૪૦. પિલિન્દવચ્છવગ્ગો

૧. પિલિન્દવચ્છત્થેરઅપદાનં

૧. ‘‘નગરે હંસવતિયા, આસિં દોવારિકો અહં;

અક્ખોભં અમિતં ભોગં, ઘરે સન્નિચિતં મમ.

૨. ‘‘રહોગતો નિસીદિત્વા, પહંસિત્વાન માનસં [સમ્પહંસિત્વ માનસં (સી.)];

નિસજ્જ પાસાદવરે, એવં ચિન્તેસહં તદા.

(ચિન્તનાકારો)

૩. ‘‘‘બહૂ મેધિગતા ભોગા, ફીતં અન્તેપુરં મમ;

રાજાપિ [રાજિસિ (ક.)] સન્નિમન્તેસિ, આનન્દો પથવિસ્સરો.

૪. ‘‘‘અયઞ્ચ બુદ્ધો ઉપ્પન્નો, અધિચ્ચુપ્પત્તિકો મુનિ;

સંવિજ્જન્તિ ચ મે ભોગા, દાનં દસ્સામિ સત્થુનો.

૫. ‘‘‘પદુમેન રાજપુત્તેન, દિન્નં દાનવરં જિને;

હત્થિનાગે ચ પલ્લઙ્કે, અપસ્સેનઞ્ચનપ્પકં.

૬. ‘‘‘અહમ્પિ દાનં દસ્સામિ, સઙ્ઘે ગણવરુત્તમે;

અદિન્નપુબ્બમઞ્ઞેસં, ભવિસ્સં આદિકમ્મિકો.

૭. ‘‘‘ચિન્તેત્વાહં બહુવિધં, યાગે યસ્સ સુખંફલં;

પરિક્ખારદાનમદ્દક્ખિં, મમ સઙ્કપ્પપૂરણં.

૮. ‘‘‘પરિક્ખારાનિ દસ્સામિ, સઙ્ઘે ગણવરુત્તમે;

અદિન્નપુબ્બમઞ્ઞેસં, ભવિસ્સં આદિકમ્મિકો’.

(દાનવત્થુસમ્પાદનં)

૯. ‘‘નળકારે ઉપાગમ્મ, છત્તં કારેસિ તાવદે;

છત્તસતસહસ્સાનિ, એકતો સન્નિપાતયિં.

૧૦. ‘‘દુસ્સસતસહસ્સાનિ, એકતો સન્નિપાતયિં;

પત્તસતસહસ્સાનિ, એકતો સન્નિપાતયિં.

૧૧. ‘‘વાસિયો સત્થકે ચાપિ, સૂચિયો નખછેદને;

હેટ્ઠાછત્તે ઠપાપેસિં, કારેત્વા તદનુચ્છવે.

૧૨. ‘‘વિધૂપને તાલવણ્ટે, મોરહત્થે ચ ચામરે;

પરિસ્સાવને તેલધારે [તેલધરે (સી.)], કારયિં તદનુચ્છવે.

૧૩. ‘‘સૂચિઘરે અંસબદ્ધે, અથોપિ કાયબન્ધને;

આધારકે ચ સુકતે, કારયિં તદનુચ્છવે.

૧૪. ‘‘પરિભોગભાજને ચ, અથોપિ લોહથાલકે;

ભેસજ્જે પૂરયિત્વાન, હેટ્ઠાછત્તે ઠપેસહં.

૧૫. ‘‘વચં ઉસીરં લટ્ઠિમધું, પિપ્ફલી મરિચાનિ ચ;

હરીતકિં સિઙ્ગીવેરં, સબ્બં પૂરેસિ ભાજને.

૧૬. ‘‘ઉપાહના પાદુકાયો, અથો ઉદકપુઞ્છને;

કત્તરદણ્ડે સુકતે, કારયિં તદનુચ્છવે.

૧૭. ‘‘ઓસધઞ્જનનાળી ચ [ઓસધં અઞ્જનાપિચ (સ્યા.)], સલાકા ધમ્મકુત્તરા;

કુઞ્ચિકા પઞ્ચવણ્ણેહિ, સિબ્બિતે કુઞ્ચિકાઘરે.

૧૮. ‘‘આયોગે ધૂમનેત્તે ચ, અથોપિ દીપધારકે;

તુમ્બકે ચ કરણ્ડે ચ, કારયિં તદનુચ્છવે.

