૪. ચતુત્થવગ્ગો

૧. વિતક્કસુત્તં

૮૦. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, અકુસલવિતક્કા. કતમે તયો? અનવઞ્ઞત્તિપટિસંયુત્તો વિતક્કો, લાભસક્કારસિલોકપટિસંયુત્તો વિતક્કો, પરાનુદ્દયતાપટિસંયુત્તો વિતક્કો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો અકુસલવિતક્કા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘અનવઞ્ઞત્તિસંયુત્તો, લાભસક્કારગારવો;

સહનન્દી અમચ્ચેહિ, આરા સંયોજનક્ખયા.

‘‘યો ચ પુત્તપસું હિત્વા, વિવાહે સંહરાનિ [સઙ્ગહાનિ (ક. સી. સ્યા. પી.)] ચ;

ભબ્બો સો તાદિસો ભિક્ખુ, ફુટ્ઠું સમ્બોધિમુત્તમ’’ન્તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. પઠમં.

૨. સક્કારસુત્તં

૮૧. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘દિટ્ઠા મયા, ભિક્ખવે, સત્તા સક્કારેન અભિભૂતા, પરિયાદિન્નચિત્તા, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના.

‘‘દિટ્ઠા મયા, ભિક્ખવે, સત્તા અસક્કારેન અભિભૂતા, પરિયાદિન્નચિત્તા, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના.

‘‘દિટ્ઠા મયા, ભિક્ખવે, સત્તા સક્કારેન ચ અસક્કારેન ચ તદુભયેન અભિભૂતા, પરિયાદિન્નચિત્તા, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના.

‘‘તં ખો પનાહં, ભિક્ખવે, નાઞ્ઞસ્સ સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા સુત્વા વદામિ; ( ) [(દિટ્ઠા મયા ભિક્ખવે સત્તા સક્કારેન અભિભૂતા. …પે… અસક્કારેન અભિભૂતા …પે… સક્કારેન ચ અસક્કારેન ચ તદુભયેન અભિભૂતા પરિયાદિન્નચિત્તા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના.) (સ્યા.) પુરિમવગ્ગે મિચ્છાદિટ્ઠિકસમ્માદિટ્ઠિકસુત્તેહિ પન સમેતિ, અન્વયબ્યતિરેકવાક્યાનં પન અનન્તરિતત્તા પાસંસતરા.)] અપિ ચ, ભિક્ખવે, યદેવ મે સામં ઞાતં સામં દિટ્ઠં સામં વિદિતં તમેવાહં વદામિ.

‘‘દિટ્ઠા મયા, ભિક્ખવે, સત્તા સક્કારેન ચ અસક્કારેન ચ તદુભયેન અભિભૂતા, પરિયાદિન્નચિત્તા, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘યસ્સ સક્કરિયમાનસ્સ, અસક્કારેન ચૂભયં;

સમાધિ ન વિકમ્પતિ, અપ્પમાદવિહારિનો [અપ્પમાણવિહારિનો (સી. અટ્ઠ.)].

‘‘તં ઝાયિનં સાતતિકં, સુખુમં દિટ્ઠિવિપસ્સકં;

ઉપાદાનક્ખયારામં, આહુ સપ્પુરિસો ઇતી’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. દુતિયં.

૩. દેવસદ્દસુત્તં

૮૨. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, દેવેસુ દેવસદ્દા નિચ્છરન્તિ સમયા સમયં ઉપાદાય. કતમે તયો? યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે અરિયસાવકો કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જાય ચેતેતિ, તસ્મિં સમયે [તસ્મિં ભિક્ખવે સમયે (પી. ક.)] દેવેસુ દેવસદ્દો નિચ્છરતિ – ‘એસો અરિયસાવકો મારેન સદ્ધિં સઙ્ગામાય ચેતેતી’તિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો દેવેસુ દેવસદ્દો નિચ્છરતિ સમયા સમયં ઉપાદાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યસ્મિં સમયે અરિયસાવકો સત્તન્નં બોધિપક્ખિયાનં ધમ્માનં ભાવનાનુયોગમનુયુત્તો વિહરતિ, તસ્મિં સમયે દેવેસુ દેવસદ્દો નિચ્છરતિ – ‘એસો અરિયસાવકો મારેન સદ્ધિં સઙ્ગામેતી’તિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો દેવેસુ દેવસદ્દો નિચ્છરતિ સમયા સમયં ઉપાદાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યસ્મિં સમયે અરિયસાવકો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, તસ્મિં સમયે દેવેસુ દેવસદ્દો નિચ્છરતિ – ‘એસો અરિયસાવકો વિજિતસઙ્ગામો તમેવ સઙ્ગામસીસં અભિવિજિય અજ્ઝાવસતી’તિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો દેવેસુ દેવસદ્દો નિચ્છરતિ સમયા સમયં ઉપાદાય. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો દેવેસુ દેવસદ્દા નિચ્છરન્તિ સમયા સમયં ઉપાદાયા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘દિસ્વા વિજિતસઙ્ગામં, સમ્માસમ્બુદ્ધસાવકં;

દેવતાપિ નમસ્સન્તિ, મહન્તં વીતસારદં.

