૧૩. સતિલક્ખણપઞ્હો

૧૩. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, કિંલક્ખણા સતી’’તિ? ‘‘અપિલાપનલક્ખણા, મહારાજ, સતિ, ઉપગ્ગણ્હનલક્ખણા ચા’’તિ. ‘‘કથં, ભન્તે, અપિલાપનલક્ખણા સતી’’તિ? ‘‘સતિ, મહારાજ, ઉપ્પજ્જમાના કુસલાકુસલસાવજ્જાનવજ્જહીનપ્પણીતકણ્હસુક્કસપ્પટિભાગધમ્મે અપિલાપેતિ ‘ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાના, ઇમે ચત્તારો સમ્મપ્પધાના, ઇમે ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા, ઇમાનિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ, ઇમાનિ પઞ્ચ બલાનિ, ઇમે સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા, અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, અયં સમથો, અયં વિપસ્સના, અયં વિજ્જા, અયં વિમુત્તી’તિ. તતો યોગાવચરો સેવિતબ્બે ધમ્મે સેવતિ, અસેવિતબ્બે ધમ્મે ન સેવતિ. ભજિતબ્બે ધમ્મે ભજતિ અભજિત્તબ્બે ધમ્મે ન ભજતિ. એવં ખો, મહારાજ, અપિલાપનલક્ખણા સતી’’તિ.

‘‘ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘યથા, મહારાજ, રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ ભણ્ડાગારિકો રાજાનં ચક્કવત્તિં સાયં પાતં યસં સરાપેતિ ‘એત્તકા, દેવ, તે હત્થી, એત્તકા અસ્સા, એત્તકા રથા, એત્તકા પત્તી, એત્તકં હિરઞ્ઞં, એત્તકં સુવણ્ણં, એત્તકં સાપતેય્યં, તં દેવો સરતૂ’તિ રઞ્ઞો સાપતેય્યં અપિલાપેતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, સતિ ઉપ્પજ્જમાના કુસલાકુસલસાવજ્જાનવજ્જહીનપ્પણીતકણ્હસુક્કસપ્પટિભાગધમ્મે અપિલાપેતિ ‘ઇમે ચત્તારો સતિપટ્ઠાના, ઇમે ચત્તારો સમ્મપ્પધાના, ઇમે ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા, ઇમાનિ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ, ઇમાનિ પઞ્ચ બલાનિ, ઇમે સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા, અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, અયં સમથો, અયં વિપસ્સના, અયં વિજ્જા, અયં વિમુત્તી’તિ. તતો યોગાવચરો સેવિતબ્બે ધમ્મે સેવતિ, અસેવિતબ્બે ધમ્મે ન સેવતિ. ભજિતબ્બે ધમ્મે ભજતિ, અભજિતબ્બે ધમ્મે ન ભજતિ. એવં ખો, મહારાજ, અપિલાપનલક્ખણા સતી’’તિ.

‘‘કથં, ભન્તે, ઉપગ્ગણ્હનલક્ખણા સતી’’તિ? ‘‘સતિ, મહારાજ, ઉપ્પજ્જમાના હિતાહિતાનં ધમ્માનં ગતિયો સમન્વેતિ ‘ઇમે ધમ્મા હિતા, ઇમે ધમ્મા અહિતા. ઇમે ધમ્મા ઉપકારા, ઇમે ધમ્મા અનુપકારા’તિ. તતો યોગાવચરો અહિતે ધમ્મે અપનુદેતિ, હિતે ધમ્મે ઉપગ્ગણ્હાતિ. અનુપકારે ધમ્મે અપનુદેતિ, ઉપકારે ધમ્મે ઉપગ્ગણ્હાતિ. એવં ખો, મહારાજ, ઉપગ્ગણ્હનલક્ખણા સતી’’તિ.

‘‘ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘યથા, મહારાજ, રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ પરિણાયકરતનં રઞ્ઞો હિતાહિતે જાનાતિ ‘ઇમે રઞ્ઞો હિતા, ઇમે અહિતા. ઇમે ઉપકારા, ઇમે અનુપકારા’તિ. તતો અહિતે અપનુદેતિ, હિતે ઉપગ્ગણ્હાતિ. અનુપકારે અપનુદેતિ, ઉપકારે ઉપગ્ગણ્હાતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, સતિ ઉપ્પજ્જમાના હિતાહિતાનં ધમ્માનં ગતિયો સમન્વેતિ ‘ઇમે ધમ્મા હિતા, ઇમે ધમ્મા અહિતા. ઇમે ધમ્મા ઉપકારા, ઇમે ધમ્મા અનુપકારા’તિ. તતો યોગાવચરો અહિતે ધમ્મે અપનુદેતિ, હિતે ધમ્મે ઉપગ્ગણ્હા’તિ. અનુપકારે ધમ્મે અપનુદેતિ, ઉપકારે દમ્મે ઉપગ્ગણ્હાતિ. એવં ખો, મહારાજ, ઉપગ્ગણ્હનલક્ખણા સતિ. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા – ‘સતિઞ્ચ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, સબ્બત્થિકં વદામી’’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

સતિલક્ખણપઞ્હો તેરસમો.