૧૦. કોકાલિકસુત્તં

એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પાપિચ્છા, ભન્તે, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’તિ.

એવં વુત્તે, ભગવા કોકાલિકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘મા હેવં, કોકાલિક, મા હેવં, કોકાલિક! પસાદેહિ, કોકાલિક, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં. પેસલા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના’’તિ.

દુતિયમ્પિ ખો…પે… તતિયમ્પિ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિઞ્ચાપિ મે, ભન્તે, ભગવા સદ્ધાયિકો પચ્ચયિકો, અથ ખો પાપિચ્છાવ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો ભગવા કોકાલિકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘મા હેવં, કોકાલિક, મા હેવં, કોકાલિક! પસાદેહિ, કોકાલિક, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં. પેસલા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના’’તિ.

અથ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અચિરપ્પક્કન્તસ્સ ચ કોકાલિકસ્સ ભિક્ખુનો સાસપમત્તીહિ પિળકાહિ સબ્બો કાયો ફુટો [ફુટ્ઠો (સ્યા.)] અહોસિ; સાસપમત્તિયો હુત્વા મુગ્ગમત્તિયો અહેસું; મુગ્ગમત્તિયો હુત્વા કળાયમત્તિયો અહેસું; કળાયમત્તિયો હુત્વા કોલટ્ઠિમત્તિયો અહેસું; કોલટ્ઠિમત્તિયો હુત્વા કોલમત્તિયો અહેસું; કોલમત્તિયો હુત્વા આમલકમત્તિયો અહેસું; આમલકમત્તિયો હુત્વા બેળુવસલાટુકમત્તિયો અહેસું; બેળુવસલાટુકમત્તિયો હુત્વા બિલ્લમત્તિયો અહેસું; બિલ્લમત્તિયો હુત્વા પભિજ્જિંસુ; પુબ્બઞ્ચ લોહિતઞ્ચ પગ્ઘરિંસુ. અથ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ તેનેવાબાધેન કાલમકાસિ. કાલઙ્કતો ચ કોકાલિકો ભિક્ખુ પદુમં નિરયં ઉપપજ્જિ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં આઘાતેત્વા.

અથ ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં, ઠિતો ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કોકાલિકો, ભન્તે, ભિક્ખુ કાલઙ્કતો; કાલઙ્કતો ચ, ભન્તે, કોકાલિકો ભિક્ખુ પદુમં નિરયં ઉપપન્નો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં આઘાતેત્વા’’તિ. ઇદમવોચ બ્રહ્મા સહમ્પતિ; ઇદં વત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયિ.

અથ ખો ભગવા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇમં, ભિક્ખવે, રત્તિં બ્રહ્મા સહમ્પતિ અભિક્કન્તાય રત્તિયા…પે… ઇદમવોચ, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સહમ્પતિ, ઇદં વત્વા મં પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયી’’તિ.

એવં વુત્તે, અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કીવદીઘં નુ ખો, ભન્તે, પદુમે નિરયે આયુપ્પમાણ’’ન્તિ? ‘‘દીઘં ખો, ભિક્ખુ, પદુમે નિરયે આયુપ્પમાણં; તં ન સુકરં સઙ્ખાતું એત્તકાનિ વસ્સાનિ ઇતિ વા એત્તકાનિ વસ્સસતાનિ ઇતિ વા એત્તકાનિ વસ્સસહસ્સાનિ ઇતિ વા એત્તકાનિ વસ્સસતસહસ્સાનિ ઇતિ વા’’તિ. ‘‘સક્કા પન, ભન્તે, ઉપમા [ઉપમં (સી. સ્યા. ક.)] કાતુ’’ન્તિ? ‘‘સક્કા, ભિક્ખૂ’’તિ ભગવા અવોચ –

