૯. તોદેય્યમાણવપુચ્છાનિદ્દેસો

૫૭. યસ્મિં કામા ન વસન્તિ, [ઇચ્ચાયસ્મા તોદેય્યો]

તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતિ;

કથંકથા ચ યો તિણ્ણો, વિમોક્ખો તસ્સ કીદિસો.

યસ્મિં કામા ન વસન્તીતિ યસ્મિં કામા ન વસન્તિ ન સંવસન્તિ ન આવસન્તિ ન પરિવસન્તીતિ – યસ્મિં કામા ન વસન્તિ. ઇચ્ચાયસ્મા તોદેય્યોતિ. ઇચ્ચાતિ પદસન્ધિ…પે… પદાનુપુબ્બતાપેતં – ઇચ્ચાતિ. આયસ્માતિ પિયવચનં…પે…. તોદેય્યોતિ તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નામં…પે… અભિલાપોતિ – ઇચ્ચાયસ્મા તોદેય્યો.

તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતીતિ તણ્હા યસ્સ નત્થિ ન સતિ ન સંવિજ્જતિ નુપલબ્ભતિ ઞાણગ્ગિના દડ્ઢાતિ – તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતિ.

કથંકથા ચ યો તિણ્ણોતિ કથંકથા ચ યો તિણ્ણો ઉત્તિણ્ણો નિત્થિણ્ણો અતિક્કન્તો સમતિક્કન્તો વીતિવત્તોતિ – કથંકથા ચ યો તિણ્ણો.

વિમોક્ખો તસ્સ કીદિસોતિ વિમોક્ખો તસ્સ કીદિસો કિંસણ્ઠિતો કિંપકારો કિંપટિભાગો ઇચ્છિતબ્બોતિ વિમોક્ખં પુચ્છતીતિ – વિમોક્ખો તસ્સ કીદિસો. તેનાહ સો બ્રાહ્મણો –

‘‘યસ્મિં કામા ન વસન્તિ, [ઇચ્ચાયસ્મા તોદેય્યો]

તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતિ;

કથંકથા ચ યો તિણ્ણો, વિમોક્ખો તસ્સ કીદિસો’’તિ.

૫૮. યસ્મિં કામા ન વસન્તિ, [તોદેય્યાતિ ભગવા]

તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતિ;

કથંકથા ચ યો તિણ્ણો, વિમોક્ખો તસ્સ નાપરો.

યસ્મિં કામા ન વસન્તીતિ. યસ્મિન્તિ યસ્મિં પુગ્ગલે અરહન્તે ખીણાસવે. કામાતિ ઉદ્દાનતો દ્વે કામા – વત્થુકામા ચ કિલેસકામા ચ…પે… ઇમે વુચ્ચન્તિ વત્થુકામા…પે… ઇમે વુચ્ચન્તિ કિલેસકામા. યસ્મિં કામા ન વસન્તીતિ યસ્મિં કામા ન વસન્તિ ન સંવસન્તિ ન આવસન્તિ ન પરિવસન્તીતિ – યસ્મિં કામા ન વસન્તિ.

તોદેય્યાતિ ભગવાતિ. તોદેય્યાતિ ભગવા તં બ્રાહ્મણં નામેન આલપતિ. ભગવાતિ ગારવાધિવચનમેતં…પે… સચ્છિકા પઞ્ઞત્તિ, યદિદં ભગવાતિ – તોદેય્યાતિ ભગવા.

તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતીતિ. તણ્હાતિ રૂપતણ્હા સદ્દતણ્હા ગન્ધતણ્હા રસતણ્હા ફોટ્ઠબ્બતણ્હા ધમ્મતણ્હા. યસ્સાતિ અરહતો ખીણાસવસ્સ. તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતીતિ તણ્હા યસ્સ નત્થિ ન સતિ ન સંવિજ્જતિ નુપલબ્ભતિ, પહીના સમુચ્છિન્ના વૂપસન્તા પટિપ્પસ્સદ્ધા અભબ્બુપ્પત્તિકા ઞાણગ્ગિના દડ્ઢાતિ – તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતિ.

કથંકથા ચ યો તિણ્ણોતિ કથંકથા વુચ્ચતિ વિચિકિચ્છા. દુક્ખે કઙ્ખા…પે… છમ્ભિતત્તં ચિત્તસ્સ મનોવિલેખો. યોતિ યો સો અરહં ખીણાસવો. કથંકથા ચ યો તિણ્ણોતિ કથંકથા ચ યો તિણ્ણો ઉત્તિણ્ણો નિત્થિણ્ણો અતિક્કન્તો સમતિક્કન્તો વીતિવત્તોતિ – કથંકથા ચ યો તિણ્ણો.

