નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

ખુદ્દકનિકાયે

થેરગાથાપાળિ

નિદાનગાથા

સીહાનંવ નદન્તાનં, દાઠીનં ગિરિગબ્ભરે;

સુણાથ ભાવિતત્તાનં, ગાથા અત્થૂપનાયિકા [અત્તૂપનાયિકા (સી. ક.)].

યથાનામા યથાગોત્તા, યથાધમ્મવિહારિનો;

યથાધિમુત્તા સપ્પઞ્ઞા, વિહરિંસુ અતન્દિતા.

તત્થ તત્થ વિપસ્સિત્વા, ફુસિત્વા અચ્ચુતં પદં;

કતન્તં પચ્ચવેક્ખન્તા, ઇમમત્થમભાસિસું.

૧. એકકનિપાતો

૧. પઠમવગ્ગો

૧. સુભૂતિત્થેરગાથા

૧. ‘‘છન્ના મે કુટિકા સુખા નિવાતા, વસ્સ દેવ યથાસુખં;

ચિત્તં મે સુસમાહિતં વિમુત્તં, આતાપી વિહરામિ વસ્સ દેવા’’તિ.

ઇત્થં સુદં [ઇત્થં સુમં (ક. અટ્ઠ.)] આયસ્મા સુભૂતિત્થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૨. મહાકોટ્ઠિકત્થેરગાથા

૨. ‘‘ઉપસન્તો ઉપરતો, મન્તભાણી અનુદ્ધતો;

ધુનાતિ પાપકે ધમ્મે, દુમપત્તંવ માલુતો’’તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો [મહાકોટ્ઠિતો (સી. સ્યા.)] થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૩. કઙ્ખારેવતત્થેરગાથા

૩. ‘‘પઞ્ઞં ઇમં પસ્સ તથાગતાનં, અગ્ગિ યથા પજ્જલિતો નિસીથે;

આલોકદા ચક્ખુદદા ભવન્તિ, યે આગતાનં વિનયન્તિ કઙ્ખ’’ન્તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા કઙ્ખારેવતો થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૪. પુણ્ણત્થેરગાથા

૪. ‘‘સમ્ભિરેવ સમાસેથ, પણ્ડિતેહત્થદસ્સિભિ;

અત્થં મહન્તં ગમ્ભીરં, દુદ્દસં નિપુણં અણું;

ધીરા સમધિગચ્છન્તિ, અપ્પમત્તા વિચક્ખણા’’તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા પુણ્ણો મન્તાણિપુત્તો [મન્તાનિપુત્તો (સ્યા. ક.)] થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૫. દબ્બત્થેરગાથા

૫. ‘‘યો દુદ્દમિયો દમેન દન્તો, દબ્બો સન્તુસિતો વિતિણ્ણકઙ્ખો;

વિજિતાવી અપેતભેરવો હિ, દબ્બો સો પરિનિબ્બુતો ઠિતત્તો’’તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા દબ્બો થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૬. સીતવનિયત્થેરગાથા

૬. ‘‘યો સીતવનં ઉપગા ભિક્ખુ, એકો સન્તુસિતો સમાહિતત્તો;

વિજિતાવી અપેતલોમહંસો, રક્ખં કાયગતાસતિં ધિતિમા’’તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા સીતવનિયો થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૭. ભલ્લિયત્થેરગાથા

૭. ‘‘યોપાનુદી મચ્ચુરાજસ્સ સેનં, નળસેતુંવ સુદુબ્બલં મહોઘો;

વિજિતાવી અપેતભેરવો હિ, દન્તો સો પરિનિબ્બુતો ઠિતત્તો’’તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા ભલ્લિયો થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૮. વીરત્થેરગાથા

૮. ‘‘યો દુદ્દમિયો દમેન દન્તો, વીરો સન્તુસિતો વિતિણ્ણકઙ્ખો;

વિજિતાવી અપેતલોમહંસો, વીરો સો પરિનિબ્બુતો ઠિતત્તો’’તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા વીરો થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૯. પિલિન્દવચ્છત્થેરગાથા

૯. ‘‘સ્વાગતં ન દુરાગતં [નાપગતં (સી. સ્યા.)], નયિદં દુમન્તિતં મમ;

સંવિભત્તેસુ ધમ્મેસુ, યં સેટ્ઠં તદુપાગમિ’’ન્તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા પિલિન્દવચ્છો [પિલિન્દિવચ્છો (સી.)] થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

૧૦. પુણ્ણમાસત્થેરગાથા

૧૦. ‘‘વિહરિ અપેક્ખં ઇધ વા હુરં વા, યો વેદગૂ સમિતો યતત્તો;

સબ્બેસુ ધમ્મેસુ અનૂપલિત્તો, લોકસ્સ જઞ્ઞા ઉદયબ્બયઞ્ચા’’તિ.

