૯. બલકથા

૪૪. સાવત્થિનિદાનં [સં. નિ. ૫.૭૦૫-૭૧૬ પસ્સિતબ્બા]. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? સદ્ધાબલં, વીરિયબલં, સતિબલં, સમાધિબલં, પઞ્ઞાબલં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બલાનિ.

‘‘અપિ ચ, અટ્ઠસટ્ઠિ બલાનિ – સદ્ધાબલં, વીરિયબલં, સતિબલં, સમાધિબલં, પઞ્ઞાબલં, હિરિબલં, ઓત્તપ્પબલં, પટિસઙ્ખાનબલં, ભાવનાબલં, અનવજ્જબલં, સઙ્ગહબલં, ખન્તિબલં, પઞ્ઞત્તિબલં, નિજ્ઝત્તિબલં, ઇસ્સરિયબલં, અધિટ્ઠાનબલં, સમથબલં, વિપસ્સનાબલં, દસ સેખબલાનિ, દસ અસેખબલાનિ, દસ ખીણાસવબલાનિ, દસ ઇદ્ધિબલાનિ, દસ તથાગતબલાનિ’’.

કતમં સદ્ધાબલં? અસ્સદ્ધિયે ન કમ્પતીતિ – સદ્ધાબલં. સહજાતાનં ધમ્માનં ઉપત્થમ્ભનટ્ઠેન સદ્ધાબલં, કિલેસાનં પરિયાદાનટ્ઠેન સદ્ધાબલં, પટિવેધાદિવિસોધનટ્ઠેન સદ્ધાબલં, ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનટ્ઠેન સદ્ધાબલં, ચિત્તસ્સ વોદાનટ્ઠેન સદ્ધાબલં, વિસેસાધિગમટ્ઠેન સદ્ધાબલં, ઉત્તરિ પટિવેધટ્ઠેન સદ્ધાબલં, સચ્ચાભિસમયટ્ઠેન સદ્ધાબલં, નિરોધે પતિટ્ઠાપકટ્ઠેન સદ્ધાબલં. ઇદં સદ્ધાબલં.

કતમં વીરિયબલં? કોસજ્જે ન કમ્પતીતિ – વીરિયબલં. સહજાતાનં ધમ્માનં ઉપત્થમ્ભનટ્ઠેન વીરિયબલં, કિલેસાનં પરિયાદાનટ્ઠેન વીરિયબલં, પટિવેધાદિવિસોધનટ્ઠેન વીરિયબલં, ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનટ્ઠેન વીરિયબલં, ચિત્તસ્સ વોદાનટ્ઠેન વીરિયબલં, વિસેસાધિગમટ્ઠેન વીરિયબલં, ઉત્તરિ પટિવેધટ્ઠેન વીરિયબલં, સચ્ચાભિસમયટ્ઠેન વીરિયબલં, નિરોધે પતિટ્ઠાપકટ્ઠેન વીરિયબલં. ઇદં વીરિયબલં.

કતમં સતિબલં? પમાદે ન કમ્પતીતિ – સતિબલં. સહજાતાનં ધમ્માનં ઉપત્થમ્ભનટ્ઠેન સતિબલં…પે… નિરોધે પતિટ્ઠાપકટ્ઠેન સતિબલં. ઇદં સતિબલં.

કતમં સમાધિબલં? ઉદ્ધચ્ચે ન કમ્પતીતિ – સમાધિબલં. સહજાતાનં ધમ્માનં ઉપત્થમ્ભનટ્ઠેન સમાધિબલં…પે… નિરોધે પતિટ્ઠાપકટ્ઠેન સમાધિબલં. ઇદં સમાધિબલં.

કતમં પઞ્ઞાબલં? અવિજ્જાય ન કમ્પતીતિ – પઞ્ઞાબલં. સહજાતાનં ધમ્માનં ઉપત્થમ્ભનટ્ઠેન પઞ્ઞાબલં…પે… નિરોધે પતિટ્ઠાપકટ્ઠેન પઞ્ઞાબલં. ઇદં પઞ્ઞાબલં.

