ધમ્મે સમ્હિ [ધમ્મેસ્વમ્હિ (સ્યા. ક.)] પતિટ્ઠિતો.

૧૨૨૧. ‘‘સક્ખી હિ મે સુતં એતં, બુદ્ધસ્સાદિચ્ચબન્ધુનો;

નિબ્બાનગમનં મગ્ગં, તત્થ મે નિરતો મનો.

૧૨૨૨. ‘‘એવં ચે મં વિહરન્તં, પાપિમ ઉપગચ્છસિ;

તથા મચ્ચુ કરિસ્સામિ, ન મે મગ્ગમ્પિ દક્ખસિ.

૧૨૨૩. ‘‘અરતિઞ્ચ [અરતિં (બહૂસુ)] રતિઞ્ચ પહાય, સબ્બસો ગેહસિતઞ્ચ વિતક્કં;

વનથં ન કરેય્ય કુહિઞ્ચિ, નિબ્બનથો અવનથો સ [નિબ્બનથો અરતો સ હિ (સં. નિ. ૧.૨૧૦)] ભિક્ખુ.

૧૨૨૪. ‘‘યમિધ પથવિઞ્ચ વેહાસં, રૂપગતં જગતોગધં કિઞ્ચિ;

પરિજીયતિ સબ્બમનિચ્ચં, એવં સમેચ્ચ ચરન્તિ મુતત્તા.

૧૨૨૫. ‘‘ઉપધીસુ જના ગધિતાસે, દિટ્ઠસુતે [દિટ્ઠે સુતે (સી.)] પટિઘે ચ મુતે ચ;

એત્થ વિનોદય છન્દમનેજો, યો હેત્થ ન લિમ્પતિ મુનિ તમાહુ [તં મુનિમાહુ (સં. નિ. ૧.૨૧૦)].

૧૨૨૬. ‘‘અથ સટ્ઠિસિતા સવિતક્કા, પુથુજ્જનતાય [પુથૂ જનતાય (સં. નિ. ૧.૨૧૦)] અધમ્મા નિવિટ્ઠા;

ન ચ વગ્ગગતસ્સ કુહિઞ્ચિ, નો પન દુટ્ઠુલ્લગાહી [દુટ્ઠુલ્લભાણી (સં. નિ. ૧.૨૧૦)] સ ભિક્ખુ.

૧૨૨૭. ‘‘દબ્બો ચિરરત્તસમાહિતો, અકુહકો નિપકો અપિહાલુ;

સન્તં પદં અજ્ઝગમા મુનિ, પટિચ્ચ પરિનિબ્બુતો કઙ્ખતિ કાલં.

૧૨૨૮. ‘‘માનં પજહસ્સુ ગોતમ, માનપથઞ્ચ જહસ્સુ અસેસં;

માનપથમ્હિ સ મુચ્છિતો, વિપ્પટિસારીહુવા ચિરરત્તં.

૧૨૨૯. ‘‘મક્ખેન મક્ખિતા પજા, માનહતા નિરયં પપતન્તિ;

સોચન્તિ જના ચિરરત્તં, માનહતા નિરયં ઉપપન્ના.

૧૨૩૦. ‘‘ન હિ સોચતિ ભિક્ખુ કદાચિ, મગ્ગજિનો સમ્મા પટિપન્નો;

કિત્તિઞ્ચ સુખઞ્ચાનુભોતિ, ધમ્મદસોતિ તમાહુ તથત્તં.

૧૨૩૧. ‘‘તસ્મા અખિલો ઇધ [અખિલો (સી.), અખિલોધ (સં. નિ. ૧.૨૧૧)] પધાનવા, નીવરણાનિ પહાય વિસુદ્ધો;

માનઞ્ચ પહાય અસેસં, વિજ્જાયન્તકરો સમિતાવી.

૧૨૩૨. ‘‘કામરાગેન ડય્હામિ, ચિત્તં મે પરિડય્હતિ;

સાધુ નિબ્બાપનં બ્રૂહિ, અનુકમ્પાય ગોતમ.

