૧૬. વીસતિનિપાતો

૧. અધિમુત્તત્થેરગાથા

૭૦૫. ‘‘યઞ્ઞત્થં વા ધનત્થં વા, યે હનામ મયં પુરે;

અવસેસં [અવસે તં (સી. અટ્ઠ. મૂલપાઠો), અવસેસાનં (અટ્ઠ.?)] ભયં હોતિ, વેધન્તિ વિલપન્તિ ચ.

૭૦૬. ‘‘તસ્સ તે નત્થિ ભીતત્તં, ભિય્યો વણ્ણો પસીદતિ;

કસ્મા ન પરિદેવેસિ, એવરૂપે મહબ્ભયે.

૭૦૭. ‘‘નત્થિ ચેતસિકં દુક્ખં, અનપેક્ખસ્સ ગામણિ;

અતિક્કન્તા ભયા સબ્બે, ખીણસંયોજનસ્સ વે.

૭૦૮. ‘‘ખીણાય ભવનેત્તિયા, દિટ્ઠે ધમ્મે યથાતથે;

ન ભયં મરણે હોતિ, ભારનિક્ખેપને યથા.

૭૦૯. ‘‘સુચિણ્ણં બ્રહ્મચરિયં મે, મગ્ગો ચાપિ સુભાવિતો;

મરણે મે ભયં નત્થિ, રોગાનમિવ સઙ્ખયે.

૭૧૦. ‘‘સુચિણ્ણં બ્રહ્મચરિયં મે, મગ્ગો ચાપિ સુભાવિતો;

નિરસ્સાદા ભવા દિટ્ઠા, વિસં પિત્વાવ [પીત્વાવ (સી.)] છડ્ડિતં.

૭૧૧. ‘‘પારગૂ અનુપાદાનો, કતકિચ્ચો અનાસવો;

તુટ્ઠો આયુક્ખયા હોતિ, મુત્તો આઘાતના યથા.

૭૧૨. ‘‘ઉત્તમં ધમ્મતં પત્તો, સબ્બલોકે અનત્થિકો;

આદિત્તાવ ઘરા મુત્તો, મરણસ્મિં ન સોચતિ.

૭૧૩. ‘‘યદત્થિ સઙ્ગતં કિઞ્ચિ, ભવો વા યત્થ લબ્ભતિ;

સબ્બં અનિસ્સરં એતં, ઇતિ વુત્તં મહેસિના.

૭૧૪. ‘‘યો તં તથા પજાનાતિ, યથા બુદ્ધેન દેસિતં;

ન ગણ્હાતિ ભવં કિઞ્ચિ, સુતત્તંવ અયોગુળં.

૭૧૫. ‘‘ન મે હોતિ ‘અહોસિ’ન્તિ, ‘ભવિસ્સ’ન્તિ ન હોતિ મે;

સઙ્ખારા વિગમિસ્સન્તિ, તત્થ કા પરિદેવના.

૭૧૬. ‘‘સુદ્ધં ધમ્મસમુપ્પાદં, સુદ્ધં સઙ્ખારસન્તતિં;

પસ્સન્તસ્સ યથાભૂતં, ન ભયં હોતિ ગામણિ.

૭૧૭. ‘‘તિણકટ્ઠસમં લોકં, યદા પઞ્ઞાય પસ્સતિ;

મમત્તં સો અસંવિન્દં, ‘નત્થિ મે’તિ ન સોચતિ.

૭૧૮. ‘‘ઉક્કણ્ઠામિ સરીરેન, ભવેનમ્હિ અનત્થિકો;

સોયં ભિજ્જિસ્સતિ કાયો, અઞ્ઞો ચ ન ભવિસ્સતિ.

૭૧૯. ‘‘યં વો કિચ્ચં સરીરેન, તં કરોથ યદિચ્છથ;

ન મે તપ્પચ્ચયા તત્થ, દોસો પેમઞ્ચ હેહિતિ’’.

૭૨૦. તસ્સ તં વચનં સુત્વા, અબ્ભુતં લોમહંસનં;

સત્થાનિ નિક્ખિપિત્વાન, માણવા એતદબ્રવું.

૭૨૧. ‘‘કિં ભદન્તે કરિત્વાન, કો વા આચરિયો તવ;

કસ્સ સાસનમાગમ્મ, લબ્ભતે તં અસોકતા’’.

૭૨૨. ‘‘સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી, જિનો આચરિયો મમ;

મહાકારુણિકો સત્થા, સબ્બલોકતિકિચ્છકો.

