૨. યુગનદ્ધવગ્ગો

૧. યુગનદ્ધકથા

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં આયસ્મા આનન્દો કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. તત્ર ખો આયસ્મા આનન્દો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો આનન્દસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા આનન્દો એતદવોચ –

‘‘યો હિ કોચિ, આવુસો, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા મમ સન્તિકે અરહત્તપત્તં [અરહત્તં (સ્યા.), અરહત્તપત્તિં અ. નિ. ૪.૧૭૦] બ્યાકરોતિ, સબ્બસો ચતૂહિ મગ્ગેહિ એતેસં વા અઞ્ઞતરેન. કતમેહિ ચતૂહિ?

‘‘ઇધાવુસો, ભિક્ખુ સમથપુબ્બઙ્ગમં વિપસ્સનં ભાવેતિ. તસ્સ સમથપુબ્બઙ્ગમં વિપસ્સનં ભાવયતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ [બહુલિં કરોતિ (ક.) અ. નિ. ૪.૧૭૦ પસ્સિતબ્બા]. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ વિપસ્સનાપુબ્બઙ્ગમં સમથં ભાવેતિ. તસ્સ વિપસ્સનાપુબ્બઙ્ગમં સમથં ભાવયતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુ સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં [યુગનન્ધં (ક. સી. અટ્ઠ.)] ભાવેતિ. તસ્સ સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવયતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, આવુસો, ભિક્ખુનો ધમ્મુદ્ધચ્ચવિગ્ગહિતં માનસં હોતિ. સો, આવુસો, સમયો યં તં ચિત્તં અજ્ઝત્તમેવ [અજ્ઝત્તઞ્ઞેવ (સ્યા. ક.)] સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. તસ્સ મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘યો હિ કોચિ, આવુસો, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા મમ સન્તિકે અરહત્તપત્તં બ્યાકરોતિ, સબ્બસો ઇમેહિ ચતૂહિ મગ્ગેહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેના’’તિ.

૧. સુત્તન્તનિદ્દેસો

૨. કથં સમથપુબ્બઙ્ગમં વિપસ્સનં ભાવેતિ? નેક્ખમ્મવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ. તત્થ જાતે ધમ્મે અનિચ્ચતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, દુક્ખતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, અનત્તતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના. ઇતિ પઠમં સમથો, પચ્છા વિપસ્સના. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સમથપુબ્બઙ્ગમં વિપસ્સનં ભાવેતી’’તિ. ભાવેતીતિ ચતસ્સો ભાવના – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના, ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના, તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના, આસેવનટ્ઠેન ભાવના.

મગ્ગો સઞ્જાયતીતિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ? દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ મગ્ગો સઞ્જાયતિ, અભિનિરોપનટ્ઠેન સમ્માસઙ્કપ્પો મગ્ગો સઞ્જાયતિ, પરિગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાચા મગ્ગો સઞ્જાયતિ, સમુટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માકમ્મન્તો મગ્ગો સઞ્જાયતિ, વોદાનટ્ઠેન સમ્માઆજીવો મગ્ગો સઞ્જાયતિ, પગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાયામો મગ્ગો સઞ્જાયતિ, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માસતિ મગ્ગો સઞ્જાયતિ, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ મગ્ગો સઞ્જાયતિ – એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ.

સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ આસેવતીતિ કથં આસેવતિ? આવજ્જન્તો આસેવતિ, જાનન્તો આસેવતિ, પસ્સન્તો આસેવતિ, પચ્ચવેક્ખન્તો આસેવતિ, ચિત્તં અધિટ્ઠહન્તો આસેવતિ, સદ્ધાય અધિમુચ્ચન્તો આસેવતિ, વીરિયં પગ્ગણ્હન્તો આસેવતિ, સતિં ઉપટ્ઠાપેન્તો આસેવતિ, ચિત્તં સમાદહન્તો આસેવતિ, પઞ્ઞાય પજાનન્તો આસેવતિ, અભિઞ્ઞેય્યં અભિજાનન્તો આસેવતિ, પરિઞ્ઞેય્યં પરિજાનન્તો આસેવતિ, પહાતબ્બં પજહન્તો આસેવતિ, ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો આસેવતિ, સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો આસેવતિ – એવં આસેવતિ.

ભાવેતીતિ કથં ભાવેતિ? આવજ્જન્તો ભાવેતિ, જાનન્તો ભાવેતિ, પસ્સન્તો ભાવેતિ, પચ્ચવેક્ખન્તો ભાવેતિ, ચિત્તં અધિટ્ઠહન્તો ભાવેતિ, સદ્ધાય અધિમુચ્ચન્તો ભાવેતિ, વીરિયં પગ્ગણ્હન્તો ભાવેતિ, સતિં ઉપટ્ઠાપેન્તો ભાવેતિ, ચિત્તં સમાદહન્તો ભાવેતિ, પઞ્ઞાય પજાનન્તો ભાવેતિ, અભિઞ્ઞેય્યં અભિજાનન્તો ભાવેતિ, પરિઞ્ઞેય્યં પરિજાનન્તો ભાવેતિ, પહાતબ્બં પજહન્તો ભાવેતિ, ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો ભાવેતિ, સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો ભાવેતિ – એવં ભાવેતિ.

બહુલીકરોતીતિ કથં બહુલીકરોતિ? આવજ્જન્તો બહુલીકરોતિ, જાનન્તો બહુલીકરોતિ, પસ્સન્તો બહુલીકરોતિ, પચ્ચવેક્ખન્તો બહુલીકરોતિ, ચિત્તં અધિટ્ઠહન્તો બહુલીકરોતિ, સદ્ધાય અધિમુચ્ચન્તો બહુલીકરોતિ, વીરિયં પગ્ગણ્હન્તો બહુલીકરોતિ, સતિં ઉપટ્ઠાપેન્તો બહુલીકરોતિ, ચિત્તં સમાદહન્તો બહુલીકરોતિ, પઞ્ઞાય પજાનન્તો બહુલીકરોતિ, અભિઞ્ઞેય્યં અભિજાનન્તો બહુલીકરોતિ, પરિઞ્ઞેય્યં પરિજાનન્તો બહુલીકરોતિ, પહાતબ્બં પજહન્તો બહુલીકરોતિ, ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો બહુલીકરોતિ, સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો બહુલીકરોતિ – એવં બહુલીકરોતિ.

તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ અનુસયા બ્યન્તીહોન્તીતિ કથં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ? સોતાપત્તિમગ્ગેન, સક્કાયદિટ્ઠિ, વિચિકિચ્છા, સીલબ્બતપરામાસો – ઇમાનિ તીણિ સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; દિટ્ઠાનુસયો, વિચિકિચ્છાનુસયો – ઇમે દ્વે અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. સકદાગામિમગ્ગેન ઓળારિકં કામરાગસઞ્ઞોજનં, પટિઘસઞ્ઞોજનં – ઇમાનિ દ્વે સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; ઓળારિકો કામરાગાનુસયો, પટિઘાનુસયો – ઇમે દ્વે અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. અનાગામિમગ્ગેન અનુસહગતં કામરાગસઞ્ઞોજનં, પટિઘસઞ્ઞોજનં – ઇમાનિ દ્વે સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; અનુસહગતો કામરાગાનુસયો, પટિઘાનુસયો – ઇમે દ્વે અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. અરહત્તમગ્ગેન રૂપરાગો, અરૂપરાગો, માનો, ઉદ્ધચ્ચં, અવિજ્જા – ઇમાનિ પઞ્ચ સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; માનાનુસયો, ભવરાગાનુસયો, અવિજ્જાનુસયો – ઇમે તયો અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

૩. અબ્યાપાદવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ…પે… આલોકસઞ્ઞાવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ…પે… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સાસવસેન પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સાસવસેન ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ. તત્થ જાતે ધમ્મે અનિચ્ચતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, દુક્ખતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, અનત્તતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના. ઇતિ પઠમં સમથો, પચ્છા વિપસ્સના. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સમથપુબ્બઙ્ગમં વિપસ્સનં ભાવેતી’’તિ. ભાવેતીતિ ચતસ્સો ભાવના – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના, ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના, તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના, આસેવનટ્ઠેન ભાવના.

