૨. ઇદ્ધિકથા

૯. કા ઇદ્ધિ? કતિ ઇદ્ધિયો? ઇદ્ધિયા કતિ ભૂમિયો, કતિ પાદા, કતિ પદાનિ, કતિ મૂલાનિ? કા ઇદ્ધીતિ? ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ. કતિ ઇદ્ધિયોતિ? દસ ઇદ્ધિયો. ઇદ્ધિયા કતિ ભૂમિયોતિ? ઇદ્ધિયા ચતસ્સો ભૂમિયો, ચત્તારો પાદા, અટ્ઠ પદાનિ, સોળસ મૂલાનિ.

૧૦. કતમા દસ ઇદ્ધિયો? અધિટ્ઠાના ઇદ્ધિ, વિકુબ્બના ઇદ્ધિ, મનોમયા ઇદ્ધિ, ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, અરિયા ઇદ્ધિ, કમ્મવિપાકજા ઇદ્ધિ, પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ, વિજ્જામયા ઇદ્ધિ, તત્થ તત્થ સમ્મા પયોગપચ્ચયા [સમ્મપ્પયોગપચ્ચયા (સ્યા. ક.)] ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ.

ઇદ્ધિયા કતમા ચતસ્સો ભૂમિયો? વિવેકજાભૂમિ પઠમં ઝાનં, પીતિસુખભૂમિ દુતિયં ઝાનં, ઉપેક્ખાસુખભૂમિ તતિયં ઝાનં, અદુક્ખમસુખાભૂમિ ચતુત્થં ઝાનં. ઇદ્ધિયા ઇમા ચતસ્સો ભૂમિયો ઇદ્ધિલાભાય ઇદ્ધિપટિલાભાય ઇદ્ધિવિકુબ્બનતાય ઇદ્ધિવિસવિતાય ઇદ્ધિવસીભાવાય ઇદ્ધિવેસારજ્જાય સંવત્તન્તીતિ.

ઇદ્ધિયા કતમે ચત્તારો પાદા? ઇધ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ. ઇદ્ધિયા ઇમે ચત્તારો પાદા ઇદ્ધિલાભાય ઇદ્ધિપટિલાભાય ઇદ્ધિવિકુબ્બનતાય ઇદ્ધિવિસવિતાય ઇદ્ધિવસીભાવાય ઇદ્ધિવેસારજ્જાય સંવત્તન્તીતિ.

ઇદ્ધિયા કતમાનિ અટ્ઠ પદાનિ? છન્દં ચે ભિક્ખુ નિસ્સાય લભતિ સમાધિં, લભતિ ચિત્તસ્સ એકગ્ગતં. છન્દો ન સમાધિ, સમાધિ ન છન્દો. અઞ્ઞો છન્દો, અઞ્ઞો સમાધિ. વીરિયં ચે ભિક્ખુ નિસ્સાય લભતિ સમાધિં, લભતિ ચિત્તસ્સ એકગ્ગતં. વીરિયં ન સમાધિ, સમાધિ ન વીરિયં. અઞ્ઞં વીરિયં, અઞ્ઞો સમાધિ. ચિત્તં ચે ભિક્ખુ નિસ્સાય લભતિ સમાધિં, લભતિ ચિત્તસ્સ એકગ્ગતં. ચિત્તં ન સમાધિ, સમાધિ ન ચિત્તં. અઞ્ઞં ચિત્તં, અઞ્ઞો સમાધિ. વીમંસં ચે ભિક્ખુ નિસ્સાય લભતિ સમાધિં, લભતિ ચિત્તસ્સ એકગ્ગતં. વીમંસા ન સમાધિ, સમાધિ ન વીમંસા. અઞ્ઞા વીમંસા, અઞ્ઞો સમાધિ. ઇદ્ધિયા ઇમાનિ અટ્ઠ પદાનિ ઇદ્ધિલાભાય ઇદ્ધિપટિલાભાય ઇદ્ધિવિકુબ્બનતાય ઇદ્ધિવિસવિતાય ઇદ્ધિવસીભાવાય ઇદ્ધિવેસારજ્જાય સંવત્તન્તીતિ.