ઇત્થં સુદં આયસ્મા પુણ્ણમાસો થેરો ગાથં અભાસિત્થાતિ.

વગ્ગો પઠમો નિટ્ઠિતો.

તસ્સુદ્દાનં –

સુભૂતિ કોટ્ઠિકો થેરો, કઙ્ખારેવતસમ્મતો;

મન્તાણિપુત્તો દબ્બો ચ, સીતવનિયો ચ ભલ્લિયો;

વીરો પિલિન્દવચ્છો ચ, પુણ્ણમાસો તમોનુદોતિ.

૨. દુતિયવગ્ગો

૧. ચૂળવચ્છત્થેરગાથા

૧૧. ‘‘પામોજ્જબહુલો ભિક્ખુ, ધમ્મે બુદ્ધપ્પવેદિતે;

અધિગચ્છે પદં સન્તં, સઙ્ખારૂપસમં સુખ’’ન્તિ.

… ચૂળવચ્છો [ચૂલગવચ્છો (સી.)] થેરો….

૨. મહાવચ્છત્થેરગાથા

૧૨. ‘‘પઞ્ઞાબલી સીલવતૂપપન્નો, સમાહિતો ઝાનરતો સતીમા;

યદત્થિયં ભોજનં ભુઞ્જમાનો, કઙ્ખેથ કાલં ઇધ વીતરાગો’’તિ.

… મહાવચ્છો [મહાગવચ્છો (સી.)] થેરો….

૩. વનવચ્છત્થેરગાથા

૧૩. ‘‘નીલબ્ભવણ્ણા રુચિરા, સીતવારી સુચિન્ધરા;

ઇન્દગોપકસઞ્છન્ના, તે સેલા રમયન્તિ મ’’ન્તિ.

… વનવચ્છો થેરો….

૪. સિવકસામણેરગાથા

૧૪. ‘‘ઉપજ્ઝાયો મં અવચ, ઇતો ગચ્છામ સીવક;

ગામે મે વસતિ કાયો, અરઞ્ઞં મે ગતો મનો;

સેમાનકોપિ ગચ્છામિ, નત્થિ સઙ્ગો વિજાનત’’ન્તિ.

… સિવકો સામણેરો….

૫. કુણ્ડધાનત્થેરગાથા

૧૫. ‘‘પઞ્ચ છિન્દે પઞ્ચ જહે, પઞ્ચ ચુત્તરિ ભાવયે;

પઞ્ચસઙ્ગાતિગો ભિક્ખુ, ઓઘતિણ્ણોતિ વુચ્ચતી’’તિ.

… કુણ્ડધાનો થેરો….

૬. બેલટ્ઠસીસત્થેરગાથા

૧૬. ‘‘યથાપિ ભદ્દો આજઞ્ઞો, નઙ્ગલાવત્તની સિખી;

ગચ્છતિ અપ્પકસિરેન, એવં રત્તિન્દિવા મમ;

ગચ્છન્તિ અપ્પકસિરેન, સુખે લદ્ધે નિરામિસે’’તિ.

… બેલટ્ઠસીસો થેરો….

૭. દાસકત્થેરગાથા

૧૭. ‘‘મિદ્ધી યદા હોતિ મહગ્ઘસો ચ, નિદ્દાયિતા સમ્પરિવત્તસાયી;

મહાવરાહોવ નિવાપપુટ્ઠો, પુનપ્પુનં ગબ્ભમુપેતિ મન્દો’’તિ.

… દાસકો થેરો….

૮. સિઙ્ગાલપિતુત્થેરગાથા

૧૮. ‘‘અહુ બુદ્ધસ્સ દાયાદો, ભિક્ખુ ભેસકળાવને;

કેવલં અટ્ઠિસઞ્ઞાય, અફરી પથવિં [પઠવિં (સી. સ્યા.)] ઇમં;

મઞ્ઞેહં કામરાગં સો, ખિપ્પમેવ પહિસ્સતી’’તિ [પહીયભિ (સબ્બત્થ પાળિયં)].

… સિઙ્ગાલપિતા [સીગાલપિતા (સી.)] થેરો….

૯. કુલત્થેરગાથા

૧૯. [ધ. પ. ૮૦, ૧૪૫ ધમ્મપદેપિ] ‘‘ઉદકં હિ નયન્તિ નેત્તિકા, ઉસુકારા નમયન્તિ [દમયન્તિ (ક.)] તેજનં;

દારું નમયન્તિ તચ્છકા, અત્તાનં દમયન્તિ સુબ્બતા’’તિ.

… કુલો [કુણ્ડલો (સી.), કુળો (સ્યા. ક.)] થેરો….