મગ્ગો સઞ્જાયતીતિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ? દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ મગ્ગો સઞ્જાયતિ, અભિનિરોપનટ્ઠેન સમ્માસઙ્કપ્પો મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ મગ્ગો સઞ્જાયતિ. એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ.

સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ આસેવતીતિ કથં આસેવતિ? આવજ્જન્તો આસેવતિ…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો આસેવતિ, એવં આસેવતિ. ભાવેતીતિ કથં ભાવેતિ? આવજ્જન્તો ભાવેતિ, જાનન્તો ભાવેતિ…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો ભાવેતિ, એવં ભાવેતિ. બહુલીકરોતીતિ કથં બહુલીકરોતિ? આવજ્જન્તો બહુલીકરોતિ, જાનન્તો બહુલીકરોતિ…પે… સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો બહુલીકરોતિ, એવં બહુલીકરોતિ.

તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તીતિ કથં સઞ્ઞોજના પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ? સોતાપત્તિમગ્ગેન સક્કાયદિટ્ઠિ વિચિકિચ્છા સીલબ્બતપરામાસો – ઇમાનિ તીણિ સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; દિટ્ઠાનુસયો, વિચિકિચ્છાનુસયો – ઇમે દ્વે અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. સકદાગામિમગ્ગેન ઓળારિકં કામરાગસઞ્ઞોજનં, પટિઘસઞ્ઞોજનં – ઇમાનિ દ્વે સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; ઓળારિકો કામરાગાનુસયો પટિઘાનુસયો – ઇમે દ્વે અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. અનાગામિમગ્ગેન અનુસહગતં કામરાગસઞ્ઞોજનં, પટિઘસઞ્ઞોજનં – ઇમાનિ દ્વે સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; અનુસહગતો કામરાગાનુસયો, પટિઘાનુસયો – ઇમે દ્વે અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. અરહત્તમગ્ગેન રૂપરાગો, અરૂપરાગો, માનો, ઉદ્ધચ્ચં, અવિજ્જા – ઇમાનિ પઞ્ચ સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ; માનાનુસયો, ભવરાગાનુસયો, અવિજ્જાનુસયો – ઇમે તયો અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. એવં સમથપુબ્બઙ્ગમં વિપસ્સનં ભાવેતિ.

૪. કથં વિપસ્સનાપુબ્બઙ્ગમં સમથં ભાવેતિ? અનિચ્ચતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, દુક્ખતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, અનત્તતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના. તત્થ જાતાનં ધમ્માનઞ્ચ વોસગ્ગારમ્મણતા [વોસ્સગ્ગારમ્મણતા (સ્યા. ક.)] ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો. સમાધિ ઇતિ પઠમં વિપસ્સના, પચ્છા સમથો. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘વિપસ્સનાપુબ્બઙ્ગમં સમથં ભાવેતી’’તિ. ભાવેતીતિ ચતસ્સો ભાવના – આસેવનટ્ઠેન ભાવના…પે… મગ્ગો સઞ્જાયતીતિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

રૂપં અનિચ્ચતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, રૂપં દુક્ખતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, રૂપં અનત્તતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના. તત્થ જાતાનં ધમ્માનઞ્ચ વોસગ્ગારમ્મણતા ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ. ઇતિ પઠમં વિપસ્સના, પચ્છા સમથો. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘વિપસ્સનાપુબ્બઙ્ગમં સમથં ભાવેતી’’તિ. ભાવેતીતિ ચતસ્સો ભાવના – આસેવનટ્ઠેન ભાવના…પે… મગ્ગો સઞ્જાયતીતિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

વેદનં…પે… સઞ્ઞં … સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં… ચક્ખું…પે… જરામરણં અનિચ્ચતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના, જરામરણં દુક્ખતો…પે… અનત્તતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના. તત્થ જાતાનં ધમ્માનઞ્ચ વોસગ્ગારમ્મણતા ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ. ઇતિ પઠમં વિપસ્સના, પચ્છા સમથો. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘વિપસ્સનાપુબ્બઙ્ગમં સમથં ભાવેતી’’તિ. ભાવેતીતિ ચતસ્સો ભાવના – આસેવનટ્ઠેન ભાવના…પે… મગ્ગો સઞ્જાયતીતિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. એવં વિપસ્સનાપુબ્બઙ્ગમં સમથં ભાવેતિ.

૫. કથં સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? સોળસહિ આકારેહિ સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ. આરમ્મણટ્ઠેન ગોચરટ્ઠેન પહાનટ્ઠેન પરિચ્ચાગટ્ઠેન વુટ્ઠાનટ્ઠેન વિવટ્ટનટ્ઠેન સન્તટ્ઠેન પણીતટ્ઠેન વિમુત્તટ્ઠેન અનાસવટ્ઠેન તરણટ્ઠેન અનિમિત્તટ્ઠેન અપ્પણિહિતટ્ઠેન સુઞ્ઞતટ્ઠેન એકરસટ્ઠેન અનતિવત્તનટ્ઠેન યુગનદ્ધટ્ઠેન.

કથં આરમ્મણટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ નિરોધારમ્મણો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના નિરોધારમ્મણા. ઇતિ આરમ્મણટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘આરમ્મણટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ. ભાવેતીતિ ચતસ્સો ભાવના – આસેવનટ્ઠેન ભાવના…પે… મગ્ગો સઞ્જાયતીતિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. એવં આરમ્મણટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ.

કથં ગોચરટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના નિરોધગોચરા. ઇતિ ગોચરટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ગોચરટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં પહાનટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જાસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના નિરોધગોચરા. ઇતિ પહાનટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પહાનટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં પરિચ્ચાગટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ પરિચ્ચજતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જાસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ પરિચ્ચજતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના નિરોધગોચરા. ઇતિ પરિચ્ચાગટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પરિચ્ચાગટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં વુટ્ઠાનટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચસહગતકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વુટ્ઠહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જાસહગતકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વુટ્ઠહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના નિરોધગોચરા. ઇતિ વુટ્ઠાનટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘વુટ્ઠાનટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં વિવટ્ટનટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચસહગતકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિવટ્ટતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જાસહગતકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિવટ્ટતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના નિરોધગોચરા. ઇતિ વિવટ્ટનટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘વિવટ્ટનટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં સન્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ સન્તો હોન્તિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના સન્તા હોતિ નિરોધગોચરા. ઇતિ સન્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સન્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં પણીતટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ પણીતો હોતિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના પણીતા હોતિ નિરોધગોચરા. ઇતિ પણીતટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પણીતટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં વિમુત્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ કામાસવા વિમુત્તો હોતિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના અવિજ્જાસવા વિમુત્તા હોતિ નિરોધગોચરા. ઇતિ રાગવિરાગા ચેતોવિમુત્તિ અવિજ્જાવિરાગા પઞ્ઞા વિમુત્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘વિમુત્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં અનાસવટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ કામાસવેન અનાસવો હોતિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના અવિજ્જાસવેન અનાસવા હોતિ નિરોધગોચરા. ઇતિ અનાસવટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અનાસવટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં તરણટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ તરતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જાસહગતકિલેસે ચ ખન્ધે ચ તરતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના નિરોધગોચરા. ઇતિ તરણટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘તરણટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં અનિમિત્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ સબ્બનિમિત્તેહિ અનિમિત્તો હોતિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના સબ્બનિમિત્તેહિ અનિમિત્તા હોતિ નિરોધગોચરા. ઇતિ અનિમિત્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અનિમિત્તટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં અપ્પણિહિતટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ સબ્બપણિધીહિ અપ્પણિહિતો હોતિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના સબ્બપણિધીહિ અપ્પણિહિતા હોતિ નિરોધગોચરા. ઇતિ અપ્પણિહિતટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અપ્પણિહિતટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ.

