૩. તતિયસુત્તન્તનિદ્દેસો

૧૯૪. સાવત્થિનિદાનં [સં. નિ. ૫.૪૭૮-૪૭૯ પસ્સિતબ્બા]. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, ઇન્દ્રિયાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં, સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં. કત્થ ચ, ભિક્ખવે, સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં? ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ – એત્થ સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. કત્થ ચ, ભિક્ખવે, વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં? ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ – એત્થ વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. કત્થ ચ, ભિક્ખવે, સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં? ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ – એત્થ સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. કત્થ ચ, ભિક્ખવે, સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં? ચતૂસુ ઝાનેસુ – એત્થ સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. કત્થ ચ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં? ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ – એત્થ પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં’’.

ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતિહાકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતિહાકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતિહાકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? ચતૂસુ ઝાનેસુ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતિહાકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતિહાકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ?

ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ. ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ. ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ. ચતૂસુ ઝાનેસુ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ. ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ.

ક. પભેદગણનનિદ્દેસો

૧૯૫. ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? સપ્પુરિસસંસેવે સોતાપત્તિયઙ્ગે અધિમોક્ખાધિપતેય્યટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં; સદ્ધમ્મસવને સોતાપત્તિયઙ્ગે… યોનિસોમનસિકારે સોતાપત્તિયઙ્ગે… ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિયા સોતાપત્તિયઙ્ગે અધિમોક્ખાધિપતેય્યટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ.

ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય સમ્મપ્પધાને પગ્ગહાધિપતેય્યટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય સમ્મપ્પધાને…પે… અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય સમ્મપ્પધાને…પે… ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સમ્મપ્પધાને પગ્ગહાધિપતેય્યટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ.

ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? કાયે કાયાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને ઉપટ્ઠાનાધિપતેય્યટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. વેદનાસુ વેદનાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને…પે… ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને ઉપટ્ઠાનાધિપતેય્યટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ.

ચતૂસુ ઝાનેસુ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? પઠમે ઝાને અવિક્ખેપાધિપતેય્યટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. દુતિયે ઝાને…પે… તતિયે ઝાને… ચતુત્થે ઝાને અવિક્ખેપાધિપતેય્યટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. ચતૂસુ ઝાનેસુ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ.

ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ? દુક્ખે અરિયસચ્ચે દસ્સનાધિપતેય્યટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. દુક્ખસમુદયે અરિયસચ્ચે…પે… દુક્ખનિરોધે અરિયસચ્ચે… દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અરિયસચ્ચે દસ્સનાધિપતેય્યટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં દટ્ઠબ્બં. ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ દટ્ઠબ્બાનિ.

ખ. ચરિયવારો

૧૯૬. ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતિહાકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા?

ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ…પે… ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ… ચતૂસુ ઝાનેસુ… ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતિહાકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા? ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા. ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ…પે… ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ… ચતૂસુ ઝાનેસુ… ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા.

ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા? સપ્પુરિસસંસેવે સોતાપત્તિયઙ્ગે અધિમોક્ખાધિપતેય્યટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા. સદ્ધમ્મસવને સોતાપત્તિયઙ્ગે…પે… યોનિસો મનસિકારે સોતાપત્તિયઙ્ગે… ધમ્માનુધમ્મપટિપત્તિયા સોતાપત્તિયઙ્ગે અધિમોક્ખાધિપતેય્યટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા. ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા.

ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા? અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય સમ્મપ્પધાને પગ્ગહાધિપતેય્યટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા. ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય સમ્મપ્પધાને…પે… અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય સમ્મપ્પધાને…પે… ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા સમ્મપ્પધાને પગ્ગહાધિપતેય્યટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા…પે… ચતૂસુ સમ્મપ્પધાનેસુ વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા.

ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા? કાયે કાયાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને ઉપટ્ઠાનાધિપતેય્યટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા. વેદનાસુ વેદનાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને…પે… ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાને ઉપટ્ઠાનાધિપતેય્યટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા…પે… ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા.

