નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

ખુદ્દકનિકાયે

થેરાપદાનપાળિ

(પઠમો ભાગો)

૧. બુદ્ધવગ્ગો

૧. બુદ્ધઅપદાનં

૧. તથાગતં જેતવને વસન્તં, અપુચ્છિ વેદેહમુની નતઙ્ગો;

‘‘સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધા કિર નામ હોન્તિ, ભવન્તિ તે હેતુભિ કેહિ વીર’’.

૨. તદાહ સબ્બઞ્ઞુવરો મહેસી, આનન્દભદ્દં મધુરસ્સરેન;

‘‘યે પુબ્બબુદ્ધેસુ [સબ્બબુદ્ધેસુ (સ્યા.)] કતાધિકારા, અલદ્ધમોક્ખા જિનસાસનેસુ.

૩. ‘‘તેનેવ સમ્બોધિમુખેન ધીરા, અજ્ઝાસયેનાપિ મહાબલેન;

પઞ્ઞાય તેજેન સુતિક્ખપઞ્ઞા, સબ્બઞ્ઞુભાવં અનુપાપુણન્તિ.

૪. ‘‘અહમ્પિ પુબ્બબુદ્ધેસુ, બુદ્ધત્તમભિપત્થયિં,

મનસાયેવ હુત્વાન, ધમ્મરાજા અસઙ્ખિયા.

૫. ‘‘અથ બુદ્ધાપદાનાનિ, સુણાથ સુદ્ધમાનસા;

તિંસપારમિસમ્પુણ્ણા, ધમ્મરાજા અસઙ્ખિયા.

૬. ‘‘સમ્બોધિં બુદ્ધસેટ્ઠાનં, સસઙ્ઘે લોકનાયકે;

દસઙ્ગુલી નમસ્સિત્વા, સિરસા અભિવાદયિં [અભિવાદયે (સ્યા.)].

૭. ‘‘યાવતા બુદ્ધખેત્તેસુ, રતના વિજ્જન્તિસઙ્ખિયા;

આકાસટ્ઠા ચ ભૂમટ્ઠા [ભુમ્મટ્ઠા (સી. સ્યા.)], મનસા સબ્બમાહરિં.

૮. ‘‘તત્થ રૂપિયભૂમિયં, પાસાદં માપયિં અહં;

નેકભુમ્મં રતનમયં, ઉબ્બિદ્ધં નભમુગ્ગતં.

૯. ‘‘વિચિત્તથમ્ભં સુકતં, સુવિભત્તં મહારહં;

કનકમયસઙ્ઘાટં, કોન્તચ્છત્તેહિ મણ્ડિતં.

૧૦. ‘‘પઠમા વેળુરિયા ભૂમિ, વિમલબ્ભસમા સુભા;

નળિનજલજાકિણ્ણા, વરકઞ્ચનભૂમિયા.

૧૧. ‘‘પવાળંસા પવાળવણ્ણા, કાચિ લોહિતકા સુભા;

ઇન્દગોપકવણ્ણાભા, ભૂમિ ઓભાસતી દિસા.

૧૨. ‘‘સુવિભત્તા ઘરમુખા, નિય્યૂહા સીહપઞ્જરા;

ચતુરો વેદિકા જાલા, ગન્ધાવેળા મનોરમા.

૧૩. ‘‘નીલા પીતા લોહિતકા, ઓદાતા સુદ્ધકાળકા;

કૂટાગારવરૂપેતા, સત્તરતનભૂસિતા.

૧૪. ‘‘ઓલોકમયા પદુમા, વાળવિહઙ્ગસોભિતા;

નક્ખત્તતારકાકિણ્ણા, ચન્દસૂરેહિ [ચન્દસુરિયેહિ (સી. સ્યા.)] મણ્ડિતા.

૧૫. ‘‘હેમજાલેન સઞ્છન્ના, સોણ્ણકિઙ્કિણિકાયુતા;

વાતવેગેન કૂજન્તિ, સોણ્ણમાલા મનોરમા.

૧૬. ‘‘મઞ્જેટ્ઠકં લોહિતકં, પીતકં હરિપિઞ્જરં;

નાનારઙ્ગેહિ સમ્પીતં [સંચિત્તં (સ્યા.)], ઉસ્સિતદ્ધજમાલિની [માલિનિં (સી.)].