કથં સુઞ્ઞતટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ? ઉદ્ધચ્ચં પજહતો ચિત્તસ્સ એકગ્ગતા અવિક્ખેપો સમાધિ સબ્બાભિનિવેસેહિ સુઞ્ઞો હોતિ નિરોધગોચરો, અવિજ્જં પજહતો અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના સબ્બાભિનિવેસેહિ સુઞ્ઞા હોતિ નિરોધગોચરા. ઇતિ સુઞ્ઞતટ્ઠેન સમથવિપસ્સના એકરસા હોન્તિ, યુગનદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સુઞ્ઞતટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતી’’તિ. ભાવેતીતિ ચતસ્સો ભાવના – આસેવનટ્ઠેન ભાવના…પે… મગ્ગો સઞ્જાયતીતિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. એવં સુઞ્ઞતટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ. ઇમેહિ સોળસહિ આકારેહિ સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ, એવં સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં ભાવેતિ.

સુત્તન્તનિદ્દેસો.

૨. ધમ્મુદ્ધચ્ચવારનિદ્દેસો

૬. કથં ધમ્મુદ્ધચ્ચવિગ્ગહિતં માનસં હોતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો ઓભાસો ઉપ્પજ્જતિ, ઓભાસો ધમ્મોતિ ઓભાસં આવજ્જતિ, તતો વિક્ખેપો ઉદ્ધચ્ચં. તેન ઉદ્ધચ્ચેન વિગ્ગહિતમાનસો અનિચ્ચતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, દુક્ખતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, અનત્તતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ધમ્મુદ્ધચ્ચવિગ્ગહિતમાનસો હોતિ સો સમયો, યં તં ચિત્તં અજ્ઝત્તમેવ સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. તસ્સ મગ્ગો સઞ્જાયતી’’તિ કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ, એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

અનિચ્ચતો મનસિકરોતો ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, પીતિ ઉપ્પજ્જતિ, પસ્સદ્ધિ ઉપ્પજ્જતિ, સુખં ઉપ્પજ્જતિ, અધિમોક્ખો ઉપ્પજ્જતિ, પગ્ગહો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપટ્ઠાનં ઉપ્પજ્જતિ, ઉપેક્ખા ઉપ્પજ્જતિ, નિકન્તિ ઉપ્પજ્જતિ, ‘નિકન્તિ ધમ્મો’તિ નિકન્તિં આવજ્જતિ. તતો વિક્ખેપો ઉદ્ધચ્ચં. તેન ઉદ્ધચ્ચેન વિગ્ગહિતમાનસો અનિચ્ચતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, દુક્ખતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, અનત્તતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ધમ્મુદ્ધચ્ચવિગ્ગહિતમાનસો હોતિ સો સમયો, યં તં ચિત્તં અજ્ઝત્તમેવ સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. તસ્સ મગ્ગો સઞ્જાયતી’’તિ. કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ, એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

દુક્ખતો મનસિકરોતો…પે… અનત્તતો મનસિકરોતો ઓભાસો ઉપ્પજ્જતિ…પે… ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, પીતિ ઉપ્પજ્જતિ, પસ્સદ્ધિ ઉપ્પજ્જતિ, સુખં ઉપ્પજ્જતિ, અધિમોક્ખો ઉપ્પજ્જતિ, પગ્ગહો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપટ્ઠાનં ઉપ્પજ્જતિ, ઉપેક્ખા ઉપ્પજ્જતિ, નિકન્તિ ઉપ્પજ્જતિ, ‘નિકન્તિ ધમ્મો’તિ નિકન્તિં આવજ્જતિ. તતો વિક્ખેપો ઉદ્ધચ્ચં. તેન ઉદ્ધચ્ચેન વિગ્ગહિતમાનસો અનત્તતો ઉપટ્ઠાનં, અનિચ્ચતો ઉપટ્ઠાનં, દુક્ખતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ધમ્મુદ્ધચ્ચવિગ્ગહિતમાનસો…પે… એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ’’.

રૂપં અનિચ્ચતો મનસિકરોતો…પે… રૂપં દુક્ખતો મનસિકરોતો… રૂપં અનત્તતો મનસિકરોતો… વેદનં…પે… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં… ચક્ખું…પે… જરામરણં અનિચ્ચતો મનસિકરોતો…પે… જરામરણં દુક્ખતો મનસિકરોતો, જરામરણં અનત્તતો મનસિકરોતો ઓભાસો ઉપ્પજ્જતિ…પે… ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ, પીતિ ઉપ્પજ્જતિ, પસ્સદ્ધિ ઉપ્પજ્જતિ, સુખં ઉપ્પજ્જતિ, અધિમોક્ખો ઉપ્પજ્જતિ, પગ્ગહો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપટ્ઠાનં ઉપ્પજ્જતિ, ઉપેક્ખા ઉપ્પજ્જતિ, નિકન્તિ ઉપ્પજ્જતિ, ‘નિકન્તિ ધમ્મો’તિ નિકન્તિં આવજ્જતિ. તતો વિક્ખેપો ઉદ્ધચ્ચં. તેન ઉદ્ધચ્ચેન વિગ્ગહિતમાનસો. જરામરણં અનત્તતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. જરામરણં અનિચ્ચતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, જરામરણં દુક્ખતો ઉપટ્ઠાનં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ધમ્મુદ્ધચ્ચવિગ્ગહિતમાનસો હોતિ. સો સમયો, યં તં ચિત્તં અજ્ઝત્તમેવ સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. તસ્સ મગ્ગો સઞ્જાયતી’’તિ. કથં મગ્ગો સઞ્જાયતિ…પે… એવં મગ્ગો સઞ્જાયતિ. એવં સઞ્ઞોજનાનિ પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ. એવં ધમ્મુદ્ધચ્ચવિગ્ગહિતં માનસં હોતિ.

૭. ઓભાસે ચેવ ઞાણે ચ, પીતિયા ચ વિકમ્પતિ;

પસ્સદ્ધિયા સુખે ચેવ, યેહિ ચિત્તં પવેધતિ.

અધિમોક્ખે ચ પગ્ગાહે, ઉપટ્ઠાને ચ કમ્પતિ;

ઉપેક્ખાવજ્જનાય ચેવ, ઉપેક્ખાય ચ નિકન્તિયા.

ઇમાનિ દસ ઠાનાનિ, પઞ્ઞા યસ્સ પરિચ્ચિતા;

ધમ્મુદ્ધચ્ચકુસલો હોતિ, ન ચ સમ્મોહ ગચ્છતિ.

વિક્ખિપતિ ચેવ કિલિસ્સતિ ચ, ચવતિ ચિત્તભાવના;

વિક્ખિપતિ ન કિલિસ્સતિ, ભાવના પરિહાયતિ.

વિક્ખિપતિ ન કિલિસ્સતિ, ભાવના ન પરિહાયતિ;

ન ચ વિક્ખિપતે ચિત્તં ન કિલિસ્સતિ, ન ચવતિ ચિત્તભાવના.

ઇમેહિ ચતૂહિ ઠાનેહિ ચિત્તસ્સ સઙ્ખેપવિક્ખેપવિગ્ગહિતં [સઙ્ખેપં વિક્ખેપં વિગ્ગહિતં (સ્યા.)] દસ ઠાને સમ્પજાનાતીતિ.

યુગનદ્ધકથા નિટ્ઠિતા.

૨. સચ્ચકથા

૮. પુરિમનિદાનં. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે [સં. નિ. ૫.૧૦૯૦], તથાનિ અવિતથાનિ અનઞ્ઞથાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં; ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ તથાનિ અવિતથાનિ અનઞ્ઞથાનિ’’.

૧. પઠમસુત્તન્તનિદ્દેસો

કથં દુક્ખં તથટ્ઠેન સચ્ચં? ચત્તારો દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. દુક્ખસ્સ પીળનટ્ઠો, સઙ્ખતટ્ઠો, સન્તાપટ્ઠો, વિપરિણામટ્ઠો – ઇમે ચત્તારો દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. એવં દુક્ખં તથટ્ઠેન સચ્ચં.