ચતૂસુ ઝાનેસુ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા? પઠમે ઝાને અવિક્ખેપાધિપતેય્યટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા. દુતિયે ઝાને…પે… તતિયે ઝાને…પે… ચતુત્થે ઝાને અવિક્ખેપાધિપતેય્યટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા…પે… ચતૂસુ ઝાનેસુ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા.

ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન કતમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા? દુક્ખે અરિયસચ્ચે દસ્સનાધિપતેય્યટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા. દુક્ખસમુદયે અરિયસચ્ચે…પે… દુક્ખનિરોધે અરિયસચ્ચે… દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અરિયસચ્ચે દસ્સનાધિપતેય્યટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયસ્સ ચરિયા દટ્ઠબ્બા. ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન ઇમેહિ વીસતિયા આકારેહિ પઞ્ચન્નં ઇન્દ્રિયાનં ચરિયા દટ્ઠબ્બા.

ગ. ચારવિહારનિદ્દેસો

૧૯૭. ચારો ચ વિહારો ચ અનુબુદ્ધો હોતિ પટિવિદ્ધો, યથાચરન્તં યથાવિહરન્તં વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી ગમ્ભીરેસુ ઠાનેસુ ઓકપ્પેય્યું – ‘‘અદ્ધા, અયમાયસ્મા પત્તો વા પાપુણિસ્સતિ વા’’.

ચરિયાતિ અટ્ઠ ચરિયાયો – ઇરિયાપથચરિયા, આયતનચરિયા, સતિચરિયા, સમાધિચરિયા, ઞાણચરિયા, મગ્ગચરિયા, પત્તિચરિયા, લોકત્થચરિયાતિ. ઇરિયાપથચરિયાતિ ચતૂસુ ઇરિયાપથેસુ. આયતનચરિયાતિ છસુ અજ્ઝત્તિકબાહિરેસુ આયતનેસુ. સતિચરિયાતિ ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ. સમાધિચરિયાતિ ચતૂસુ ઝાનેસુ. ઞાણચરિયાતિ ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ. મગ્ગચરિયાતિ ચતૂસુ અરિયમગ્ગેસુ. પત્તિચરિયાતિ ચતૂસુ સામઞ્ઞફલેસુ. લોકત્થચરિયાતિ તથાગતેસુ અરહન્તેસુ સમ્માસમ્બુદ્ધેસુ, પદેસે પચ્ચેકબુદ્ધેસુ, પદેસે સાવકેસુ. ઇરિયાપથચરિયા ચ પણિધિસમ્પન્નાનં, આયતનચરિયા ચ ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારાનં, સતિચરિયા ચ અપ્પમાદવિહારીનં, સમાધિચરિયા ચ અધિચિત્તમનુયુત્તાનં, ઞાણચરિયા ચ બુદ્ધિસમ્પન્નાનં, મગ્ગચરિયા ચ સમ્માપટિપન્નાનં, પત્તિચરિયા ચ અધિગતફલાનં, લોકત્થચરિયા ચ તથાગતાનં અરહન્તાનં સમ્માસમ્બુદ્ધાનં, પદેસે પચ્ચેકબુદ્ધાનં, પદેસે સાવકાનં. ઇમા અટ્ઠ ચરિયાયો.

અપરાપિ અટ્ઠ ચરિયાયો. અધિમુચ્ચન્તો સદ્ધાય ચરતિ, પગ્ગણ્હન્તો વીરિયેન ચરતિ, ઉપટ્ઠાપેન્તો સતિયા ચરતિ, અવિક્ખેપં કરોન્તો સમાધિના ચરતિ, પજાનન્તો પઞ્ઞાય ચરતિ, વિજાનન્તો વિઞ્ઞાણચરિયાય ચરતિ, એવં પટિપન્નસ્સ કુસલા ધમ્મા આયાપેન્તીતિ આયતનચરિયાય ચરતિ, એવં પટિપન્નો વિસેસમધિગચ્છતીતિ વિસેસચરિયાય ચરતિ – ઇમા અટ્ઠ ચરિયાયો.