૧૭. ‘‘ન નં [નાના (સી. સ્યા.)] બહૂનેકસતા, ફલિકા રજતામયા;

મણિમયા લોહિતઙ્ગા, મસારગલ્લમયા તથા;

નાનાસયનવિચિત્તા, સણ્હકાસિકસન્થતા.

૧૮. ‘‘કમ્પલા દુકૂલા ચીના, પટ્ટુણ્ણા પણ્ડુપાવુરા;

વિવિધત્થરણં સબ્બં, મનસા પઞ્ઞપેસહં.

૧૯. ‘‘તાસુ તાસ્વેવ ભૂમીસુ, રતનકૂટલઙ્કતં;

મણિવેરોચના ઉક્કા, ધારયન્તા સુતિટ્ઠરે.

૨૦. ‘‘સોભન્તિ એસિકા થમ્ભા, સુભા કઞ્ચનતોરણા;

જમ્બોનદા સારમયા, અથો રજતમયાપિ ચ.

૨૧. ‘‘નેકા સન્ધી સુવિભત્તા, કવાટગ્ગળચિત્તિતા;

ઉભતો પુણ્ણઘટાનેકા, પદુમુપ્પલસંયુતા.

૨૨. ‘‘અતીતે સબ્બબુદ્ધે ચ, સસઙ્ઘે લોકનાયકે;

પકતિવણ્ણરૂપેન, નિમ્મિનિત્વા સસાવકે.

૨૩. ‘‘તેન દ્વારેન પવિસિત્વા, સબ્બે બુદ્ધા સસાવકા;

સબ્બસોણ્ણમયે પીઠે, નિસિન્ના અરિયમણ્ડલા.

૨૪. ‘‘યે ચ એતરહિ અત્થિ, બુદ્ધા લોકે અનુત્તરા;

અતીતે વત્તમાના ચ, ભવનં સબ્બે સમાહરિં.

૨૫. ‘‘પચ્ચેકબુદ્ધેનેકસતે, સયમ્ભૂ અપરાજિતે;

અતીતે વત્તમાને ચ, ભવનં સબ્બે સમાહરિં.

૨૬. ‘‘કપ્પરુક્ખા બહૂ અત્થિ, યે દિબ્બા યે ચ માનુસા;

સબ્બં દુસ્સં સમાહન્તા, અચ્છાદેમિ તિચીવરં.

૨૭. ‘‘ખજ્જં ભોજ્જં સાયનીયં, સમ્પન્નં પાનભોજનં;

મણિમયે સુભે પત્તે, સંપૂરેત્વા અદાસહં.

૨૮. ‘‘દિબ્બવત્થસમા હુત્વા, મટ્ઠા [મટ્ટા (સી.)] ચીવરસંયુતા;

મધુરા સક્ખરા ચેવ, તેલા ચ મધુફાણિતા.

૨૯. ‘‘તપ્પિતા પરમન્નેન, સબ્બે તે અરિયમણ્ડલા;

રતનગબ્ભં પવિસિત્વા, કેસરીવ ગુહાસયા.

૩૦. ‘‘મહારહમ્હિ સયને, સીહસેય્યમકપ્પયું;

સમ્પજાના સમુટ્ઠાય, સયને [સેય્યે (સ્યા.)] પલ્લઙ્કમાભુજું.

૩૧. ‘‘ગોચરં સબ્બબુદ્ધાનં, ઝાનરતિસમપ્પિતા;

અઞ્ઞે ધમ્માનિ દેસેન્તિ, અઞ્ઞે કીળન્તિ ઇદ્ધિયા.

૩૨. ‘‘અઞ્ઞે અભિઞ્ઞા અપ્પેન્તિ, અભિઞ્ઞા વસિભાવિતા;

વિકુબ્બના વિકુબ્બન્તિ, અઞ્ઞેનેકસહસ્સિયો.

૩૩. ‘‘બુદ્ધાપિ બુદ્ધે પુચ્છન્તિ, વિસયં સબ્બઞ્ઞુમાલયં;

ગમ્ભીરં નિપુણં ઠાનં, પઞ્ઞાય વિનિબુજ્ઝરે.

