૫૩૬. કુણાલજાતકં (૪)

એવમક્ખાયતિ, એવમનુસૂયતિ [સુય્યતિ (ક.)]. સબ્બોસધધરણિધરે નેકપુપ્ફમાલ્યવિતતે ગજ-ગવજ મહિંસ-રુરુ-ચમર-પસદ-ખગ્ગ-ગોકણ્ણ-સીહ-બ્યગ્ઘ-દીપિ-અચ્છ-કોક-તરચ્છ-ઉદ્દાર-કદલિમિગ- બિળાર-સસ-કણ્ણિકાનુચરિતેઆકિણ્ણનેલમણ્ડલમહાવરાહનાગકુલકરેણુ [કણેરુ (સી. પી.)] -સઙ્ઘાધિવુટ્ઠે [વુત્થે (સી. પી.)] ઇસ્સમિગ- સાખમિગ-સરભમિગ-એણીમિગ-વાતમિગ-પસદમિગ-પુરિસાલુ [પુરિસલ્લુ (સી. પી.)] -કિમ્પુરિસ-યક્ખ-રક્ખસનિસેવિતે અમજ્જવમઞ્જરીધર-પહટ્ઠ [બ્રહટ્ઠ (સી. પી.)] -પુપ્ફફુસિતગ્ગા [પુપ્ફિતગ્ગ (સી. પી.)] નેકપાદપગણવિતતેકુરર-ચકોર-વારણ-મયૂર-પરભત- જીવઞ્જીવક-ચેલાવકા-ભિઙ્કાર-કરવીકમત્તવિહઙ્ગગણ-સતત [વિહઙ્ગસત (સી. પી.)] સમ્પઘુટ્ઠેઅઞ્જન-મનોસિલા-હરિતાલ- હિઙ્ગુલકહેમ-રજતકનકાનેકધાતુસતવિનદ્ધપટિમણ્ડિતપ્પદેસે એવરૂપે ખલુ, ભો, રમ્મે વનસણ્ડે કુણાલો નામ સકુણો પટિવસતિ અતિવિય ચિત્તો અતિવિય ચિત્તપત્તચ્છદનો.

તસ્સેવ ખલુ, ભો, કુણાલસ્સ સકુણસ્સ અડ્ઢુડ્ઢાનિ ઇત્થિસહસ્સાનિ પરિચારિકા દિજકઞ્ઞાયો. અથ ખલુ, ભો, દ્વે દિજકઞ્ઞાયો કટ્ઠં મુખેન ડંસિત્વા [ડસિત્વા (સી. પી.) એવમુપરિપિ] તં કુણાલં સકુણં મજ્ઝે નિસીદાપેત્વા ઉડ્ડેન્તિ [ડેન્તિ (સી. પી.) એવમુપરિપિ] – ‘‘મા નં કુણાલં સકુણં અદ્ધાનપરિયાયપથે કિલમથો ઉબ્બાહેત્થા’’તિ [ઉબ્બાહેથાતિ (સ્યા. ક.)].

પઞ્ચસતા [પઞ્ચસત (પી.)] દિજકઞ્ઞાયો હેટ્ઠતો હેટ્ઠતો ઉડ્ડેન્તિ – [ડેન્તિ (સી. પી.) એવમુપરિપિ] ‘‘સચાયં કુણાલો સકુણો આસના પરિપતિસ્સતિ, મયં તં પક્ખેહિ પટિગ્ગહેસ્સામાતિ.

પઞ્ચસતા દિજકઞ્ઞાયો ઉપરૂપરિ ઉડ્ડેન્તિ – [ડેન્તિ (સી. પી.) એવમુપરિપિ] ‘‘મા નં કુણાલં સકુણં આતપો પરિતાપેસી’’તિ [પરિકાપીતિ (સી. પી.)].

પઞ્ચસતા પઞ્ચસતા [સી. પી. પોત્થકેસુ ‘‘પઞ્ચસતા’’તિ સકિદેવ આગતં] દિજકઞ્ઞાયો ઉભતોપસ્સેન ઉડ્ડેન્તિ – [ડેન્તિ (સી. પી.) એવમુપરિપિ] ‘‘મા નં કુણાલં સકુણં સીતં વા ઉણ્હં વા તિણં વા રજો વા વાતો વા ઉસ્સાવો વા ઉપપ્ફુસી’’તિ.

પઞ્ચસતા દિજકઞ્ઞાયો પુરતો પુરતો ઉડ્ડેન્તિ – ‘‘મા નં કુણાલં સકુણં ગોપાલકા વા પસુપાલકા વા તિણહારકા વા કટ્ઠહારકા વા વનકમ્મિકા વા કટ્ઠેન વા કઠલેન વા [કથલાય વા (ક.)] પાણિના વા ( ) [(પાસાણેન વા) (સ્યા.)] લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા સક્ખરાહિ વા [સક્ખરાય વા (સી.)] પહારં અદંસુ. માયં કુણાલો સકુણો ગચ્છેહિ વા લતાહિ વા રુક્ખેહિ વા સાખાહિ વા [ઇદં પદદ્વયં સી. પી. પોત્થકેસુ નત્થિ] થમ્ભેહિ વા પાસાણેહિ વા બલવન્તેહિ વા પક્ખીહિ સઙ્ગમેસી’’તિ [સઙ્ગામેસીતિ (સી. પી.)].

પઞ્ચસતા દિજકઞ્ઞાયો પચ્છતો પચ્છતો ઉડ્ડેન્તિ સણ્હાહિ સખિલાહિ મઞ્જૂહિ મધુરાહિ વાચાહિ સમુદાચરન્તિયો – ‘‘માયં કુણાલો સકુણો આસને પરિયુક્કણ્ઠી’’તિ.

પઞ્ચસતા દિજકઞ્ઞાયો દિસોદિસં ઉડ્ડેન્તિ અનેકરુક્ખવિવિધવિકતિફલમાહરન્તિયો – ‘‘માયં કુણાલો સકુણો ખુદાય પરિકિલમિત્થા’’તિ.