‘‘નમો તે પુરિસાજઞ્ઞ, યો ત્વં દુજ્જયમજ્ઝભૂ;

જેત્વાન મચ્ચુનો સેનં, વિમોક્ખેન અનાવરં.

‘‘ઇતિ હેતં નમસ્સન્તિ, દેવતા પત્તમાનસં;

તઞ્હિ તસ્સ ન પસ્સન્તિ, યેન મચ્ચુવસં વજે’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. તતિયં.

૪. પઞ્ચપુબ્બનિમિત્તસુત્તં

૮૩. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘યદા, ભિક્ખવે, દેવો દેવકાયા ચવનધમ્મો હોતિ, પઞ્ચસ્સ પુબ્બનિમિત્તાનિ પાતુભવન્તિ – માલા મિલાયન્તિ, વત્થાનિ કિલિસ્સન્તિ, કચ્છેહિ સેદા મુચ્ચન્તિ, કાયે દુબ્બણ્ણિયં ઓક્કમતિ, સકે દેવો દેવાસને નાભિરમતીતિ. તમેનં, ભિક્ખવે, દેવા ‘ચવનધમ્મો અયં દેવપુત્તો’તિ ઇતિ વિદિત્વા તીહિ વાચાહિ અનુમોદેન્તિ [અનુમોદન્તિ (સી. સ્યા. પી.)] – ‘ઇતો, ભો, સુગતિં ગચ્છ, સુગતિં ગન્ત્વા સુલદ્ધલાભં લભ, સુલદ્ધલાભં લભિત્વા સુપ્પતિટ્ઠિતો ભવાહી’’’તિ.

એવં વુત્તે, અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિન્નુ ખો, ભન્તે, દેવાનં સુગતિગમનસઙ્ખાતં; કિઞ્ચ, ભન્તે, દેવાનં સુલદ્ધલાભસઙ્ખાતં; કિં પન, ભન્તે, દેવાનં સુપ્પતિટ્ઠિતસઙ્ખાત’’ન્તિ?

‘‘મનુસ્સત્તં ખો, ભિક્ખુ [ભિક્ખવે (સ્યા. પી.)], દેવાનં સુગતિગમનસઙ્ખાતં; યં મનુસ્સભૂતો સમાનો તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે સદ્ધં પટિલભતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખુ [ભિક્ખવે (સ્યા. પી.)], દેવાનં સુલદ્ધલાભસઙ્ખાતં; સા ખો પનસ્સ સદ્ધા નિવિટ્ઠા હોતિ મૂલજાતા પતિટ્ઠિતા દળ્હા અસંહારિયા સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં. ઇદં ખો, ભિક્ખુ [ભિક્ખવે (સ્યા. પી.)], દેવાનં સુપ્પતિટ્ઠિતસઙ્ખાત’’ન્તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘યદા દેવો દેવકાયા, ચવતિ આયુસઙ્ખયા;

તયો સદ્દા નિચ્છરન્તિ, દેવાનં અનુમોદતં.

‘‘‘ઇતો ભો સુગતિં ગચ્છ, મનુસ્સાનં સહબ્યતં;

મનુસ્સભૂતો સદ્ધમ્મે, લભ સદ્ધં અનુત્તરં.

‘‘‘સા તે સદ્ધા નિવિટ્ઠસ્સ, મૂલજાતા પતિટ્ઠિતા;

યાવજીવં અસંહીરા, સદ્ધમ્મે સુપ્પવેદિતે.

‘‘‘કાયદુચ્ચરિતં હિત્વા, વચીદુચ્ચરિતાનિ ચ;

મનોદુચ્ચરિતં હિત્વા, યઞ્ચઞ્ઞં દોસસઞ્હિતં.

‘‘‘કાયેન કુસલં કત્વા, વાચાય કુસલં બહું;

મનસા કુસલં કત્વા, અપ્પમાણં નિરૂપધિં.

