૪. સુન્દરિકભારદ્વાજસુત્તં

એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ વિહરતિ સુન્દરિકાય નદિયા તીરે. તેન ખો પન સમયેન સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો સુન્દરિકાય નદિયા તીરે અગ્ગિં જુહતિ, અગ્ગિહુત્તં પરિચરતિ. અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો અગ્ગિં જુહિત્વા અગ્ગિહુત્તં પરિચરિત્વા ઉટ્ઠાયાસના સમન્તા ચતુદ્દિસા અનુવિલોકેસિ – ‘‘કો નુ ખો ઇમં હબ્યસેસં ભુઞ્જેય્યા’’તિ? અદ્દસા ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે સસીસં પારુતં નિસિન્નં; દિસ્વાન વામેન હત્થેન હબ્યસેસં ગહેત્વા દક્ખિણેન હત્થેન કમણ્ડલું ગહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ.

અથ ખો ભગવા સુન્દરિકભારદ્વાજસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પદસદ્દેન સીસં વિવરિ. અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો – ‘‘મુણ્ડો અયં ભવં, મુણ્ડકો અયં ભવ’’ન્તિ તતોવ પુન નિવત્તિતુકામો અહોસિ. અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મુણ્ડાપિ હિ ઇધેકચ્ચે બ્રાહ્મણા ભવન્તિ, યંનૂનાહં ઉપસઙ્કમિત્વા જાતિં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિંજચ્ચો ભવ’’ન્તિ?

અથ ખો ભગવા સુન્દરિકભારદ્વાજં બ્રાહ્મણં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

૪૫૭. ‘‘ન બ્રાહ્મણો નોમ્હિ ન રાજપુત્તો, ન વેસ્સાયનો ઉદ કોચિ નોમ્હિ;

ગોત્તં પરિઞ્ઞાય પુથુજ્જનાનં, અકિઞ્ચનો મન્ત ચરામિ લોકે.

૪૫૮. ‘‘સઙ્ઘાટિવાસી અગહો ચરામિ [અગિહો (ક. સી. પી.) અગેહો (કત્થચિ)], નિવુત્તકેસો અભિનિબ્બુતત્તો;

અલિપ્પમાનો ઇધ માણવેહિ, અકલ્લં મં બ્રાહ્મણ પુચ્છસિ ગોત્તપઞ્હં’’.

૪૫૯. ‘‘પુચ્છન્તિ વે ભો બ્રાહ્મણા, બ્રાહ્મણેભિ સહ બ્રાહ્મણો નો ભવ’’ન્તિ.

૪૬૦. ‘‘બ્રાહ્મણો હિ ચે ત્વં બ્રૂસિ, મઞ્ચ બ્રૂસિ અબ્રાહ્મણં;

તં તં સાવિત્તિં પુચ્છામિ, તિપદં ચતુવીસતક્ખરં.

૪૬૧. ‘‘કિં નિસ્સિતા ઇસયો મનુજા, ખત્તિયા બ્રાહ્મણા [પઠમપાદન્તો] દેવતાનં;

યઞ્ઞમકપ્પયિંસુ પુથૂ ઇધ લોકે [દુતિયપાદન્તો (સી.)].

૪૬૨. ‘‘યદન્તગૂ વેદગૂ યઞ્ઞકાલે, યસ્સાહુતિં લભે તસ્સિજ્ઝેતિ બ્રૂમિ’’.

૪૬૩. ‘‘અદ્ધા હિ તસ્સ હુતમિજ્ઝે, (ઇતિ બ્રાહ્મણો)

યં તાદિસં વેદગુમદ્દસામ;

તુમ્હાદિસાનઞ્હિ અદસ્સનેન, અઞ્ઞો જનો ભુઞ્જતિ પૂરળાસં’’.

૪૬૪. ‘‘તસ્માતિહ ત્વં બ્રાહ્મણ અત્થેન, અત્થિકો ઉપસઙ્કમ્મ પુચ્છ;

સન્તં વિધૂમં અનીઘં નિરાસં, અપ્પેવિધ અભિવિન્દે સુમેધં’’.