કતમં હિરિબલં? નેક્ખમ્મેન કામચ્છન્દં હિરીયતીતિ [હિરિયતીતિ (સ્યા. ક.)] – હિરિબલં. અબ્યાપાદેન બ્યાપાદં હિરીયતીતિ – હિરિબલં. આલોકસઞ્ઞાય થિનમિદ્ધં હિરીયતીતિ – હિરિબલં. અવિક્ખેપેન ઉદ્ધચ્ચં હિરીયતીતિ – હિરિબલં. ધમ્મવવત્થાનેન વિચિકિચ્છં હિરીયતીતિ – હિરિબલં. ઞાણેન અવિજ્જં હિરીયતીતિ – હિરિબલં. પામોજ્જેન અરતિં હિરીયતીતિ – હિરિબલં. પઠમેન ઝાનેન નીવરણે હિરીયતીતિ – હિરિબલં…પે… અરહત્તમગ્ગેન સબ્બકિલેસે હિરીયતીતિ – હિરિબલં. ઇદં હિરિબલં.

કતમં ઓત્તપ્પબલં? નેક્ખમ્મેન કામચ્છન્દં ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. અબ્યાપાદેન બ્યાપાદં ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. આલોકસઞ્ઞાય થિનમિદ્ધં ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. અવિક્ખેપેન ઉદ્ધચ્ચં ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. ધમ્મવવત્થાનેન વિચિકિચ્છં ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. ઞાણેન અવિજ્જં ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. પામોજ્જેન અરતિં ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. પઠમેન ઝાનેન નીવરણે ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં…પે… અરહત્તમગ્ગેન સબ્બકિલેસે ઓત્તપ્પતીતિ – ઓત્તપ્પબલં. ઇદં ઓત્તપ્પબલં.

કતમં પટિસઙ્ખાનબલં? નેક્ખમ્મેન કામચ્છન્દં પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. અબ્યાપાદેન બ્યાપાદં પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. આલોકસઞ્ઞાય થિનમિદ્ધં પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. અવિક્ખેપેન ઉદ્ધચ્ચં પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. ધમ્મવવત્થાનેન વિચિકિચ્છં પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. ઞાણેન અવિજ્જં પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. પામોજ્જેન અરતિં પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. પઠમેન ઝાનેન નીવરણે પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં…પે… અરહત્તમગ્ગેન સબ્બકિલેસે પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. ઇદં પટિસઙ્ખાનબલં.

કતમં ભાવનાબલં? કામચ્છન્દં પજહન્તો નેક્ખમ્મં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. બ્યાપાદં પજહન્તો અબ્યાપાદં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. થિનમિદ્ધં પજહન્તો આલોકસઞ્ઞં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. ઉદ્ધચ્ચં પજહન્તો અવિક્ખેપં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. વિચિકિચ્છં પજહન્તો ધમ્મવવત્થાનં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. અવિજ્જં પજહન્તો ઞાણં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. અરતિં પજહન્તો પામોજ્જં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. નીવરણે પજહન્તો પઠમં ઝાનં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં…પે… સબ્બકિલેસે પજહન્તો અરહત્તમગ્ગં ભાવેતીતિ – ભાવનાબલં. ઇદં ભાવનાબલં.

કતમં અનવજ્જબલં? કામચ્છન્દસ્સ પહીનત્તા નેક્ખમ્મે નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. બ્યાપાદસ્સ પહીનત્તા અબ્યાપાદે નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. થિનમિદ્ધસ્સ પહીનત્તા આલોકસઞ્ઞાય નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. ઉદ્ધચ્ચસ્સ પહીનત્તા અવિક્ખેપે નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. વિચિકિચ્છાય પહીનત્તા ધમ્મવવત્થાને નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. અવિજ્જાય પહીનત્તા ઞાણે નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. અરતિયા પહીનત્તા પામોજ્જે નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ અનવજ્જબલં. નીવરણાનં પહીનત્તા પઠમજ્ઝાને નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં…પે… સબ્બકિલેસાનં પહીનત્તા અરહત્તમગ્ગે નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. ઇદં અનવજ્જબલં.