૭૨૩. ‘‘તેનાયં દેસિતો ધમ્મો, ખયગામી અનુત્તરો;

તસ્સ સાસનમાગમ્મ, લબ્ભતે તં અસોકતા’’.

૭૨૪. સુત્વાન ચોરા ઇસિનો સુભાસિતં, નિક્ખિપ્પ સત્થાનિ ચ આવુધાનિ ચ;

તમ્હા ચ કમ્મા વિરમિંસુ એકે, એકે ચ પબ્બજ્જમરોચયિંસુ.

૭૨૫. તે પબ્બજિત્વા સુગતસ્સ સાસને, ભાવેત્વ બોજ્ઝઙ્ગબલાનિ પણ્ડિતા;

ઉદગ્ગચિત્તા સુમના કતિન્દ્રિયા, ફુસિંસુ નિબ્બાનપદં અસઙ્ખતન્તિ.

…અધિમુત્તો થેરો….

૨. પારાપરિયત્થેરગાથા

૭૨૬. ‘‘સમણસ્સ અહુ ચિન્તા, પારાપરિયસ્સ ભિક્ખુનો;

એકકસ્સ નિસિન્નસ્સ, પવિવિત્તસ્સ ઝાયિનો.

૭૨૭. ‘‘કિમાનુપુબ્બં પુરિસો, કિં વતં કિં સમાચારં;

અત્તનો કિચ્ચકારીસ્સ, ન ચ કઞ્ચિ વિહેઠયે.

૭૨૮. ‘‘ઇન્દ્રિયાનિ મનુસ્સાનં, હિતાય અહિતાય ચ;

અરક્ખિતાનિ અહિતાય, રક્ખિતાનિ હિતાય ચ.

૭૨૯. ‘‘ઇન્દ્રિયાનેવ સારક્ખં, ઇન્દ્રિયાનિ ચ ગોપયં;

અત્તનો કિચ્ચકારીસ્સ, ન ચ કઞ્ચિ વિહેઠયે.

૭૩૦. ‘‘ચક્ખુન્દ્રિયં ચે રૂપેસુ, ગચ્છન્તં અનિવારયં;

અનાદીનવદસ્સાવી, સો દુક્ખા ન હિ મુચ્ચતિ.

૭૩૧. ‘‘સોતિન્દ્રિયં ચે સદ્દેસુ, ગચ્છન્તં અનિવારયં;

અનાદીનવદસ્સાવી, સો દુક્ખા ન હિ મુચ્ચતિ.

૭૩૨. ‘‘અનિસ્સરણદસ્સાવી, ગન્ધે ચે પટિસેવતિ;

ન સો મુચ્ચતિ દુક્ખમ્હા, ગન્ધેસુ અધિમુચ્છિતો.

૭૩૩. ‘‘અમ્બિલં મધુરગ્ગઞ્ચ, તિત્તકગ્ગમનુસ્સરં;

રસતણ્હાય ગધિતો, હદયં નાવબુજ્ઝતિ.

૭૩૪. ‘‘સુભાન્યપ્પટિકૂલાનિ, ફોટ્ઠબ્બાનિ અનુસ્સરં;

રત્તો રાગાધિકરણં, વિવિધં વિન્દતે દુખં.

૭૩૫. ‘‘મનં ચેતેહિ ધમ્મેહિ, યો ન સક્કોતિ રક્ખિતું;

તતો નં દુક્ખમન્વેતિ, સબ્બેહેતેહિ પઞ્ચહિ.

૭૩૬. ‘‘પુબ્બલોહિતસમ્પુણ્ણં, બહુસ્સ કુણપસ્સ ચ;

નરવીરકતં વગ્ગું, સમુગ્ગમિવ ચિત્તિતં.

૭૩૭. ‘‘કટુકં મધુરસ્સાદં, પિયનિબન્ધનં દુખં;

ખુરંવ મધુના લિત્તં, ઉલ્લિહં નાવબુજ્ઝતિ.

૭૩૮. ‘‘ઇત્થિરૂપે ઇત્થિસરે, ફોટ્ઠબ્બેપિ ચ ઇત્થિયા;

ઇત્થિગન્ધેસુ સારત્તો, વિવિધં વિન્દતે દુખં.

૭૩૯. ‘‘ઇત્થિસોતાનિ સબ્બાનિ, સન્દન્તિ પઞ્ચ પઞ્ચસુ;

તેસમાવરણં કાતું, યો સક્કોતિ વીરિયવા.

