૯. વાસેટ્ઠસુત્તં

એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ઇચ્છાનઙ્ગલે વિહરતિ ઇચ્છાનઙ્ગલવનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા બ્રાહ્મણમહાસાલા ઇચ્છાનઙ્ગલે પટિવસન્તિ, સેય્યથિદં – ચઙ્કી બ્રાહ્મણો, તારુક્ખો બ્રાહ્મણો, પોક્ખરસાતિ બ્રાહ્મણો, જાણુસ્સોણિ [જાણુસોણિ (ક.)] બ્રાહ્મણો, તોદેય્યો બ્રાહ્મણો, અઞ્ઞે ચ અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા બ્રાહ્મણમહાસાલા. અથ ખો વાસેટ્ઠભારદ્વાજાનં માણવાનં જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમન્તાનં અનુવિચરન્તાનં [અનુચઙ્કમમાનાનં અનુવિચરમાનાનં (સી. પી.)] અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘કથં, ભો, બ્રાહ્મણો હોતી’’તિ?

ભારદ્વાજો માણવો એવમાહ – ‘‘યતો ખો, ભો, ઉભતો સુજાતો હોતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન, એત્તાવતા ખો ભો બ્રાહ્મણો હોતી’’તિ.

વાસેટ્ઠો માણવો એવમાહ – ‘‘યતો ખો, ભો, સીલવા ચ હોતિ વતસમ્પન્નો [વત્તસમ્પન્નો (સી. સ્યા. મ. નિ. ૨.૪૫૪)] ચ, એત્તાવતા ખો, ભો, બ્રાહ્મણો હોતી’’તિ. નેવ ખો અસક્ખિ ભારદ્વાજો માણવો વાસેટ્ઠં માણવં સઞ્ઞાપેતું, ન પન અસક્ખિ વાસેટ્ઠો માણવો ભારદ્વાજં માણવં સઞ્ઞાપેતું.

અથ ખો વાસેટ્ઠો માણવો ભારદ્વાજં માણવં આમન્તેસિ – ‘‘અયં ખો, ભો [અયં ભો (સી. સ્યા. ક.), અયં ખો (પી.)] ભારદ્વાજ, સમણો ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો ઇચ્છાનઙ્ગલે વિહરતિ ઇચ્છાનઙ્ગલવનસણ્ડે; તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ…પે… બુદ્ધો ભગવા’તિ. આયામ, ભો ભારદ્વાજ, યેન સમણો ગોતમો તેનુપસઙ્કમિસ્સામ; ઉપસઙ્કમિત્વા સમણં ગોતમં એતમત્થં પુચ્છિસ્સામ. યથા નો સમણો ગોતમો બ્યાકરિસ્સતિ તથા નં ધારેસ્સામા’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો ભારદ્વાજો માણવો વાસેટ્ઠસ્સ માણવસ્સ પચ્ચસ્સોસિ.

અથ ખો વાસેટ્ઠભારદ્વાજા માણવા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વાસેટ્ઠો માણવો ભગવન્તં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

૫૯૯. ‘‘અનુઞ્ઞાતપટિઞ્ઞાતા, તેવિજ્જા મયમસ્મુભો;

અહં પોક્ખરસાતિસ્સ, તારુક્ખસ્સાયં માણવો.

૬૦૦. ‘‘તેવિજ્જાનં યદક્ખાતં, તત્ર કેવલિનોસ્મસે;

પદકસ્મ વેય્યાકરણા, જપ્પે આચરિયસાદિસા.

૬૦૧. ‘‘તેસં નો જાતિવાદસ્મિં, વિવાદો અત્થિ ગોતમ;

જાતિયા બ્રાહ્મણો હોતિ, ભારદ્વાજો ઇતિ ભાસતિ;

અહઞ્ચ કમ્મુના [કમ્મના (સી. પી.) એવમુપરિપિ] બ્રૂમિ, એવં જાનાહિ ચક્ખુમ.

૬૦૨. ‘‘તે ન સક્કોમ સઞ્ઞાપેતું, અઞ્ઞમઞ્ઞં મયં ઉભો;

ભવન્તં [ભગવન્તં (ક.)] પુટ્ઠુમાગમ્હા, સમ્બુદ્ધં ઇતિ વિસ્સુતં.

૬૦૩. ‘‘ચન્દં યથા ખયાતીતં, પેચ્ચ પઞ્જલિકા જના;

વન્દમાના નમસ્સન્તિ, એવં લોકસ્મિ ગોતમં.

૬૦૪. ‘‘ચક્ખું લોકે સમુપ્પન્નં, મયં પુચ્છામ ગોતમં;

જાતિયા બ્રાહ્મણો હોતિ, ઉદાહુ ભવતિ કમ્મુના;

અજાનતં નો પબ્રૂહિ, યથા જાનેસુ બ્રાહ્મણં’’.

૬૦૫. ‘‘તેસં વો અહં બ્યક્ખિસ્સં, (વાસેટ્ઠાતિ ભગવા) અનુપુબ્બં યથાતથં;

જાતિવિભઙ્ગં પાણાનં, અઞ્ઞમઞ્ઞા હિ જાતિયો.

૬૦૬. ‘‘તિણરુક્ખેપિ જાનાથ, ન ચાપિ પટિજાનરે;