અથ ખલુ, ભો, તા [નત્થિ સી. પી. પોત્થકેસુ] દિજકઞ્ઞાયો તં કુણાલં સકુણં આરામેનેવ આરામં ઉય્યાનેનેવ ઉય્યાનં નદીતિત્થેનેવ નદીતિત્થં પબ્બતસિખરેનેવ પબ્બતસિખરં અમ્બવનેનેવ અમ્બવનં જમ્બુવનેનેવ જમ્બુવનં લબુજવનેનેવ લબુજવનં નાળિકેરસઞ્ચારિયેનેવ [સઞ્જાદિયેનેવ (પી.)] નાળિકેરસઞ્ચારિયં ખિપ્પમેવ અભિસમ્ભોન્તિ રતિત્થાય [રતત્થાય (સી. પી.)].

અથ ખલુ, ભો, કુણાલો સકુણો તાહિ દિજકઞ્ઞાહિ દિવસં પરિબ્યૂળ્હો એવં અપસાદેતિ – ‘‘નસ્સથ તુમ્હે વસલિયો, વિનસ્સથ તુમ્હે વસલિયો, ચોરિયો ધુત્તિયો અસતિયો લહુચિત્તાયો કતસ્સ અપ્પટિકારિકાયો અનિલો વિય યેનકામંગમાયો’’તિ.

તસ્સેવ ખલુ, ભો, હિમવતો પબ્બતરાજસ્સ પુરત્થિમદિસાભાગે સુસુખુમસુનિપુણગિરિપ્પભવ [પ્પભવા (સી. પી.)] – હરિતુપયન્તિયો.

ઉપ્પલ પદુમ કુમુદ નળિન સતપત્ત સોગન્ધિક મન્દાલક [મન્દાલવ (સી. પી.), મન્દારવ (ક.)] સમ્પતિવિરૂળ્હસુચિગન્ધ મનુઞ્ઞમાવકપ્પદેસે [પાવકપ્પદેસે (સી. પી.)].

કુરવક-મુચલિન્દ-કેતક-વેદિસ-વઞ્જુલ [વેતસમઞ્જુલ (સી.)] -પુન્નાગબકુલ-તિલક-પિયક-હસનસાલ-સળલચમ્પક અસોક-નાગરુક્ખ-તિરીટિ-ભુજપત્ત-લોદ્દ-ચન્દનોઘવનેકાળાગરુ-પદ્મક-પિયઙ્ગુ-દેવદારુકચોચગહને કકુધકુટજઅઙ્કોલ-કચ્ચિકાર [કચ્છિકાર (ક.)] -કણિકાર-કણ્ણિકાર-કનવેર-કોરણ્ડક-કોવિળાર-કિંસુક-યોધિક વનમલ્લિક [નવમલ્લિક (સી. પી.)] -મનઙ્ગણ-મનવજ્જ-ભણ્ડિ-સુરુચિર-ભગિનિમાલામલ્યધરે જાતિસુમનમધુગન્ધિક- [મધુકબન્ધુક (ક.)] ધનુતક્કારિ [ધનુકારિ (સી.), ધનુકારિક (પી.)] તાલીસ-તગરમુસીરકોટ્ઠ-કચ્છવિતતે અતિમુત્તકસંકુસુમિતલતાવિતતપટિમણ્ડિતપ્પદેસે હંસ-પિલવ-કાદમ્બ-કારણ્ડવાભિનદિતે વિજ્જાધર-સિદ્ધ [સિન્ધવ (સી. પી.)] -સમણ-તાપસગણાધિવુટ્ઠે વરદેવ-યક્ખ-રક્ખસ-દાનવ-ગન્ધબ્બ-કિન્નરમહોરગાનુચિણ્ણપ્પદેસે એવરૂપે ખલુ, ભો, રમ્મે વનસણ્ડે પુણ્ણમુખો નામ ફુસ્સકોકિલો પટિવસતિ અતિવિય મધુરગિરો વિલાસિતનયનો મત્તક્ખો [સવિલાસિતનયનમત્તક્ખો (ક.)].

તસ્સેવ ખલુ, ભો, પુણ્ણમુખસ્સ ફુસ્સકોકિલસ્સ અડ્ઢુડ્ઢાનિ ઇત્થિસતાનિ પરિચારિકા દિજકઞ્ઞાયો. અથ ખલુ, ભો, દ્વે દિજકઞ્ઞાયો કટ્ઠં મુખેન ડંસિત્વા તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં મજ્ઝે નિસીદાપેત્વા ઉડ્ડેન્તિ – ‘‘મા નં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં અદ્ધાનપરિયાયપથે કિલમથો ઉબ્બાહેત્થા’’તિ.

પઞ્ઞાસ દિજકઞ્ઞાયો હેટ્ઠતો હેટ્ઠતો ઉડ્ડેન્તિ – ‘‘સચાયં પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો આસના પરિપતિસ્સતિ, મયં તં પક્ખેહિ પટિગ્ગહેસ્સામા’’તિ.

પઞ્ઞાસ દિજકઞ્ઞાયો ઉપરૂપરિ ઉડ્ડેન્તિ – ‘‘મા નં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં આતપો પરિતાપેસી’’તિ.

પઞ્ઞાસ પઞ્ઞાસ દિજકઞ્ઞાયો ઉભતોપસ્સેન ઉડ્ડેન્તિ – ‘‘મા નં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં સીતં વા ઉણ્હં વા તિણં વા રજો વા વાતો વા ઉસ્સાવો વા ઉપપ્ફુસી’’તિ.

પઞ્ઞાસ દિજકઞ્ઞાયો પુરતો પુરતો ઉડ્ડેન્તિ – ‘‘મા નં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં ગોપાલકા વા પસુપાલકા વા તિણહારકા વા કટ્ઠહારકા વા વનકમ્મિકા વા કટ્ઠેન વા કથલાય વા પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા સક્ખરાહિ વા પહારં અદંસુ. માયં પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો ગચ્છેહિ વા લતાહિ વા રુક્ખેહિ વા સાખાહિ વા થમ્ભેહિ વા પાસાણેહિ વા બલવન્તેહિ વા પક્ખીહિ સઙ્ગામેસી’’તિ.