૩૪. ‘‘સાવકા બુદ્ધે પુચ્છન્તિ, બુદ્ધા પુચ્છન્તિ સાવકે;

અઞ્ઞમઞ્ઞઞ્ચ પુચ્છિત્વા [પુચ્છન્તિ (સી. સ્યા.)], અઞ્ઞોઞ્ઞં બ્યાકરોન્તિ તે.

૩૫. ‘‘બુદ્ધા પચ્ચેકબુદ્ધા ચ, સાવકા પરિચારકા;

એવં સકાય રતિયા, પાસાદેભિરમન્તિ તે.

૩૬. ‘‘છત્તા તિટ્ઠન્તુ રતના, કઞ્ચનાવેળપન્તિકા;

મુત્તાજાલપરિક્ખિત્તા, સબ્બે ધારેન્તુ [ધારેન્તિ (ક.)] મત્થકે.

૩૭. ‘‘ભવન્તુ ચેળવિતાના, સોણ્ણતારકચિત્તિતા;

વિચિત્તમલ્યવિતતા, સબ્બે ધારેન્તુ મત્થકે.

૩૮. ‘‘વિતતા મલ્યદામેહિ, ગન્ધદામેહિ સોભિતા;

દુસ્સદામપરિકિણ્ણા, રતનદામભૂસિતા.

૩૯. ‘‘પુપ્ફાભિકિણ્ણા સુચિત્તા, સુરભિગન્ધભૂસિતા;

ગન્ધપઞ્ચઙ્ગુલિકતા [ગન્ધપઞ્ચઙ્ગુલં કતા (અટ્ઠ.)], હેમચ્છદનછાદિતા.

૪૦. ‘‘ચતુદ્દિસા પોક્ખરઞ્ઞો, પદુમુપ્પલસન્થતા;

સોવણ્ણરૂપા ખાયન્તુ, પદ્મંરેણુરજુગ્ગતા.

૪૧. ‘‘પુપ્ફન્તુ પાદપા સબ્બે, પાસાદસ્સ સમન્તતો;

સયઞ્ચ પુપ્ફા મુઞ્ચિત્વા, ગન્ત્વા ભવનમોકિરું.

૪૨. ‘‘સિખિનો તત્થ નચ્ચન્તુ, દિબ્બહંસા પકૂજરે;

કરવીકા ચ ગાયન્તુ, દિજસઙ્ઘા સમન્તતો.

૪૩. ‘‘ભેરિયો સબ્બા વજ્જન્તુ, વીણા સબ્બા રસન્તુ [રવન્તુ (સી. સ્યા.)] તા;

સબ્બા સઙ્ગીતિ વત્તન્તુ, પાસાદસ્સ સમન્તતો.

૪૪. ‘‘યાવતા બુદ્ધખેત્તમ્હિ, ચક્કવાળે તતો પરે;

મહન્તા જોતિસમ્પન્ના, અચ્છિન્ના રતનામયા.

૪૫. ‘‘તિટ્ઠન્તુ સોણ્ણપલ્લઙ્કા, દીપરુક્ખા જલન્તુ તે;

ભવન્તુ એકપજ્જોતા, દસસહસ્સિપરમ્પરા.

૪૬. ‘‘ગણિકા લાસિકા ચેવ, નચ્ચન્તુ અચ્છરાગણા;

નાનારઙ્ગા પદિસ્સન્તુ, પાસાદસ્સ સમન્તતો.

૪૭. ‘‘દુમગ્ગે પબ્બતગ્ગે વા, સિનેરુગિરિમુદ્ધનિ;

ઉસ્સાપેમિ ધજં સબ્બં, વિચિત્તં પઞ્ચવણ્ણિકં.

૪૮. ‘‘નરા નાગા ચ ગન્ધબ્બા, સબ્બે દેવા ઉપેન્તુ તે;

નમસ્સન્તા પઞ્જલિકા, પાસાદં પરિવારયું.

૪૯. ‘‘યં કિઞ્ચિ કુસલં કમ્મં, કત્તબ્બં કિરિયં મમ;

કાયેન વાચા મનસા, તિદસે સુકતં કતં.