૧૨૩૩. ‘‘સઞ્ઞાય વિપરિયેસા, ચિત્તં તે પરિડય્હતિ;

નિમિત્તં પરિવજ્જેહિ, સુભં રાગૂપસંહિતં ( ) [(સઙ્ખારે પરતો પસ્સ, દુક્ખતો મા ચ અત્તતો; નિબ્બાપેહિ મહારાગં, મા દય્હિત્થો પુનપ્પુનં;) (સી. સં. નિ. ૧.૨૧૨) ઉદ્દાનગાથાયં એકસત્તતીતિસઙ્ખ્યા ચ, થેરગાથાટ્ઠકથા ચ પસ્સિતબ્બા].

૧૨૩૪. ‘‘અસુભાય ચિત્તં ભાવેહિ, એકગ્ગં સુસમાહિતં;

સતિ કાયગતા ત્યત્થુ, નિબ્બિદાબહુલો ભવ.

૧૨૩૫. ‘‘અનિમિત્તઞ્ચ ભાવેહિ, માનાનુસયમુજ્જહ;

તતો માનાભિસમયા, ઉપસન્તો ચરિસ્સસિ.

૧૨૩૬. ‘‘તમેવ વાચં ભાસેય્ય, યાયત્તાનં ન તાપયે;

પરે ચ ન વિહિંસેય્ય, સા વે વાચા સુભાસિતા.

૧૨૩૭. ‘‘પિયવાચમેવ ભાસેય્ય, યા વાચા પટિનન્દિતા;

યં અનાદાય પાપાનિ, પરેસં ભાસતે પિયં.

૧૨૩૮. ‘‘સચ્ચં વે અમતા વાચા, એસ ધમ્મો સનન્તનો;

સચ્ચે અત્થે ચ ધમ્મે ચ, આહુ સન્તો પતિટ્ઠિતા.

૧૨૩૯. ‘‘યં બુદ્ધો ભાસતિ વાચં, ખેમં નિબ્બાનપત્તિયા;

દુક્ખસ્સન્તકિરિયાય, સા વે વાચાનમુત્તમા.

૧૨૪૦. ‘‘ગમ્ભીરપઞ્ઞો મેધાવી, મગ્ગામગ્ગસ્સ કોવિદો;

સારિપુત્તો મહાપઞ્ઞો, ધમ્મં દેસેતિ ભિક્ખુનં.

૧૨૪૧. ‘‘સઙ્ખિત્તેનપિ દેસેતિ, વિત્થારેનપિ ભાસતિ;

સાલિકાયિવ નિગ્ઘોસો, પટિભાનં ઉદિય્યતિ [ઉદીરયિ (સી.), ઉદીય્યતિ (સ્યા.), ઉદય્યતિ (?) ઉટ્ઠહતીતિ તંસંવણ્ણના].

૧૨૪૨. ‘‘તસ્સ તં દેસયન્તસ્સ, સુણન્તિ મધુરં ગિરં;

સરેન રજનીયેન, સવનીયેન વગ્ગુના;

ઉદગ્ગચિત્તા મુદિતા, સોતં ઓધેન્તિ ભિક્ખવો.

૧૨૪૩. ‘‘અજ્જ પન્નરસે વિસુદ્ધિયા, ભિક્ખૂ પઞ્ચસતા સમાગતા;

સંયોજનબન્ધનચ્છિદા, અનીઘા ખીણપુનબ્ભવા ઇસી.

૧૨૪૪. ‘‘ચક્કવત્તી યથા રાજા, અમચ્ચપરિવારિતો;

સમન્તા અનુપરિયેતિ, સાગરન્તં મહિં ઇમં.

૧૨૪૫. ‘‘એવં વિજિતસઙ્ગામં, સત્થવાહં અનુત્તરં;

સાવકા પયિરુપાસન્તિ, તેવિજ્જા મચ્ચુહાયિનો.

૧૨૪૬. ‘‘સબ્બે ભગવતો પુત્તા, પલાપેત્થ ન વિજ્જતિ;

તણ્હાસલ્લસ્સ હન્તારં, વન્દે આદિચ્ચબન્ધુનં.