૧૦. અજિતત્થેરગાથા

૨૦. ‘‘મરણે મે ભયં નત્થિ, નિકન્તિ નત્થિ જીવિતે;

સન્દેહં નિક્ખિપિસ્સામિ, સમ્પજાનો પટિસ્સતો’’તિ [પતિસ્સતોતિ (સી. સ્યા.)].

… અજિતો થેરો ….

વગ્ગો દુતિયો નિટ્ઠિતો.

તસ્સુદ્દાનં –

ચૂળવચ્છો મહાવચ્છો, વનવચ્છો ચ સીવકો;

કુણ્ડધાનો ચ બેલટ્ઠિ, દાસકો ચ તતોપરિ;

સિઙ્ગાલપિતિકો થેરો, કુલો ચ અજિતો દસાતિ.

૩. તતિયવગ્ગો

૧. નિગ્રોધત્થેરગાથા

૨૧. ‘‘નાહં ભયસ્સ ભાયામિ, સત્થા નો અમતસ્સ કોવિદો;

યત્થ ભયં નાવતિટ્ઠતિ, તેન મગ્ગેન વજન્તિ ભિક્ખવો’’તિ.

… નિગ્રોધો થેરો….

૨. ચિત્તકત્થેરગાથા

૨૨. ‘‘નીલા સુગીવા સિખિનો, મોરા કારમ્ભિયં [કારંવિયં (સી.), કારવિયં (સ્યા.)] અભિનદન્તિ;

તે સીતવાતકીળિતા [સીતવાતકદ્દિતકલિતા (સી.), સીતવાતકલિતા (સ્યા.)], સુત્તં ઝાયં [ઝાનં (સ્યા.), ઝાયિં (?)] નિબોધેન્તી’’તિ.

… ચિત્તકો થેરો….

૩. ગોસાલત્થેરગાથા

૨૩. ‘‘અહં ખો વેળુગુમ્બસ્મિં, ભુત્વાન મધુપાયસં;

પદક્ખિણં સમ્મસન્તો, ખન્ધાનં ઉદયબ્બયં;

સાનું પટિગમિસ્સામિ, વિવેકમનુબ્રૂહય’’ન્તિ.

… ગોસાલો થેરો….

૪. સુગન્ધત્થેરગાથા

૨૪. ‘‘અનુવસ્સિકો પબ્બજિતો, પસ્સ ધમ્મસુધમ્મતં;

તિસ્સો વિજ્જા અનુપ્પત્તા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

… સુગન્ધો થેરો….

૫. નન્દિયત્થેરગાથા

૨૫. ‘‘ઓભાસજાતં ફલગં, ચિત્તં યસ્સ અભિણ્હસો;

તાદિસં ભિક્ખુમાસજ્જ, કણ્હ દુક્ખં નિગચ્છસી’’તિ.

… નન્દિયો થેરો….

૬. અભયત્થેરગાથા

૨૬. ‘‘સુત્વા સુભાસિતં વાચં, બુદ્ધસ્સાદિચ્ચબન્ધુનો;

પચ્ચબ્યધિં હિ નિપુણં, વાલગ્ગં ઉસુના યથા’’તિ.

… અભયો થેરો….

૭. લોમસકઙ્ગિયત્થેરગાથા

૨૭. ‘‘દબ્બં કુસં પોટકિલં, ઉસીરં મુઞ્જપબ્બજં;

ઉરસા પનુદિસ્સામિ, વિવેકમનુબ્રૂહય’’ન્તિ.

… લોમસકઙ્ગિયો થેરો….

૮. જમ્બુગામિકપુત્તત્થેરગાથા

૨૮. ‘‘કચ્ચિ નો વત્થપસુતો, કચ્ચિ નો ભૂસનારતો;

કચ્ચિ સીલમયં ગન્ધં, કિં ત્વં વાયસિ [કચ્ચિ સીલમયં ગન્ધં, ત્વં વાસિ (સ્યા.)] નેતરા પજા’’તિ.

… જમ્બુગામિકપુત્તો થેરો….

૯. હારિતત્થેરગાથા

૨૯. ‘‘સમુન્નમયમત્તાનં, ઉસુકારોવ તેજનં;

ચિત્તં ઉજું કરિત્વાન, અવિજ્જં ભિન્દ હારિતા’’તિ.

… હારિતો થેરો….

૧૦. ઉત્તિયત્થેરગાથા

૩૦. ‘‘આબાધે મે સમુપ્પન્ને, સતિ મે ઉદપજ્જથ;

આબાધો મે સમુપ્પન્નો, કાલો મે નપ્પમજ્જિતુ’’ન્તિ.

… ઉત્તિયો થેરો….

વગ્ગો તતિયો નિટ્ઠિતો.