૧૯. ‘‘સણ્ડાસે પિપ્ફલે ચેવ, અથોપિ મલહારકે;

ભેસજ્જથવિકે ચેવ, કારયિં તદનુચ્છવે.

૨૦. ‘‘આસન્દિયો પીઠકે ચ, પલ્લઙ્કે ચતુરોમયે;

તદનુચ્છવે કારયિત્વા, હેટ્ઠાછત્તે ઠપેસહં.

૨૧. ‘‘ઉણ્ણાભિસી તૂલભિસી, અથોપિ પીઠિકાભિસી [પીઠકાભિસી (સ્યા. ક.)];

બિમ્બોહને [બિબ્બોહને (સ્યા. ક.)] ચ સુકતે, કારયિં તદનુચ્છવે.

૨૨. ‘‘કુરુવિન્દે મધુસિત્થે, તેલં હત્થપ્પતાપકં;

સિપાટિફલકે સુચી, મઞ્ચં અત્થરણેન ચ.

૨૩. ‘‘સેનાસને પાદપુઞ્છે, સયનાસનદણ્ડકે;

દન્તપોણે ચ આટલી [કથલિં (સ્યા.)], સીસાલેપનગન્ધકે.

૨૪. ‘‘અરણી ફલપીઠે [પલાલપીઠે (સી.)] ચ, પત્તપિધાનથાલકે;

ઉદકસ્સ કટચ્છૂ ચ, ચુણ્ણકં રજનમ્બણં [રજનમ્મણં (સી.)].

૨૫. ‘‘સમ્મજ્જનં [સમ્મુઞ્જનં (સ્યા.), સમ્મજ્જનિં, સમ્મુઞ્જનિં (?)] ઉદપત્તં, તથા વસ્સિકસાટિકં;

નિસીદનં કણ્ડુચ્છાદિ, અથ અન્તરવાસકં.

૨૬. ‘‘ઉત્તરાસઙ્ગસઙ્ઘાટી, નત્થુકં મુખસોધનં;

બિળઙ્ગલોણં પહૂતઞ્ચ [લોણભૂતઞ્ચ (ક.)], મધુઞ્ચ દધિપાનકં.

૨૭. ‘‘ધૂપં [ધૂમં (ક.)] સિત્થં પિલોતિઞ્ચ, મુખપુઞ્છનસુત્તકં;

દાતબ્બં નામ યં અત્થિ, યઞ્ચ કપ્પતિ સત્થુનો.

૨૮. ‘‘સબ્બમેતં સમાનેત્વા, આનન્દં ઉપસઙ્કમિં;

ઉપસઙ્કમ્મ રાજાનં, જનેતારં મહેસિનો [મહેસિનં (સી.), મહાયસં (સ્યા.), મહિસ્સરં (ક.)];

સિરસા અભિવાદેત્વા, ઇદં વચનમબ્રવિં.

(દાનોકાસયાચના)

૨૯. ‘‘‘એકતો જાતસંવદ્ધા, ઉભિન્નં એકતો મનં [યસો (સ્યા.), મનો (?)];

સાધારણા સુખદુક્ખે, ઉભો ચ અનુવત્તકા.

૩૦. ‘‘‘અત્થિ ચેતસિકં દુક્ખં, તવાધેય્યં અરિન્દમ;

યદિ સક્કોસિ તં દુક્ખં, વિનોદેય્યાસિ ખત્તિય.

૩૧. ‘‘‘તવ દુક્ખં મમ દુક્ખં, ઉભિન્નં એકતો મનો [મનં (સી. સ્યા.)];

નિટ્ઠિતન્તિ વિજાનાહિ, મમાધેય્યં સચે તુવં.

૩૨. ‘‘‘જાનાહિ ખો મહારાજ, દુક્ખં મે દુબ્બિનોદયં;

પહુ સમાનો ગજ્જસુ, એકં તે દુચ્ચજં વરં.

૩૩. ‘‘‘યાવતા વિજિતે અત્થિ, યાવતા મમ જીવિતં;

એતેહિ યદિ તે અત્થો, દસ્સામિ અવિકમ્પિતો.

૩૪. ‘‘‘ગજ્જિતં ખો તયા દેવ, મિચ્છા તં બહુ ગજ્જિતં;

જાનિસ્સામિ તુવં અજ્જ, સબ્બધમ્મે [સચ્ચધમ્મે (?)] પતિટ્ઠિતં.

૩૫. ‘‘‘અતિબાળ્હં નિપીળેસિ, દદમાનસ્સ મે સતો;

કિં તે મે પીળિતેનત્થો, પત્થિતં તે કથેહિ મે.