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિખારિકો કોસલકો તિલવાહો; તતો પુરિસો વસ્સસતસ્સ વસ્સસતસ્સ અચ્ચયેન એકમેકં તિલં ઉદ્ધરેય્ય. ખિપ્પતરં ખો સો ભિક્ખુ વીસતિખારિકો કોસલકો તિલવાહો ઇમિના ઉપક્કમેન પરિક્ખયં પરિયાદાનં ગચ્છેય્ય, નત્વેવ એકો અબ્બુદો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ અબ્બુદા નિરયા એવમેકો નિરબ્બુદો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ નિરબ્બુદા નિરયા એવમેકો અબબો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ અબબા નિરયા એવમેકો અહહો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ અહહા નિરયા એવમેકો અટટો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ અટટા નિરયા એવમેકો કુમુદો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ કુમુદા નિરયા એવમેકો સોગન્ધિકો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ સોગન્ધિકા નિરયા એવમેકો ઉપ્પલકો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ ઉપ્પલકા નિરયા એવમેકો પુણ્ડરીકો નિરયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, વીસતિ પુણ્ડરીકા નિરયા એવમેકો પદુમો નિરયો. પદુમં ખો પન ભિક્ખુ નિરયં કોકાલિકો ભિક્ખુ ઉપપન્નો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં આઘાતેત્વા’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા, ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

૬૬૨. ‘‘પુરિસસ્સ હિ જાતસ્સ, કુઠારી [કુધારી (ક.)] જાયતે મુખે;

યાય છિન્દતિ અત્તાનં, બાલો દુબ્ભાસિતં ભણં.

૬૬૩. ‘‘યો નિન્દિયં પસંસતિ, તં વા નિન્દતિ યો પસંસિયો;

વિચિનાતિ મુખેન સો કલિં, કલિના તેન સુખં ન વિન્દતિ.

૬૬૪. ‘‘અપ્પમત્તો અયં કલિ, યો અક્ખેસુ ધનપરાજયો;

સબ્બસ્સાપિ સહાપિ અત્તના, અયમેવ મહત્તરો [મહન્તકરો (સી.)] કલિ;

યો સુગતેસુ મનં પદોસયે.

૬૬૫. ‘‘સતં સહસ્સાનં નિરબ્બુદાનં, છત્તિંસતિ પઞ્ચ ચ અબ્બુદાનિ [અબ્બુદાનં (ક.)];

યમરિયગરહી નિરયં ઉપેતિ, વાચં મનઞ્ચ પણિધાય પાપકં.

૬૬૬. ‘‘અભૂતવાદી નિરયં ઉપેતિ, યો વાપિ કત્વા ન કરોમિચાહ;

ઉભોપિ તે પેચ્ચ સમા ભવન્તિ, નિહીનકમ્મા મનુજા પરત્થ.

૬૬૭. ‘‘યો અપ્પદુટ્ઠસ્સ નરસ્સ દુસ્સતિ, સુદ્ધસ્સ પોસસ્સ અનઙ્ગણસ્સ;

તમેવ બાલં પચ્ચેતિ પાપં, સુખુમો રજો પટિવાતંવ ખિત્તો.

૬૬૮. ‘‘યો લોભગુણે અનુયુત્તો, સો વચસા પરિભાસતિ અઞ્ઞે;

અસદ્ધો કદરિયો અવદઞ્ઞૂ, મચ્છરિ પેસુણિયં [પેસુણિયસ્મિં (બહૂસુ)] અનુયુત્તો.

૬૬૯. ‘‘મુખદુગ્ગ વિભૂત અનરિય, ભૂનહુ [ભુનહત (સ્યા. ક.)] પાપક દુક્કટકારિ;

પુરિસન્ત કલી અવજાત, મા બહુભાણિધ નેરયિકોસિ.

૬૭૦. ‘‘રજમાકિરસી અહિતાય, સન્તે ગરહસિ કિબ્બિસકારી;

બહૂનિ દુચ્ચરિતાનિ ચરિત્વા, ગચ્છસિ ખો પપતં ચિરરત્તં.

૬૭૧. ‘‘ન હિ નસ્સતિ કસ્સચિ કમ્મં, એતિ હતં લભતેવ સુવામિ;

દુક્ખં મન્દો પરલોકે, અત્તનિ પસ્સતિ કિબ્બિસકારી.