૧૨૪૭. ‘‘પરોસહસ્સં ભિક્ખૂનં, સુગતં પયિરુપાસતિ;

દેસેન્તં વિરજં ધમ્મં, નિબ્બાનં અકુતોભયં.

૧૨૪૮. ‘‘સુણન્તિ ધમ્મં વિમલં, સમ્માસમ્બુદ્ધદેસિતં;

સોભતિ વત સમ્બુદ્ધો, ભિક્ખુસઙ્ઘપુરક્ખતો.

૧૨૪૯. ‘‘‘નાગનામો’સિ ભગવા, ઇસીનં ઇસિસત્તમો;

મહામેઘોવ હુત્વાન, સાવકે અભિવસ્સસિ.

૧૨૫૦. ‘‘દિવા વિહારા નિક્ખમ્મ, સત્થુદસ્સનકમ્યતા;

સાવકો તે મહાવીર, પાદે વન્દતિ વઙ્ગિસો.

૧૨૫૧. ‘‘ઉમ્મગ્ગપથં મારસ્સ, અભિભુય્ય ચરતિ પભિજ્જ ખીલાનિ;

તં પસ્સથ બન્ધપમુઞ્ચકરં, અસિતંવ ભાગસો પવિભજ્જ.

૧૨૫૨. ‘‘ઓઘસ્સ હિ નિતરણત્થં, અનેકવિહિતં મગ્ગં અક્ખાસિ;

તસ્મિઞ્ચ અમતે અક્ખાતે, ધમ્મદસા ઠિતા અસંહીરા.

૧૨૫૩. ‘‘પજ્જોતકરો અતિવિજ્ઝ [અતિવિજ્ઝ ધમ્મં (સી.)], સબ્બઠિતીનં અતિક્કમમદ્દસ [અતિક્કમમદ્દ (સી. ક.)];

ઞત્વા ચ સચ્છિકત્વા ચ, અગ્ગં સો દેસયિ દસદ્ધાનં.

૧૨૫૪. ‘‘એવં સુદેસિતે ધમ્મે, કો પમાદો વિજાનતં ધમ્મં;

તસ્મા હિ તસ્સ ભગવતો સાસને, અપ્પમત્તો સદા નમસ્સમનુસિક્ખે.

૧૨૫૫. ‘‘બુદ્ધાનુબુદ્ધો યો થેરો, કોણ્ડઞ્ઞો તિબ્બનિક્કમો;

લાભી સુખવિહારાનં, વિવેકાનં અભિણ્હસો.

૧૨૫૬. ‘‘યં સાવકેન પત્તબ્બં, સત્થુ સાસનકારિના;

સબ્બસ્સ તં અનુપ્પત્તં, અપ્પમત્તસ્સ સિક્ખતો.

૧૨૫૭. ‘‘મહાનુભાવો તેવિજ્જો, ચેતોપરિયકોવિદો;

કોણ્ડઞ્ઞો બુદ્ધદાયાદો, પાદે વન્દતિ સત્થુનો.

૧૨૫૮. ‘‘નગસ્સ પસ્સે આસીનં, મુનિં દુક્ખસ્સ પારગું;

સાવકા પયિરુપાસન્તિ, તેવિજ્જા મચ્ચુહાયિનો.

૧૨૫૯. ‘‘ચેતસા [તે ચેતસા (સં. નિ. ૧.૨૧૮)] અનુપરિયેતિ, મોગ્ગલ્લાનો મહિદ્ધિકો;

ચિત્તં નેસં સમન્વેસં [સમન્નેસં (સં. નિ. ૧.૨૧૮)], વિપ્પમુત્તં નિરૂપધિં.

૧૨૬૦. ‘‘એવં સબ્બઙ્ગસમ્પન્નં, મુનિં દુક્ખસ્સ પારગું;

અનેકાકારસમ્પન્નં, પયિરુપાસન્તિ ગોતમં.

૧૨૬૧. ‘‘ચન્દો યથા વિગતવલાહકે નભે, વિરોચતિ વીતમલોવ ભાણુમા;

એવમ્પિ અઙ્ગીરસ ત્વં મહામુનિ, અતિરોચસિ યસસા સબ્બલોકં.