‘‘‘તતો ઓપધિકં પુઞ્ઞં, કત્વા દાનેન તં બહું;

અઞ્ઞેપિ મચ્ચે સદ્ધમ્મે, બ્રહ્મચરિયે નિવેસય’ [નિવેસયે (સી. સ્યા.)].

‘‘ઇમાય અનુકમ્પાય, દેવા દેવં યદા વિદૂ;

ચવન્તં અનુમોદેન્તિ, એહિ દેવ પુનપ્પુન’’ન્તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. ચતુત્થં.

૫. બહુજનહિતસુત્તં

૮૪. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તયોમે પુગ્ગલા લોકે ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જન્તિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં. કતમે તયો? ઇધ, ભિક્ખવે, તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો પુગ્ગલો લોકે ઉપ્પજ્જમાનો ઉપ્પજ્જતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, તસ્સેવ સત્થુ [સત્થુનો (સ્યા.)] સાવકો અરહં હોતિ ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો પુગ્ગલો લોકે ઉપ્પજ્જમાનો ઉપ્પજ્જતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, તસ્સેવ સત્થુ સાવકો સેખો હોતિ પાટિપદો બહુસ્સુતો સીલવતૂપપન્નો. સોપિ [સો (?)] ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો પુગ્ગલો લોકે ઉપ્પજ્જમાનો ઉપ્પજ્જતિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા લોકે ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જન્તિ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’’ન્તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘સત્થા હિ લોકે પઠમો મહેસિ, તસ્સન્વયો સાવકો ભાવિતત્તો;

અથાપરો પાટિપદોપિ સેખો, બહુસ્સુતો સીલવતૂપપન્નો.

‘‘એતે તયો દેવમનુસ્સસેટ્ઠા, પભઙ્કરા ધમ્મમુદીરયન્તા;

અપાપુરન્તિ [અપાપુરેન્તિ (ક.)] અમતસ્સ દ્વારં, યોગા પમોચેન્તિ [યાગા પમુચ્ચન્તિ (સી.), યોગા મોચન્તિ (સ્યા.)] હુજ્જનં તે.

‘‘યે સત્થવાહેન અનુત્તરેન, સુદેસિતં મગ્ગમનુક્કમન્તિ [મગ્ગમનુગ્ગમન્તિ (સી. ક.)];

ઇધેવ દુક્ખસ્સ કરોન્તિ અન્તં, યે અપ્પમત્તા સુગતસ્સ સાસને’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. અસુભાનુપસ્સીસુત્તં

૮૫. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘અસુભાનુપસ્સી, ભિક્ખવે, કાયસ્મિં વિહરથ; આનાપાનસ્સતિ ચ વો અજ્ઝત્તં પરિમુખં સૂપટ્ઠિતા હોતુ; સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સિનો વિહરથ. અસુભાનુપસ્સીનં, ભિક્ખવે, કાયસ્મિં વિહરતં યો સુભાય ધાતુયા રાગાનુસયો સો પહીયતિ [પહિય્યતિ (ક.)]. આનાપાનસ્સતિયા અજ્ઝત્તં પરિમુખં સૂપટ્ઠિતિતાય યે બાહિરા વિતક્કાસયા વિઘાતપક્ખિકા, તે ન હોન્તિ. સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સીનં વિહરતં યા અવિજ્જા સા પહીયતિ, યા વિજ્જા સા ઉપ્પજ્જતી’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘અસુભાનુપસ્સી કાયસ્મિં, આનાપાને પટિસ્સતો;

સબ્બસઙ્ખારસમથં, પસ્સં આતાપિ સબ્બદા.

‘‘સ વે સમ્મદ્દસો ભિક્ખુ, યતો તત્થ વિમુચ્ચતિ;

અભિઞ્ઞાવોસિતો સન્તો, સ વે યોગાતિગો મુની’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. છટ્ઠં.

૭. ધમ્માનુધમ્મપટિપન્નસુત્તં

૮૬. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘ધમ્માનુધમ્મપટિપન્નસ્સ ભિક્ખુનો અયમનુધમ્મો હોતિ વેય્યાકરણાય – ધમ્માનુધમ્મપટિપન્નોયન્તિ ભાસમાનો ધમ્મઞ્ઞેવ ભાસતિ નો અધમ્મં, વિતક્કયમાનો વા ધમ્મવિતક્કઞ્ઞેવ વિતક્કેતિ નો અધમ્મવિતક્કં, તદુભયં વા પન અભિનિવેજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરતિ સતો સમ્પજાનો’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘ધમ્મારામો ધમ્મરતો, ધમ્મં અનુવિચિન્તયં;

ધમ્મં અનુસ્સરં ભિક્ખુ, સદ્ધમ્મા ન પરિહાયતિ.