૪૬૫. ‘‘યઞ્ઞે રતોહં ભો ગોતમ, યઞ્ઞં યિટ્ઠુકામો નાહં પજાનામિ;

અનુસાસતુ મં ભવં, યત્થ હુતં ઇજ્ઝતે બ્રૂહિ મે તં’’.

‘‘તેન હિ ત્વં, બ્રાહ્મણ, ઓદહસ્સુ સોતં; ધમ્મં તે દેસેસ્સામિ –

૪૬૬. ‘‘મા જાતિં પુચ્છી ચરણઞ્ચ પુચ્છ, કટ્ઠા હવે જાયતિ જાતવેદો;

નીચાકુલીનોપિ મુની ધિતીમા, આજાનિયો હોતિ હિરીનિસેધો.

૪૬૭. ‘‘સચ્ચેન દન્તો દમસા ઉપેતો, વેદન્તગૂ વૂસિતબ્રહ્મચરિયો;

કાલેન તમ્હિ હબ્યં પવેચ્છે, યો બ્રાહ્મણો પુઞ્ઞપેક્ખો [પુઞ્ઞપેખો (સી. પી.)] યજેથ.

૪૬૮. ‘‘યે કામે હિત્વા અગહા ચરન્તિ, સુસઞ્ઞતત્તા તસરંવ ઉજ્જું;

કાલેન તેસુ હબ્યં પવેચ્છે, યો બ્રાહ્મણો પુઞ્ઞપેક્ખો યજેથ.

૪૬૯. ‘‘યે વીતરાગા સુસમાહિતિન્દ્રિયા, ચન્દોવ રાહુગ્ગહણા પમુત્તા;

કાલેન તેસુ હબ્યં પવેચ્છે, યો બ્રાહ્મણો પુઞ્ઞપેક્ખો યજેથ.

૪૭૦. ‘‘અસજ્જમાના વિચરન્તિ લોકે, સદા સતા હિત્વા મમાયિતાનિ;

કાલેન તેસુ હબ્યં પવેચ્છે, યો બ્રાહ્મણો પુઞ્ઞપેક્ખો યજેથ.

૪૭૧. ‘‘યો કામે હિત્વા અભિભુય્યચારી, યો વેદિ જાતીમરણસ્સ અન્તં;

પરિનિબ્બુતો ઉદકરહદોવ સીતો, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૨. ‘‘સમો સમેહિ વિસમેહિ દૂરે, તથાગતો હોતિ અનન્તપઞ્ઞો;

અનૂપલિત્તો ઇધ વા હુરં વા, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૩. ‘‘યમ્હિ ન માયા વસતિ ન માનો, યો વીતલોભો અમમો નિરાસો;

પનુણ્ણકોધો અભિનિબ્બુતત્તો, યો બ્રાહ્મણો સોકમલં અહાસિ;

તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૪.

‘‘નિવેસનં યો મનસો અહાસિ, પરિગ્ગહા યસ્સ ન સન્તિ કેચિ;

અનુપાદિયાનો ઇધ વા હુરં વા, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૫. ‘‘સમાહિતો યો ઉદતારિ ઓઘં, ધમ્મં ચઞ્ઞાસિ પરમાય દિટ્ઠિયા;

ખીણાસવો અન્તિમદેહધારી, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૬. ‘‘ભવાસવા યસ્સ વચી ખરા ચ, વિધૂપિતા અત્થગતા ન સન્તિ;

સ વેદગૂ સબ્બધિ વિપ્પમુત્તો, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૭. ‘‘સઙ્ગાતિગો યસ્સ ન સન્તિ સઙ્ગા, યો માનસત્તેસુ અમાનસત્તો;

દુક્ખં પરિઞ્ઞાય સખેત્તવત્થું, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૮. ‘‘આસં અનિસ્સાય વિવેકદસ્સી, પરવેદિયં દિટ્ઠિમુપાતિવત્તો;