૭૪૦. ‘‘સો અત્થવા સો ધમ્મટ્ઠો, સો દક્ખો સો વિચક્ખણો;

કરેય્ય રમમાનોપિ, કિચ્ચં ધમ્મત્થસંહિતં.

૭૪૧. ‘‘અથો સીદતિ સઞ્ઞુત્તં, વજ્જે કિચ્ચં નિરત્થકં;

‘ન તં કિચ્ચ’ન્તિ મઞ્ઞિત્વા, અપ્પમત્તો વિચક્ખણો.

૭૪૨. ‘‘યઞ્ચ અત્થેન સઞ્ઞુત્તં, યા ચ ધમ્મગતા રતિ;

તં સમાદાય વત્તેથ, સા હિ વે ઉત્તમા રતિ.

૭૪૩. ‘‘ઉચ્ચાવચેહુપાયેહિ, પરેસમભિજિગીસતિ;

હન્ત્વા વધિત્વા અથ સોચયિત્વા, આલોપતિ સાહસા યો પરેસં.

૭૪૪. ‘‘તચ્છન્તો આણિયા આણિં, નિહન્તિ બલવા યથા;

ઇન્દ્રિયાનિન્દ્રિયેહેવ, નિહન્તિ કુસલો તથા.

૭૪૫. ‘‘સદ્ધં વીરિયં સમાધિઞ્ચ, સતિપઞ્ઞઞ્ચ ભાવયં;

પઞ્ચ પઞ્ચહિ હન્ત્વાન, અનીઘો યાતિ બ્રાહ્મણો.

૭૪૬. ‘‘સો અત્થવા સો ધમ્મટ્ઠો, કત્વા વાક્યાનુસાસનિં;

સબ્બેન સબ્બં બુદ્ધસ્સ, સો નરો સુખમેધતી’’તિ.

…પારાપરિયો થેરો….

૩. તેલકાનિત્થેરગાથા

૭૪૭. ‘‘ચિરરત્તં વતાતાપી, ધમ્મં અનુવિચિન્તયં;

સમં ચિત્તસ્સ નાલત્થં, પુચ્છં સમણબ્રાહ્મણે.

૭૪૮. ‘‘‘કો સો પારઙ્ગતો લોકે, કો પત્તો અમતોગધં;

કસ્સ ધમ્મં પટિચ્છામિ, પરમત્થવિજાનનં’.

૭૪૯. ‘‘અન્તોવઙ્કગતો આસિ, મચ્છોવ ઘસમામિસં;

બદ્ધો મહિન્દપાસેન, વેપચિત્યસુરો યથા.

૭૫૦. ‘‘અઞ્છામિ નં ન મુઞ્ચામિ, અસ્મા સોકપરિદ્દવા;

કો મે બન્ધં મુઞ્ચં લોકે, સમ્બોધિં વેદયિસ્સતિ.

૭૫૧. ‘‘સમણં બ્રાહ્મણં વા કં, આદિસન્તં પભઙ્ગુનં.

કસ્સ ધમ્મં પટિચ્છામિ, જરામચ્ચુપવાહનં.

૭૫૨. ‘‘વિચિકિચ્છાકઙ્ખાગન્થિતં, સારમ્ભબલસઞ્ઞુતં;

કોધપ્પત્તમનત્થદ્ધં, અભિજપ્પપ્પદારણં.

૭૫૩. ‘‘તણ્હાધનુસમુટ્ઠાનં, દ્વે ચ પન્નરસાયુતં [દ્વેધાપન્નરસાયુતં (?)];

પસ્સ ઓરસિકં બાળ્હં, ભેત્વાન યદિ [યદ (સી. અટ્ઠ.) હદિ (?) ‘‘હદયે’’તિ તંસંવણ્ણના] તિટ્ઠતિ.

૭૫૪. ‘‘અનુદિટ્ઠીનં અપ્પહાનં, સઙ્કપ્પપરતેજિતં;

તેન વિદ્ધો પવેધામિ, પત્તંવ માલુતેરિતં.

૭૫૫. ‘‘અજ્ઝત્તં મે સમુટ્ઠાય, ખિપ્પં પચ્ચતિ મામકં;

છફસ્સાયતની કાયો, યત્થ સરતિ સબ્બદા.

૭૫૬. ‘‘તં ન પસ્સામિ તેકિચ્છં, યો મેતં સલ્લમુદ્ધરે;

નાનારજ્જેન સત્થેન [નારગ્ગેન ન સત્થેન (?)], નાઞ્ઞેન વિચિકિચ્છિતં.