વિમોક્ખો તસ્સ નાપરોતિ નત્થિ તસ્સ અપરો વિમોક્ખો. યેન વિમોક્ખેન વિમુચ્ચેય્ય વિમુત્તો સો. કતં તસ્સ વિમોક્ખેન કરણીયન્તિ – વિમોક્ખો તસ્સ નાપરો. તેનાહ ભગવા –

‘‘યસ્મિં કામા ન વસન્તિ, [તોદેય્યાતિ ભગવા]

તણ્હા યસ્સ ન વિજ્જતિ;

કથંકથા ચ યો તિણ્ણો, વિમોક્ખો તસ્સ નાપરો’’તિ.

૫૯. નિરાસસો સો ઉદ આસસાનો, પઞ્ઞાણવા સો ઉદ પઞ્ઞકપ્પી;

મુનિં અહં સક્ક યથા વિજઞ્ઞં, તં મે વિયાચિક્ખ સમન્તચક્ખુ.

નિરાસસો સો ઉદ આસસાનોતિ નિત્તણ્હો સો, ઉદાહુ સતણ્હો રૂપે આસીસતિ [આસિંસતિ (સ્યા.)], સદ્દે…પે… ગન્ધે… રસે… ફોટ્ઠબ્બે… કુલં… ગણં… આવાસં… લાભં… યસં… પસંસં… સુખં… ચીવરં… પિણ્ડપાતં… સેનાસનં… ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં… કામધાતું … રૂપધાતું… અરૂપધાતું… કામભવં… રૂપભવં… અરૂપભવં… સઞ્ઞાભવં… અસઞ્ઞાભવં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાભવં… એકવોકારભવં… ચતુવોકારભવં… પઞ્ચવોકારભવં… અતીતં… અનાગતં… પચ્ચુપ્પન્નં… દિટ્ઠસુતમુતવિઞ્ઞાતબ્બે ધમ્મે આસીસતિ સાદિયતિ પત્થેતિ પિહેતિ અભિજપ્પતીતિ – નિરાસસો સો ઉદ આસસાનો.

પઞ્ઞાણવા સો ઉદ પઞ્ઞકપ્પીતિ. પઞ્ઞાણવા સોતિ પણ્ડિતો પઞ્ઞવા બુદ્ધિમા ઞાણી વિભાવી મેધાવી. ઉદ પઞ્ઞકપ્પીતિ ઉદાહુ અટ્ઠસમાપત્તિઞાણેન વા પઞ્ચાભિઞ્ઞાઞાણેન વા મિચ્છાઞાણેન વા તણ્હાકપ્પં વા દિટ્ઠિકપ્પં વા કપ્પેતિ જનેતિ સઞ્જનેતિ નિબ્બત્તેતિ અભિનિબ્બત્તેતીતિ – પઞ્ઞાણવા સો ઉદ પઞ્ઞકપ્પી.

મુનિં અહં સક્ક યથા વિજઞ્ઞન્તિ. સક્કાતિ સક્કો ભગવા. સક્યકુલા પબ્બજિતોતિપિ સક્કો. અથ વા, અડ્ઢો મહદ્ધનો ધનવાતિપિ સક્કો. તસ્સિમાનિ ધનાનિ, સેય્યથિદં – સદ્ધાધનં સીલધનં હિરિધનં ઓત્તપ્પધનં સુતધનં ચાગધનં પઞ્ઞાધનં સતિપટ્ઠાનધનં સમ્મપ્પધાનધનં ઇદ્ધિપાદધનં ઇન્દ્રિયધનં બલધનં બોજ્ઝઙ્ગધનં મગ્ગધનં ફલધનં નિબ્બાનધનન્તિ. તેહિ અનેકવિધેહિ ધનરતનેહિ અડ્ઢો મહદ્ધનો ધનવાતિપિ સક્કો. અથ વા, પહુ વિસવી અલમત્તો સૂરો વીરો વિક્કન્તો અભીરૂ અચ્છમ્ભી અનુત્રાસી અપલાયી પહીનભયભેરવો વિગતલોમહંસોતિપિ સક્કો. મુનિં અહં સક્ક યથા વિજઞ્ઞન્તિ સક્ક યથાહં મુનિં જાનેય્યં આજાનેય્યં વિજાનેય્યં પટિવિજાનેય્યં પટિવિજ્ઝેય્યન્તિ – મુનિં અહં સક્ક યથા વિજઞ્ઞં.

તં મે વિયાચિક્ખ સમન્તચક્ખૂતિ. તન્તિ યં પુચ્છામિ યં યાચામિ યં અજ્ઝેસામિ યં પસાદેમિ. વિયાચિક્ખાતિ આચિક્ખાહિ દેસેહિ પઞ્ઞપેહિ પટ્ઠપેહિ વિવરાહિ વિભજાહિ ઉત્તાનીકરોહિ પકાસેહિ. સમન્તચક્ખૂતિ સમન્તચક્ખુ વુચ્ચતિ સબ્બઞ્ઞુતઞાણં…પે… તથાગતો તેન સમન્તચક્ખૂતિ – તં મે વિયાચિક્ખ સમન્તચક્ખુ. તેનાહ સો બ્રાહ્મણો –

‘‘નિરાસસો સો ઉદ આસસાનો, પઞ્ઞાણવા સો ઉદ પઞ્ઞકપ્પી;

મુનિં અહં સક્ક યથા વિજઞ્ઞં, તં મે વિયાચિક્ખ સમન્તચક્ખૂ’’તિ.

