૫૩૭. મહાસુતસોમજાતકં (૫)

૩૭૧. ‘‘કસ્મા તુવં રસક એદિસાનિ, કરોસિ કમ્માનિ સુદારુણાનિ;

હનાસિ ઇત્થી પુરિસે ચ મૂળ્હો, મંસસ્સ હેતુ અદુ [આદુ (સી. સ્યા.)] ધનસ્સ કારણા’’.

૩૭૨. ‘‘નં અત્તહેતૂ ન ધનસ્સ કારણા, ન પુત્તદારસ્સ સહાયઞાતિનં;

ભત્તા ચ મે ભગવા ભૂમિપાલો, સો ખાદતિ મંસં ભદન્તેદિસં’’.

૩૭૩. ‘‘સચે તુવં ભત્તુરત્થે પયુત્તો, કરોસિ કમ્માનિ સુદારુણાનિ;

પાતોવ અન્તેપુરં પાપુણિત્વા, લપેય્યાસિ મે રાજિનો સમ્મુખે તં’’.

૩૭૪. ‘‘તથા કરિસ્સામિ અહં ભદન્તે, યથા તુવં [યમેવ ત્વં (સી.)] ભાસસિ કાળહત્થિ;

પાતોવ અન્તેપુરં પાપુણિત્વા, વક્ખામિ તે રાજિનો સમ્મુખે તં’’.

૩૭૫. તતો રત્યા વિવસાને [વિવસને (સી. સ્યા. પી.)], સૂરિયુગ્ગમનં પતિ;

કાળો રસકમાદાય, રાજાનં ઉપસઙ્કમિ;

ઉપસઙ્કમ્મ [ઉપસઙ્કમિત્વા (સી. સ્યા. પી.)] રાજાનં, ઇદં વચનમબ્રવિ.

૩૭૬. ‘‘સચ્ચં કિર મહારાજ, રસકો પેસિતો તયા;

હનતિ ઇત્થિપુરિસે, તુવં મંસાનિ ખાદસિ’’.

૩૭૭. ‘‘એવમેવ તથા કાળ, રસકો પેસિતો મયા;

મમ અત્થં કરોન્તસ્સ, કિમેતં પરિભાસસિ’’.

૩૭૮. ‘‘આનન્દો સબ્બમચ્છાનં, ખાદિત્વા રસગિદ્ધિમા;

પરિક્ખીણાય પરિસાય, અત્તાનં ખાદિયા મતો.

૩૭૯. ‘‘એવં પમત્તો રસગારવે રત્તો [રતો (સી. સ્યા. પી.)], બાલો યદી આયતિ નાવબુજ્ઝતિ;

વિધમ્મ પુત્તે ચજિ [ચજિત્વા (ક.)] ઞાતકે ચ, પરિવત્તિય અત્તાનઞ્ઞેવ [અત્તાનમેવ (સી. પી.)] ખાદતિ.

૩૮૦. ‘‘ઇદં તે સુત્વાન વિગેતુ [વિહેતુ (સી. પી.)] છન્દો, મા ભક્ખયી [મા ભક્ખસી (સી. પી.)] રાજ મનુસ્સમંસં;

મા ત્વં ઇમં કેવલં વારિજોવ, દ્વિપદાધિપ [દિપદાદિપ (સી. પી.) એવમુપરિપિ] સુઞ્ઞમકાસિ રટ્ઠં’’.

૩૮૧. ‘‘સુજાતો નામ નામેન, ઓરસો તસ્સ અત્રજો [તસ્સ ઓરસ અત્રજો (સી.), તસ્સ અત્રજ ઓરસો (પી.)];

જમ્બુપેસિમલદ્ધાન, મતો સો તસ્સ સઙ્ખયે.

૩૮૨. ‘‘એવમેવ અહં કાળ, ભુત્વા ભક્ખં રસુત્તમં;

અલદ્ધા માનુસં મંસં, મઞ્ઞે હિસ્સામિ [હેસ્સામિ (સી. સ્યા.), હસ્સામિ (પી.)] જીવિતં’’.