૫૦. ‘‘યે સત્તા સઞ્ઞિનો અત્થિ, યે ચ સત્તા અસઞ્ઞિનો;

કતં પુઞ્ઞફલં મય્હં, સબ્બે ભાગી ભવન્તુ તે.

૫૧. ‘‘યેસં કતં સુવિદિતં, દિન્નં પુઞ્ઞફલં મયા;

યે ચ તત્થ [તસ્મિં (સી. ક.)] ન જાનન્તિ, દેવા ગન્ત્વા નિવેદયું.

૫૨. ‘‘સબ્બલોકમ્હિ [સબ્બે લોકમ્હિ (સ્યા. ક.)] યે સત્તા, જીવન્તાહારહેતુકા;

મનુઞ્ઞં ભોજનં સબ્બં [સબ્બે (સ્યા.)], લભન્તુ મમ ચેતસા.

૫૩. ‘‘મનસા દાનં મયા દિન્નં, મનસા પસાદમાવહિં;

પૂજિતા સબ્બસમ્બુદ્ધા, પચ્ચેકા જિનસાવકા.

૫૪. ‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

૫૫. ‘‘દુવે ભવે પજાનામિ, દેવત્તે અથ માનુસે;

અઞ્ઞં ગતિં ન જાનામિ, મનસા પત્થનાફલં.

૫૬. ‘‘દેવાનં અધિકો હોમિ, ભવામિ મનુજાધિપો;

રૂપલક્ખણસમ્પન્નો, પઞ્ઞાય અસમો ભવે.

૫૭. ‘‘ભોજનં વિવિધં સેટ્ઠં, રતનઞ્ચ અનપ્પકં;

વિવિધાનિ ચ વત્થાનિ, નભા [નભસા (સ્યા.)] ખિપ્પં ઉપેન્તિ મં.

૫૮. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, દિબ્બા ભક્ખા ઉપેન્તિ મં.

૫૯. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, રતના સબ્બે ઉપેન્તિ મં.

૬૦. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, સબ્બે ગન્ધા ઉપેન્તિ મં.

૬૧. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં [યત્થ (સ્યા.), યઞ્ઞં (ક.)] હત્થં પસારેમિ, સબ્બે યાના ઉપેન્તિ મં.

૬૨. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, સબ્બે માલા ઉપેન્તિ મં.

૬૩. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, અલઙ્કારા ઉપેન્તિ મં.

૬૪. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, સબ્બા કઞ્ઞા ઉપેન્તિ મં.

૬૫. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, મધુસક્ખરા ઉપેન્તિ મં.

૬૬. ‘‘પથબ્યા પબ્બતે ચેવ, આકાસે ઉદકે વને;

યં યં હત્થં પસારેમિ, સબ્બે ખજ્જા ઉપેન્તિ મં.

૬૭. ‘‘અધને અદ્ધિક [અદ્ધિકે (સ્યા.)] જને, યાચકે ચ પથાવિનો;

દદામિહં [દદામિહ (સી.) દદામિ તં (સ્યા.)] દાનવરં, સમ્બોધિવરપત્તિયા.

૬૮. ‘‘નાદેન્તો પબ્બતં સેલં, ગજ્જેન્તો બહલં ગિરિં;

સદેવકં હાસયન્તો, બુદ્ધો લોકે ભવામહં.

૬૯. ‘‘દિસા દસવિધા લોકે, યાયતો નત્થિ અન્તકં;

તસ્મિઞ્ચ દિસાભાગમ્હિ, બુદ્ધખેત્તા અસઙ્ખિયા.

૭૦. ‘‘પભા પકિત્તિતા મય્હં, યમકા રંસિવાહના;

એત્થન્તરે રંસિજાલં, આલોકો વિપુલો ભવે.

૭૧. ‘‘એત્તકે લોકધાતુમ્હિ, સબ્બે પસ્સન્તુ મં જના;

સબ્બે મં અનુવત્તન્તુ, યાવ બ્રહ્મનિવેસનં [સબ્બેવ સુમના હોન્તુ, સબ્બે મં અનુવત્તરે (સી. સ્યા.)].

૭૨. ‘‘વિસિટ્ઠમધુનાદેન, અમતભેરિમાહનિં;