ઇદ્ધિયા કતમાનિ સોળસ મૂલાનિ? અનોનતં [અનોણતં (ક.)] ચિત્તં કોસજ્જે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. અનુન્નતં [(અનુણ્ણતં (ક.)] ચિત્તં ઉદ્ધચ્ચે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. અનભિનતં ચિત્તં રાગે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. અનપનતં ચિત્તં બ્યાપાદે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. અનિસ્સિતં ચિત્તં દિટ્ઠિયા ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. અપ્પટિબદ્ધં ચિત્તં છન્દરાગે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. વિપ્પમુત્તં ચિત્તં કામરાગે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. વિસઞ્ઞુત્તં ચિત્તં કિલેસે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. વિમરિયાદિકતં ચિત્તં કિલેસમરિયાદે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. એકત્તગતં [એકગ્ગતં (સ્યા.)] ચિત્તં નાનત્તકિલેસેહિ [નાનત્તકિલેસે (સ્યા.)] ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. સદ્ધાય પરિગ્ગહિતં ચિત્તં અસ્સદ્ધિયે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. વીરિયેન પરિગ્ગહિતં ચિત્તં કોસજ્જે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. સતિયા પરિગ્ગહિતં ચિત્તં પમાદે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. સમાધિના પરિગ્ગહિતં ચિત્તં ઉદ્ધચ્ચે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. પઞ્ઞાય પરિગ્ગહિતં ચિત્તં અવિજ્જાય ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. ઓભાસગતં ચિત્તં અવિજ્જન્ધકારે ન ઇઞ્જતીતિ – આનેઞ્જં. ઇદ્ધિયા ઇમાનિ સોળસ મૂલાનિ ઇદ્ધિલાભાય ઇદ્ધિપટિલાભાય ઇદ્ધિવિકુબ્બનતાય ઇદ્ધિવિસવિતાય ઇદ્ધિવસીભાવાય ઇદ્ધિવેસારજ્જાય સંવત્તન્તીતિ.

દસઇદ્ધિનિદ્દેસો

૧૦. કતમા અધિટ્ઠાના ઇદ્ધિ? ઇધ ભિક્ખુ અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ; આવિભાવં તિરોભાવં; તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ આકાસે. પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોતિ, સેય્યથાપિ ઉદકે. ઉદકેપિ અભિજ્જમાને [અભિજ્જમાનો (ક.) દી. નિ. ૧.૨૩૮ પસ્સિતબ્બા] ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ પથવિયં. આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમતિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો. ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરામસતિ પરિમજ્જતિ. યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતીતિ.

ઇધાતિ ઇમિસ્સા દિટ્ઠિયા ઇમિસ્સા ખન્તિયા ઇમિસ્સા રુચિયા ઇમસ્મિં આદાયે ઇમસ્મિં ધમ્મે ઇમસ્મિં વિનયે ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ઇમસ્મિં પાવચને ઇમસ્મિં બ્રહ્મચરિયે ઇમસ્મિં સત્થુસાસને. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇધા’’તિ. ભિક્ખૂતિ પુથુજ્જનકલ્યાણકો વા હોતિ ભિક્ખુ સેખો વા અરહા વા અકુપ્પધમ્મો. અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતીતિ નાનપ્પકારં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ. એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતીતિ પકતિયા એકો બહુકં આવજ્જતિ, સતં વા સહસ્સં વા સતસહસ્સં વા આવજ્જતિ. આવજ્જિત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ – ‘‘બહુલો હોમી’’તિ [હોતૂતિ (ક.)]. બહુલો હોતિ. યથાયસ્મા ચૂળપન્થકો [ચુલ્લપન્થકો (સ્યા.)] એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, એવમેવં સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ. બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતીતિ પકતિયા બહુકો એકં આવજ્જતિ; આવજ્જિત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ – ‘‘એકો હોમી’’તિ. એકો હોતિ. યથાયસ્મા ચૂળપન્થકો બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ, એવમેવં સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ.

૧૧. આવિભાવન્તિ કેનચિ અનાવટં હોતિ અપ્પટિચ્છન્નં વિવટં પાકટં. તિરોભાવન્તિ કેનચિ આવટં હોતિ પટિચ્છન્નં પિહિતં પટિકુજ્જિતં. તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ આકાસેતિ પકતિયા આકાસકસિણસમાપત્તિયા લાભી હોતિ. તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં આવજ્જતિ. આવજ્જિત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ – ‘‘આકાસો હોતૂ’’તિ. આકાસો હોતિ. તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છતિ. યથા મનુસ્સા પકતિયા અનિદ્ધિમન્તો કેનચિ અનાવટે અપરિક્ખિત્તે અસજ્જમાના ગચ્છન્તિ, એવમેવં સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ આકાસે.

પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોતિ, સેય્યથાપિ ઉદકેતિ પકતિયા આપોકસિણસમાપત્તિયા લાભી હોતિ. પથવિં આવજ્જતિ. આવજ્જિત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ – ‘‘ઉદકં હોતૂ’’તિ. ઉદકં હોતિ. સો પથવિયા ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોતિ. યથા મનુસ્સા પકતિયા અનિદ્ધિમન્તો ઉદકે ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોન્તિ, એવમેવં સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો પથવિયા ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોતિ, સેય્યથાપિ ઉદકે.

ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ પથવિયન્તિ પકતિયા પથવીકસિણસમાપત્તિયા લાભી હોતિ. ઉદકં આવજ્જતિ. આવજ્જિત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ – ‘‘પથવી હોતૂ’’તિ. પથવી હોતિ. સો અભિજ્જમાને ઉદકે ગચ્છતિ. યથા મનુસ્સા પકતિયા અનિદ્ધિમન્તો અભિજ્જમાનાય પથવિયા ગચ્છન્તિ, એવમેવં સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો અભિજ્જમાને ઉદકે ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ પથવિયં.

આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમતિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણોતિ પકતિયા પથવીકસિણસમાપત્તિયા લાભી હોતિ. આકાસં આવજ્જતિ. આવજ્જિત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ – ‘‘પથવી હોતૂ’’તિ. પથવી હોતિ. સો આકાસે અન્તલિક્ખે ચઙ્કમતિપિ તિટ્ઠતિપિ નિસીદતિપિ સેય્યમ્પિ કપ્પેતિ. યથા મનુસ્સા પકતિયા અનિદ્ધિમન્તો પથવિયા ચઙ્કમન્તિપિ તિટ્ઠન્તિપિ નિસીદન્તિપિ સેય્યમ્પિ કપ્પેન્તિ, એવમેવં સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો આકાસે અન્તલિક્ખે ચઙ્કમતિપિ તિટ્ઠતિપિ નિસીદતિપિ સેય્યમ્પિ કપ્પેતિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો.

૧૨. ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરામસતિ પરિમજ્જતીતિ ઇધ સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો નિસિન્નકો વા નિપન્નકો વા ચન્દિમસૂરિયે આવજ્જતિ. આવજ્જિત્વા ઞાણેન અધિટ્ઠાતિ – ‘‘હત્થપાસે હોતૂ’’તિ. હત્થપાસે હોતિ. સો નિસિન્નકો વા નિપન્નકો વા ચન્દિમસૂરિયે પાણિના આમસતિ પરામસતિ પરિમજ્જતિ. યથા મનુસ્સા પકતિયા અનિદ્ધિમન્તો કિઞ્ચિદેવ રૂપગતં હત્થપાસે આમસન્તિ પરામસન્તિ પરિમજ્જન્તિ, એવમેવં સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો નિસિન્નકો વા નિપન્નકો વા ચન્દિમસૂરિયે પાણિના આમસતિ પરામસતિ પરિમજ્જતિ.

યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતીતિ સચે સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો બ્રહ્મલોકં ગન્તુકામો હોતિ, દૂરેપિ સન્તિકે અધિટ્ઠાતિ – ‘‘સન્તિકે હોતૂ’’તિ. સન્તિકે હોતિ. સન્તિકેપિ દૂરે અધિટ્ઠાતિ – ‘‘દૂરે હોતૂ’’તિ. દૂરે હોતિ. બહુકમ્પિ થોકં અધિટ્ઠાતિ – ‘‘થોકં હોતૂ’’તિ. થોકં હોતિ. થોકમ્પિ બહુકં અધિટ્ઠાતિ – ‘‘બહુકં હોતૂ’’તિ. બહુકં હોતિ. દિબ્બેન ચક્ખુના તસ્સ બ્રહ્મુનો રૂપં પસ્સતિ. દિબ્બાય સોતધાતુયા તસ્સ બ્રહ્મુનો સદ્દં સુણાતિ. ચેતોપરિયઞાણેન તસ્સ બ્રહ્મુનો ચિત્તં પજાનાતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો દિસ્સમાનેન કાયેન બ્રહ્મલોકં ગન્તુકામો હોતિ, કાયવસેન ચિત્તં પરિણામેતિ, કાયવસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ. કાયવસેન ચિત્તં પરિણામેત્વા, કાયવસેન ચિત્તં અધિટ્ઠહિત્વા, સુખસઞ્ઞઞ્ચ લહુસઞ્ઞઞ્ચ ઓક્કમિત્વા દિસ્સમાનેન કાયેન બ્રહ્મલોકં ગચ્છતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા ચેતોવસિપ્પત્તો અદિસ્સમાનેન કાયેન બ્રહ્મલોકં ગન્તુકામો હોતિ, ચિત્તવસેન કાયં પરિણામેતિ, ચિત્તવસેન કાયં અધિટ્ઠાતિ. ચિત્તવસેન કાયં પરિણામેત્વા, ચિત્તવસેન કાયં અધિટ્ઠહિત્વા સુખસઞ્ઞઞ્ચ લહુસઞ્ઞઞ્ચ ઓક્કમિત્વા અદિસ્સમાનેન કાયેન બ્રહ્મલોકં ગચ્છતિ. સો તસ્સ બ્રહ્મુનો પુરતો રૂપિં [રૂપં (સ્યા. ક.) દી. નિ. ૧.૨૩૬ પસ્સિતબ્બા] અભિનિમ્મિનાતિ મનોમયં સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગિં [સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગં (સ્યા. ક.)] અહીનિન્દ્રિયં. સચે સો ઇદ્ધિમા ચઙ્કમતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ ચઙ્કમતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા તિટ્ઠતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ તિટ્ઠતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા નિસીદતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ નિસીદતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા સેય્યં કપ્પેતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ સેય્યં કપ્પેતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા ધૂમાયતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ ધૂમાયતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા પજ્જલતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ પજ્જલતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા ધમ્મં ભાસતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ ધમ્મં ભાસતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા પઞ્હં પુચ્છતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ પઞ્હં પુચ્છતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા પઞ્હં પુટ્ઠો વિસજ્જેતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠો વિસજ્જેતિ. સચે સો ઇદ્ધિમા તેન બ્રહ્મુના સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ સલ્લપતિ સાકચ્છં સમાપજ્જતિ, નિમ્મિતોપિ તત્થ તેન બ્રહ્મુના સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ સલ્લપતિ સાકચ્છં સમાપજ્જતિ. યઞ્ઞદેવ સો ઇદ્ધિમા કરોતિ, તં તદેવ હિ સો નિમ્મિતો કરોતીતિ – અયં અધિટ્ઠાના ઇદ્ધિ.

૧૩. કતમા વિકુબ્બના ઇદ્ધિ? સિખિસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અભિભૂ નામ સાવકો બ્રહ્મલોકે ઠિતો સહસ્સિલોકધાતું [સહસ્સીલોકધાતું (સ્યા.) વત્થુ સં. નિ. ૧.૧૮૫] સરેન વિઞ્ઞાપેસિ. સો દિસ્સમાનેનપિ કાયેન ધમ્મં દેસેસિ; અદિસ્સમાનેનપિ કાયેન ધમ્મં દેસેસિ; દિસ્સમાનેનપિ હેટ્ઠિમેન ઉપડ્ઢકાયેન અદિસ્સમાનેનપિ ઉપરિમેન ઉપડ્ઢકાયેન ધમ્મં દેસેસિ. દિસ્સમાનેનપિ ઉપરિમેન ઉપડ્ઢકાયેન, અદિસ્સમાનેનપિ હેટ્ઠિમેન ઉપડ્ઢકાયેન ધમ્મં દેસેસિ. સો પકતિવણ્ણં વિજહિત્વા કુમારકવણ્ણં વા દસ્સેતિ, નાગવણ્ણં વા દસ્સેતિ, સુપણ્ણવણ્ણં વા દસ્સેતિ, યક્ખવણ્ણં વા દસ્સેતિ, ઇન્દવણ્ણં વા [અસુરવણ્ણં વા દસ્સેતિ, ઇન્દવણ્ણં વા (સ્યા.)] દસ્સેતિ, દેવવણ્ણં વા દસ્સેતિ, બ્રહ્મવણ્ણં વા દસ્સેતિ, સમુદ્દવણ્ણં વા દસ્સેતિ, પબ્બતવણ્ણં વા દસ્સેતિ, વનવણ્ણં વા દસ્સેતિ, સીહવણ્ણં વા દસ્સેતિ, બ્યગ્ઘવણ્ણં વા દસ્સેતિ, દીપિવણ્ણં વા દસ્સેતિ, હત્થિમ્પિ દસ્સેતિ, અસ્સમ્પિ દસ્સેતિ, રથમ્પિ દસ્સેતિ, પત્તિમ્પિ દસ્સેતિ, વિવિધમ્પિ સેનાબ્યૂહં દસ્સેતીતિ – અયં વિકુબ્બના ઇદ્ધિ.

