૪. અનન્તકાયપઞ્હો

૪. અથ ખો મિલિન્દસ્સ રઞ્ઞો એતદહોસિ ‘‘પણ્ડિતો ખો અયં ભિક્ખુ પટિબલો મયા સદ્ધિં સલ્લપિતું, બહુકાનિ ચ મે ઠાનાનિ પુચ્છિતબ્બાનિ ભવિસ્સન્તિ, યાવ અપુચ્છિતાનિ યેવ તાનિ ઠાનાનિ ભવિસ્સન્તિ, અથ સૂરિયો અત્થં ગમિસ્સતિ, યંનૂનાહં સ્વે અન્તેપુરે સલ્લપેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો રાજા દેવમન્તિયં એતદવોચ ‘‘તેન હિ, ત્વં દેવમન્તિય, ભદન્તસ્સ આરોચેય્યાસિ ‘સ્વે અન્તેપુરે રઞ્ઞા સદ્ધિં સલ્લાપો ભવિસ્સતી’’’તિ. ઇદં વત્વા મિલિન્દો રાજા ઉટ્ઠાયાસના થેરં નાગસેનં આપુચ્છિત્વા રથં અભિરૂહિત્વા ‘‘નાગસેનો નાગસેનો’’તિ સજ્ઝાયં કરોન્તો પક્કામિ.

અથ ખો દેવમન્તિયો આયસ્મન્તં નાગસેનં એતદવોચ ‘‘રાજા, ભન્તે, મિલિન્દો એવમાહ ‘સ્વે અન્તેપુરે રઞ્ઞા સદ્ધિં સલ્લાપો ભવિસ્સતી’’’તિ. ‘‘સુટ્ઠૂ’’તિ થેરો અબ્ભાનુમોદિ. અથ ખો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન દેવમન્તિયો ચ અનન્તકાયો ચ મઙ્કુરો ચ સબ્બદિન્નો ચ યેન મિલિન્દો રાજા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં મિલિન્દં એતદવોચું ‘‘આગચ્છતુ, મહારાજ, ભદન્તો નાગસેનો’’તિ? ‘‘આમ આગચ્છતૂ’’તિ. ‘‘કિત્તકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં આગચ્છતૂ’’તિ? ‘‘યત્તકે ભિક્ખૂ ઇચ્છતિ, તત્તકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં આગચ્છતૂ’’તિ.

અથ ખો સબ્બદિન્નો આહ ‘‘આગચ્છતુ, મહારાજ, દસહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિ’’ન્તિ, દુતિયમ્પિ ખો રાજા આહ ‘‘યત્તકે ભિક્ખૂ ઇચ્છતિ, તત્તકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં આગચ્છતૂ’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સબ્બદિન્નો આહ ‘‘આગચ્છતુ, મહારાજ, દસહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિ’’ન્તિ. તતિયમ્પિ ખો રાજા આહ ‘‘યત્તકે ભિક્ખૂ ઇચ્છતિ, તત્તકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં આગચ્છતૂ’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સબ્બદિન્નો આહ ‘‘આગચ્છતુ, મહારાજ, દસહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિ’’ન્તિ. ‘‘સબ્બો પનાયં સક્કારો પટિયાદિતો, અહં ભણામિ ‘યત્તકે ભિક્ખૂ ઇચ્છતિ, તત્તકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં આગચ્છતૂ’તિ. અયં, ભણે સબ્બદિન્નો, અઞ્ઞથા ભણતિ, કિં નુ મયં નપ્પટિબલા ભિક્ખૂનં ભોજનં દાતુ’’ન્તિ? એવં વુત્તે સબ્બદિન્નો મઙ્કુ અહોસિ.

અથ ખો દેવમન્તિયો ચ અનન્તકાયો ચ મઙ્કુરો ચ યેનાયસ્મા નાગસેનો તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં નાગસેનં એતદવોચું ‘‘રાજા, ભન્તે, મિલિન્દો એવમાહ ‘યત્તકે ભિક્ખૂ ઇચ્છતિ, તત્તકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં આગચ્છતૂ’’’તિ. અથ ખો આયસ્મા નાગસેનો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય અસીતિયા ભિક્ખુસહસ્સેહિ સદ્ધિં સાગલં પાવિસિ.

અથ ખો અનન્તકાયો આયસ્મન્તં નાગસેનં નિસ્સાય ગચ્છન્તો આયસ્મન્તં નાગસેનં એતદવોચ ‘‘ભન્તે નાગસેન, યં પનેતં બ્રૂસિ ‘નાગસેનો’તિ, કતમો એત્થ, નાગસેનો’’તિ? થેરો આહ ‘‘કો પનેત્થ ‘નાગસેનો’તિ મઞ્ઞસી’’તિ? ‘‘યો સો, ભન્તે, અબ્ભન્તરે વાતો જીવો પવિસતિ ચ નિક્ખમતિ ચ, સો ‘નાગસેનો’તિ મઞ્ઞામી’’તિ. ‘‘યદિ પનેસો વાતો નિક્ખમિત્વા નપ્પવિસેય્ય, પવિસિત્વા ન નિક્ખમેય્ય, જીવેય્ય નુ ખો સો પુરિસો’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ. ‘‘યે પનિમે સઙ્ખધમકા સઙ્ખં ધમેન્તિ, તેસં વાતો પુન પવિસતી’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ. ‘‘યે પનિમે વંસધમકા વંસં ધમેન્તિ, તેસં વાતો પુન પવિસતી’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ. ‘‘યે પનિમે સિઙ્ગધમકા સિઙ્ગં ધમેન્તિ, તેસં વાતો પુન પવિસતી’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ. ‘‘અથ કિસ્સ પન તેન ન મરન્તી’’તિ. ‘‘નાહં પટિબલો તયા વાદિના સદ્ધિં સલ્લપિતું, સાધુ, ભન્તે, અત્થં જપ્પેહી’’તિ. ‘‘નેસો જીવો, અસ્સાસપસ્સાસા નામેતે કાયસઙ્ખારા’’તિ થેરો અભિધમ્મકથં કથેસિ. અથ અનન્તકાયો ઉપાસકત્તં પટિવેદેસીતિ.

અનન્તકાયપઞ્હો ચતુત્થો.