૩૮૩. ‘‘માણવ અભિરૂપોસિ, કુલે જાતોસિ સોત્થિયે;

ન ત્વં અરહસિ તાત, અભક્ખં ભક્ખયેતવે’’.

૩૮૪. ‘‘રસાનં અઞ્ઞતરં એતં, કસ્મા [યસ્મા (સી. પી.)] મં ત્વં નિવારયે;

સોહં તત્થ ગમિસ્સામિ, યત્થ લચ્છામિ એદિસં.

૩૮૫. ‘‘સોવાહં નિપ્પતિસ્સામિ, ન તે વચ્છામિ સન્તિકે;

યસ્સ મે દસ્સનેન ત્વં, નાભિનન્દસિ બ્રાહ્મણ’’.

૩૮૬. ‘‘અદ્ધા અઞ્ઞેપિ દાયાદે, પુત્તે લચ્છામ માણવ;

ત્વઞ્ચ જમ્મ વિનસ્સસ્સુ, યત્થ પત્તં ન તં સુણે’’.

૩૮૭. ‘‘એવમેવ તુવં રાજ, દ્વિપદિન્દ સુણોહિ મે;

પબ્બાજેસ્સન્તિ તં રટ્ઠા, સોણ્ડં માણવકં યથા’’.

૩૮૮. ‘‘સુજાતો નામ નામેન, ભાવિતત્તાન સાવકો;

અચ્છરં કામયન્તોવ, ન સો ભુઞ્જિ ન સો પિવિ.

૩૮૯. ‘‘કુસગ્ગેનુદકમાદાય [કુસગ્ગે ઉદકમાદાય (સી. પી.)], સમુદ્દે ઉદકં મિને;

એવં માનુસકા કામા, દિબ્બકામાન સન્તિકે.

૩૯૦. ‘‘એવમેવ અહં કાળ, ભુત્વા ભક્ખં રસુત્તમં;

અલદ્ધા માનુસં મંસં, મઞ્ઞે હિસ્સામિ જીવિતં’’.

૩૯૧. ‘‘યથાપિ તે ધતરટ્ઠા, હંસા વેહાયસઙ્ગમા;

અભુત્તપરિભોગેન [અવુત્તિપરિભોગેન (સી. પી.), અયુત્તપરિભોગેન (સ્યા.)], સબ્બે અબ્ભત્થતં ગતા.

૩૯૨. ‘‘એવમેવ તુવં રાજ, દ્વિપદિન્દ સુણોહિ મે;

અભક્ખં રાજ ભક્ખેસિ, તસ્મા પબ્બાજયન્તિ તં’’.

૩૯૩. ‘‘તિટ્ઠાહીતિ મયા વુત્તો, સો ત્વં ગચ્છસિ પમ્મુખો [પામુખો (ક.)];

અટ્ઠિતો ત્વં ઠિતોમ્હીતિ, લપસિ બ્રહ્મચારિનિ;

ઇદં તે સમણાયુત્તં, અસિઞ્ચ મે મઞ્ઞસિ કઙ્કપત્તં’’ [કઙ્ખપત્તં (સ્યા. ક.)].

૩૯૪. ‘‘ઠિતોહમસ્મી સધમ્મેસુ રાજ, ન નામગોત્તં પરિવત્તયામિ;

ચોરઞ્ચ લોકે અઠિતં વદન્તિ, આપાયિકં નેરયિકં ઇતો ચુતં.

૩૯૫. ‘‘સચે ત્વં સદ્દહસિ [સચેપિ સહસિ (સી. પી.)] રાજ, સુતં ગણ્હાહિ ખત્તિય [ખત્તિયં (સ્યા.)];

તેન યઞ્ઞં યજિત્વાન, એવં સગ્ગં ગમિસ્સસિ’’.

૩૯૬. ‘‘કિસ્મિં નુ રટ્ઠે તવ જાતિભૂમિ [જાતભૂમિ (સી.)], અથ કેન અત્થેન ઇધાનુપત્તો;

અક્ખાહિ મે બ્રાહ્મણ એતમત્થં, કિમિચ્છસી દેમિ તયજ્જ પત્થિતં’’.