‘‘ચરં વા યદિ વા તિટ્ઠં, નિસિન્નો ઉદ વા સયં;

અજ્ઝત્તં સમયં ચિત્તં, સન્તિમેવાધિગચ્છતી’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. સત્તમં.

૮. અન્ધકરણસુત્તં

૮૭. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, અકુસલવિતક્કા અન્ધકરણા અચક્ખુકરણા અઞ્ઞાણકરણા પઞ્ઞાનિરોધિકા વિઘાતપક્ખિકા અનિબ્બાનસંવત્તનિકા. કતમે તયો? કામવિતક્કો, ભિક્ખવે, અન્ધકરણો અચક્ખુકરણો અઞ્ઞાણકરણો પઞ્ઞાનિરોધિકો વિઘાતપક્ખિકો અનિબ્બાનસંવત્તનિકો. બ્યાપાદવિતક્કો, ભિક્ખવે, અન્ધકરણો અચક્ખુકરણો અઞ્ઞાણકરણો પઞ્ઞાનિરોધિકો વિઘાતપક્ખિકો અનિબ્બાનસંવત્તનિકો. વિહિંસાવિતક્કો, ભિક્ખવે, અન્ધકરણો અચક્ખુકરણો અઞ્ઞાણકરણો પઞ્ઞાનિરોધિકો વિઘાતપક્ખિકો અનિબ્બાનસંવત્તનિકો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો અકુસલવિતક્કા અન્ધકરણા અચક્ખુકરણા અઞ્ઞાણકરણા પઞ્ઞાનિરોધિકા વિઘાતપક્ખિકા અનિબ્બાનસંવત્તનિકા.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, કુસલવિતક્કા અનન્ધકરણા ચક્ખુકરણા ઞાણકરણા પઞ્ઞાવુદ્ધિકા અવિઘાતપક્ખિકા નિબ્બાનસંવત્તનિકા. કતમે તયો? નેક્ખમ્મવિતક્કો, ભિક્ખવે, અનન્ધકરણો ચક્ખુકરણો ઞાણકરણો પઞ્ઞાવુદ્ધિકો અવિઘાતપક્ખિકો નિબ્બાનસંવત્તનિકો. અબ્યાપાદવિતક્કો, ભિક્ખવે, અનન્ધકરણો ચક્ખુકરણો ઞાણકરણો પઞ્ઞાવુદ્ધિકો અવિઘાતપક્ખિકો નિબ્બાનસંવત્તનિકો. અવિહિંસાવિતક્કો, ભિક્ખવે, અનન્ધકરણો ચક્ખુકરણો ઞાણકરણો પઞ્ઞાવુદ્ધિકો અવિઘાતપક્ખિકો નિબ્બાનસંવત્તનિકો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો કુસલવિતક્કા અનન્ધકરણા ચક્ખુકરણા ઞાણકરણા પઞ્ઞાવુદ્ધિકા અવિઘાતપક્ખિકા નિબ્બાનસંવત્તનિકા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘તયો વિતક્કે કુસલે વિતક્કયે, તયો પન અકુસલે નિરાકરે;

સ વે વિતક્કાનિ વિચારિતાનિ, સમેતિ વુટ્ઠીવ રજં સમૂહતં;

સ વે વિતક્કૂપસમેન ચેતસા, ઇધેવ સો સન્તિપદં સમજ્ઝગા’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. અન્તરામલસુત્તં

૮૮. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, અન્તરામલા અન્તરાઅમિત્તા અન્તરાસપત્તા અન્તરાવધકા અન્તરાપચ્ચત્થિકા. કતમે તયો? લોભો, ભિક્ખવે, અન્તરામલો અન્તરાઅમિત્તો અન્તરાસપત્તો અન્તરાવધકો અન્તરાપચ્ચત્થિકો. દોસો, ભિક્ખવે, અન્તરામલો અન્તરાઅમિત્તો અન્તરાસપત્તો અન્તરાવધકો અન્તરાપચ્ચત્થિકો. મોહો, ભિક્ખવે, અન્તરામલો અન્તરાઅમિત્તો અન્તરાસપત્તો અન્તરાવધકો અન્તરાપચ્ચત્થિકો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો અન્તરામલા અન્તરાઅમિત્તા અન્તરાસપત્તા અન્તરાવધકા અન્તરાપચ્ચત્થિકા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘અનત્થજનનો લોભો, લોભો ચિત્તપ્પકોપનો;

ભયમન્તરતો જાતં, તં જનો નાવબુજ્ઝતિ.