કથં સમુદયો તથટ્ઠેન સચ્ચં? ચત્તારો સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. સમુદયસ્સ આયૂહનટ્ઠો, નિદાનટ્ઠો, સંયોગટ્ઠો પલિબોધટ્ઠો – ઇમે ચત્તારો સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. એવં સમુદયો તથટ્ઠેન સચ્ચં.

કથં નિરોધો તથટ્ઠેન સચ્ચં? ચત્તારો નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. નિરોધસ્સ નિસ્સરણટ્ઠો, વિવેકટ્ઠો, અસઙ્ખતટ્ઠો, અમતટ્ઠો – ઇમે ચત્તારો નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. એવં નિરોધો તથટ્ઠેન સચ્ચં.

કથં મગ્ગો તથટ્ઠેન સચ્ચં? ચત્તારો મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. મગ્ગસ્સ નિય્યાનટ્ઠો, હેતુટ્ઠો, દસ્સનટ્ઠો, આધિપતેય્યટ્ઠો – ઇમે ચત્તારો મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠા તથા અવિતથા અનઞ્ઞથા. એવં મગ્ગો તથટ્ઠેન સચ્ચં.

૯. કતિહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? ચતૂહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. તથટ્ઠેન, અનત્તટ્ઠેન, સચ્ચટ્ઠેન, પટિવેધટ્ઠેન – ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? ચતૂહાકારેહિ તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠો તથટ્ઠો, સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠો તથટ્ઠો, નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠો તથટ્ઠો, મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠો તથટ્ઠો – ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં અનત્તટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? ચતૂહાકારેહિ અનત્તટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠો અનત્તટ્ઠો, સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠો અનત્તટ્ઠો, નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠો અનત્તટ્ઠો, મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠો અનત્તટ્ઠો – ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ અનત્તટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં સચ્ચટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? ચતૂહાકારેહિ સચ્ચટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠો સચ્ચટ્ઠો, સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠો સચ્ચટ્ઠો, નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠો સચ્ચટ્ઠો, મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠો સચ્ચટ્ઠો – ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ સચ્ચટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં પટિવેધટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? ચતૂહાકારેહિ પટિવેધટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો – ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ પટિવેધટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

૧૦. કતિહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? યં અનિચ્ચં તં દુક્ખં, યં દુક્ખં તં અનિચ્ચં, યં અનિચ્ચઞ્ચ દુક્ખઞ્ચ તં અનત્તા. યં અનિચ્ચઞ્ચ દુક્ખઞ્ચ અનત્તા ચ તં તથં. યં અનિચ્ચં ચ દુક્ખઞ્ચ અનત્તા ચ તથઞ્ચ તં સચ્ચં. યં અનિચ્ચઞ્ચ દુક્ખઞ્ચ અનત્તા ચ તથઞ્ચ સચ્ચઞ્ચ તં એકસઙ્ગહિતં. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કતિહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? નવહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. તથટ્ઠેન, અનત્તટ્ઠેન, સચ્ચટ્ઠેન, પટિવેધટ્ઠેન, અભિઞ્ઞટ્ઠેન, પરિઞ્ઞટ્ઠેન, પહાનટ્ઠેન, ભાવનટ્ઠેન, સચ્છિકિરિયટ્ઠેન – ઇમેહિ નવહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? નવહાકારેહિ તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠો તથટ્ઠો, સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠો તથટ્ઠો, નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠો તથટ્ઠો, મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠો તથટ્ઠો, અભિઞ્ઞાય અભિઞ્ઞટ્ઠો તથટ્ઠો, પરિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞટ્ઠો તથટ્ઠો, પહાનસ્સ પહાનટ્ઠો તથટ્ઠો, ભાવનાય ભાવનટ્ઠો તથટ્ઠો, સચ્છિકિરિયાય સચ્છિકિરિયટ્ઠો તથટ્ઠો – ઇમેહિ નવહાકારેહિ તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં અનત્તટ્ઠેન… સચ્ચટ્ઠેન… પટિવેધટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? નવહાકારેહિ પટિવેધટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ દુક્ખટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, સમુદયસ્સ સમુદયટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, નિરોધસ્સ નિરોધટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, મગ્ગસ્સ મગ્ગટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, અભિઞ્ઞાય અભિઞ્ઞટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, પરિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, પહાનસ્સ પહાનટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, ભાવનાય ભાવનટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો, સચ્છિકિરિયાય સચ્છિકિરિયટ્ઠો પટિવેધટ્ઠો – ઇમેહિ નવહાકારેહિ પટિવેધટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

૧૧. કતિહાકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? દ્વાદસહિ આકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. તથટ્ઠેન, અનત્તટ્ઠેન, સચ્ચટ્ઠેન, પટિવેધટ્ઠેન, અભિજાનનટ્ઠેન, પરિજાનનટ્ઠેન, ધમ્મટ્ઠેન, તથટ્ઠેન, ઞાતટ્ઠેન, સચ્છિકિરિયટ્ઠેન, ફસ્સનટ્ઠેન, અભિસમયટ્ઠેન – ઇમેહિ દ્વાદસહિ આકારેહિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? સોળસહિ આકારેહિ તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ પીળનટ્ઠો, સઙ્ખતટ્ઠો, સન્તાપટ્ઠો, વિપરિણામટ્ઠો, તથટ્ઠો; સમુદયસ્સ આયૂહનટ્ઠો, નિદાનટ્ઠો, સંયોગટ્ઠો, પલિબોધટ્ઠો તથટ્ઠો; નિરોધસ્સ નિસ્સરણટ્ઠો, વિવેકટ્ઠો, અસઙ્ખતટ્ઠો, અમતટ્ઠો તથટ્ઠો; મગ્ગસ્સ નિય્યાનટ્ઠો, હેતુટ્ઠો, દસ્સનટ્ઠો, આધિપતેય્યટ્ઠો તથટ્ઠો – ઇમેહિ સોળસહિ આકારેહિ તથટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

કથં અનત્તટ્ઠેન…પે… સચ્ચટ્ઠેન… પટિવેધટ્ઠેન… અભિજાનનટ્ઠેન… પરિજાનનટ્ઠેન… ધમ્મટ્ઠેન… તથટ્ઠેન… ઞાતટ્ઠેન… સચ્છિકિરિયટ્ઠેન… ફસ્સનટ્ઠેન… અભિસમયટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ? સોળસહિ આકારેહિ અભિસમયટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ. દુક્ખસ્સ પીળનટ્ઠો, સઙ્ખતટ્ઠો, સન્તાપટ્ઠો, વિપરિણામટ્ઠો, અભિસમયટ્ઠો; સમુદયસ્સ આયૂહનટ્ઠો, નિદાનટ્ઠો, સંયોગટ્ઠો, પલિબોધટ્ઠો, અભિસમયટ્ઠો; નિરોધસ્સ નિસ્સરણટ્ઠો, વિવેકટ્ઠો, અસઙ્ખતટ્ઠો, અમતટ્ઠો, અભિસમયટ્ઠો; મગ્ગસ્સ નિય્યાનટ્ઠો, હેતુટ્ઠો, દસ્સનટ્ઠો, આધિપતેય્યટ્ઠો, અભિસમયટ્ઠો – ઇમેહિ સોળસહિ આકારેહિ અભિસમયટ્ઠેન ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકસઙ્ગહિતાનિ. યં એકસઙ્ગહિતં તં એકત્તં. એકત્તં એકેન ઞાણેન પટિવિજ્ઝતીતિ – ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપ્પટિવેધાનિ.

૧૨. સચ્ચાનં કતિ લક્ખણાનિ? સચ્ચાનં દ્વે લક્ખણાનિ. સઙ્ખતલક્ખણઞ્ચ, અસઙ્ખતલક્ખણઞ્ચ – સચ્ચાનં ઇમાનિ દ્વે લક્ખણાનિ.