૩૬. ‘‘‘ઇચ્છામહં મહારાજ, બુદ્ધસેટ્ઠં અનુત્તરં;

ભોજયિસ્સામિ સમ્બુદ્ધં, વજ્જં [વઞ્ચું (?)] મે માહુ જીવિતં.

૩૭. ‘‘‘અઞ્ઞં તેહં વરં દમ્મિ, મા યાચિત્થો તથાગતં [અયાચિતો તથાગતો (સ્યા. ક.)];

અદેય્યો કસ્સચિ બુદ્ધો, મણિ જોતિરસો યથા.

૩૮. ‘‘‘નનુ તે ગજ્જિતં દેવ, યાવ જીવિતમત્તનો [વિજિતમત્થિતં (ક.), જીવિતમત્થિકં (સ્યા.)];

જીવિતં [વિજિતં (ક.)] દદમાનેન, યુત્તં દાતું તથાગતં.

૩૯. ‘‘‘ઠપનીયો મહાવીરો, અદેય્યો કસ્સચિ જિનો;

ન મે પટિસ્સુતો બુદ્ધો, વરસ્સુ અમિતં ધનં.

૪૦. ‘‘‘વિનિચ્છયં પાપુણામ, પુચ્છિસ્સામ વિનિચ્છયે;

યથાસણ્ઠં [યથાસન્તં (સી.)] કથેસ્સન્તિ, પટિપુચ્છામ તં તથા.

૪૧. ‘‘‘રઞ્ઞો હત્થે ગહેત્વાન, અગમાસિં વિનિચ્છયં;

પુરતો અક્ખદસ્સાનં, ઇદં વચનમબ્રવિં.

૪૨. ‘‘‘સુણન્તુ મે અક્ખદસ્સા, રાજા વરમદાસિ મે;

ન કિઞ્ચિ ઠપયિત્વાન, જીવિતમ્પિ [વિજિતંપિ (ક.)] પવારયિ.

૪૩. ‘‘‘તસ્સ મે વરદિન્નસ્સ, બુદ્ધસેટ્ઠં વરિં અહં;

સુદિન્નો હોતિ મે બુદ્ધો, છિન્દથ સંસયં મમ.

૪૪. ‘‘‘સોસ્સામ તવ વચનં, ભૂમિપાલસ્સ રાજિનો;

ઉભિન્નં વચનં સુત્વા, છિન્દિસ્સામેત્થ સંસયં.

૪૫. ‘‘‘સબ્બં દેવ તયા દિન્નં, ઇમસ્સ સબ્બગાહિકં [સબ્બગાહિતં (સ્યા. ક.)];

ન કિઞ્ચિ ઠપયિત્વાન, જીવિતમ્પિ પવારયિ.

૪૬. ‘‘‘કિચ્છપ્પત્તોવ હુત્વાન, યાચી વરમનુત્તરં [યાવજીવમનુત્તરં (સ્યા. ક.)];

ઇમં સુદુક્ખિતં ઞત્વા, અદાસિં સબ્બગાહિકં.

૪૭. ‘‘‘પરાજયો તુવં [તવં (સી.)] દેવ, અસ્સ દેય્યો તથાગતો;

ઉભિન્નં સંસયો છિન્નો, યથાસણ્ઠમ્હિ [યથાસન્તમ્હિ (સી.)] તિટ્ઠથ.

૪૮. ‘‘‘રાજા તત્થેવ ઠત્વાન, અક્ખદસ્સેતદબ્રવિ;

સમ્મા મય્હમ્પિ દેય્યાથ, પુન બુદ્ધં લભામહં.

૪૯. ‘‘‘પૂરેત્વા તવ સઙ્કપ્પં, ભોજયિત્વા તથાગતં;

પુન દેય્યાસિ [દેય્યાથ (ક.)] સમ્બુદ્ધં, આનન્દસ્સ યસસ્સિનો’.

(નિમન્તનકથા)

૫૦. ‘‘અક્ખદસ્સેભિવાદેત્વા, આનન્દઞ્ચાપિ ખત્તિયં;

તુટ્ઠો પમુદિતો હુત્વા, સમ્બુદ્ધમુપસઙ્કમિં.

૫૧. ‘‘ઉપસઙ્કમ્મ સમ્બુદ્ધં, ઓઘતિણ્ણમનાસવં;

સિરસા અભિવાદેત્વા, ઇદં વચનમબ્રવિં.

