૧૬. પિઙ્ગિયમાણવપુચ્છા

૧૧૨૬. ‘‘જિણ્ણોહમસ્મિ અબલો વીતવણ્ણો, (ઇચ્ચાયસ્મા પિઙ્ગિયો)

નેત્તા ન સુદ્ધા સવનં ન ફાસુ;

માહં નસ્સં મોમુહો અન્તરાવ

આચિક્ખ ધમ્મં યમહં વિજઞ્ઞં;

જાતિજરાય ઇધ વિપ્પહાનં’’.

૧૧૨૭. ‘‘દિસ્વાન રૂપેસુ વિહઞ્ઞમાને, (પિઙ્ગિયાતિ ભગવા)

રુપ્પન્તિ રૂપેસુ જના પમત્તા;

તસ્મા તુવં પિઙ્ગિય અપ્પમત્તો,

જહસ્સુ રૂપં અપુનબ્ભવાય’’.

૧૧૨૮. ‘‘દિસા ચતસ્સો વિદિસા ચતસ્સો, ઉદ્ધં અધો દસ દિસા ઇમાયો;

ન તુય્હં અદિટ્ઠં અસુતં અમુતં [અસુતં અમુતં વા (સી.), અસુતામુતં વા (સ્યા.), અસુતં’મુતં વા (પી.)], અથો અવિઞ્ઞાતં કિઞ્ચનમત્થિ [કિઞ્ચિ મત્થિ (સ્યા.), કિઞ્ચિ નત્થિ (પી.), કિઞ્ચિનમત્થિ (ક.)] લોકે;

આચિક્ખ ધમ્મં યમહં વિજઞ્ઞં, જાતિજરાય ઇધ વિપ્પહાનં’’.

૧૧૨૯. ‘‘તણ્હાધિપન્ને મનુજે પેક્ખમાનો, (પિઙ્ગિયાતિ ભગવા)

સન્તાપજાતે જરસા પરેતે;

તસ્મા તુવં પિઙ્ગિય અપ્પમત્તો, જહસ્સુ તણ્હં અપુનબ્ભવાયા’’તિ.

પિઙ્ગિયમાણવપુચ્છા સોળસમા નિટ્ઠિતા.

પારાયનત્થુતિગાથા

ઇદમવોચ ભગવા મગધેસુ વિહરન્તો પાસાણકે ચેતિયે, પરિચારકસોળસાનં [પરિચારકસોળસન્નં (સ્યા. ક.)] બ્રાહ્મણાનં અજ્ઝિટ્ઠો પુટ્ઠો પુટ્ઠો પઞ્હં [પઞ્હે (સી. પી.)] બ્યાકાસિ. એકમેકસ્સ ચેપિ પઞ્હસ્સ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મં પટિપજ્જેય્ય, ગચ્છેય્યેવ જરામરણસ્સ પારં. પારઙ્ગમનીયા ઇમે ધમ્માતિ, તસ્મા ઇમસ્સ ધમ્મપરિયાયસ્સ પારાયનન્તેવ [પારાયણંત્વેવ (સી. અટ્ઠ.)] અધિવચનં.

૧૧૩૦. અજિતો તિસ્સમેત્તેય્યો, પુણ્ણકો અથ મેત્તગૂ;

ધોતકો ઉપસીવો ચ, નન્દો ચ અથ હેમકો.

૧૧૩૧. તોદેય્ય-કપ્પા દુભયો, જતુકણ્ણી ચ પણ્ડિતો;

ભદ્રાવુધો ઉદયો ચ, પોસાલો ચાપિ બ્રાહ્મણો;

મોઘરાજા ચ મેધાવી, પિઙ્ગિયો ચ મહાઇસિ.

૧૧૩૨. એતે બુદ્ધં ઉપાગચ્છું, સમ્પન્નચરણં ઇસિં;

પુચ્છન્તા નિપુણે પઞ્હે, બુદ્ધસેટ્ઠં ઉપાગમું.

૧૧૩૩. તેસં બુદ્ધો પબ્યાકાસિ, પઞ્હે પુટ્ઠો યથાતથં;

પઞ્હાનં વેય્યાકરણેન, તોસેસિ બ્રાહ્મણે મુનિ.

૧૧૩૪. તે તોસિતા ચક્ખુમતા, બુદ્ધેનાદિચ્ચબન્ધુના;

બ્રહ્મચરિયમચરિંસુ, વરપઞ્ઞસ્સ સન્તિકે.

૧૧૩૫. એકમેકસ્સ પઞ્હસ્સ, યથા બુદ્ધેન દેસિતં;

તથા યો પટિપજ્જેય્ય, ગચ્છે પારં અપારતો.

૧૧૩૬. અપારા પારં ગચ્છેય્ય, ભાવેન્તો મગ્ગમુત્તમં;

મગ્ગો સો પારં ગમનાય, તસ્મા પારાયનં ઇતિ.

પારાયનાનુગીતિગાથા

૧૧૩૭. ‘‘પારાયનમનુગાયિસ્સં, (ઇચ્ચાયસ્મા પિઙ્ગિયો)

યથાદ્દક્ખિ તથાક્ખાસિ, વિમલો ભૂરિમેધસો;

નિક્કામો નિબ્બનો [નિબ્બુતો (સ્યા.)] નાગો, કિસ્સ હેતુ મુસા ભણે.