આરમ્મણા યસ્સ ન સન્તિ કેચિ, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૭૯. ‘‘પરોપરા [પરોવરા (સી. પી.)] યસ્સ સમેચ્ચ ધમ્મા, વિધૂપિતા અત્થગતા ન સન્તિ;

સન્તો ઉપાદાનખયે વિમુત્તો, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૮૦. ‘‘સંયોજનં જાતિખયન્તદસ્સી, યોપાનુદિ રાગપથં અસેસં;

સુદ્ધો નિદોસો વિમલો અકાચો [અકામો (સી. સ્યા.)], તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૮૧. ‘‘યો અત્તનો અત્તાનં [અત્તનાત્તાનં (સી. સ્યા.)] નાનુપસ્સતિ, સમાહિતો ઉજ્જુગતો ઠિતત્તો;

સ વે અનેજો અખિલો અકઙ્ખો, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં.

૪૮૨. ‘‘મોહન્તરા યસ્સ ન સન્તિ કેચિ, સબ્બેસુ ધમ્મેસુ ચ ઞાણદસ્સી;

સરીરઞ્ચ અન્તિમં ધારેતિ, પત્તો ચ સમ્બોધિમનુત્તરં સિવં;

એત્તાવતા યક્ખસ્સ સુદ્ધિ, તથાગતો અરહતિ પૂરળાસં’’.

૪૮૩. ‘‘હુતઞ્ચ [હુત્તઞ્ચ (સી. ક.)] મય્હં હુતમત્થુ સચ્ચં, યં તાદિસં વેદગુનં અલત્થં;

બ્રહ્મા હિ સક્ખિ પટિગણ્હાતુ મે ભગવા, ભુઞ્જતુ મે ભગવા પૂરળાસં’’.

૪૮૪. ‘‘ગાથાભિગીતં મે અભોજનેય્યં, સમ્પસ્સતં બ્રાહ્મણ નેસ ધમ્મો;

ગાથાભિગીતં પનુદન્તિ બુદ્ધા, ધમ્મે સતી બ્રાહ્મણ વુત્તિરેસા.

૪૮૫. ‘‘અઞ્ઞેન ચ કેવલિનં મહેસિં, ખીણાસવં કુક્કુચ્ચવૂપસન્તં;

અન્નેન પાનેન ઉપટ્ઠહસ્સુ, ખેત્તઞ્હિ તં પુઞ્ઞપેક્ખસ્સ હોતિ’’.

૪૮૬. ‘‘સાધાહં ભગવા તથા વિજઞ્ઞં, યો દક્ખિણં ભુઞ્જેય્ય માદિસસ્સ;

યં યઞ્ઞકાલે પરિયેસમાનો, પપ્પુય્ય તવ સાસનં’’.

૪૮૭. ‘‘સારમ્ભા યસ્સ વિગતા, ચિત્તં યસ્સ અનાવિલં;

વિપ્પમુત્તો ચ કામેહિ, થિનં યસ્સ પનૂદિતં.

૪૮૮. ‘‘સીમન્તાનં વિનેતારં, જાતિમરણકોવિદં;

મુનિં મોનેય્યસમ્પન્નં, તાદિસં યઞ્ઞમાગતં.

૪૮૯. ‘‘ભકુટિં [ભૂકુટિં (ક. સી.), ભાકુટિં (ક. સી., મ. નિ. ૧.૨૨૬)] વિનયિત્વાન, પઞ્જલિકા નમસ્સથ;

પૂજેથ અન્નપાનેન, એવં ઇજ્ઝન્તિ દક્ખિણા.

૪૯૦. ‘‘બુદ્ધો ભવં અરહતિ પૂરળાસં, પુઞ્ઞખેત્તમનુત્તરં;

આયાગો સબ્બલોકસ્સ, ભોતો દિન્નં મહપ્ફલ’’ન્તિ.

અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. લભેય્યાહં ભોતો ગોતમસ્સ સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. અલત્થ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો…પે… અરહતં અહોસીતિ.

સુન્દરિકભારદ્વાજસુત્તં ચતુત્થં નિટ્ઠિતં.