૭૫૭. ‘‘કો મે અસત્થો અવણો, સલ્લમબ્ભન્તરપસ્સયં;

અહિંસં સબ્બગત્તાનિ, સલ્લં મે ઉદ્ધરિસ્સતિ.

૭૫૮. ‘‘ધમ્મપ્પતિ હિ સો સેટ્ઠો, વિસદોસપ્પવાહકો;

ગમ્ભીરે પતિતસ્સ મે, થલં પાણિઞ્ચ દસ્સયે.

૭૫૯. ‘‘રહદેહમસ્મિ ઓગાળ્હો, અહારિયરજમત્તિકે;

માયાઉસૂયસારમ્ભ, થિનમિદ્ધમપત્થટે.

૭૬૦. ‘‘ઉદ્ધચ્ચમેઘથનિતં, સંયોજનવલાહકં;

વાહા વહન્તિ કુદ્દિટ્ઠિં [દુદ્દિટ્ઠિં (સી. ધ. પ. ૩૩૯)], સઙ્કપ્પા રાગનિસ્સિતા.

૭૬૧. ‘‘સવન્તિ સબ્બધિ સોતા, લતા ઉબ્ભિજ્જ તિટ્ઠતિ;

તે સોતે કો નિવારેય્ય, તં લતં કો હિ છેચ્છતિ.

૭૬૨. ‘‘વેલં કરોથ ભદ્દન્તે, સોતાનં સન્નિવારણં;

મા તે મનોમયો સોતો, રુક્ખંવ સહસા લુવે.

૭૬૩. ‘‘એવં મે ભયજાતસ્સ, અપારા પારમેસતો;

તાણો પઞ્ઞાવુધો સત્થા, ઇસિસઙ્ઘનિસેવિતો.

૭૬૪. ‘‘સોપાણં સુગતં સુદ્ધં, ધમ્મસારમયં દળ્હં;

પાદાસિ વુય્હમાનસ્સ, ‘મા ભાયી’તિ ચ મબ્રવિ.

૭૬૫. ‘‘સતિપટ્ઠાનપાસાદં, આરુય્હ પચ્ચવેક્ખિસં;

યં તં પુબ્બે અમઞ્ઞિસ્સં, સક્કાયાભિરતં પજં.

૭૬૬. ‘‘યદા ચ મગ્ગમદ્દક્ખિં, નાવાય અભિરૂહનં;

અનધિટ્ઠાય અત્તાનં, તિત્થમદ્દક્ખિમુત્તમં.

૭૬૭. ‘‘સલ્લં અત્તસમુટ્ઠાનં, ભવનેત્તિપ્પભાવિતં;

એતેસં અપ્પવત્તાય [અપ્પવત્તિયા (?)], દેસેસિ મગ્ગમુત્તમં.

૭૬૮. ‘‘દીઘરત્તાનુસયિતં, ચિરરત્તમધિટ્ઠિતં;

બુદ્ધો મેપાનુદી ગન્થં, વિસદોસપ્પવાહનો’’તિ.

…તેલકાનિ થેરો….

૪. રટ્ઠપાલત્થેરગાથા

૭૬૯. [મ. નિ. ૨.૩૦૨] ‘‘પસ્સ ચિત્તકતં બિમ્બં, અરુકાયં સમુસ્સિતં;

આતુરં બહુસઙ્કપ્પં, યસ્સ નત્થિ ધુવં ઠિતિ.

૭૭૦. ‘‘પસ્સ ચિત્તકતં રૂપં, મણિના કુણ્ડલેન ચ;

અટ્ઠિં તચેન ઓનદ્ધં, સહ વત્થેહિ સોભતિ.

૭૭૧. ‘‘અલત્તકકતા પાદા, મુખં ચુણ્ણકમક્ખિતં;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

૭૭૨. ‘‘અટ્ઠપદકતા કેસા, નેત્તા અઞ્જનમક્ખિતા;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

૭૭૩. ‘‘અઞ્જનીવ નવા ચિત્તા, પૂતિકાયો અલઙ્કતો;

અલં બાલસ્સ મોહાય, નો ચ પારગવેસિનો.

૭૭૪. ‘‘ઓદહિ મિગવો પાસં, નાસદા વાગુરં મિગો;

ભુત્વા નિવાપં ગચ્છામ, કન્દન્તે મિગબન્ધકે.

૭૭૫. ‘‘છિન્નો પાસો મિગવસ્સ, નાસદા વાગુરં મિગો;

ભુત્વા નિવાપં ગચ્છામ, સોચન્તે મિગલુદ્દકે.