સચ્ચાનં કતિ લક્ખણાનિ? સચ્ચાનં છ લક્ખણાનિ. સઙ્ખતાનં સચ્ચાનં ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, વયો પઞ્ઞાયતિ, ઠિતાનં અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ અસઙ્ખતસ્સ સચ્ચસ્સ ન ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, ન વયો પઞ્ઞાયતિ, ન ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ – સચ્ચાનં ઇમાનિ છ લક્ખણાનિ.

સચ્ચાનં કતિ લક્ખણાનિ? સચ્ચાનં દ્વાદસ લક્ખણાનિ. દુક્ખસચ્ચસ્સ ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, વયો પઞ્ઞાયતિ, ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ; સમુદયસચ્ચસ્સ ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, વયો પઞ્ઞાયતિ, ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ; મગ્ગસચ્ચસ્સ ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, વયો પઞ્ઞાયતિ, ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ; નિરોધસચ્ચસ્સ ન ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, ન વયો પઞ્ઞાયતિ, ન ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ – સચ્ચાનં ઇમાનિ દ્વાદસ લક્ખણાનિ.

ચતુન્નં સચ્ચાનં કતિ કુસલા, કતિ અકુસલા, કતિ અબ્યાકતા? સમુદયસચ્ચં અકુસલં, મગ્ગસચ્ચં કુસલં, નિરોધસચ્ચં અબ્યાકતં. દુક્ખસચ્ચં સિયા કુસલં, સિયા અકુસલં, સિયા અબ્યાકતં.

સિયા તીણિ સચ્ચાનિ એકસચ્ચેન સઙ્ગહિતાનિ, એકસચ્ચં તીહિ સચ્ચેહિ સઙ્ગહિતં? વત્થુવસેન પરિયાયેન સિયાતિ. કથઞ્ચ સિયા? યં દુક્ખસચ્ચં અકુસલં, સમુદયસચ્ચં અકુસલં – એવં અકુસલટ્ઠેન દ્વે સચ્ચાનિ એકસચ્ચેન સઙ્ગહિતાનિ, એકસચ્ચં દ્વીહિ સચ્ચેહિ સઙ્ગહિતં. યં દુક્ખસચ્ચં કુસલં, મગ્ગસચ્ચં કુસલં – એવં કુસલટ્ઠેન દ્વે સચ્ચાનિ એકસચ્ચેન સઙ્ગહિતાનિ, એકસચ્ચં દ્વીહિ સચ્ચેહિ સઙ્ગહિતં. યં દુક્ખસચ્ચં અબ્યાકતં, નિરોધસચ્ચં અબ્યાકતં – એવં અબ્યાકતટ્ઠેન દ્વે સચ્ચાનિ એકસચ્ચેન સઙ્ગહિતાનિ, એકસચ્ચં દ્વીહિ સચ્ચેહિ સઙ્ગહિતં. એવં સિયા તીણિ સચ્ચાનિ એકસચ્ચેન સઙ્ગહિતાનિ, એકસચ્ચં તીહિ સચ્ચેહિ સઙ્ગહિતં વત્થુવસેન પરિયાયેનાતિ.

૨. દુતિયસુત્તન્તપાળિ

૧૩. ‘‘પુબ્બે મે, ભિક્ખવે [સં. નિ. ૩.૨૬], સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધસ્સ બોધિસત્તસ્સેવ સતો એતદહોસિ – ‘કો નુ ખો રૂપસ્સ અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણં; કો વેદનાય અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણં; કો સઞ્ઞાય અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણં; કો સઙ્ખારાનં અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણં; કો વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણ’ન્તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘યં ખો રૂપં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં – અયં રૂપસ્સ અસ્સાદો. યં રૂપં અનિચ્ચં, તં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં – અયં રૂપસ્સ આદીનવો. યો રૂપસ્મિં છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં – ઇદં રૂપસ્સ નિસ્સરણં. યં વેદનં પટિચ્ચ…પે… યં સઞ્ઞં પટિચ્ચ… યં સઙ્ખારે પટિચ્ચ… યં વિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં – અયં વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદો. યં વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં તં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં – અયં વિઞ્ઞાણસ્સ આદીનવો. યો વિઞ્ઞાણસ્મિં છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં – ઇદં વિઞ્ઞાણસ્સ નિસ્સરણં’’.

‘‘યાવકીવઞ્ચાહં, ભિક્ખવે, ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં એવં અસ્સાદઞ્ચ અસ્સાદતો આદીનવઞ્ચ આદીનવતો નિસ્સરણઞ્ચ નિસ્સરણતો યથાભૂતં નાબ્ભઞ્ઞાસિં, નેવ તાવાહં, ભિક્ખવે, સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય ‘અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ પચ્ચઞ્ઞાસિં [અભિસમ્બુદ્ધો પચ્ચઞ્ઞાસિં (સ્યા.) સં. નિ. ૩.૨૬ પસ્સિતબ્બા] યતો ચ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં એવં અસ્સાદઞ્ચ અસ્સાદતો આદીનવઞ્ચ આદીનવતો નિસ્સરણઞ્ચ નિસ્સરણતો યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, અથાહં, ભિક્ખવે, ‘સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ પચ્ચઞ્ઞાસિં. ઞાણઞ્ચ પન મે દસ્સનં ઉદપાદિ – ‘અકુપ્પા મે વિમુત્તિ [ચેતોવિમુત્તિ (સ્યા. ક.) સં. નિ. ૩.૨૭ પસ્સિતબ્બા]. અયમન્તિમા જાતિ, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’’તિ.

૩. દુતિયસુત્તન્તનિદ્દેસો

૧૪. યં રૂપં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં રૂપસ્સ અસ્સાદોતિ – પહાનપ્પટિવેધો સમુદયસચ્ચં. યં રૂપં અનિચ્ચં તં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અયં રૂપસ્સ આદીનવોતિ – પરિઞ્ઞાપટિવેધો દુક્ખસચ્ચં. યો રૂપસ્મિં છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં, ઇદં રૂપસ્સ નિસ્સરણન્તિ – સચ્છિકિરિયાપટિવેધો નિરોધસચ્ચં. યા ઇમેસુ તીસુ ઠાનેસુ દિટ્ઠિ સઙ્કપ્પો વાચા કમ્મન્તો આજીવો વાયામો સતિ સમાધિ – ભાવનાપટિવેધો મગ્ગસચ્ચં.

યં વેદનં પટિચ્ચ…પે… યં સઞ્ઞં પટિચ્ચ… યં સઙ્ખારે પટિચ્ચ… યં વિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદોતિ – પહાનપ્પટિવેધો સમુદયસચ્ચં. યં વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં તં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અયં વિઞ્ઞાણસ્સ આદીનવોતિ – પરિઞ્ઞાપટિવેધો દુક્ખસચ્ચં. યો વિઞ્ઞાણસ્મિં છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં, ઇદં વિઞ્ઞાણસ્સ નિસ્સરણન્તિ – સચ્છિકિરિયાપટિવેધો નિરોધસચ્ચં. યા ઇમેસુ તીસુ ઠાનેસુ દિટ્ઠિ સઙ્કપ્પો વાચા કમ્મન્તો આજીવો વાયામો સતિ સમાધિ – ભાવનાપટિવેધો મગ્ગસચ્ચં.