૩૯૭. ‘‘ગાથા ચતસ્સો ધરણીમહિસ્સર, સુગમ્ભિરત્થા વરસાગરૂપમા;

તવેવ અત્થાય ઇધાગતોસ્મિ, સુણોહિ ગાથા પરમત્થસંહિતા’’.

૩૯૮. ‘‘ન વે રુદન્તિ મતિમન્તો સપઞ્ઞા, બહુસ્સુતા યે બહુટ્ઠાનચિન્તિનો;

દીપઞ્હિ એતં પરમં નરાનં, યં પણ્ડિતા સોકનુદા ભવન્તિ.

૩૯૯. ‘‘અત્તાનં ઞાતી ઉદાહુ [ઉદ (સી. પી.)] પુત્તદારં, ધઞ્ઞં ધનં રજતં જાતરૂપં;

કિમેવ ત્વં [કિમો નુ ત્વં (સી. પી.)] સુતસોમાનુતપ્પે, કોરબ્યસેટ્ઠ વચનં સુણોમ તેતં’.

૪૦૦. ‘‘નેવાહમત્તાનમનુત્થુનામિ, ન પુત્તદારં ન ધનં ન રટ્ઠં;

સતઞ્ચ ધમ્મો ચરિતો પુરાણો, તં સઙ્કરં [સઙ્ગરં (સી. સ્યા. પી.) એવમુપરિપિ] બ્રાહ્મણસ્સાનુતપ્પે.

૪૦૧. ‘‘કતો મયા સઙ્કરો બ્રાહ્મણેન, રટ્ઠે સકે ઇસ્સરિયે ઠિતેન;

તં સઙ્કરં બ્રાહ્મણસપ્પદાય, સચ્ચાનુરક્ખી પુનરાવજિસ્સં’’.

૪૦૨. ‘‘નેવાહમેતં અભિસદ્દહામિ, સુખી નરો મચ્ચુમુખા પમુત્તો;

અમિત્તહત્થં પુનરાવજેય્ય, કોરબ્યસેટ્ઠ ન હિ મં ઉપેસિ.

૪૦૩. ‘‘મુત્તો તુવં પોરિસાદસ્સ હત્થા, ગન્ત્વા સકં મન્દિરં કામકામી;

મધુરં પિયં જીવિતં લદ્ધ રાજ, કુતો તુવં એહિસિ મે સકાસં’’.

૪૦૪. ‘‘મતં વરેય્ય પરિસુદ્ધસીલો, ન જીવિતં [ન હિ જીવિતં (સી.)] ગરહિતો પાપધમ્મો;

ન હિ તં નરં તાયતિ [તાયતે (સી. સ્યા. પી. ક.)] દુગ્ગતીહિ, યસ્સાપિ હેતુ અલિકં ભણેય્ય.

૪૦૫. ‘‘સચેપિ વાતો ગિરિમાવહેય્ય, ચન્દો ચ સૂરિયો ચ છમા પતેય્યું;

સબ્બા ચ નજ્જો પટિસોતં વજેય્યું, ન ત્વેવહં રાજ મુસા ભણેય્યં.

૪૦૬. [અયં ગાથા સી. પી. પોત્થકેસુ ન દિસ્સતિ] ‘‘નભં ફલેય્ય ઉદધીપિ સુસ્સે, સંવટ્ટયે ભૂતધરા વસુન્ધરા;

સિલુચ્ચયો મેરુ સમૂલમુપ્પતે, ન ત્વેવહં રાજ મુસા ભણેય્યં’’ [અયં ગાથા સી. પી. પોત્થકેસુ ન દિસ્સતિ].

૪૦૭. ‘‘અસિઞ્ચ સત્તિઞ્ચ પરામસામિ, સપથમ્પિ તે સમ્મ અહં કરોમિ;

તયા પમુત્તો અનણો ભવિત્વા, સચ્ચાનુરક્ખી પુનરાવજિસ્સં’’.