કતમં સઙ્ગહબલં? કામચ્છન્દં પજહન્તો નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તં સઙ્ગણ્હાતીતિ – સઙ્ગહબલં. બ્યાપાદં પજહન્તો અબ્યાપાદવસેન ચિત્તં સઙ્ગણ્હાતીતિ – સઙ્ગહબલં. થિનમિદ્ધં પજહન્તો આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તં સઙ્ગણ્હાતીતિ – સઙ્ગહબલં…પે… સબ્બકિલેસે પજહન્તો અરહત્તમગ્ગવસેન ચિત્તં સઙ્ગણ્હાતીતિ – સઙ્ગહબલં. ઇદં સઙ્ગહબલં.

કતમં ખન્તિબલં? કામચ્છન્દસ્સ પહીનત્તા નેક્ખમ્મં ખમતીતિ – ખન્તિબલં. બ્યાપાદસ્સ પહીનત્તા અબ્યાપાદો ખમતીતિ – ખન્તિબલં. થિનમિદ્ધસ્સ પહીનત્તા આલોકસઞ્ઞા ખમતીતિ – ખન્તિબલં. ઉદ્ધચ્ચસ્સ પહીનત્તા અવિક્ખેપો ખમતીતિ – ખન્તિબલં. વિચિકિચ્છાય પહીનત્તા ધમ્મવવત્થાનં ખમતીતિ – ખન્તિબલં. અવિજ્જાય પહીનત્તા ઞાણં ખમતીતિ – ખન્તિબલં. અરતિયા પહીનત્તા પામોજ્જં ખમતીતિ – ખન્તિબલં. નીવરણાનં પહીનત્તા પઠમં ઝાનં ખમતીતિ – ખન્તિબલં…પે… સબ્બકિલેસાનં પહીનત્તા અરહત્તમગ્ગો ખમતીતિ – ખન્તિબલં. ઇદં ખન્તિબલં.

કતમં પઞ્ઞત્તિબલં? કામચ્છન્દં પજહન્તો નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તં પઞ્ઞપેતીતિ – પઞ્ઞત્તિબલં. બ્યાપાદં પજહન્તો અબ્યાપાદવસેન ચિત્તં પઞ્ઞપેતીતિ – પઞ્ઞત્તિબલં. થિનમિદ્ધં પજહન્તો આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તં પઞ્ઞપેતીતિ – પઞ્ઞત્તિબલં…પે… સબ્બકિલેસે પજહન્તો અરહત્તમગ્ગવસેન ચિત્તં પઞ્ઞપેતીતિ – પઞ્ઞત્તિબલં. ઇદં પઞ્ઞત્તિબલં.

કતમં નિજ્ઝત્તિબલં? કામચ્છન્દં પજહન્તો નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તં નિજ્ઝાપેતીતિ – નિજ્ઝત્તિબલં. બ્યાપાદં પજહન્તો અબ્યાપાદવસેન ચિત્તં નિજ્ઝાપેતીતિ – નિજ્ઝત્તિબલં. થિનમિદ્ધં પજહન્તો આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તં નિજ્ઝાપેતીતિ – નિજ્ઝત્તિબલં…પે… સબ્બકિલેસે પજહન્તો અરહત્તમગ્ગવસેન ચિત્તં નિજ્ઝાપેતીતિ – નિજ્ઝત્તિબલં. ઇદં નિજ્ઝત્તિબલં.

કતમં ઇસ્સરિયબલં? કામચ્છન્દં પજહન્તો નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તં વસં વત્તેતીતિ – ઇસ્સરિયબલં. બ્યાપાદં પજહન્તો અબ્યાપાદવસેન ચિત્તં વસં વત્તેતીતિ – ઇસ્સરિયબલં. થિનમિદ્ધં પજહન્તો આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તં વસં વત્તેતીતિ – ઇસ્સરિયબલં…પે… સબ્બકિલેસે પજહન્તો અરહત્તમગ્ગવસેન ચિત્તં વસં વત્તેતીતિ – ઇસ્સરિયબલં. ઇદં ઇસ્સરિયબલં.