૧૨૬૨. ‘‘કાવેય્યમત્તા વિચરિમ્હ પુબ્બે, ગામા ગામં પુરા પુરં;

અથદ્દસામ સમ્બુદ્ધં, સબ્બધમ્માન પારગું.

૧૨૬૩. ‘‘સો મે ધમ્મમદેસેસિ, મુનિ દુક્ખસ્સ પારગૂ;

ધમ્મં સુત્વા પસીદિમ્હ, સદ્ધા [અદ્ધા (સી. અટ્ઠ.)] નો ઉદપજ્જથ.

૧૨૬૪. ‘‘તસ્સાહં વચનં સુત્વા, ખન્ધે આયતનાનિ ચ;

ધાતુયો ચ વિદિત્વાન, પબ્બજિં અનગારિયં.

૧૨૬૫. ‘‘બહૂનં વત અત્થાય, ઉપ્પજ્જન્તિ તથાગતા;

ઇત્થીનં પુરિસાનઞ્ચ, યે તે સાસનકારકા.

૧૨૬૬. ‘‘તેસં ખો વત અત્થાય, બોધિમજ્ઝગમા મુનિ;

ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીનઞ્ચ, યે નિરામગતદ્દસા.

૧૨૬૭. ‘‘સુદેસિતા ચક્ખુમતા, બુદ્ધેનાદિચ્ચબન્ધુના;

ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ, અનુકમ્પાય પાણિનં.

૧૨૬૮. ‘‘દુક્ખં દુક્ખસમુપ્પાદં, દુક્ખસ્સ ચ અતિક્કમં;

અરિયં ચટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં, દુક્ખૂપસમગામિનં.

૧૨૬૯. ‘‘એવમેતે તથા વુત્તા, દિટ્ઠા મે તે યથા તથા;

સદત્થો મે અનુપ્પત્તો, કતં બુદ્ધસ્સ સાસનં.

૧૨૭૦. ‘‘સ્વાગતં વત મે આસિ, મમ બુદ્ધસ્સ સન્તિકે;

સુવિભત્તેસુ [સવિભત્તેસુ (સી. ક.)] ધમ્મેસુ, યં સેટ્ઠં તદુપાગમિં.

૧૨૭૧. ‘‘અભિઞ્ઞાપારમિપ્પત્તો, સોતધાતુ વિસોધિતા;

તેવિજ્જો ઇદ્ધિપત્તોમ્હિ, ચેતોપરિયકોવિદો.

૧૨૭૨. ‘‘પુચ્છામિ સત્થારમનોમપઞ્ઞં, દિટ્ઠેવ ધમ્મે યો વિચિકિચ્છાનં છેત્તા;

અગ્ગાળવે કાલમકાસિ ભિક્ખુ, ઞાતો યસસ્સી અભિનિબ્બુતત્તો.

૧૨૭૩. ‘‘નિગ્રોધકપ્પો ઇતિ તસ્સ નામં, તયા કતં ભગવા બ્રાહ્મણસ્સ;

સો તં નમસ્સં અચરિ મુત્યપેખો, આરદ્ધવીરિયો દળ્હધમ્મદસ્સી.

૧૨૭૪. ‘‘તં સાવકં સક્ક મયમ્પિ સબ્બે, અઞ્ઞાતુમિચ્છામ સમન્તચક્ખુ;

સમવટ્ઠિતા નો સવનાય સોતા [હેતું (સી. સ્યા.) સુત્તનિપાતટ્ઠકથા પસ્સિતબ્બા], તુવં નો સત્થા ત્વમનુત્તરોસિ’’.

૧૨૭૫. છિન્દ નો વિચિકિચ્છં બ્રૂહિ મેતં, પરિનિબ્બુતં વેદય ભૂરિપઞ્ઞ;

મજ્ઝેવ નો ભાસ સમન્તચક્ખુ, સક્કોવ દેવાન સહસ્સનેત્તો.

૧૨૭૬. ‘‘યે કેચિ ગન્થા ઇધ મોહમગ્ગા, અઞ્ઞાણપક્ખા વિચિકિચ્છઠાના;

તથાગતં પત્વા ન તે ભવન્તિ, ચક્ખુઞ્હિ એતં પરમં નરાનં.