૪૦૮. ‘‘યો તે કતો સઙ્કરો બ્રાહ્મણેન, રટ્ઠે સકે ઇસ્સરિયે ઠિતેન;

તં સઙ્કરં બ્રાહ્મણસપ્પદાય, સચ્ચાનુરક્ખી પુનરાવજસ્સુ’’.

૪૦૯. ‘‘યો મે કતો સઙ્કરો બ્રાહ્મણેન, રટ્ઠે સકે ઇસ્સરિયે ઠિતેન;

તં સઙ્કરં બ્રાહ્મણસપ્પદાય, સચ્ચાનુરક્ખી પુનરાવજિસ્સં’’.

૪૧૦. ‘‘મુત્તો ચ સો પોરિસાદસ્સ હત્થા, ગન્ત્વાન તં બ્રાહ્મણં એતદવોચ;

સુણોમ [સુણોમિ (સી. સ્યા.)] ગાથાયો સતારહાયો, યા મે સુતા અસ્સુ હિતાય બ્રહ્મે’’.

૪૧૧. ‘‘સકિદેવ સુતસોમ, સબ્ભિ હોતિ [હોતુ (પી.)] સમાગમો;

સા નં સઙ્ગતિ પાલેતિ, નાસબ્ભિ બહુસઙ્ગમો.

૪૧૨. ‘‘સબ્ભિરેવ સમાસેથ, સબ્ભિ કુબ્બેથ સન્થવં;

સતં સદ્ધમ્મમઞ્ઞાય, સેય્યો હોતિ ન પાપિયો.

૪૧૩. ‘‘જીરન્તિ વે રાજરથા સુચિત્તા, અથો સરીરમ્પિ જરં ઉપેતિ;

સતઞ્ચ ધમ્મો ન જરં ઉપેતિ, સન્તો હવે સબ્ભિ પવેદયન્તિ.

૪૧૪. ‘‘નભઞ્ચં દૂરે પથવી ચ દૂરે, પારં સમુદ્દસ્સ તદાહુ દૂરે;

તતો હવે દૂરતરં વદન્તિ, સતઞ્ચ ધમ્મો [ધમ્મં (સી. પી.)] અસતઞ્ચ રાજ’’.

૪૧૫. ‘‘સહસ્સિયા [સહસ્સિયો (સી. પી.)] ઇમા ગાથા, નહિમા [ન ઇમા, (સી. પી.) નયિમા (સ્યા.)] ગાથા સતારહા;

ચત્તારિ ત્વં સહસ્સાનિ, ખિપ્પં ગણ્હાહિ બ્રાહ્મણ’’.

૪૧૬. ‘‘આસીતિયા નાવુતિયા [અસીતિયા નવુતિયા (પી.)] ચ ગાથા, સતારહા ચાપિ ભવેય્ય [ભવેય્યુ (સી. સ્યા. પી.)] ગાથા;

પચ્ચત્તમેવ સુતસોમ જાનહિ, સહસ્સિયા નામ કા અત્થિ [સહસ્સિયો નામ ઇધત્થિ (સી.)] ગાથા’’.

૪૧૭. ‘‘ઇચ્છામિ વોહં સુતવુદ્ધિમત્તનો, સન્તોતિ મં [સન્તો મમં (સ્યા.), સન્તો ચ મં (સી. પી. ક.)] સપ્પુરિસા ભજેય્યું;

અહં સવન્તીહિ મહોદધીવ, ન હિ તાત તપ્પામિ સુભાસિતેન.

૪૧૮. ‘‘અગ્ગિ યથા તિણકટ્ઠં દહન્તો, ન તપ્પતી સાગરોવ [સાગરો વા (સી. પી.)] નદીહિ;

એવમ્પિ તે પણ્ડિતા રાજસેટ્ઠ, સુત્વા ન તપ્પન્તિ સુભાસિતેન.

૪૧૯. ‘‘સકસ્સ દાસસ્સ યદા સુણોમિ, ગાથં અહં અત્થવતિં [ગાથા અહં અત્થવતી (સી. પી.)] જનિન્દ;

તમેવ સક્કચ્ચ નિસામયામિ, ન હિ તાત ધમ્મેસુ મમત્થિ તિત્તિ’’.