કતમં અધિટ્ઠાનબલં? કામચ્છન્દં પજહન્તો નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતીતિ – અધિટ્ઠાનબલં. બ્યાપાદં પજહન્તો અબ્યાપાદવસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતીતિ – અધિટ્ઠાનબલં. થિનમિદ્ધં પજહન્તો આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતીતિ – અધિટ્ઠાનબલં…પે… સબ્બકિલેસે પજહન્તો અરહત્તમગ્ગવસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતીતિ – અધિટ્ઠાનબલં. ઇદં અધિટ્ઠાનબલં.

કતમં સમથબલં? નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં, અબ્યાપાદવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં, આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં…પે… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સાસવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં, પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સાસવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમથબલં.

સમથબલન્તિ કેનટ્ઠેન સમથબલં? પઠમેન ઝાનેન નીવરણે ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. દુતિયેન ઝાનેન વિતક્કવિચારે ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. તતિયેન ઝાનેન પીતિયા ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. ચતુત્થેન ઝાનેન સુખદુક્ખે ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા રૂપસઞ્ઞાય પટિઘસઞ્ઞાય નાનત્તસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – સમથબલં. ઉદ્ધચ્ચે ચ ઉદ્ધચ્ચસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ ન કમ્પતી ન ચલતિ ન વેધતીતિ – સમથબલં. ઇદં સમથબલં.

કતમં વિપસ્સનાબલં? અનિચ્ચાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં, દુક્ખાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં…પે… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં, રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં, રૂપે દુક્ખાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં…પે… રૂપે પટિનસ્સગ્ગાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં, વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં, જરામરણે દુક્ખાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં…પે… જરામરણે પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના વિપસ્સનાબલં. વિપસ્સનાબલન્તિ કેનટ્ઠેન વિપસ્સનાબલં? અનિચ્ચાનુપસ્સનાય નિચ્ચસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. દુક્ખાનુપસ્સનાય સુખસઞ્ઞાય ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. અનત્તાનુપસ્સનાય અત્તસઞ્ઞાય કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. નિબ્બિદાનુપસ્સનાય નન્દિયા ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. વિરાગાનુપસ્સનાય રાગે ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. નિરોધાનુપસ્સના સમુદયે ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાય આદાને ન કમ્પતીતિ – વિપસ્સનાબલં. અવિજ્જાય અવિજ્જાસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ ન કમ્પતિ ન ચલતિ ન વેધતીતિ – વિપસ્સનાબલં. ઇદં વિપસ્સનાબલં.

કતમાનિ દસ સેખબલાનિ, દસ અસેખબલાનિ? સમ્માદિટ્ઠિં [સમ્માદિટ્ઠિ (ક.) એવમીદિસેસુ નવસુ પદેસુ દુતિયન્તવચનેન. દી. નિ. ૩.૩૪૮ પસ્સિતબ્બા] સિક્ખતીતિ – સેખબલં. તત્થ સિક્ખિતત્તા અસેખબલં. સમ્માસઙ્કપ્પં સિક્ખતીતિ – સેખબલં. તત્થ સિક્ખિતત્તા – અસેખબલં. સમ્માવાચં…પે… સમ્માકમ્મન્તં… સમ્માઆજીવં… સમ્માવાયામં… સમ્માસતિં… સમ્માસમાધિં… સમ્માઞાણં…પે… સમ્માવિમુત્તિં સિક્ખતીતિ – સેખબલં. તત્થ સિક્ખિતત્તા – અસેખબલં. ઇમાનિ દસ સેખબલાનિ, દસ અસેખબલાનિ.