૬૭૨. ‘‘અયોસઙ્કુસમાહતટ્ઠાનં, તિણ્હધારમયસૂલમુપેતિ;

અથ તત્તઅયોગુળસન્નિભં, ભોજનમત્થિ તથા પતિરૂપં.

૬૭૩. ‘‘ન હિ વગ્ગુ વદન્તિ વદન્તા, નાભિજવન્તિ ન તાણમુપેન્તિ;

અઙ્ગારે સન્થતે સયન્તિ [સેન્તિ (સી. સ્યા. પી.)], ગિનિસમ્પજ્જલિતં પવિસન્તિ.

૬૭૪. ‘‘જાલેન ચ ઓનહિયાન, તત્થ હનન્તિ અયોમયકુટેભિ [અયોમયકૂટેહિ (સી. સ્યા. પી.)];

અન્ધંવ તિમિસમાયન્તિ, તં વિતતઞ્હિ યથા મહિકાયો.

૬૭૫. ‘‘અથ લોહમયં પન કુમ્ભિં, ગિનિસમ્પજ્જલિતં પવિસન્તિ;

પચ્ચન્તિ હિ તાસુ ચિરરત્તં, અગ્ગિનિસમાસુ [ગિનિસ્સમાસુ (ક.)] સમુપ્પિલવાતે.

૬૭૬. ‘‘અથ પુબ્બલોહિતમિસ્સે, તત્થ કિં પચ્ચતિ કિબ્બિસકારી;

યં યં દિસકં [દિસતં (સી. સ્યા. પી.)] અધિસેતિ, તત્થ કિલિસ્સતિ સમ્ફુસમાનો.

૬૭૭. ‘‘પુળવાવસથે સલિલસ્મિં, તત્થ કિં પચ્ચતિ કિબ્બિસકારી;

ગન્તું ન હિ તીરમપત્થિ, સબ્બસમા હિ સમન્તકપલ્લા.

૬૭૮. ‘‘અસિપત્તવનં પન તિણ્હં, તં પવિસન્તિ સમુચ્છિદગત્તા;

જિવ્હં બલિસેન ગહેત્વા, આરજયારજયા વિહનન્તિ.

૬૭૯. ‘‘અથ વેતરણિં પન દુગ્ગં, તિણ્હધારખુરધારમુપેન્તિ;

તત્થ મન્દા પપતન્તિ, પાપકરા પાપાનિ કરિત્વા.

૬૮૦. ‘‘ખાદન્તિ હિ તત્થ રુદન્તે, સામા સબલા કાકોલગણા ચ;

સોણા સિઙ્ગાલા [સિગાલા (સી. પી.)] પટિગિદ્ધા [પટિગિજ્ઝા (સ્યા. પી.)], કુલલા વાયસા ચ [કુલલા ચ વાયસા (?)] વિતુદન્તિ.

૬૮૧. ‘‘કિચ્છા વતયં ઇધ વુત્તિ, યં જનો ફુસતિ [પસ્સતિ (સી. સ્યા. પી.)] કિબ્બિસકારી;

તસ્મા ઇધ જીવિતસેસે, કિચ્ચકરો સિયા નરો ન ચપ્પમજ્જે.

૬૮૨. ‘‘તે ગણિતા વિદૂહિ તિલવાહા, યે પદુમે નિરયે ઉપનીતા;

નહુતાનિ હિ કોટિયો પઞ્ચ ભવન્તિ, દ્વાદસ કોટિસતાનિ પુનઞ્ઞા [પનય્યે (ક.)].

૬૮૩. ‘‘યાવ દુખા [દુક્ખા (સી. સ્યા.), દુક્ખ (પી. ક.)] નિરયા ઇધ વુત્તા, તત્થપિ તાવ ચિરં વસિતબ્બં;

તસ્મા સુચિપેસલસાધુગુણેસુ, વાચં મનં સતતં [પકતં (સ્યા.)] પરિરક્ખે’’તિ.

કોકાલિકસુત્તં દસમં નિટ્ઠિતં.