પઞ્ઞાસ દિજકઞ્ઞાયો પચ્છતો પચ્છતો ઉડ્ડેન્તિ સણ્હાહિ સખિલાહિ મઞ્જૂહિ મધુરાહિ વાચાહિ સમુદાચરન્તિયો – ‘‘માયં પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો આસને પરિયુક્કણ્ઠી’’તિ.

પઞ્ઞાસ દિજકઞ્ઞાયો દિસોદિસં ઉડ્ડેન્તિ અનેકરુક્ખવિવિધવિકતિફલમાહરન્તિયો – ‘‘માયં પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો ખુદાય પરિકિલમિત્થા’’તિ.

અથ ખલુ, ભો, તા દિજકઞ્ઞાયો તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં આરામેનેવ આરામં ઉય્યાનેનેવ ઉય્યાનં નદીતિત્થેનેવ નદીતિત્થં પબ્બતસિખરેનેવ પબ્બતસિખરં અમ્બવનેનેવ અમ્બવનં જમ્બુવનેનેવ જમ્બુવનં લબુજવનેનેવ લબુજવનં નાળિકેરસઞ્ચારિયેનેવ નાળિકેરસઞ્ચારિયં ખિપ્પમેવ અભિસમ્ભોન્તિ રતિત્થાય.

અથ ખલુ, ભો, પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો તાહિ દિજકઞ્ઞાહિ દિવસં પરિબ્યૂળ્હો એવં પસંસતિ – ‘‘સાધુ, સાધુ, ભગિનિયો, એતં ખો, ભગિનિયો, તુમ્હાકં પતિરૂપં કુલધીતાનં, યં તુમ્હે ભત્તારં પરિચરેય્યાથા’’તિ.

અથ ખલુ, ભો, પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો યેન કુણાલો સકુણો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસંસુ ખો કુણાલસ્સ સકુણસ્સ પરિચારિકા દિજકઞ્ઞાયો તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં દૂરતોવ આગચ્છન્તં; દિસ્વાન યેન પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં એતદવોચું – ‘‘અયં, સમ્મ પુણ્ણમુખ, કુણાલો સકુણો અતિવિય ફરુસો અતિવિય ફરુસવાચો, અપ્પેવનામ તવમ્પિ આગમ્મ પિયવાચં લભેય્યામા’’તિ. ‘‘અપ્પેવનામ, ભગિનિયો’’તિ વત્વા યેન કુણાલો સકુણો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા કુણાલેન સકુણેન સદ્ધિં પટિસમ્મોદિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો તં કુણાલં સકુણં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, સમ્મ કુણાલ, ઇત્થીનં સુજાતાનં કુલધીતાનં સમ્માપટિપન્નાનં મિચ્છાપટિપન્નો’સિ [પટિપન્નો (સી. પી.)]? અમનાપભાણીનમ્પિ કિર, સમ્મ કુણાલ, ઇત્થીનં મનાપભાણિના ભવિતબ્બં, કિમઙ્ગ પન મનાપભાણીન’’ન્તિ!

એવં વુત્તે, કુણાલો સકુણો તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં એવં અપસાદેસિ – ‘‘નસ્સ ત્વં, સમ્મ જમ્મ વસલ, વિનસ્સ ત્વં, સમ્મ જમ્મ વસલ, કો નુ તયા વિયત્તો જાયાજિનેના’’તિ. એવં અપસાદિતો ચ પન પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો તતોયેવ [તતો હેવ (સી. પી.)] પટિનિવત્તિ.

અથ ખલુ, ભો, પુણ્ણમુખસ્સ ફુસ્સકોકિલસ્સ અપરેન સમયેન નચિરસ્સેવ [અચિરસ્સેવ અચ્ચયેન (ક.)] ખરો આબાધો ઉપ્પજ્જિ લોહિતપક્ખન્દિકા. બાળ્હા વેદના વત્તન્તિ મારણન્તિકા [મરણન્તિકા (સ્યા.)]. અથ ખલુ, ભો, પુણ્ણમુખસ્સ ફુસ્સકોકિલસ્સ પરિચારિકાનં દિજકઞ્ઞાનં એતદહોસિ – ‘‘આબાધિકો ખો અયં પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો, અપ્પેવનામ ઇમમ્હા આબાધા વુટ્ઠહેય્યા’’તિ એકં અદુતિયં ઓહાય યેન કુણાલો સકુણો તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસા ખો કુણાલો સકુણો તા દિજકઞ્ઞાયો દૂરતોવ આગચ્છન્તિયો, દિસ્વાન તા દિજકઞ્ઞાયો એતદવોચ – ‘‘કહં પન તુમ્હં વસલિયો ભત્તા’’તિ? ‘‘આબાધિકો ખો, સમ્મ કુણાલ, પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો અપ્પેવનામ તમ્હા આબાધા વુટ્ઠહેય્યા’’તિ. એવં વુત્તે, કુણાલો સકુણો તા દિજકઞ્ઞાયો એવં અપસાદેસિ – ‘‘નસ્સથ તુમ્હે વસલિયો, વિનસ્સથ તુમ્હે વસલિયો, ચોરિયો ધુત્તિયો અસતિયો લહુચિત્તાયો કતસ્સ અપ્પટિકારિકાયો અનિલો વિય યેનકામંગમાયો’’તિ; વત્વા યેન પુણ્ણમુખો ફુસ્સકોકિલો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં એતદવોચ – ‘‘હં, સમ્મ, પુણ્ણમુખા’’તિ. ‘‘હં, સમ્મ, કુણાલા’’તિ.

