૧૦. વેવચનહારવિભઙ્ગો

૩૭. તત્થ કતમો વેવચનો હારો? ‘‘વેવચનાનિ બહૂની’’તિ. યથા એકં ભગવા ધમ્મં અઞ્ઞમઞ્ઞેહિ વેવચનેહિ નિદ્દિસતિ. યથાહ ભગવા –

‘‘આસા ચ પિહા અભિનન્દના ચ, અનેકધાતૂસુ સરા પતિટ્ઠિતા;

અઞ્ઞાણમૂલપ્પભવા પજપ્પિતા, સબ્બા મયા બ્યન્તિકતા સમૂલિકા’’તિ.

આસા નામ વુચ્ચતિ યા ભવિસ્સસ્સ અત્થસ્સ આસીસના [આસિંસના (સી.)] અવસ્સં આગમિસ્સતીતિ આસાસ્સ ઉપ્પજ્જતિ. પિહા નામ યા વત્તમાનસ્સ [વત્તમાનકસ્સ (સી.)] અત્થસ્સ પત્થના, સેય્યતરં વા દિસ્વા ‘‘એદિસો ભવેય્ય’’ન્તિ પિહાસ્સ ઉપ્પજ્જતિ. અત્થનિપ્ફત્તિપટિપાલના અભિનન્દના નામ, પિયં વા ઞાતિં અભિનન્દતિ, પિયં વા ધમ્મં અભિનન્દતિ, અપ્પટિકૂલતો વા અભિનન્દતિ.

અનેકધાતૂતિ ચક્ખુધાતુ રૂપધાતુ ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ સદ્દધાતુ સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, ઘાનધાતુ ગન્ધધાતુ ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ, જિવ્હાધાતુ રસધાતુ જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ, કાયધાતુ ફોટ્ઠબ્બધાતુ કાયવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ ધમ્મધાતુ મનોવિઞ્ઞાણધાતુ.

સરાતિ કેચિ રૂપાધિમુત્તા કેચિ સદ્દાધિમુત્તા કેચિ ગન્ધાધિમુત્તા કેચિ રસાધિમુત્તા કેચિ ફોટ્ઠબ્બાધિમુત્તા કેચિ ધમ્માધિમુત્તા. તત્થ યાનિ છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ યાનિ ચ છ ગેહસિતાનિ સોમનસ્સાનિ યાનિ ચ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ દોમનસ્સાનિ યાનિ ચ છ નેક્ખમ્મસિતાનિ સોમનસ્સાનિ, ઇમાનિ ચતુવીસપદાનિ તણ્હાપક્ખો, તણ્હાય એતં વેવચનં. યા છ ઉપેક્ખા ગેહસિતા, અયં દિટ્ઠિપક્ખો.

૩૮. સાયેવ પત્થનાકારેન ધમ્મનન્દી ધમ્મપેમં ધમ્મજ્ઝોસાનન્તિ તણ્હાય એતં વેવચનં. ચિત્તં મનો વિઞ્ઞાણન્તિ ચિત્તસ્સ એતં વેવચનં. મનિન્દ્રિયં મનોધાતુ મનાયતનં વિજાનનાતિ મનસ્સેતં વેવચનં. પઞ્ઞિન્દ્રિયં પઞ્ઞાબલં અધિપઞ્ઞા સિક્ખા પઞ્ઞા પઞ્ઞાક્ખન્ધો ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઞાણં સમ્માદિટ્ઠિ તીરણા વિપસ્સના ધમ્મે ઞાણં અત્થે ઞાણં અન્વયે ઞાણં ખયે ઞાણં અનુપ્પાદે ઞાણં અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં અઞ્ઞિન્દ્રિયં અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં ચક્ખુ વિજ્જા બુદ્ધિ ભૂરિ મેધા આલોકો, યં વા પન યં કિઞ્ચિ અઞ્ઞંપિ એવં જાતિયં, પઞ્ઞાય એતં વેવચનં. પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ લોકુત્તરાનિ, સબ્બા પઞ્ઞા. અપિ ચ આધિપતેય્યટ્ઠેન સદ્ધા, આરમ્ભટ્ઠેન વીરિયં, અપિલાપનટ્ઠેન સતિ, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિ, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા.

યથા ચ બુદ્ધાનુસ્સતિયં વુત્તં ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા. બલનિપ્ફત્તિગતો વેસારજ્જપ્પત્તો અધિગતપ્પટિસમ્ભિદો ચતુયોગવિપ્પહીનો અગતિગમનવીતિવત્તો ઉદ્ધટસલ્લો નિરૂળ્હવણો મદ્દિતકણ્ડકો નિબ્બાપિતપરિયુટ્ઠાનો [નિબ્બાહિત … (ક.)] બન્ધનાતીતો ગન્થવિનિવેઠનો અજ્ઝાસયવીતિવત્તો ભિન્નન્ધકારો ચક્ખુમા લોકધમ્મસમતિક્કન્તો અનુરોધવિરોધવિપ્પયુત્તો ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ ધમ્મેસુ અસઙ્ખેપગતો બન્ધનાતિવત્તો ઠપિતસઙ્ગામો અભિક્કન્તતરો ઉક્કાધરો આલોકકરો પજ્જોતકરો તમોનુદો રણઞ્જહો અપરિમાણવણ્ણો અપ્પમેય્યવણ્ણો અસઙ્ખેય્યવણ્ણો આભંકરો પભંકરો ધમ્મોભાસપજ્જોતકરોતિ ચ બુદ્ધા ભગવન્તોતિ ચ બુદ્ધાનુસ્સતિયા એતં વેવચનં.