૬૦. નિરાસસો સો ન ચ આસસાનો, પઞ્ઞાણવા સો ન ચ પઞ્ઞકપ્પી;

એવમ્પિ તોદેય્ય મુનિં વિજાન, અકિઞ્ચનં કામભવે અસત્તં.

નિરાસસો સો ન ચ આસસાનોતિ નિત્તણ્હો સો. ન સો સતણ્હો રૂપે નાસીસતિ. સદ્દે…પે… ગન્ધે… દિટ્ઠસુતમુતવિઞ્ઞાતબ્બે ધમ્મે નાસીસતિ ન ઇચ્છતિ ન સાદિયતિ ન પત્થેતિ ન પિહેતિ નાભિજપ્પતીતિ – નિરાસસો સો ન ચ આસસાનો.

પઞ્ઞાણવા સો ન ચ પઞ્ઞકપ્પીતિ. પઞ્ઞાણવાતિ પણ્ડિતો પઞ્ઞવા બુદ્ધિમા ઞાણી વિભાવી મેધાવી. ન ચ પઞ્ઞકપ્પીતિ અટ્ઠસમાપત્તિઞાણેન વા પઞ્ચાભિઞ્ઞાઞાણેન વા મિચ્છાઞાણેન વા તણ્હાકપ્પં વા ન કપ્પેતિ દિટ્ઠિકપ્પં વા ન કપ્પેતિ ન જનેતિ ન સઞ્જનેતિ ન નિબ્બત્તેતિ નાભિનિબ્બત્તેતીતિ – પઞ્ઞાણવા સો ન ચ પઞ્ઞકપ્પી.

એવમ્પિ તોદેય્ય મુનિં વિજાનાતિ. મુનીતિ મોનં વુચ્ચતિ ઞાણં…પે… સઙ્ગજાલમતિચ્ચ સો મુનિ. એવમ્પિ તોદેય્ય મુનિં વિજાનાતિ તોદેય્ય, એવં મુનિં જાન પટિજાન પટિવિજાન પટિવિજ્ઝાતિ – એવમ્પિ તોદેય્ય મુનિં વિજાન.

અકિઞ્ચનં કામભવે અસત્તન્તિ. અકિઞ્ચનન્તિ રાગકિઞ્ચનં દોસકિઞ્ચનં મોહકિઞ્ચનં માનકિઞ્ચનં દિટ્ઠિકિઞ્ચનં કિલેસકિઞ્ચનં દુચ્ચરિતકિઞ્ચનં. યસ્સેતાનિ [યસ્સેતે (સ્યા.)] કિઞ્ચનાનિ [કિઞ્ચના (સ્યા.)] પહીનાનિ સમુચ્છિન્નાનિ વૂપસન્તાનિ પટિપ્પસ્સદ્ધાનિ અભબ્બુપ્પત્તિકાનિ ઞાણગ્ગિના દડ્ઢાનિ, સો વુચ્ચતિ અકિઞ્ચનો. કામાતિ ઉદ્દાનતો દ્વે કામા – વત્થુકામા ચ કિલેસકામા ચ…પે… ઇમે વુચ્ચન્તિ વત્થુકામા…પે… ઇમે વુચ્ચન્તિ કિલેસકામા. ભવાતિ દ્વે ભવા – કમ્મભવો ચ પટિસન્ધિકો ચ પુનબ્ભવો…પે… અયં પટિસન્ધિકો પુનબ્ભવો.

અકિઞ્ચનં કામભવે અસત્તન્તિ અકિઞ્ચનં પુગ્ગલં કામે ચ ભવે ચ અસત્તં અલગ્ગં અલગ્ગિતં અપલિબુદ્ધં નિક્ખન્તં નિસ્સટં વિપ્પમુત્તં વિસઞ્ઞુત્તં વિમરિયાદિકતેન ચેતસા વિહરન્તન્તિ – અકિઞ્ચનં કામભવે અસત્તં. તેનાહ ભગવા –

‘‘નિરાસસો સો ન ચ આસસાનો, પઞ્ઞાણવા સો ન ચ પઞ્ઞકપ્પી;

એવમ્પિ તોદેય્ય મુનિં વિજાન, અકિઞ્ચનં કામભવે અસત્તન્તિ.

સહ ગાથાપરિયોસાના…પે… સત્થા મે ભન્તે ભગવા, સાવકોહમસ્મીતિ.

તોદેય્યમાણવપુચ્છાનિદ્દેસો નવમો.