અથ ખલુ, ભો કુણાલો સકુણો તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં પક્ખેહિ ચ મુખતુણ્ડકેન ચ પરિગ્ગહેત્વા વુટ્ઠાપેત્વા નાનાભેસજ્જાનિ પાયાપેસિ. અથ ખલુ, ભો, પુણ્ણમુખસ્સ ફુસ્સકોકિલસ્સ સો આબાધો પટિપ્પસ્સમ્ભીતિ. અથ ખલુ, ભો, કુણાલો સકુણો તં પુણ્ણમુખં ફુસ્સકોકિલં ગિલાનવુટ્ઠિતં [ગિલાનાવુટ્ઠિતં (સી. સ્યા. પી.)] અચિરવુટ્ઠિતં ગેલઞ્ઞા એતદવોચ –

‘‘દિટ્ઠા મયા, સમ્મ પુણ્ણમુખ, કણ્હા દ્વેપિતિકા પઞ્ચપતિકાય છટ્ઠે પુરિસે ચિત્તં પટિબન્ધન્તિયા, યદિદં કબન્ધે [કવન્ધે (સી. પી.)] પીઠસપ્પિમ્હીતિ. ભવતિ ચ પનુત્તરેત્થ [પુનુત્તચેત્થ (ક.) એવમુપરિપિ] વાક્યં –

૨૯૦. ‘‘અથજ્જુનો નકુલો ભીમસેનો [ભિમ્મસેનો (સી. સ્યા. પી.)], યુધિટ્ઠિલો સહદેવો [સીહદેવો (ક.)] ચ રાજા;

એતે પતી પઞ્ચ મત્તિચ્ચ નારી, અકાસિ ખુજ્જવામનકેન [ખુજ્જવામનેન (પી.)] પાપ’’ન્તિ.

‘‘દિટ્ઠા મયા, સમ્મ પુણ્ણમુખ, સચ્ચતપાપી [સચ્ચતપાવી (સી. પી.), પઞ્ચતપાવી (સ્યા.)] નામ સમણી સુસાનમજ્ઝે વસન્તી ચતુત્થભત્તં પરિણામયમાના સુરાધુત્તકેન [તુલાપુત્તકેન (સી. પી.), સા સુરાધુત્તકેન (ક.)] પાપમકાસિ.

‘‘દિટ્ઠા મયા, સમ્મ પુણ્ણમુખ, કાકવતી [કાકાતી (સી.), કાકાતિ (પી.)] નામ દેવી સમુદ્દમજ્ઝે વસન્તી ભરિયા વેનતેય્યસ્સ નટકુવેરેન પાપમકાસિ.

દિટ્ઠા મયા, સમ્મ પુણ્ણમુખ, કુરુઙ્ગદેવી [કુરઙ્ગવી (સી. પી.)] નામ લોમસુદ્દરી [લોમસુન્દરી (સી. સ્યા. પી.)] એળિકકુમારં [એળમારકં (સી.), એળકકુમારં (સ્યા.), એળકમારં (પી.)] કામયમાના છળઙ્ગકુમારધનન્તેવાસિના પાપમકાસિ.

એવઞ્હેતં મયા ઞાતં, બ્રહ્મદત્તસ્સ માતરં [માતુકા (સ્યા.)] ઓહાય કોસલરાજં પઞ્ચાલચણ્ડેન પાપમકાસિ.

૨૯૧. ‘‘એતા ચ અઞ્ઞા ચ અકંસુ પાપં, તસ્માહમિત્થીનં ન વિસ્સસે નપ્પસંસે;

મહી યથા જગતિ સમાનરત્તા, વસુન્ધરા ઇતરીતરાપતિટ્ઠા [ઇતરીતરાનં પતિટ્ઠા (સ્યા.), ઇત્તરીતરપ્પતિટ્ઠા (?)];

સબ્બસહા અફન્દના અકુપ્પા, તથિત્થિયો તાયો ન વિસ્સસે નરો.

૨૯૨. ‘‘સીહો યથા લોહિતમંસભોજનો, વાળમિગો પઞ્ચાવુધો [પઞ્ચહત્થો (સી. પી.)] સુરુદ્ધો;

પસય્હખાદી પરહિંસને રતો, તથિત્થિયો તાયો ન વિસ્સસે નરો.

‘‘ન ખલુ [ન ખલુ ભો (સ્યા. ક.)], સમ્મ પુણ્ણમુખ, વેસિયો નારિયો ગમનિયો, ન હેતા બન્ધકિયો નામ, વધિકાયો નામ એતાયો, યદિદં વેસિયો નારિયો ગમનિયો’’તિ.

‘‘ચોરો [ચોરા (સી. સ્યા. પી.)] વિય વેણિકતા, મદિરાવ [મદિરા વિય (સી. સ્યા.), મદિરિવ (પી.)] દિદ્ધા [દિટ્ઠા (ક.), વિસદુટ્ઠા (સ્યા.)] વાણિજો [વાણિજા (પી.)] વિય વાચાસન્થુતિયો, ઇસ્સસિઙ્ઘમિવ વિપરિવત્તાયો [પરિવત્તાયો (પી.), વિપરિવત્તારો (ક.)], ઉરગામિવ દુજિવ્હાયો, સોબ્ભમિવ પટિચ્છન્ના, પાતાલમિવ દુપ્પૂરા રક્ખસી વિય દુત્તોસા, યમોવેકન્તહારિયો, સિખીરિવ સબ્બભક્ખા, નદીરિવ સબ્બવાહી, અનિલો વિય યેનકામંચરા, નેરુ વિય અવિસેસકરા, વિસરુક્ખો વિય નિચ્ચફલિતાયો’’તિ. ભવતિ ચ પનુત્તરેત્થ વાક્યં –

૨૯૩. ‘‘યથા ચોરો યથા દિદ્ધો, વાણિજોવ વિકત્થની;

ઇસ્સસિઙ્ઘમિવ પરિવત્તા [મિવાવટ્ટો (સી.), મિવાવત્તા (પી.)], દુજિવ્હા [દુજ્જિવ્હ (પી.)] ઉરગો વિય.