યથા ચ ધમ્માનુસ્સતિયં વુત્તં સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો [ઓપનયિકો (સી.)] પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહિ. યદિદં મદનિમ્મદનો પિપાસવિનયો આલયસમુગ્ઘાટો વટ્ટૂપચ્છેદો સુઞ્ઞતો અતિદુલ્લભો તણ્હક્ખયો વિરાગો નિરોધો નિબ્બાનં.

‘‘અસઙ્ખતં અનતં [અસઙ્ખતં નન્ત … (સી.) પસ્સ સં. નિ. ૪.૪૦૯] અનાસવઞ્ચ, સચ્ચઞ્ચ પારં નિપુણં સુદુદ્દસં;

અજજ્જરં ધુવં અપલોકિતં [અપલોકિયં (સી. ક.)], અનિદસ્સનં નિપ્પપઞ્ચ સન્તં.

‘‘અમતં પણીતઞ્ચ સિવઞ્ચ ખેમં, તણ્હાક્ખયો અચ્છરિયઞ્ચ અબ્ભુતં;

અનીતિકં અનીતિકધમ્મં [નીતિકધમ્મમેવ વા (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૪.૪૦૯], નિબ્બાનમેતં સુગતેન દેસિતં.

‘‘અજાતં અભૂતં અનુપદ્દવઞ્ચ, અકતં અસોકઞ્ચ અથો વિસોકં;

અનૂપસગ્ગંનુપસગ્ગધમ્મં, નિબ્બાનમેતં સુગતેન દેસિતં.

‘‘ગમ્ભીરઞ્ચેવ દુપ્પસ્સં, ઉત્તરઞ્ચ અનુત્તરં;

અસમં અપ્પટિસમં, જેટ્ઠં સેટ્ઠન્તિ વુચ્ચતિ.

‘‘લેણઞ્ચ તાણં અરણં અનઙ્ગણં, અકાચ મેતં વિમલન્તિ વુચ્ચતિ;

દીપો સુખં અપ્પમાણં પતિટ્ઠા, અકિઞ્ચનં અપ્પપઞ્ચન્તિ વુત્ત’’ન્તિ.

ધમ્માનુસ્સતિયા એતં વેવચનં.

યથા ચ સઙ્ઘાનુસ્સતિયં વુત્તં સુપ્પટિપન્નો ઉજુપ્પટિપન્નો ઞાયપ્પટિપન્નો સામીચિપ્પટિપન્નો યદિદં ચત્તારિ પુરિસયુગાનિ અટ્ઠ પુરિસપુગ્ગલા એસ ભગવતો સાવકસઙ્ઘો આહુનેય્યો પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ, સીલસમ્પન્નો સમાધિસમ્પન્નો પઞ્ઞાસમ્પન્નો વિમુત્તિસમ્પન્નો વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્નો સત્તાનં સારો સત્તાનં મણ્ડો સત્તાનં ઉદ્ધારો સત્તાનં એસિકા [એસિકો (ક.)] સત્તાનં સુરભિપસૂનં પુજ્જો દેવાનઞ્ચ મનુસ્સાનઞ્ચાતિ સઙ્ઘાનુસ્સતિયા એતં વેવચનં.

યથા ચ સીલાનુસ્સતિયં વુત્તં યાનિ તાનિ સીલાનિ અખણ્ડાનિ અચ્છિદ્દાનિ અસબલાનિ અકમ્માસાનિ અરિયાનિ અરિયકન્તાનિ ભુજિસ્સાનિ વિઞ્ઞુપ્પસત્થાનિ અપરામટ્ઠાનિ સમાધિસંવત્તનિકાનિ, અલઙ્કારો ચ સીલં ઉત્તમઙ્ગોપસોભણતાય, નિધાનઞ્ચ સીલં સબ્બદોભગ્ગસમતિક્કમનટ્ઠેન, સિપ્પઞ્ચ સીલં અક્ખણવેધિતાય, વેલા ચ સીલં અનતિક્કમનટ્ઠેન, ધઞ્ઞઞ્ચ સીલં દલિદ્દોપચ્છેદનટ્ઠેન [દળિદ્દો… (સી.)], આદાસો ચ સીલં ધમ્મવોલોકનતાય, પાસાદો ચ સીલં વોલોકનટ્ઠેન, સબ્બભૂમાનુપરિવત્તિ ચ સીલં અમતપરિયોસાનન્તિ સીલાનુસ્સતિયા એતં વેવચનં.

યથા ચ ચાગાનુસ્સતિયં વુત્તં યસ્મિં સમયે અરિયસાવકો અગારં અજ્ઝાવસતિ મુત્તચાગો પયતપાણિ વોસ્સગ્ગરતો યાચયોગો દાનસંવિભાગરતોતિ ચાગાનુસ્સતિયા એતં વેવચનં. તેનાહ આયસ્મા મહાકચ્ચાયનો ‘‘વેવચનાનિ બહૂની’’તિ.

નિયુત્તો વેવચનો હારો.