૧૫. સચ્ચન્તિ કતિહાકારેહિ સચ્ચં? એસનટ્ઠેન, પરિગ્ગહટ્ઠેન, પટિવેધટ્ઠેન. કથં એસનટ્ઠેન સચ્ચં? જરામરણં કિંનિદાનં, કિંસમુદયં, કિંજાતિકં, કિંપભવન્તિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. જરામરણં જાતિનિદાનં, જાતિસમુદયં, જાતિજાતિકં, જાતિપ્પભવન્તિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. જરામરણઞ્ચ પજાનાતિ, જરામરણસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, જરામરણનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, જરામરણનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

જાતિ કિંનિદાના, કિંસમુદયા, કિંજાતિકા, કિંપભવાતિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. જાતિ ભવનિદાના, ભવસમુદયા, ભવજાતિકા, ભવપ્પભવાતિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. જાતિઞ્ચ પજાનાતિ, જાતિસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, જાતિનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, જાતિનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

ભવો કિંનિદાનો, કિંસમુદયો, કિંજાતિકો, કિંપભવોતિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. ભવો ઉપાદાનનિદાનો, ઉપાદાનસમુદયો, ઉપાદાનજાતિકો, ઉપાદાનપ્પભવોતિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. ભવં ચ પજાનાતિ, ભવસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, ભવનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, ભવનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

ઉપાદાનં કિંનિદાનં, કિંસમુદયં, કિંજાતિકં, કિંપભવન્તિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. ઉપાદાનં તણ્હાનિદાનં, તણ્હાસમુદયં, તણ્હાજાતિકં, તણ્હાપભવન્તિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. ઉપાદાનઞ્ચ પજાનાતિ, ઉપાદાનસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, ઉપાદાનનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ ઉપાદાનનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

તણ્હા કિંનિદાના, કિંસમુદયા, કિંજાતિકા, કિંપભવાતિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. તણ્હા વેદનાનિદાના, વેદનાસમુદયા, વેદનાજાતિકા, વેદનાપભવાતિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. તણ્હઞ્ચ પજાનાતિ, તણ્હાસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, તણ્હાનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, તણ્હાનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

વેદના કિંનિદાના, કિંસમુદયા, કિંજાતિકા, કિંપભવાતિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. વેદના ફસ્સનિદાના, ફસ્સસમુદયા, ફસ્સજાતિકા, ફસ્સપ્પભવાતિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. વેદનઞ્ચ પજાનાતિ, વેદનાસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, વેદનાનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, વેદનાનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

ફસ્સો કિંનિદાનો, કિંસમુદયો, કિંજાતિકો, કિંપભવોતિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. ફસ્સો સળાયતનનિદાનો, સળાયતનસમુદયો, સળાયતનજાતિકો, સળાયતનપ્પભવોતિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. ફસ્સઞ્ચ પજાનાતિ, ફસ્સસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, ફસ્સનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, ફસ્સનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

સળાયતનં કિંનિદાનં, કિંસમુદયં, કિંજાતિકં, કિંપભવન્તિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. સળાયતનં નામરૂપનિદાનં, નામરૂપસમુદયં, નામરૂપજાતિકં, નામરૂપપ્પભવન્તિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. સળાયતનઞ્ચ પજાનાતિ, સળાયતનસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, સળાયતનનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, સળાયતનનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

નામરૂપં કિંનિદાનં, કિંસમુદયં, કિંજાતિકં, કિંપભવન્તિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. નામરૂપં વિઞ્ઞાણનિદાનં, વિઞ્ઞાણસમુદયં, વિઞ્ઞાણજાતિકં, વિઞ્ઞાણપ્પભવન્તિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. નામરૂપઞ્ચ પજાનાતિ, નામરૂપસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, નામરૂપનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, નામરૂપનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

વિઞ્ઞાણં કિંનિદાનં, કિંસમુદયં, કિંજાતિકં, કિંપભવન્તિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારનિદાનં, સઙ્ખારસમુદયં, સઙ્ખારજાતિકં, સઙ્ખારપ્પભવન્તિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. વિઞ્ઞાણઞ્ચ પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

સઙ્ખારા કિંનિદાના, કિંસમુદયા, કિંજાતિકા, કિંપભવાતિ – એવં એસનટ્ઠેન સચ્ચં. સઙ્ખારા અવિજ્જાનિદાના, અવિજ્જાસમુદયા, અવિજ્જાજાતિકા, અવિજ્જાપભવાતિ – એવં પરિગ્ગહટ્ઠેન સચ્ચં. સઙ્ખારે ચ પજાનાતિ, સઙ્ખારસમુદયઞ્ચ પજાનાતિ, સઙ્ખારનિરોધઞ્ચ પજાનાતિ, સઙ્ખારનિરોધગામિનિં પટિપદઞ્ચ પજાનાતિ – એવં પટિવેધટ્ઠેન સચ્ચં.

૧૬. જરામરણં દુક્ખસચ્ચં, જાતિ સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. જાતિ દુક્ખસચ્ચં, ભવો સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. ભવો દુક્ખસચ્ચં, ઉપાદાનં સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. ઉપાદાનં દુક્ખસચ્ચં, તણ્હા સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. તણ્હા દુક્ખસચ્ચં, વેદના સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. વેદના દુક્ખસચ્ચં, ફસ્સો સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. ફસ્સો દુક્ખસચ્ચં, સળાયતનં સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. સળાયતનં દુક્ખસચ્ચં, નામરૂપં સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. નામરૂપં દુક્ખસચ્ચં, વિઞ્ઞાણં સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. વિઞ્ઞાણં દુક્ખસચ્ચં, સઙ્ખારા સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. સઙ્ખારા દુક્ખસચ્ચં, અવિજ્જા સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં.

જરામરણં સિયા દુક્ખસચ્ચં, સિયા સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચં. જાતિ સિયા દુક્ખસચ્ચં, સિયા સમુદયસચ્ચં…પે… ભવો સિયા દુક્ખસચ્ચં, સિયા સમુદયસચ્ચં, ઉભિન્નમ્પિ નિસ્સરણં નિરોધસચ્ચં, નિરોધપ્પજાનના મગ્ગસચ્ચન્તિ.

ભાણવારો.

સચ્ચકથા નિટ્ઠિતા.

૩. બોજ્ઝઙ્ગકથા

૧૭. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે [સં. નિ. ૫.૨૦૦], બોજ્ઝઙ્ગા. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા’’.

બોજ્ઝઙ્ગાતિ કેનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા? બોધાય સંવત્તન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનુબુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પટિબુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમ્બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

બુજ્ઝનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનુબુજ્ઝનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પટિબુજ્ઝનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, સમ્બુજ્ઝનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા.

બોધેન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનુબોધેન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પટિબોધેન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમ્બોધેન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

બોધનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનુબોધનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પટિબોધનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, સમ્બોધનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા.

બોધિપક્ખિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનુબોધિપક્ખિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પટિબોધિપક્ખિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, સમ્બોધિપક્ખિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા.

બુદ્ધિલભનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, બુદ્ધિપટિલભનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, બુદ્ધિરોપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, બુદ્ધિઅભિરોપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, બુદ્ધિપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, બુદ્ધિસમ્પાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા.

મૂલમૂલકાદિદસકં

૧૮. મૂલટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપરિપૂરણટ્ઠેન [મૂલપરિપૂરટ્ઠેન (સ્યા. ક.) એવમુપરિપિ] બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, મૂલપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

હેતુટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, હેતુપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

પચ્ચયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, પચ્ચયપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

વિસુદ્ધટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિસુદ્ધિપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

અનવજ્જટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનવજ્જપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

નેક્ખમ્મટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, નેક્ખમ્મપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

વિમુત્તટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિમુત્તિપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

અનાસવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, અનાસવપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

વિવેકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વિવેકપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

વોસગ્ગટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગચરિયટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપરિગ્ગહટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપરિવારટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપરિપૂરણટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપરિપાકટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપટિસમ્ભિદટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા, વોસગ્ગપટિસમ્ભિદાય વસીભાવપ્પત્તાનમ્પિ બોજ્ઝઙ્ગા.

૧૯. મૂલટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. હેતુટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પચ્ચયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિસુદ્ધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનવજ્જટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નેક્ખમ્મટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિમુત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનાસવટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિવેકટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વોસગ્ગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

મૂલચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. હેતુચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પચ્ચયચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિસુદ્ધિચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનવજ્જચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નેક્ખમ્મચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિમુત્તિચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનાસવચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિવેકચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વોસગ્ગચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

મૂલપરિગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વોસગ્ગપરિગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મૂલપરિવારટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વોસગ્ગપરિવારટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મૂલપરિપૂરણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વોસગ્ગપરિપૂરટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મૂલપરિપાકટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વોસગ્ગપરિપાકટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મૂલપટિસમ્ભિદટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વોસગ્ગપટિસમ્ભિદટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મૂલપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વોસગ્ગપટિસમ્ભિદાપાપનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મૂલપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વોસગ્ગપટિસમ્ભિદાય વસીભાવટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે….

પરિગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પરિવારટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પરિપૂરણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકગ્ગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અવિક્ખેપટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અવિસારટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનાવિલટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનિઞ્જનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તુપટ્ઠાનવસેન ચિત્તસ્સ ઠિતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. આરમ્મણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ગોચરટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પહાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પરિચ્ચાગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વુટ્ઠાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિવટ્ટનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સન્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પણીતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિમુત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનાસવટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. તરણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનિમિત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અપ્પણિહિતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સુઞ્ઞતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકરસટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનતિવત્તનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. યુગનદ્ધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિય્યાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. હેતુટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. દસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. આધિપતેય્યટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

સમથસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિપસ્સનાય અનુપસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમથવિપસ્સનાનં એકરસટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. યુગનદ્ધસ્સ અનતિવત્તનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સિક્ખાય સમાદાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. આરમ્મણસ્સ ગોચરટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. લીનસ્સ ચિત્તસ્સ પગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઉદ્ધતસ્સ ચિત્તસ્સ નિગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઉભોવિસુદ્ધાનં અજ્ઝુપેક્ખનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિસેસાધિગમટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઉત્તરિ પટિવેધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સચ્ચાભિસમયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિરોધે પતિટ્ઠાપકટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ દસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સદ્ધાબલસ્સ અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… પઞ્ઞાબલસ્સ અવિજ્જાય અકમ્પિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ પટિસઙ્ખાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમ્માદિટ્ઠિયા દસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… સમ્માસમાધિસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

ઇન્દ્રિયાનં આધિપતેય્યટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. બલાનં અકમ્પિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિય્યાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મગ્ગસ્સ હેતુટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સતિપટ્ઠાનાનં ઉપટ્ઠાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમ્મપ્પધાનાનં પદહનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઇદ્ધિપાદાનં ઇજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સચ્ચાનં તથટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પયોગાનં પટિપ્પસ્સદ્ધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ફલાનં સચ્છિકિરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

વિતક્કસ્સ અભિનિરોપનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિચારસ્સ ઉપવિચારટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પીતિયા ફરણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સુખસ્સ અભિસન્દનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ એકગ્ગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

આવજ્જનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિજાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પજાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સઞ્જાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકોદટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અભિઞ્ઞાય ઞાતટ્ઠં [અભિઞ્ઞેય્યત્થં (સ્યા.)] બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પરિઞ્ઞાય તીરણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પહાનસ્સ પરિચ્ચાગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ભાવનાય એકરસટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સચ્છિકિરિયાય ફસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ખન્ધાનં ખન્ધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ધાતૂનં ધાતુટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. આયતનાનં આયતનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સઙ્ખતાનં સઙ્ખતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અસઙ્ખતસ્સ અસઙ્ખતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

ચિત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તાનન્તરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ વુટ્ઠાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ વિવટ્ટનટ્ઠં [વિવજ્જનટ્ઠં (સ્યા.)] બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ હેતુટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ પચ્ચયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ વત્થુટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ ભૂમટ્ઠં [ભુમ્મટ્ઠં (સ્યા.) પટિ. મ. ૧.૧૪ પસ્સિતબ્બા] બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ આરમ્મણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ ગોચરટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ ચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ ગતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ અભિનીહારટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ નિય્યાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ચિત્તસ્સ નિસ્સરણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

એકત્તે આવજ્જનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે વિજાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પજાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સઞ્જાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે એકોદટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ( ) [(એકત્તે ઉપનિબન્ધનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા) (સબ્બત્થ)]. એકત્તે પક્ખન્દનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પસીદનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સન્તિટ્ઠનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે વિમુચ્ચનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે એતં સન્તન્તિ પસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે યાનીકતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે વત્થુકતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે અનુટ્ઠિતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પરિચિતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સુસમારદ્ધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પરિગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પરિવારટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પરિપૂરણટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સમોધાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે અધિટ્ઠાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે આસેવનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે ભાવનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે બહુલીકમ્મટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સુસમુગ્ગતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સુવિમુત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે બુજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે અનુબુજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પટિબુજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સમ્બુજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે બોધનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે અનુબોધનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પટિબોધનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સમ્બુજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે બોધિપક્ખિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે અનુબોધિપક્ખિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પટિબોધિપક્ખિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સમ્બોધિપક્ખિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે જોતનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે ઉજ્જોતનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે અનુજોતનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે પટિજોતનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. એકત્તે સઞ્જોતનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

પતાપનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિરોચનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. કિલેસાનં સન્તાપનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અમલટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિમલટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિમ્મલટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિવેકટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિવેકચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિરાગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિરાગચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિરોધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિરોધચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વોસગ્ગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વોસગ્ગચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિમુત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિમુત્તિચરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

છન્દટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ મૂલટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ પાદટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ પધાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ ઇજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ પગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. છન્દસ્સ દસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

વીરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… ચિત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… વીમંસટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય મૂલટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય પાદટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય પધાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય ઇજ્ઝનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય અધિમોક્ખટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય પગ્ગહટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય ઉપટ્ઠાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય અવિક્ખેપટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વીમંસાય દસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

દુક્ખટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. દુક્ખસ્સ પીળનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. દુક્ખસ્સ સઙ્ખતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. દુક્ખસ્સ સન્તાપટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. દુક્ખસ્સ વિપરિણામટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમુદયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમુદયસ્સ આયૂહનટ્ઠં નિદાનટ્ઠં સઞ્ઞોગટ્ઠં પલિબોધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિરોધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિરોધસ્સ નિસ્સરણટ્ઠં વિવેકટ્ઠં અસઙ્ખતટ્ઠં અમતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મગ્ગટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મગ્ગસ્સ નિય્યાનટ્ઠં હેતુટ્ઠં દસ્સનટ્ઠં આધિપતેય્યટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

તથટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનત્તટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સચ્ચટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પટિવેધટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અભિજાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પરિજાનનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ધમ્મટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ધાતુટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઞાતટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સચ્છિકિરિયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ફસ્સનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અભિસમયટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

નેક્ખમ્મં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અબ્યાપાદં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. આલોકસઞ્ઞં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અવિક્ખેપં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ધમ્મવવત્થાનં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઞાણં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પામોજ્જં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પઠમં ઝાનં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… અરહત્તમગ્ગં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અરહત્તફલસમાપત્તિં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયટ્ઠેન સદ્ધાબલં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… અવિજ્જાય અકમ્પિયટ્ઠેન પઞ્ઞાબલં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… પટિસઙ્ખાનટ્ઠેન ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. આધિપતેય્યટ્ઠેન ઇન્દ્રિયં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અકમ્પિયટ્ઠેન બલં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. નિય્યાનટ્ઠં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. હેતુટ્ઠેન મગ્ગં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિપટ્ઠાનં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પદહનટ્ઠેન સમ્મપ્પધાનં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિપાદં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. તથટ્ઠેન સચ્ચં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અવિક્ખેપટ્ઠેન સમથં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનુપસ્સનટ્ઠે વિપસ્સનં …પે… એકરસટ્ઠેન સમથવિપસ્સનં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અનતિવત્તનટ્ઠેન યુગનદ્ધં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સંવરટ્ઠેન સીલવિસુદ્ધિં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અવિક્ખેપટ્ઠેન ચિત્તવિસુદ્ધિં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. દસ્સનટ્ઠેન દિટ્ઠિવિસુદ્ધિં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મુત્તટ્ઠેન વિમોક્ખં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પટિવેધટ્ઠેન વિજ્જં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પરિચ્ચાગટ્ઠેન વિમુત્તિં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમુચ્છેદટ્ઠેન ખયે ઞાણં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પટિપ્પસ્સદ્ધટ્ઠેન અનુપ્પાદે ઞાણં બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

છન્દં મૂલટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. મનસિકારં સમુટ્ઠાનટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. ફસ્સં સમોધાનટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વેદનં સમોસરણટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સમાધિં પમુખટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. સતિં આધિપતેય્યટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. પઞ્ઞં તતુત્તરટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. વિમુત્તિં સારટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા. અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન બુજ્ઝન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગા.