૨૯૪. ‘‘સોબ્ભમિવ પટિચ્છન્ના, પાતાલમિવ દુપ્પુરા;

રક્ખસી વિય દુત્તોસા, યમોવેકન્તહારિયો.

૨૯૫. [યથા સિખી નદીવાહો, અનિલો કામચારવા;§નેરૂવ અવિસેસા ચ, વિસરુક્ખો વિય નિચ્ચફલા;§નાસયન્તિ ઘરે ભોગં, રતનાનન્તકરિત્થિ યોતિ; (સી. સ્યા.)]

‘‘યથા સિખી નદી વાતો, નેરુનાવ સમાગતા.

વિસરુક્ખો વિય નિચ્ચફલા, નાસયન્તિ ઘરે ભોગં;

રતનન્તકરિત્થિયો’’તિ [યથા સિખી નદીવાહો, અનિલો કામચારવા;§નેરૂવ અવિસેસા ચ, વિસરુક્ખો વિય નિચ્ચફલા;§નાસયન્તિ ઘરે ભોગં, રતનાનન્તકરિત્થિ યોતિ; (સી. સ્યા.)].

‘‘ચત્તારિમાનિ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, યાનિ (વત્થૂનિ કિચ્ચે જાતે અનત્થચરાનિ ભવન્તિ; તાનિ) [( ) સી. સ્યા. પોત્થકેસુ ન દિસ્સતિ] પરકુલે ન વાસેતબ્બાનિ – ગોણં ધેનું યાનં ભરિયા. ચત્તારિ એતાનિ પણ્ડિતો ધનાનિ [યાનિ (સી. સ્યા. પી.)] ઘરા ન વિપ્પવાસયે.

૨૯૬. ‘ગોણં ધેનુઞ્ચ યાનઞ્ચ, ભરિયં ઞાતિકુલે ન વાસયે;

ભઞ્જન્તિ રથં અયાનકા, અતિવાહેન હનન્તિ પુઙ્ગવં;

દોહેન હનન્તિ વચ્છકં, ભરિયા ઞાતિકુલે પદુસ્સતી’’’તિ.

‘‘છ ઇમાનિ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, યાનિ (વત્થૂનિ) [( ) સી. પી. પોત્થકેસુ નુ દિસ્સતિ] કિચ્ચે જાતે અનત્થચરાનિ ભવન્તિ –

૨૯૭. ‘અગુણં ધનુ ઞાતિકુલે ચ ભરિયા, પારં નાવા અક્ખભગ્ગઞ્ચ યાનં;

દૂરે મિત્તો પાપસહાયકો ચ, કિચ્ચે જાતે અનત્થચરાનિ ભવ’’’ન્તિ.

‘‘અટ્ઠહિ ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, ઠાનેહિ ઇત્થી સામિકં અવજાનાતિ. દલિદ્દતા, આતુરતા, જિણ્ણતા, સુરાસોણ્ડતા, મુદ્ધતા, પમત્તતા, સબ્બકિચ્ચેસુ અનુવત્તનતા, સબ્બધનઅનુપ્પદાનેન – ઇમેહિ ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, અટ્ઠહિ ઠાનેહિ ઇત્થી સામિકં અવજાનાતિ. ભવતિ ચ પનુત્તરેત્થ વાક્યં –

૨૯૮. ‘દલિદ્દં આતુરઞ્ચાપિ, જિણ્ણકં સુરસોણ્ડકં;

પમત્તં મુદ્ધપત્તઞ્ચ, સબ્બકિચ્ચેસુ [રત્તં કિચ્ચેસુ (સી. પી.)] હાપનં;

સબ્બકામપ્પદાનેન [સબ્બકામપણિધાનેન (સ્યા)], અવજાનાતિ [અવજાનન્તિ (સી. પી.)] સામિક’’’ન્તિ.

‘‘નવહિ ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, ઠાનેહિ ઇત્થી પદોસમાહરતિ. આરામગમનસીલા ચ હોતિ, ઉય્યાનગમનસીલા ચ હોતિ, નદીતિત્થગમનસીલા ચ હોતિ, ઞાતિકુલગમનસીલા ચ હોતિ, પરકુલગમનસીલા ચ હોતિ, આદાસદુસ્સમણ્ડનાનુયોગમનુયુત્તસીલા ચ હોતિ, મજ્જપાયિની ચ હોતિ, નિલ્લોકનસીલા ચ હોતિ, સદ્વારઠાયિની [પદ્વારટ્ઠાયિની (સી. સ્યા. પી.)] ચ હોતિ – ઇમેહિ ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, નવહિ ઠાનેહિ ઇત્થી પદોસમાહરતીતિ. ભવતિ ચ પનુત્તરેત્થ વાક્યં –

૨૯૯. ‘આરામસીલા ચ [આરામસીલા (સી. પી.)] ઉય્યાનં, નદી ઞાતિ પરકુલં;

આદાસદુસ્સમણ્ડનમનુયુત્તા, યા ચિત્થી મજ્જપાયિની.

૩૦૦. ‘યા ચ નિલ્લોકનસીલા, યા ચ સદ્વારઠાયિની;

નવહેતેહિ ઠાનેહિ, પદોસમાહરન્તિ ઇત્થિયો’’’તિ.