૫૨. ‘વસીસતસહસ્સેહિ, અધિવાસેહિ ચક્ખુમ;

હાસયન્તો મમ ચિત્તં, નિવેસનમુપેહિ મે’.

૫૩. ‘‘પદુમુત્તરો લોકવિદૂ, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

મમ સઙ્કપ્પમઞ્ઞાય, અધિવાસેસિ ચક્ખુમા.

૫૪. ‘‘અધિવાસનમઞ્ઞાય, અભિવાદિય સત્થુનો;

હટ્ઠો ઉદગ્ગચિત્તોહં, નિવેસનમુપાગમિં.

(દાનપટિયાદનં)

૫૫. ‘‘મિત્તામચ્ચે સમાનેત્વા, ઇદં વચનમબ્રવિં;

‘સુદુલ્લભો મયા લદ્ધો, મણિ જોતિરસો યથા.

૫૬. ‘‘‘કેન તં પૂજયિસ્સામ, અપ્પમેય્યો અનૂપમો;

અતુલો અસમો ધીરો, જિનો અપ્પટિપુગ્ગલો.

૫૭. ‘‘‘તથાસમસમો ચેવ, અદુતિયો નરાસભો;

દુક્કરં અધિકારઞ્હિ, બુદ્ધાનુચ્છવિકં મયા.

૫૮. ‘‘‘નાનાપુપ્ફે સમાનેત્વા, કરોમ પુપ્ફમણ્ડપં;

બુદ્ધાનુચ્છવિકં એતં, સબ્બપૂજા ભવિસ્સતિ’.

૫૯. ‘‘ઉપ્પલં પદુમં વાપિ, વસ્સિકં અધિમુત્તકં [અતિમુત્તકં (?)];

ચમ્પકં [ચન્દનં (ક.)] નાગપુપ્ફઞ્ચ, મણ્ડપં કારયિં અહં.

૬૦. ‘‘સતાસનસહસ્સાનિ, છત્તચ્છાયાય પઞ્ઞપિં;

પચ્છિમં આસનં મય્હં, અધિકં સતમગ્ઘતિ.

૬૧. ‘‘સતાસનસહસ્સાનિ, છત્તચ્છાયાય પઞ્ઞપિં;

પટિયાદેત્વા અન્નપાનં, કાલં આરોચયિં અહં.

૬૨. ‘‘આરોચિતમ્હિ કાલમ્હિ, પદુમુત્તરો મહામુનિ;

વસીસતસહસ્સેહિ, નિવેસનમુપેસિ મે.

૬૩. ‘‘ધારેન્તં ઉપરિચ્છત્તં [ધારેન્તમુપરિચ્છત્તે (સી.)], સુફુલ્લપુપ્ફમણ્ડપે;

વસીસતસહસ્સેહિ, નિસીદિ પુરિસુત્તમો.

૬૪. ‘‘‘છત્તસતસહસ્સાનિ, સતસહસ્સમાસનં;

કપ્પિયં અનવજ્જઞ્ચ, પટિગણ્હાહિ ચક્ખુમ’.

૬૫. ‘‘પદુમુત્તરો લોકવિદૂ, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

મમં તારેતુકામો સો, સમ્પટિચ્છિ મહામુનિ.

(દાનકથા)

૬૬. ‘‘ભિક્ખુનો એકમેકસ્સ, પચ્ચેકં પત્તમદાસહં;

જહિંસુ સુમ્ભકં [પુબ્બકં (સી.), સમ્ભતં (સ્યા.), મત્તિકં (?)] પત્તં, લોહપત્તં અધારયું.

૬૭. ‘‘સત્તરત્તિન્દિવં બુદ્ધો, નિસીદિ પુપ્ફમણ્ડપે;

બોધયન્તો બહૂ સત્તે, ધમ્મચક્કં પવત્તયિ.

૬૮. ‘‘ધમ્મચક્કં પવત્તેન્તો, હેટ્ઠતો પુપ્ફમણ્ડપે;

ચુલ્લાસીતિસહસ્સાનં, ધમ્માભિસમયો અહુ.

૬૯. ‘‘સત્તમે દિવસે પત્તે, પદુમુત્તરો મહામુનિ;

છત્તચ્છાયાયમાસીનો, ઇમા ગાથા અભાસથ.

(બ્યાકરણં)

૭૦. ‘‘‘અનૂનકં દાનવરં, યો મે પાદાસિ માણવો;

તમહં કિત્તયિસ્સામિ, સુણાથ મમ ભાસતો.