૨૦. સાવત્થિનિદાનં. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવો’’તિ [આવુસોતિ (સ્યા.) સં. નિ. ૫.૧૮૫ પસ્સિતબ્બા]. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘સત્તિમે, આવુસો, બોજ્ઝઙ્ગા. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો – ઇમે ખો, આવુસો, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા. ઇમેસં ખ્વાહં, આવુસો, સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં યેન યેન બોજ્ઝઙ્ગેન આકઙ્ખામિ પુબ્બણ્હસમયં વિહરિતું, તેન તેન બોજ્ઝઙ્ગેન પુબ્બણ્હસમયં વિહરામિ. યેન યેન બોજ્ઝઙ્ગેન આકઙ્ખામિ મજ્ઝન્હિકસમયં…પે… સાયન્હસમયં વિહરિતું, તેન તેન બોજ્ઝઙ્ગેન સાયન્હસમયં વિહરામિ. સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઇતિ ચે મે, ‘આવુસો, હોતિ, અપ્પમાણો’તિ મે હોતિ, ‘સુસમારદ્ધો’તિ મે હોતિ. તિટ્ઠન્તઞ્ચ નં [તિટ્ઠન્તં ચરં (સ્યા.) સં. નિ. ૫.૧૮૫ પસ્સિતબ્બા] ‘તિટ્ઠતી’તિ પજાનામિ. સચેપિ મે ચવતિ, ‘ઇદપ્પચ્ચયા મે ચવતી’તિ પજાનામિ. ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઇતિ ચે મે, આવુસો, હોતિ, ‘અપ્પમાણો’તિ મે હોતિ, ‘સુસમારદ્ધો’તિ મે હોતિ. તિટ્ઠન્તઞ્ચ નં ‘તિટ્ઠતી’તિ પજાનામિ. સચેપિ મે ચવતિ, ‘ઇદપ્પચ્ચયા મે ચવતી’તિ પજાનામિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો, રઞ્ઞો વા રાજમહામત્તસ્સ વા નાનારત્તાનં દુસ્સાનં દુસ્સકરણ્ડકો પૂરો અસ્સ. સો યઞ્ઞદેવ દુસ્સયુગં આકઙ્ખેય્ય પુબ્બણ્હસમયં પારુપિતું, તં તદેવ દુસ્સયુગં પુબ્બણ્હસમયં પારુપેય્ય. યઞ્ઞદેવ દુસ્સયુગં આકઙ્ખેય્ય મજ્ઝન્હિકસમયં…પે… સાયન્હસમયં પારુપિતું, તં તદેવ દુસ્સયુગં સાયન્હસમયં પારુપેય્ય. એવમેવ ખ્વાહં, આવુસો, ઇમેસં સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં યેન યેન બોજ્ઝઙ્ગેન આકઙ્ખામિ પુબ્બણ્હસમયં વિહરિતું, તેન તેન બોજ્ઝઙ્ગેન પુબ્બણ્હસમયં વિહરામિ. યેન યેન બોજ્ઝઙ્ગેન આકઙ્ખામિ મજ્ઝન્હિકસમયં…પે… સાયન્હસમયં વિહરિતું, તેન તેન બોજ્ઝઙ્ગેન સાયન્હસમયં વિહરામિ. સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઇતિ ચે મે, આવુસો, હોતિ, ‘અપ્પમાણો’તિ મે હોતિ, ‘સુસમારદ્ધો’તિ મે હોતિ. તિટ્ઠન્તઞ્ચ નં ‘તિટ્ઠતી’તિ પજાનામિ. સચેપિ મે ચવતિ, ‘ઇદપ્પચ્ચયા મે ચવતી’તિ પજાનામિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઇતિ ચે મે, આવુસો, હોતિ, ‘અપ્પમાણો’તિ મે હોતિ, ‘સુસમારદ્ધો’તિ મે હોતિ. તિટ્ઠન્તઞ્ચ નં ‘તિટ્ઠતી’તિ પજાનામિ. સચેપિ મે ચવતિ, ‘ઇદપ્પચ્ચયા મે ચવતી’તિ પજાનામિ’’.

સુત્તન્તનિદ્દેસો

૨૧. કથં સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઇતિ ચે મે હોતીતિ બોજ્ઝઙ્ગો? યાવતા નિરોધૂપટ્ઠાતિ તાવતા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. ઇતિ ચે મે હોતીતિ બોજ્ઝઙ્ગો. સેય્યથાપિ તેલપ્પદીપસ્સ ઝાયતો યાવતા અચ્ચિ તાવતા વણ્ણો, યાવતા વણ્ણો તાવતા અચ્ચિ. એવમેવ યાવતા નિરોધૂપટ્ઠાતિ તાવતા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. ઇતિ ચે મે હોતીતિ બોજ્ઝઙ્ગો.

કથં અપ્પમાણો ઇતિ ચે મે હોતીતિ બોજ્ઝઙ્ગો? પમાણબદ્ધા [પમાણવન્તા (સ્યા.), અટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા] કિલેસા, સબ્બે ચ પરિયુટ્ઠાના, યે ચ સઙ્ખારા પોનોભવિકા અપ્પમાણો નિરોધો અચલટ્ઠેન અસઙ્ખતટ્ઠેન. યાવતા નિરોધૂપટ્ઠાતિ તાવતા અપ્પમાણો. ઇતિ ચે મે હોતીતિ બોજ્ઝઙ્ગો.

કથં સુસમારદ્ધો ઇતિ ચે મે હોતીતિ – બોજ્ઝઙ્ગો? વિસમા કિલેસા, સબ્બે ચ પરિયુટ્ઠાના, યે ચ સઙ્ખારા પોનોભવિકા, સમધમ્મો નિરોધો સન્તટ્ઠેન પણીતટ્ઠેન. યાવતા નિરોધૂપટ્ઠાતિ તાવતા સુસમારદ્ધો ઇતિ ચે મે હોતીતિ બોજ્ઝઙ્ગો.

કથં ‘‘તિટ્ઠન્તઞ્ચ નં તિટ્ઠતી’’તિ પજાનામિ; સચેપિ ચવતિ ‘‘ઇદપ્પચ્ચયા ચવતી’’તિ પજાનામિ? કતિહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ? કતિહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ? અટ્ઠહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ. અટ્ઠહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ.

કતમેહિ અટ્ઠહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ? અનુપ્પાદં આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ, ઉપ્પાદં અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ, અપ્પવત્તં આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ, પવત્તં અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ, અનિમિત્તં આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ, નિમિત્તં અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ, નિરોધં આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ, સઙ્ખારે અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ – ઇમેહિ અટ્ઠહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તિટ્ઠતિ.

કતમેહિ અટ્ઠહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ? ઉપ્પાદં આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ, અનુપ્પાદં અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ, પવત્તં આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ, અપ્પવત્તં અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ, નિમિત્તં આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ, અનિમિત્તં અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ, સઙ્ખારે આવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ, નિરોધં અનાવજ્જિતત્તા સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ – ઇમેહિ અટ્ઠહાકારેહિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ચવતિ. એવં ‘‘તિટ્ઠન્તઞ્ચ નં તિટ્ઠતી’’તિ પજાનામિ. સચેપિ ચવતિ, ‘‘ઇદપ્પચ્ચયા મે ચવતી’’તિ પજાનામિ…પે….