૪૨૦. ‘‘ઇદં તે રટ્ઠં સધનં સયોગ્ગં, સકાયુરં સબ્બકામૂપપન્નં;

કિં કામહેતુ પરિભાસસિમં [ભાસસે મં (સી. સ્યા. પી.)], ગચ્છામહં પોરિસાદસ્સ ઞત્તે’’ [પોરિસાદસ્સ કન્તે (સી. પી.), પોરિસાદસ્સુપન્તે (ક.)].

૪૨૧. ‘‘અત્તાનુરક્ખાય ભવન્તિ હેતે, હત્થારોહા રથિકા પત્તિકા ચ;

અસ્સારુહા [અસ્સારોહા (સ્યા. પી.)] યે ચ ધનુગ્ગહાસે, સેનં પયુઞ્જામ હનામ સત્તું’’.

૪૨૨. ‘‘સુદુક્કરં પોરિસાદો અકાસિ, જીવં ગહેત્વાન અવસ્સજી મં;

તં તાદિસં પુબ્બકિચ્ચં સરન્તો, દુબ્ભે અહં તસ્સ કથં જનિન્દ’’.

૪૨૩. ‘‘વન્દિત્વા સો પિતરં માતરઞ્ચ, અનુસાસેત્વા નેગમઞ્ચ બલઞ્ચ;

સચ્ચવાદી સચ્ચાનુરક્ખમાનો, અગમાસિ સો યત્થ પોરિસાદો’’.

૪૨૪. ‘‘કતો મયા સઙ્કરો બ્રાહ્મણેન, રટ્ઠે સકે ઇસ્સરિયે ઠિતેન;

તં સઙ્કરં બ્રાહ્મણસપ્પદાય, સચ્ચાનુરક્ખી પુનરાગતોસ્મિ;

યજસ્સુ યઞ્ઞં ખાદ મં પોરિસાદ’’.

૪૨૫. ‘‘ન હાયતે ખાદિતં [ખાદિતું (સી. સ્યા. પી.)] મય્હં પચ્છા, ચિતકા અયં તાવ સધૂમિકાવ [સધૂમકા ચ (સ્યા.)];

નિદ્ધૂમકે પચિતં સાધુપક્કં, સુણોમ [સુણોમિ (સી.), સુણામ (પી.)] ગાથાયો સતારહાયો’’.

૪૨૬. ‘‘અધમ્મિકો ત્વં પોરિસાદકાસિ [પોરિસાદમકાસિ (ક.)], રટ્ઠા ચ ભટ્ઠો ઉદરસ્સ હેતુ;

ધમ્મઞ્ચિમા અભિવદન્તિ ગાથા, ધમ્મો ચ અધમ્મો ચ કુહિં સમેતિ.

૪૨૭. ‘‘અધમ્મિકસ્સ લુદ્દસ્સ, નિચ્ચં લોહિતપાણિનો;

નત્થિ સચ્ચં કુતો ધમ્મો, કિં સુતેન કરિસ્સસિ’’.

૪૨૮. ‘‘યો મંસહેતુ મિગવં ચરેય્ય, યો વા હને પુરિસમત્તહેતુ;

ઉભોપિ તે પેચ્ચ સમા ભવન્તિ, કસ્મા નો [કસ્મા નુ (ક.)] અધમ્મિકં બ્રૂસિ મં ત્વં’’.

૪૨૯. ‘‘પઞ્ચ પઞ્ચનખા ભક્ખા, ખત્તિયેન પજાનતા;

અભક્ખં રાજ ભક્ખેસિ, તસ્મા અધમ્મિકો તુવં’’.

૪૩૦. ‘‘મુત્તો તુવં પોરિસાદસ્સ હત્થા, ગન્ત્વા સકં મન્દિરં કામકામી;

અમિત્તહત્થં પુનરાગતોસિ, ન ખત્તધમ્મે કુસલોસિ રાજ’’.