૧૨૭૭. ‘‘નો ચે હિ જાતુ પુરિસો કિલેસે, વાતો યથા અબ્ભઘનં વિહાને;

તમોવસ્સ નિવુતો સબ્બલોકો, જોતિમન્તોપિ ન પભાસેય્યું [ન જોતિમન્તોપિ નરા તપેય્યું (સુ. નિ. ૩૫૦)].

૧૨૭૮. ‘‘ધીરા ચ પજ્જોતકરા ભવન્તિ, તં તં અહં વીર તથેવ મઞ્ઞે;

વિપસ્સિનં જાનમુપાગમિમ્હ, પરિસાસુ નો આવિકરોહિ કપ્પં.

૧૨૭૯. ‘‘ખિપ્પં ગિરં એરય વગ્ગુ વગ્ગું, હંસોવ પગ્ગય્હ સણિકં નિકૂજ;

બિન્દુસ્સરેન સુવિકપ્પિતેન, સબ્બેવ તે ઉજ્જુગતા સુણોમ.

૧૨૮૦. ‘‘પહીનજાતિમરણં અસેસં, નિગ્ગય્હ ધોનં વદેસ્સામિ [પટિવેદિયામિ (સી. ક.)] ધમ્મં;

ન કામકારો હિ [હોતિ (સી. ક.)] પુથુજ્જનાનં, સઙ્ખેય્યકારો ચ [વ (બહૂસુ)] તથાગતાનં.

૧૨૮૧. ‘‘સમ્પન્નવેય્યાકરણં તવેદં, સમુજ્જુપઞ્ઞસ્સ સમુગ્ગહીતં;

અયમઞ્જલિ પચ્છિમો સુપ્પણામિતો, મા મોહયી જાનમનોમપઞ્ઞ.

૧૨૮૨. ‘‘પરોપરં અરિયધમ્મં વિદિત્વા, મા મોહયી જાનમનોમવીરિય;

વારિં યથા ઘમ્મનિ ઘમ્મતત્તો, વાચાભિકઙ્ખામિ સુતં પવસ્સ.

૧૨૮૩. ‘‘યદત્થિકં બ્રહ્મચરિયં અચરી, કપ્પાયનો કચ્ચિસ્સતં અમોઘં;

નિબ્બાયિ સો આદુ સઉપાદિસેસો [અનુપાદિસેસા (સી.), અનુપાદિસેસો (ક.)], યથા વિમુત્તો અહુ તં સુણોમ.

૧૨૮૪. ‘‘‘અચ્છેચ્છિ તણ્હં ઇધ નામરૂપે,

(ઇતિ ભગવા) કણ્હસ્સ સોતં દીઘરત્તાનુસયિતં;

અતારિ જાતિં મરણં અસેસં’, ઇચ્ચબ્રવિ ભગવા પઞ્ચસેટ્ઠો.

૧૨૮૫. ‘‘એસ સુત્વા પસીદામિ, વચો તે ઇસિસત્તમ;

અમોઘં કિર મે પુટ્ઠં, ન મં વઞ્ચેસિ બ્રાહ્મણો.

૧૨૮૬. ‘‘યથા વાદી તથા કારી, અહુ બુદ્ધસ્સ સાવકો;

અચ્છેચ્છિ મચ્ચુનો જાલં, તતં માયાવિનો દળ્હં.

૧૨૮૭. ‘‘અદ્દસ ભગવા આદિં, ઉપાદાનસ્સ કપ્પિયો;

અચ્ચગા વત કપ્પાનો, મચ્ચુધેય્યં સુદુત્તરં.

૧૨૮૮. ‘‘તં દેવદેવં વન્દામિ, પુત્તં તે દ્વિપદુત્તમ;

અનુજાતં મહાવીરં, નાગં નાગસ્સ ઓરસ’’ન્તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા વઙ્ગીસો થેરો ગાથાયો

અભાસિત્થાતિ.

મહાનિપાતો નિટ્ઠિતો.