૧૪. કતમા મનોમયા ઇદ્ધિ? ઇધ ભિક્ખુ ઇમમ્હા કાયા અઞ્ઞં કાયં અભિનિમ્મિનાતિ રૂપિં મનોમયં સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગિં અહીનિન્દ્રિયં. સેય્યથાપિ પુરિસો મુઞ્જમ્હા ઈસિકં પવાહેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘‘અયં મુઞ્જો, અયં ઈસિકા. અઞ્ઞો મુઞ્જો, અઞ્ઞા ઈસિકા. મુઞ્જમ્હા ત્વેવ ઈસિકા પવાળ્હા’’તિ. સેય્યથા વા પન પુરિસો અસિં કોસિયા પવાહેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘‘અયં અસિ, અયં કોસિ. અઞ્ઞો અસિ, અઞ્ઞા કોસિ. કોસિયા ત્વેવ અસિ પવાળ્હો’’તિ. સેય્યથા વા પન પુરિસો અહિં કરણ્ડા ઉદ્ધરેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘‘અયં અહિ, અયં કરણ્ડો. અઞ્ઞો અહિ, અઞ્ઞો કરણ્ડો. કરણ્ડા ત્વેવ અહિ ઉબ્ભતો’’તિ. એવમેવં ભિક્ખુ ઇમમ્હા કાયા અઞ્ઞં કાયં અભિનિમ્મિનાતિ રૂપિં મનોમયં સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગિં અહીનિન્દ્રિયં. અયં મનોમયા ઇદ્ધિ.

૧૫. કતમા ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ? અનિચ્ચાનુપસ્સના નિચ્ચસઞ્ઞાય પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ. દુક્ખાનુપસ્સના સુખસઞ્ઞાય… અનત્તાનુપસ્સના અત્તસઞ્ઞાય… નિબ્બિદાનુપસ્સનાય નન્દિયા… વિરાગાનુપસ્સનાય રાગસ્સ… નિરોધાનુપસ્સનાય સમુદયસ્સ… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાય આદાનસ્સ પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ. આયસ્મતો બાકુલસ્સ ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, આયસ્મતો સંકિચ્ચસ્સ ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, આયસ્મતો ભૂતપાલસ્સ ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ. અયં ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ.

૧૬. કતમા સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ? પઠમેન ઝાનેન નીવરણાનં પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ. દુતિયેન ઝાનેન વિતક્કવિચારાનં પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ. તતિયેન ઝાનેન પીતિયા પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ…પે… ચતુત્થેન ઝાનેન સુખદુક્ખાનં પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ…પે… આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા રૂપસઞ્ઞાય પટિઘસઞ્ઞાય નાનત્તસઞ્ઞાય પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ…પે… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ…પે… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ…પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞાય પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ. આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, આયસ્મતો સઞ્જીવસ્સ સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, આયસ્મતો ખાણુકોણ્ડઞ્ઞસ્સ સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, ઉત્તરાય ઉપાસિકાય સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, સામાવતિયા ઉપાસિકાય સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ. અયં સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ.

૧૭. કતમા અરિયા ઇદ્ધિ? ઇધ ભિક્ખુ [મ. નિ. ૩.૪૬૨ પસ્સિતબ્બા] સચે આકઙ્ખતિ – ‘‘પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય’’ન્તિ, અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી તત્થ વિહરતિ. સચે આકઙ્ખતિ – ‘‘અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય’’ન્તિ, પટિકૂલસઞ્ઞી તત્થ વિહરતિ. સચે આકઙ્ખતિ – ‘‘પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય’’ન્તિ, અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી તત્થ વિહરતિ. સચે આકઙ્ખતિ – ‘‘અપ્પટિકૂલે ચ પટિકૂલે ચ પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય’’ન્તિ, પટિકૂલસઞ્ઞી તત્થ વિહરતિ. સચે આકઙ્ખતિ – ‘‘પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ તદુભયં અભિનિવજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરેય્યં સતો સમ્પજાનો’’તિ, ઉપેક્ખકો તત્થ વિહરતિ સતો સમ્પજાનો.