‘‘ચત્તાલીસાય [ચત્તાલીસાયિ (પી. ક.)] ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, ઠાનેહિ ઇત્થી પુરિસં અચ્ચાચરતિ [અચ્ચાવદતિ (સી. સ્યા. પી.)]. વિજમ્ભતિ, વિનમતિ, વિલસતિ, વિલજ્જતિ, નખેન નખં ઘટ્ટેતિ, પાદેન પાદં અક્કમતિ, કટ્ઠેન પથવિં વિલિખતિ [લિખતિ (સી. પી.)], દારકં ઉલ્લઙ્ઘતિ ઉલ્લઙ્ઘાપેતિ [દારકં ઉલ્લઙ્ઘેતિ ઓલઙ્ઘેતિ (સી. પી.)], કીળતિ કીળાપેતિ, ચુમ્બતિ ચુમ્બાપેતિ, ભુઞ્જતિ ભુઞ્જાપેતિ, દદાતિ, યાચતિ, કતમનુકરોતિ, ઉચ્ચં ભાસતિ, નીચં ભાસતિ, અવિચ્ચં ભાસતિ, વિવિચ્ચં ભાસતિ, નચ્ચેન ગીતેન વાદિતેન રોદનેન [રોદિતેન (સી. પી.)] વિલસિતેન વિભૂસિતેન જગ્ઘતિ, પેક્ખતિ, કટિં ચાલેતિ, ગુય્હભણ્ડકં સઞ્ચાલેતિ, ઊરું વિવરતિ, ઊરું પિદહતિ, થનં દસ્સેતિ, કચ્છં દસ્સેતિ, નાભિં દસ્સેતિ, અક્ખિં નિખનતિ, ભમુકં ઉક્ખિપતિ, ઓટ્ઠં ઉપલિખતિ [ઓટ્ઠં પલિખતિ જિવ્હં પલિખતિ (સી. પી.)], જિવ્હં નિલ્લાલેતિ, દુસ્સં મુઞ્ચતિ, દુસ્સં પટિબન્ધતિ, સિરસં મુઞ્ચતિ, સિરસં બન્ધતિ – ઇમેહિ ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, ચત્તાલીસાય ઠાનેહિ ઇત્થી પુરિસં અચ્ચાચરતિ.

‘‘પઞ્ચવીસાય [પઞ્ચવીસાહિ (પી. ક.)] ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, ઠાનેહિ ઇત્થી પદુટ્ઠા વેદિતબ્બા ભવતિ. સામિકસ્સ પવાસં વણ્ણેતિ, પવુટ્ઠં ન સરતિ, આગતં નાભિનન્દતિ, અવણ્ણં તસ્સ ભણતિ, વણ્ણં તસ્સ ન ભણતિ, અનત્થં તસ્સ ચરતિ, અત્થં તસ્સ ન ચરતિ, અકિચ્ચં તસ્સ કરોતિ, કિચ્ચં તસ્સ ન કરોતિ, પરિદહિત્વા સયતિ, પરમ્મુખી નિપજ્જતિ, પરિવત્તકજાતા ખો પન હોતિ કુઙ્કુમિયજાતા, દીઘં અસ્સસતિ, દુક્ખં વેદયતિ, ઉચ્ચારપસ્સાવં અભિણ્હં ગચ્છતિ, વિલોમમાચરતિ, પરપુરિસસદ્દં સુત્વા કણ્ણસોતં વિવરમોદહતિ [વિવરતિ કમોદહતિ (પી.)], નિહતભોગા ખો પન હોતિ, પટિવિસ્સકેહિ સન્થવં કરોતિ, નિક્ખન્તપાદા ખો પન હોતિ, વિસિખાનુચારિની અતિચારિની ખો પન હોતિ, નિચ્ચં [નત્થિ સી. સ્યા. પી. પોત્થકેસુ] સામિકે અગારવા પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પા, અભિણ્હં દ્વારે તિટ્ઠતિ, કચ્છાનિ અઙ્ગાનિ થનાનિ દસ્સેતિ, દિસોદિસં ગન્ત્વા પેક્ખતિ – ઇમેહિ ખલુ, સમ્મ પુણ્ણમુખ, પઞ્ચવીસાય [પઞ્ચવીસાહિ (ક.)] ઠાનેહિ ઇત્થી પદુટ્ઠા વેદિતબ્બા ભવતિ. ભવતિ ચ પનુત્તરેત્થ વાક્યં –

૩૦૧. ‘પવાસં તસ્સ વણ્ણેતિ, ગતં તસ્સ ન સોચતિ [પવાસ’મસ્સ વણ્ણેતિ ગતિં નાનુસોચતિ (સી. પી.)];

દિસ્વાન પતિમાગતં [દિસ્વાપતિં આગતં (સી. પી.)] નાભિનન્દતિ;

ભત્તારવણ્ણં ન કદાચિ ભાસતિ, એતે પદુટ્ઠાય ભવન્તિ લક્ખણા.

૩૦૨. ‘અનત્થં તસ્સ ચરતિ અસઞ્ઞતા, અત્થઞ્ચ હાપેતિ અકિચ્ચકારિની;

પરિદહિત્વા સયતિ પરમ્મુખી, એતે પદુટ્ઠાય ભવન્તિ લક્ખણા.

૩૦૩. ‘પરિવત્તજાતા ચ [પરાવત્તકજાતા ચ (સી.)] ભવતિ કુઙ્કુમી, દીઘઞ્ચ અસ્સસતિ દુક્ખવેદિની;

ઉચ્ચારપસ્સાવમભિણ્હં ગચ્છતિ, એતે પદુટ્ઠાય ભવન્તિ લક્ખણા.

૩૦૪. ‘‘વિલોમમાચરતિ અકિચ્ચકારિની, સદ્દં નિસામેતિ પરસ્સ ભાસતો;

નિહતભોગા ચ કરોતિ સન્થવં, એતે પદુટ્ઠાય ભવન્તિ લક્ખણા.

૩૦૫. ‘કિચ્છેન લદ્ધં કસિરાભતં [કસિરેનાભતં (સી.)] ધનં, વિત્તં વિનાસેતિ દુક્ખેન સમ્ભતં;

પટિવિસ્સકેહિ ચ કરોતિ સન્થવં, એતે પદુટ્ઠાય ભવન્તિ લક્ખણા.

૩૦૬. ‘નિક્ખન્તપાદા વિસિખાનુચારિની, નિચ્ચઞ્ચ સામિમ્હિ [નિચ્ચં સસામિમ્હિ (પી. ક.)] પદુટ્ઠમાનસા;

અતિચારિની હોતિ અપેતગારવા [તથેવ’ગારવા (સી. પી.)], એતે પદુટ્ઠાય ભવન્તિ લક્ખણા.