કતમાનિ દસ ખીણાસવબલાનિ? [અ. નિ. ૧૦.૯૦ પસ્સિતબ્બા] ઇધ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અનિચ્ચતો સબ્બે સઙ્ખારા યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠા હોન્તિ. યમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અનિચ્ચતો સબ્બે સઙ્ખારા યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠા હોન્તિ, ઇદમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો બલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ ખીણાસવો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પટિજાનાતિ – ‘‘ખીણા મે આસવા’’તિ.

પુન ચપરં ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અઙ્ગારકાસૂપમા કામા યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠા હોન્તિ. યમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અઙ્ગારકાસૂપમા કામા યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠા હોન્તિ, ઇદમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો બલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ ખીણાસવો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પટિજાનાતિ – ‘‘ખીણા મે આસવા’’તિ.

પુન ચપરં ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો વિવેકનિન્નં ચિત્તં હોતિ વિવેકપોણં વિવેકપબ્ભારં વિવેકટ્ઠં નેક્ખમ્માભિરતં બ્યન્તીભૂતં [બ્યન્તિભૂતં (ક.)] સબ્બસો આસવટ્ઠાનિયેહિ ધમ્મેહિ. યમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો વિવેકનિન્નં ચિત્તં હોતિ વિવેકપોણં વિવેકપબ્ભારં વિવેકટ્ઠં નેક્ખમ્માભિરતં બ્યન્તિભૂતં સબ્બસો આસવટ્ઠાનિયેહિ ધમ્મેહિ, ઇદમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો બલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ ખીણાસવો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પટિજાનાતિ – ‘‘ખીણા મે આસવા’’તિ.

પુન ચપરં ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ભાવિતા હોન્તિ સુભાવિતા. યમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો ચત્તારો સતિપટ્ઠાના ભાવિતા હોન્તિ સુભાવિતા, ઇદમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો બલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ ખીણાસવો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પટિજાનાતિ – ‘‘ખીણા મે આસવા’’તિ.

પુન ચપરં ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો ચત્તારો સમ્મપ્પધાના ભાવિતા હોન્તિ સુભાવિતા…પે… ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા ભાવિતા હોન્તિ સુભાવિતા… પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ… પઞ્ચ બલાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ… સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા હોન્તિ સુભાવિતા…પે… અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવિતો હોતિ સુભાવિતો. યમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવિતો હોતિ સુભાવિતો, ઇદમ્પિ ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો બલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ ખીણાસવો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પટિજાનાતિ – ‘‘ખીણા મે આસવા’’તિ. ઇમાનિ દસ ખીણાસવબલાનિ.

કતમાનિ દસ ઇદ્ધિબલાનિ? અધિટ્ઠાના ઇદ્ધિ, વિકુબ્બના ઇદ્ધિ, મનોમયા ઇદ્ધિ, ઞાણવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, સમાધિવિપ્ફારા ઇદ્ધિ, અરિયા ઇદ્ધિ, કમ્મવિપાકજા ઇદ્ધિ, પુઞ્ઞવતો ઇદ્ધિ, વિજ્જામયા ઇદ્ધિ, તત્થ તત્થ સમ્મા પયોગપ્પચ્ચયા ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિ – ઇમાનિ દસ ઇદ્ધિબલાનિ.

કતમાનિ દસ તથાગતબલાનિ? ઇધ તથાગતો ઠાનઞ્ચ ઠાનતો અટ્ઠાનઞ્ચ અટ્ઠાનતો યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ તથાગતો ઠાનઞ્ચ ઠાનતો અટ્ઠાનઞ્ચ અટ્ઠાનતો યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

પુન ચપરં તથાગતો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નાનં કમ્મસમાદાનાનં ઠાનસો હેતુસો વિપાકં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ તથાગતો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નાનં કમ્મસમાદાનાનં ઠાનસો હેતુસો વિપાકં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં, નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

પુન ચપરં તથાગતો સબ્બત્થગામિનિં પટિપદં [સબ્બત્થગામિનીપટિપદં (સ્યા.) મ. નિ. ૧.૧૪૮ પસ્સિતબ્બા] યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ તથાગતો સબ્બત્થગામિનિં પટિપદં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

પુન ચપરં તથાગતો અનેકધાતુનાનાધાતુલોકં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ તથાગતો અનેકધાતુનાનાધાતુલોકં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ…પે….