‘‘લુદ્ધો અત્થં ન જાનાતિ, લુદ્ધો ધમ્મં ન પસ્સતિ;

અન્ધતમં [અન્ધં તમં (સી.)] તદા હોતિ, યં લોભો સહતે નરં.

‘‘યો ચ લોભં પહન્ત્વાન, લોભનેય્યે ન લુબ્ભતિ;

લોભો પહીયતે તમ્હા, ઉદબિન્દૂવ પોક્ખરા.

‘‘અનત્થજનનો દોસો, દોસો ચિત્તપ્પકોપનો;

ભયમન્તરતો જાતં, તં જનો નાવબુજ્ઝતિ.

‘‘દુટ્ઠો અત્થં ન જાનાતિ, દુટ્ઠો ધમ્મં ન પસ્સતિ;

અન્ધતમં તદા હોતિ, યં દોસો સહતે નરં.

‘‘યો ચ દોસં પહન્ત્વાન, દોસનેય્યે ન દુસ્સતિ;

દોસો પહીયતે તમ્હા, તાલપક્કંવ બન્ધના.

‘‘અનત્થજનનો મોહો, મોહો ચિત્તપ્પકોપનો;

ભયમન્તરતો જાતં, તં જનો નાવબુજ્ઝતિ.

‘‘મૂળ્હો અત્થં ન જાનાતિ, મૂળ્હો ધમ્મં ન પસ્સતિ;

અન્ધતમં તદા હોતિ, યં મોહો સહતે નરં.

‘‘યો ચ મોહં પહન્ત્વાન, મોહનેય્યે ન મુય્હતિ;

મોહં વિહન્તિ સો સબ્બં, આદિચ્ચોવુદયં તમ’’ન્તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. નવમં.

૧૦. દેવદત્તસુત્તં

૮૯. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો. કતમેહિ તીહિ? પાપિચ્છતાય, ભિક્ખવે, અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો. પાપમિત્તતાય, ભિક્ખવે, અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો. સતિ ખો પન ઉત્તરિકરણીયે [ઉત્તરિં કરણીયે (સ્યા.)] ઓરમત્તકેન વિસેસાધિગમેન [વિસેસાધિગમેન ચ (સ્યા. પી.)] અન્તરા વોસાનં આપાદિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો દેવદત્તો આપાયિકો નેરયિકો કપ્પટ્ઠો અતેકિચ્છો’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘મા જાતુ કોચિ લોકસ્મિં, પાપિચ્છો ઉદપજ્જથ;

તદમિનાપિ જાનાથ, પાપિચ્છાનં યથા ગતિ.

‘‘પણ્ડિતોતિ સમઞ્ઞાતો, ભાવિતત્તોતિ સમ્મતો;

જલંવ યસસા અટ્ઠા, દેવદત્તોતિ વિસ્સુતો [મે સુતં (પાળિયં)].

‘‘સો પમાણમનુચિણ્ણો [પમાદમનુચિણ્ણો (ક. સી. સ્યા. પી.), સમાનમનુચિણ્ણો (અટ્ઠ.)], આસજ્જ નં તથાગતં;

અવીચિનિરયં પત્તો, ચતુદ્વારં ભયાનકં.

‘‘અદુટ્ઠસ્સ હિ યો દુબ્ભે, પાપકમ્મં અકુબ્બતો;

તમેવ પાપં ફુસતિ [ફુસ્સેતિ (સ્યા.)], દુટ્ઠચિત્તં અનાદરં.

‘‘સમુદ્દં વિસકુમ્ભેન, યો મઞ્ઞેય્ય પદૂસિતું;

ન સો તેન પદૂસેય્ય, ભેસ્મા હિ ઉદધિ મહા.

‘‘એવમેવ [એવમેતં (સ્યા.)] તથાગતં, યો વાદેન વિહિંસતિ;

સમ્મગ્ગતં [સમગ્ગતં (સી. ક.)] સન્તચિત્તં, વાદો તમ્હિ ન રૂહતિ.

‘‘તાદિસં મિત્તં કુબ્બેથ, તઞ્ચ સેવેય્ય પણ્ડિતો;

યસ્સ મગ્ગાનુગો ભિક્ખુ, ખયં દુક્ખસ્સ પાપુણે’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. દસમં.

ચતુત્થો વગ્ગો નિટ્ઠિતો.

તસ્સુદ્દાનં –

વિતક્કાસક્કારસદ્દ, ચવનલોકે અસુભં;

ધમ્મઅન્ધકારમલં, દેવદત્તેન તે દસાતિ.