૧૧૩૮. ‘‘પહીનમલમોહસ્સ, માનમક્ખપ્પહાયિનો;

હન્દાહં કિત્તયિસ્સામિ, ગિરં વણ્ણૂપસઞ્હિતં.

૧૧૩૯. ‘‘તમોનુદો બુદ્ધો સમન્તચક્ખુ, લોકન્તગૂ સબ્બભવાતિવત્તો;

અનાસવો સબ્બદુક્ખપહીનો, સચ્ચવ્હયો બ્રહ્મે ઉપાસિતો મે.

૧૧૪૦. ‘‘દિજો યથા કુબ્બનકં પહાય, બહુપ્ફલં કાનનમાવસેય્ય;

એવં પહં અપ્પદસ્સે પહાય, મહોદધિં હંસોરિવ અજ્ઝપત્તો.

૧૧૪૧. ‘‘યેમે પુબ્બે વિયાકંસુ, હુરં ગોતમસાસના;

ઇચ્ચાસિ ઇતિ ભવિસ્સતિ;

સબ્બં તં ઇતિહિતિહં, સબ્બં તં તક્કવડ્ઢનં.

૧૧૪૨. ‘‘એકો તમનુદાસિનો, જુતિમા સો પભઙ્કરો;

ગોતમો ભૂરિપઞ્ઞાણો, ગોતમો ભૂરિમેધસો.

૧૧૪૩. ‘‘યો મે ધમ્મમદેસેસિ, સન્દિટ્ઠિકમકાલિકં;

તણ્હક્ખયમનીતિકં, યસ્સ નત્થિ ઉપમા ક્વચિ’’.

૧૧૪૪. ‘‘કિંનુ તમ્હા વિપ્પવસસિ, મુહુત્તમપિ પિઙ્ગિય;

ગોતમા ભૂરિપઞ્ઞાણા, ગોતમા ભૂરિમેધસા.

૧૧૪૫. ‘‘યો તે ધમ્મમદેસેસિ, સન્દિટ્ઠિકમકાલિકં;

તણ્હક્ખયમનીતિકં, યસ્સ નત્થિ ઉપમા ક્વચિ’’.

૧૧૪૬. ‘‘નાહં તમ્હા વિપ્પવસામિ, મુહુત્તમપિ બ્રાહ્મણ;

ગોતમા ભૂરિપઞ્ઞાણા, ગોતમા ભૂરિમેધસા.

૧૧૪૭. ‘‘યો મે ધમ્મમદેસેસિ, સન્દિટ્ઠિકમકાલિકં;

તણ્હક્ખયમનીતિકં, યસ્સ નત્થિ ઉપમા ક્વચિ.

૧૧૪૮. ‘‘પસ્સામિ નં મનસા ચક્ખુનાવ, રત્તિન્દિવં બ્રાહ્મણ અપ્પમત્તો;

નમસ્સમાનો વિવસેમિ રત્તિં, તેનેવ મઞ્ઞામિ અવિપ્પવાસં.

૧૧૪૯. ‘‘સદ્ધા ચ પીતિ ચ મનો સતિ ચ, નાપેન્તિ મે ગોતમસાસનમ્હા;

યં યં દિસં વજતિ ભૂરિપઞ્ઞો, સ તેન તેનેવ નતોહમસ્મિ.

૧૧૫૦. ‘‘જિણ્ણસ્સ મે દુબ્બલથામકસ્સ, તેનેવ કાયો ન પલેતિ તત્થ;

સંકપ્પયન્તાય [સંકપ્પયત્તાય (સી.)] વજામિ નિચ્ચં, મનો હિ મે બ્રાહ્મણ તેન યુત્તો.

૧૧૫૧. ‘‘પઙ્કે સયાનો પરિફન્દમાનો, દીપા દીપં ઉપપ્લવિં [ઉપલ્લવિં (સ્યા. નિદ્દેસ)];

અથદ્દસાસિં સમ્બુદ્ધં, ઓઘતિણ્ણમનાસવં’’.

૧૧૫૨. ‘‘યથા અહૂ વક્કલિ મુત્તસદ્ધો, ભદ્રાવુધો આળવિ ગોતમો ચ;

એવમેવ ત્વમ્પિ પમુઞ્ચસ્સુ સદ્ધં,

ગમિસ્સસિ ત્વં પિઙ્ગિય મચ્ચુધેય્યસ્સ પારં’’ [મચ્ચુધેય્યપારં (સી.)].

૧૧૫૩. ‘‘એસ ભિય્યો પસીદામિ, સુત્વાન મુનિનો વચો;

વિવટ્ટચ્છદો સમ્બુદ્ધો, અખિલો પટિભાનવા.

૧૧૫૪. ‘‘અધિદેવે અભિઞ્ઞાય, સબ્બં વેદિ વરોવરં [પરો વરં (સી. સ્યા.), પરો પરં (નિદ્દેસ)];

પઞ્હાનન્તકરો સત્થા, કઙ્ખીનં પટિજાનતં.

૧૧૫૫. ‘‘અસંહીરં અસઙ્કુપ્પં, યસ્સ નત્થિ ઉપમા ક્વચિ;

અદ્ધા ગમિસ્સામિ ન મેત્થ કઙ્ખા, એવં મં ધારેહિ અધિમુત્તચિત્ત’’ન્તિ.

પારાયનવગ્ગો પઞ્ચમો નિટ્ઠિતો.