પુન ચપરં તથાગતો સત્તાનં નાનાધિમુત્તિકતં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ તથાગતો સત્તાનં નાનાધિમુત્તિકતં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ…પે….

પુન ચપરં તથાગતો પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ઇન્દ્રિયપરોપરિયત્તં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ તથાગતો પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ઇન્દ્રિયપરોપરિયત્તં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ…પે….

પુન ચપરં તથાગતો ઝાનવિમોક્ખસમાધિસમાપત્તીનં સંકિલેસં વોદાનં વુટ્ઠાનં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ તથાગતો ઝાનવિમોક્ખસમાધિસમાપત્તીનં સંકિલેસં વોદાનં વુટ્ઠાનં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ…પે….

પુન ચપરં તથાગતો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. યમ્પિ તથાગતો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ…પે….

પુન ચપરં તથાગતો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને…પે… યમ્પિ તથાગતો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને…પે… ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ…પે….

પુન ચપરં તથાગતો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. યમ્પિ તથાગતો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ, યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ. ઇમાનિ દસ તથાગતબલાનિ.

૪૫. કેનટ્ઠેન સદ્ધાબલં? કેનટ્ઠેન વીરિયબલં? કેનટ્ઠેન સતિબલં? કેનટ્ઠેન સમાધિબલં? કેનટ્ઠેન પઞ્ઞાબલં? કેનટ્ઠેન હિરિબલં? કેનટ્ઠેન ઓત્તપ્પબલં? કેનટ્ઠેન પટિસઙ્ખાનબલં…પે… કેનટ્ઠેન તથાગતબલં?

અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયટ્ઠેન સદ્ધાબલં. કોસજ્જે અકમ્પિયટ્ઠેન વીરિયબલં. પમાદે અકમ્પિયટ્ઠેન સતિબલં. ઉદ્ધચ્ચે અકમ્પિયટ્ઠેન સમાધિબલં. અવિજ્જાય અકમ્પિયટ્ઠેન પઞ્ઞાબલં. હિરીયતિ પાપકે અકુસલે ધમ્મેતિ – હિરિબલં. ઓત્તપ્પતિ પાપકે અકુસલે ધમ્મેતિ – ઓત્તપ્પબલં. ઞાણેન કિલેસે પટિસઙ્ખાતીતિ – પટિસઙ્ખાનબલં. તત્થ જાતા ધમ્મા એકરસા હોન્તીતિ – ભાવનાબલં. તત્થ નત્થિ કિઞ્ચિ વજ્જન્તિ – અનવજ્જબલં. તેન ચિત્તં સઙ્ગણ્હાતીતિ – સઙ્ગહબલં. તં તસ્સ ખમતીતિ – [તં ખમતીતિ (ક.)] ખન્તિબલં. તેન ચિત્તં પઞ્ઞપેતીતિ – પઞ્ઞત્તિબલં. તેન ચિત્તં નિજ્ઝાપેતીતિ – નિજ્ઝત્તિબલં. તેન ચિત્તં વસં વત્તેતીતિ – ઇસ્સરિયબલં. તેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતીતિ – અધિટ્ઠાનબલં. તેન ચિત્તં એકગ્ગન્તિ – સમથબલં. તત્થ જાતે ધમ્મે અનુપસ્સતીતિ – વિપસ્સનાબલં. તત્થ સિક્ખતીતિ – સેખબલં. તત્થ સિક્ખિતત્તા – અસેખબલં. તેન આસવા ખીણાતિ – ખીણાસવબલં. તસ્સ ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિબલં. અપ્પમેય્યટ્ઠેન તથાગતબલન્તિ.

બલકથા નિટ્ઠિતા.