૩૦૭. ‘અભિક્ખણં તિટ્ઠતિ દ્વારમૂલે, થનાનિ કચ્છાનિ ચ દસ્સયન્તી;

દિસોદિસં પેક્ખતિ ભન્તચિત્તા, એતે પદુટ્ઠાય ભવન્તિ લક્ખણા.

૩૦૮. ‘સબ્બા નદી વઙ્કગતી [વઙ્કનદી (ક.)], સબ્બે કટ્ઠમયા વના;

સબ્બિત્થિયો કરે પાપં, લભમાને નિવાતકે.

૩૦૯. ‘સચે લભેથ ખણં વા રહો વા, નિવાતકં વાપિ લભેથ તાદિસં;

સબ્બાવ ઇત્થી કયિરું નુ [કરેય્યુ નો (સી.), કરેય્યું નો (પી.)] પાપં, અઞ્ઞં અલત્થ [અલદ્ધા (સ્યા. પી. ક.)] પીઠસપ્પિનાપિ સદ્ધિં.

૩૧૦. ‘‘નરાનમારામકરાસુ નારિસુ, અનેકચિત્તાસુ અનિગ્ગહાસુ ચ;

સબ્બત્થ નાપીતિકરાપિ [સબ્બ’ત્તના’પીતિકારાપિ (સી. સ્યા.)] ચે સિયા [સિયું (સ્યા.)], ન વિસ્સસે તિત્થસમા હિ નારિયો’’તિ.

૩૧૧. ‘યં વે [યઞ્ચ (સ્યા. ક.)] દિસ્વા કણ્ડરીકિન્નરાનં [કિન્નરકિન્નરીનં (સ્યા.), કિન્નરીકિન્નરાનં (ક.)], સબ્બિત્થિયો ન રમન્તિ અગારે;

તં તાદિસં મચ્ચં ચજિત્વા ભરિયા, અઞ્ઞં દિસ્વા પુરિસં પીઠસપ્પિં.

૩૧૨. ‘બકસ્સ ચ બાવરિકસ્સ [પાવારિકસ્સ (સી.), બાવરિયસ્સ (સ્યા.)] રઞ્ઞો, અચ્ચન્તકામાનુગતસ્સ ભરિયા;

અવાચરી [અચ્ચાચરિ (સ્યા.), અનાચરિ (ક.)] પટ્ઠવસાનુગસ્સ [બદ્ધવસાનુગસ્સ (સી. સ્યા.), પત્તવસાનુગતસ્સ (ક.)], કં વાપિ ઇત્થી નાતિચરે તદઞ્ઞં.

૩૧૩. ‘પિઙ્ગિયાની સબ્બલોકિસ્સરસ્સ, રઞ્ઞો પિયા બ્રહ્મદત્તસ્સ ભરિયા;

અવાચરી પટ્ઠવસાનુગસ્સ, તં વાપિ સા નાજ્ઝગા કામકામિની.

૩૧૪. ‘લુદ્ધાનં [ખુદ્દાનં (સી. સ્યા. પી.)] લહુચિત્તાનં, અકતઞ્ઞૂન દુબ્ભિનં;

નાદેવસત્તો પુરિસો, થીનં સદ્ધાતુમરહતિ.

૩૧૫. ‘ન તા પજાનન્તિ કતં ન કિચ્ચં, ન માતરં પિતરં ભાતરં વા;

અનરિયા સમતિક્કન્તધમ્મા, સસ્સેવ ચિત્તસ્સ વસં વજન્તિ.

૩૧૬. ‘ચિરાનુવુટ્ઠમ્પિ [ચિરાનુવુત્થમ્પિ (સી. પી.)] પિયં મનાપં, અનુકમ્પકં પાણસમમ્પિ ભત્તું [સન્તં (સી. સ્યા. પી.)];

આવાસુ કિચ્ચેસુ ચ નં જહન્તિ, તસ્માહમિત્થીનં ન વિસ્સસામિ.

૩૧૭. ‘થીનઞ્હિ ચિત્તં યથા વાનરસ્સ, કન્નપ્પકન્નં યથા રુક્ખછાયા;

ચલાચલં હદયમિત્થિયાનં, ચક્કસ્સ નેમિ વિય પરિવત્તતિ.

૩૧૮. ‘યદા તા પસ્સન્તિ સમેક્ખમાના, આદેય્યરૂપં પુરિસસ્સ વિત્તં;

સણ્હાહિ વાચાહિ નયન્તિ મેનં, કમ્બોજકા જલજેનેવ અસ્સં.

૩૧૯. ‘યદા ન પસ્સન્તિ સમેક્ખમાના, આદેય્યરૂપં પુરિસસ્સ વિત્તં;

સમન્તતો નં પરિવજ્જયન્તિ, તિણ્ણો નદીપારગતોવ કુલ્લં.

૩૨૦. ‘સિલેસૂપમાં સિખિરિવ સબ્બભક્ખા, તિક્ખમાયા નદીરિવ સીઘસોતા;

સેવન્તિ હેતા પિયમપ્પિયઞ્ચ, નાવા યથા ઓરકૂલં [ઓરકુલં (સી.) એવમુપરિપિ] પરઞ્ચ.

૩૨૧. ‘ન તા એકસ્સ ન દ્વિન્નં, આપણોવ પસારિતો;

યો તા મય્હન્તિ મઞ્ઞેય્ય, વાતં જાલેન બાધયે [બન્ધયે (સ્યા. ક.)].

૩૨૨. ‘યથા નદી ચ પન્થો ચ, પાનાગારં સભા પપા;

એવં લોકિત્થિયો નામ, વેલા તાસં ન વિજ્જતિ [કેસુચિ પોત્થકેસુ ઇમિસ્સા ગાથાય પુબ્બદ્ધાપરદ્ધં વિપરિયાયેન દિસ્સતિ].

૩૨૩. ‘ઘતાસનસમા એતા, કણ્હસપ્પસિરૂપમા;

ગાવો બહિતિણસ્સેવ, ઓમસન્તિ વરં વરં.