કથં પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ? અનિટ્ઠસ્મિં વત્થુસ્મિં મેત્તાય વા ફરતિ, ધાતુતો વા ઉપસંહરતિ. એવં પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ.

કથં અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ? ઇટ્ઠસ્મિં વત્થુસ્મિં અસુભાય વા ફરતિ, અનિચ્ચતો વા ઉપસંહરતિ. એવં અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ.

કથં પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ? અનિટ્ઠસ્મિઞ્ચ ઇટ્ઠસ્મિઞ્ચ વત્થુસ્મિં મેત્તાય વા ફરતિ, ધાતુતો વા ઉપસંહરતિ. એવં પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ.

કથં અપ્પટિકૂલે ચ પટિકૂલે ચ પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ? ઇટ્ઠસ્મિઞ્ચ અનિટ્ઠસ્મિઞ્ચ વત્થુસ્મિં અસુભાય વા ફરતિ, અનિચ્ચતો વા ઉપસંહરતિ. એવં અપ્પટિકૂલે ચ પટિકૂલે ચ પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરતિ.

કથં પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ તદુભયં અભિનિવજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો? ઇધ ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા નેવ સુમનો હોતિ ન દુમ્મનો, ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય નેવ સુમનો હોતિ ન દુમ્મનો, ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. એવં પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ તદુભયં અભિનિવજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો. અયં અરિયા ઇદ્ધિ.

૧૮. કતમા કમ્મવિપાકજા ઇદ્ધિ? સબ્બેસં પક્ખીનં, સબ્બેસં દેવાનં, એકચ્ચાનં મનુસ્સાનં, એકચ્ચાનં વિનિપાતિકાનં. અયં કમ્મવિપાકજા ઇદ્ધિ.

કતમા પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ? રાજા ચક્કવત્તી [ચક્કવત્તિ (સ્યા.)] વેહાસં ગચ્છતિ સદ્ધિં ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય, અન્તમસો અસ્સબન્ધગોપુરિસે [અસ્સબન્ધગોપકે પુરિસે (સ્યા.)] ઉપાદાય. જોતિકસ્સ ગહપતિસ્સ પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ, જટિલસ્સ ગહપતિસ્સ પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ, મેણ્ડકસ્સ ગહપતિસ્સ પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ, ઘોસિતસ્સ ગહપતિસ્સ પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ, પઞ્ચન્નં મહાપુઞ્ઞાનં પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ. અયં પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ.

કતમા વિજ્જામયા ઇદ્ધિ? વિજ્જાધરા વિજ્જં પરિજપ્પેત્વા વેહાસં ગચ્છન્તિ, આકાસે અન્તલિક્ખે હત્થિમ્પિ દસ્સેન્તિ, અસ્સમ્પિ દસ્સેન્તિ, રથમ્પિ દસ્સેન્તિ, પત્તિમ્પિ દસ્સેન્તિ, વિવિધમ્પિ સેનાબ્યૂહં દસ્સેન્તિ. અયં વિજ્જામયા ઇદ્ધિ.

કથં તત્થ તત્થ સમ્મા પયોગપચ્ચયા ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ? નેક્ખમ્મેન કામચ્છન્દસ્સ પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – તત્થ તત્થ સમ્મા પયોગપચ્ચયા ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ. અબ્યાપાદેન બ્યાપાદસ્સ પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – તત્થ તત્થ સમ્મા પયોગપચ્ચયા ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ…પે… અરહત્તમગ્ગેન સબ્બકિલેસાનં પહાનટ્ઠો ઇજ્ઝતીતિ – તત્થ તત્થ સમ્મા પયોગપચ્ચયા ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ. એવં તત્થ તત્થ સમ્મા પયોગપચ્ચયા ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ. ઇમા દસ ઇદ્ધિયો.

ઇદ્ધિકથા નિટ્ઠિતા.