૪૩૧. ‘‘યે ખત્તધમ્મે કુસલા ભવન્તિ, પાયેન તે નેરયિકા ભવન્તિ;

તસ્મા અહં ખત્તધમ્મં પહાય, સચ્ચાનુરક્ખી પુનરાગતોસ્મિ;

યજસ્સુ યઞ્ઞં ખાદ મં પોરિસાદ’’.

૪૩૨. ‘‘પાસાદવાસા પથવીગવસ્સા, કામિત્થિયો કાસિકચન્દનઞ્ચ;

સબ્બં તહિં લભસિ [લબ્ભતિ (પી.)] સામિતાય, સચ્ચેન કિં પસ્સસિ આનિસંસં’’.

૪૩૩. ‘‘યે કેચિમે અત્થિ રસા પથબ્યા, સચ્ચં તેસં સાધુતરં રસાનં;

સચ્ચે ઠિતા સમણબ્રાહ્મણા ચ, તરન્તિ જાતિમરણસ્સ પારં’’.

૪૩૪. ‘‘મુત્તો તુવં પોરિસાદસ્સ હત્થા, ગન્ત્વા સકં મન્દિરં કામકામી;

અમિત્તહત્થં પુનરાગતોસિ, ન હિ નૂન તે મરણભયં જનિન્દ;

અલીનચિત્તો અસિ [ચ’સિ (સી. સ્યા. પી.)] સચ્ચવાદી’’.

૪૩૫. ‘‘કતા મે કલ્યાણા અનેકરૂપા, યઞ્ઞા યિટ્ઠા યે વિપુલા પસત્થા;

વિસોધિતો પરલોકસ્સ મગ્ગો, ધમ્મે ઠિતો કો મરણસ્સ ભાયે.

૪૩૬. ‘‘કતા મે કલ્યાણા અનેકરૂપા, યઞ્ઞા યિટ્ઠા યે વિપુલા પસત્થા;

અનાનુતપ્પં પરલોકં ગમિસ્સં, યજસ્સુ યઞ્ઞં અદ [ખાદ (સી. સ્યા. પી.)] મં પોરિસાદ.

૪૩૭. ‘‘પિતા ચ માતા ચ ઉપટ્ઠિતા મે, ધમ્મેન મે ઇસ્સરિયં પસત્થં;

વિસોધિતો પરલોકસ્સ મગ્ગો, ધમ્મે ઠિતો કો મરણસ્સ ભાયે.

૪૩૮. ‘‘પિતા ચ માતા ચ ઉપટ્ઠિતા મે, ધમ્મેન મે ઇસ્સરિયં પસત્થં;

અનાનુતપ્પં પરલોકં ગમિસ્સં, યજસ્સુ યઞ્ઞં અદ મં પોરિસાદ.

૪૩૯. ‘‘ઞાતીસુ મિત્તેસુ કતા મે કારા [કતૂપકારો (સ્યા. ક.)], ધમ્મેન મે ઇસ્સરિયં પસત્થં;

વિસોધિતો પરલોકસ્સ મગ્ગો, ધમ્મે ઠિતો કો મરણસ્સ ભાયે.

૪૪૦. ‘‘ઞાતીસું મિત્તેસુ કતા મે કારા, ધમ્મેન મે ઇસ્સરિયં પસત્થં;

અનાનુતપ્પં પરલોકં ગમિસ્સં, યજસ્સુ યઞ્ઞં અદ મં પોરિસાદ.

૪૪૧. ‘‘દિન્નં મે દાનં બહુધા બહૂનં, સન્તપ્પિતા સમણબ્રાહ્મણા ચ;

વિસોધિતો પરલોકસ્સ મગ્ગો, ધમ્મે ઠિતો કો મરણસ્સ ભાયે.

૪૪૨. ‘‘દિન્નં મે દાનં બહુધા બહૂનં, સન્તપ્પિતા સમણબ્રાહ્મણા ચ;

અનાનુતપ્પં પરલોકં ગમિસ્સં, યજસ્સુ યઞ્ઞં અદ મં પોરિસાદ’’.