૩૨૪. ‘ઘતાસનં કુઞ્જરં કણ્હસપ્પં, મુદ્ધાભિસિત્તં પમદા ચ સબ્બા;

એતે નરો [એતેન સો (પી.)] નિચ્ચયતો [નિચ્ચયત્તો (સી. પી.)] ભજેથ, તેસં હવે દુબ્બિદુ સબ્બભાવો [સચ્ચભાવો (સ્યા.)].

૩૨૫. ‘નચ્ચન્તવણ્ણા ન બહૂનં કન્તા, ન દક્ખિણા પમદા સેવિતબ્બા;

ન પરસ્સ ભરિયા ન ધનસ્સ હેતુ, એતિત્થિયો પઞ્ચ ન સેવિતબ્બા’’’.

અથ ખલુ, ભો, આનન્દો ગિજ્ઝરાજા કુણાલસ્સ સકુણસ્સ આદિમજ્ઝકથાપરિયોસાનં [આદિમજ્ઝગાથાપરિયોસાનં (સ્યા. ક.)] વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

૩૨૬. ‘‘પુણ્ણમ્પિ ચેમં પથવિં ધનેન, દજ્જિત્થિયા પુરિસો સમ્મતાય;

લદ્ધા ખણં અતિમઞ્ઞેય્ય તમ્પિ, તાસં વસં અસતીનં ન ગચ્છે.

૩૨૭. ‘‘ઉટ્ઠાહકં ચેપિ અલીનવુત્તિં, કોમારભત્તારં પિયં મનાપં;

આવાસુ કિચ્ચેસુ ચ નં જહન્તિ, તસ્માહમિત્થીનં [તસ્મા હિ ઇત્થીનં (સી. પી.)] ન વિસ્સસામિ.

૩૨૮. ‘‘ન વિસ્સસે ઇચ્છતિ મન્તિ પોસો, ન વિસ્સસે રોદતિ મે સકાસે;

સેવન્તિ હેતા પિયમપ્પિયઞ્ચ, નાવા યથા ઓરકૂલં પરઞ્ચ.

૩૨૯. ‘‘ન વિસ્સસે સાખપુરાણસન્થતં, ન વિસ્સસે મિત્તપુરાણચોરં;

ન વિસ્સસે રાજાનં સખા [રાજા સખા (સી. પી.)] મમન્તિ, ન વિસ્સસે ઇત્થિ દસન્ન માતરં.

૩૩૦. ‘‘ન વિસ્સસે રામકરાસુ નારિસુ, અચ્ચન્તસીલાસુ અસઞ્ઞતાસુ;

અચ્ચન્તપેમાનુગતસ્સ ભરિયા, ન વિસ્સસે તિત્થસમા હિ નારિયો.

૩૩૧. ‘‘હનેય્યું છિન્દેય્યું છેદાપેય્યુમ્પિ [હનેય્યુ છિન્દેય્યુંપિ છદયેય્યું (સી. પી.), હનેય્યુંપિ છિન્દેય્યુંપિ છેદાપેય્યુંપિ (સ્યા.)], કણ્ઠેપિ [કણ્ઠમ્પિ (સી. સ્યા.)] છેત્વા રુધિરં પિવેય્યું;

મા દીનકામાસુ અસઞ્ઞતાસુ, ભાવં કરે ગઙ્ગતિત્થૂપમાસુ.

૩૩૨. ‘‘મુસા તાસં યથા સચ્ચં, સચ્ચં તાસં યથા મુસા;

ગાવો બહિતિણસ્સેવ, ઓમસન્તિ વરં વરં.

૩૩૩. ‘‘ગતેનેતા પલોભેન્તિ, પેક્ખિતેન મ્હિતેન ચ;

અથોપિ દુન્નિવત્થેન, મઞ્જુના ભણિતેન ચ.

૩૩૪. ‘‘ચોરિયો કથિના [કઠિના (સી. સ્યા. પી.)] હેતા, વાળા ચ લપસક્ખરા;

ન તા કિઞ્ચિ ન જાનન્તિ, યં મનુસ્સેસુ વઞ્ચનં.

૩૩૫. ‘‘અસા લોકિત્થિયો નામ, વેલા તાસં ન વિજ્જતિ;

સારત્તા ચ પગબ્ભા ચ, સિખી સબ્બઘસો યથા.

૩૩૬. ‘‘નત્થિત્થીનં પિયો નામ, અપ્પિયોપિ ન વિજ્જતિ;

સેવન્તિ હેતા પિયમપ્પિયઞ્ચ, નાવા યથા ઓરકૂલં પરઞ્ચ.

૩૩૭. ‘‘નત્થિત્થીનં પિયો નામ, અપ્પિયોપિ ન વિજ્જતિ;

ધનત્તા [ધનત્થા (સ્યા.)] પટિવલ્લન્તિ, લતાવ દુમનિસ્સિતા.

૩૩૮. ‘‘હત્થિબન્ધં અસ્સબન્ધં, ગોપુરિસઞ્ચ મણ્ડલં [ચણ્ડલં (સી. સ્યા. પી.)];

છવડાહકં પુપ્ફછડ્ડકં, સધનમનુપતન્તિ નારિયો.

૩૩૯. ‘‘કુલપુત્તમ્પિ જહન્તિ અકિઞ્ચનં, છવકસમસદિસમ્પિ [છવકસમં (સ્યા. પી.)];

અનુગચ્છન્તિ [ગચ્છન્તિ (પી.)] અનુપતન્તિ, ધનહેતુ હિ નારિયો’’તિ [ધનહેતુ ચ નારિયો (સ્યા.), ધનહેતુ નારિયો (પી.)].

અથ ખલુ, ભો, નારદો દેવબ્રાહ્મણો આનન્દસ્સ ગિજ્ઝરાજસ્સ આદિમજ્ઝકથાપરિયોસાનં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

૩૪૦. ‘‘ચત્તારોમે ન પૂરેન્તિ, તે મે સુણાથ ભાસતો;

સમુદ્દો બ્રાહ્મણો રાજા, ઇત્થી ચાપિ દિજમ્પતિ.