અપરાપિ અટ્ઠ ચરિયાયો. દસ્સનચરિયા ચ સમ્માદિટ્ઠિયા, અભિનિરોપનચરિયા ચ સમ્માસઙ્કપ્પસ્સ, પરિગ્ગહચરિયા ચ સમ્માવાચાય, સમુટ્ઠાનચરિયા ચ સમ્માકમ્મન્તસ્સ, વોદાનચરિયા ચ સમ્માઆજીવસ્સ, પગ્ગહચરિયા ચ સમ્માવાયામસ્સ, ઉપટ્ઠાનચરિયા ચ સમ્માસતિયા, અવિક્ખેપચરિયા ચ સમ્માસમાધિસ્સ – ઇમા અટ્ઠ ચરિયાયો.

વિહારોતિ અધિમુચ્ચન્તો સદ્ધાય વિહરતિ, પગ્ગણ્હન્તો વીરિયેન વિહરતિ, ઉપટ્ઠાપેન્તો સતિયા વિહરતિ, અવિક્ખેપં કરોન્તો સમાધિના વિહરતિ, પજાનન્તો પઞ્ઞાય વિહરતિ.

અનુબુદ્ધોતિ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠો અનુબુદ્ધો હોતિ, વીરિયિન્દ્રિયસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અનુબુદ્ધો હોતિ, સતિન્દ્રિયસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અનુબુદ્ધો હોતિ, સમાધિન્દ્રિયસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અનુબુદ્ધો હોતિ, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ દસ્સનટ્ઠો અનુબુદ્ધો હોતિ.

પટિવિદ્ધોતિ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠો પટિવિદ્ધો હોતિ, વીરિયિન્દ્રિયસ્સ પગ્ગહટ્ઠો પટિવિદ્ધો હોતિ, સતિન્દ્રિયસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠો પટિવિદ્ધો હોતિ, સમાધિન્દ્રિયસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો પટિવિદ્ધો હોતિ, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ દસ્સનટ્ઠો પટિવિદ્ધો હોતિ. યથાચરન્તન્તિ એવં સદ્ધાય ચરન્તં, એવં વીરિયેન ચરન્તં, એવં સતિયા ચરન્તં, એવં સમાધિના ચરન્તં, એવં પઞ્ઞાય ચરન્તં. યથાવિહરન્તન્તિ એવં સદ્ધાય વિહરન્તં, એવં વીરિયેન વિહરન્તં, એવં સતિયા વિહરન્તં, એવં સમાધિના વિહરન્તં, એવં પઞ્ઞાય વિહરન્તં. વિઞ્ઞૂતિ વિઞ્ઞૂ વિભાવી મેધાવી પણ્ડિતા બુદ્ધિસમ્પન્ના. સબ્રહ્મચારીતિ એકકમ્મં એકુદ્દેસો સમસિક્ખતા. ગમ્ભીરેસુ ઠાનેસૂતિ ગમ્ભીરાનિ ઠાનાનિ વુચ્ચન્તિ ઝાના ચ વિમોક્ખા ચ સમાધી ચ સમાપત્તિયો ચ મગ્ગા ચ ફલાનિ ચ અભિઞ્ઞાયો ચ પટિસમ્ભિદા ચ. ઓકપ્પેય્યુન્તિ સદ્દહેય્યું અધિમુચ્ચેય્યું. અદ્ધાતિ એકંસવચનમેતં નિસ્સંસયવચનમેતં નિક્કઙ્ખવચનમેતં અદ્વેજ્ઝવચનમેતં અદ્વેળ્હકવચનમેતં નિયોગવચનમેતં અપણ્ણકવચનમેતં અવત્થાપનવચનમેતં – અદ્ધાતિ. આયસ્માતિ પિયવચનમેતં ગરુવચનમેતં સગારવસપ્પતિસ્સાધિવચનમેતં – આયસ્માતિ. પત્તો વાતિ અધિગતો વા. પાપુણિસ્સતિ વાતિ અધિગમિસ્સતિ વા.

સુત્તન્તનિદ્દેસો તતિયો.