૨. પચ્ચેકબુદ્ધઅપદાનં

અથ પચ્ચેકબુદ્ધાપદાનં સુણાથ –

૮૩. ‘‘તથાગતં જેતવને વસન્તં, અપુચ્છિ વેદેહમુની નતઙ્ગો;

‘પચ્ચેકબુદ્ધા કિર નામ હોન્તિ, ભવન્તિ તે હેતુભિ કેહિ વીર’ [ધીર (સી.) ધીરા (સ્યા.)].

૮૪. ‘‘તદાહ સબ્બઞ્ઞુવરો મહેસી, આનન્દભદ્દં મધુરસ્સરેન;

‘યે પુબ્બબુદ્ધેસુ [સબ્બબુદ્ધેસુ (સ્યા. ક.)] કતાધિકારા, અલદ્ધમોક્ખા જિનસાસનેસુ.

૮૫. ‘‘‘તેનેવ સંવેગમુખેન ધીરા, વિનાપિ બુદ્ધેહિ સુતિક્ખપઞ્ઞા;

આરમ્મણેનાપિ પરિત્તકેન, પચ્ચેકબોધિં અનુપાપુણન્તિ.

૮૬. ‘‘‘સબ્બમ્હિ લોકમ્હિ મમં ઠપેત્વા, પચ્ચેકબુદ્ધેહિ સમોવ નત્થિ;

તેસં ઇમં વણ્ણપદેસમત્તં, વક્ખામહં સાધુ મહામુનીનં.

૮૭. ‘‘‘સયમેવ બુદ્ધાનં મહાઇસીનં, સાધૂનિ વાક્યાનિ મધૂવ [મધુંવ (સી.)] ખુદ્દં;

અનુત્તરં ભેસજં પત્થયન્તા, સુણાથ સબ્બેસુ પસન્નચિત્તા.

૮૮. ‘‘‘પચ્ચેકબુદ્ધાનં સમાગતાનં, પરમ્પરં બ્યાકરણાનિ યાનિ;

આદીનવો યઞ્ચ વિરાગવત્થું, યથા ચ બોધિં અનુપાપુણિંસુ.

૮૯. ‘‘‘સરાગવત્થૂસુ વિરાગસઞ્ઞી, રત્તમ્હિ લોકમ્હિ વિરત્તચિત્તા;

હિત્વા પપઞ્ચે જિતફન્દિતાનિ [વિદિય ફન્દિતાનિ (સી.) જિતબન્ધિતાનિ (ક.)], તથેવ બોધિં અનુપાપુણિંસુ.

૯૦. ‘‘‘સબ્બેસુ ભૂતેસુ નિધાય દણ્ડં, અવિહેઠયં અઞ્ઞતરમ્પિ તેસં;

મેત્તેન ચિત્તેન હિતાનુકમ્પી, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૧. ‘‘‘સબ્બેસુ ભૂતેસુ નિધાય દણ્ડં, અવિહેઠયં અઞ્ઞતરમ્પિ તેસં;

ન પુત્તમિચ્છેય્ય કુતો સહાયં, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૨. ‘‘‘સંસગ્ગજાતસ્સ ભવન્તિ સ્નેહા, સ્નેહન્વયં દુક્ખમિદં પહોતિ;

આદીનવં સ્નેહજં પેક્ખમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૩. ‘‘‘મિત્તે સુહજ્જે અનુકમ્પમાનો, હાપેતિ અત્થં પટિબદ્ધચિત્તો;

એતં ભયં સન્થવે પેક્ખમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૪. ‘‘‘વંસો વિસાલોવ યથા વિસત્તો, પુત્તેસુ દારેસુ ચ યા અપેક્ખા;

વંસે કળીરોવ અસજ્જમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૫. ‘‘‘મિગો અરઞ્ઞમ્હિ યથા અબદ્ધો, યેનિચ્છકં ગચ્છતિ ગોચરાય;

વિઞ્ઞૂ નરો સેરિતં પેક્ખમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૬. ‘‘‘આમન્તના હોતિ સહાયમજ્ઝે, વાસે ચ [વાસે (સી. સ્યા.) સુત્તનિપાતેપિ ‘‘ચ‘‘કારો નત્થિ] ઠાને ગમને ચારિકાય;

અનભિજ્ઝિતં સેરિતં પેક્ખમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૭. ‘‘‘ખિડ્ડા રતી હોતિ સહાયમજ્ઝે, પુત્તેસુ પેમં વિપુલઞ્ચ હોતિ;

પિયવિપ્પયોગં વિજિગુચ્છમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૮. ‘‘‘ચાતુદ્દિસો અપ્પટિઘો ચ હોતિ, સન્તુસ્સમાનો ઇતરીતરેન;

પરિસ્સયાનં સહિતા અછમ્ભી, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૯૯. ‘‘‘દુસ્સઙ્ગહા પબ્બજિતાપિ એકે, અથો ગહટ્ઠા ઘરમાવસન્તા;

અપ્પોસ્સુક્કો પરપુત્તેસુ હુત્વા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૦. ‘‘‘ઓરોપયિત્વા ગિહિબ્યઞ્જનાનિ, સઞ્છિન્નપત્તો યથા કોવિળારો;

છેત્વાન વીરો ગિહિબન્ધનાનિ, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૧. ‘‘‘સચે લભેથ નિપકં સહાયં, સદ્ધિં ચરં સાધુવિહારિધીરં;

અભિભુય્ય સબ્બાનિ પરિસ્સયાનિ, ચરેય્ય તેનત્તમનો સતીમા.

૧૦૨. ‘‘‘નો ચે લભેથ નિપકં સહાયં, સદ્ધિં ચરં સાધુવિહારિધીરં;

રાજાવ રટ્ઠં વિજિતં પહાય, એકો ચરે માતઙ્ગરઞ્ઞેવ નાગો.

૧૦૩. ‘‘‘અદ્ધા પસંસામ સહાયસમ્પદં, સેટ્ઠા સમા સેવિતબ્બા સહાયા;

એતે અલદ્ધા અનવજ્જભોજી, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૪. ‘‘‘દિસ્વા સુવણ્ણસ્સ પભસ્સરાનિ, કમ્મારપુત્તેન સુનિટ્ઠિતાનિ;

સઙ્ઘટ્ટમાનાનિ દુવે ભુજસ્મિં, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૫. ‘‘‘એવં દુતીયેન સહા મમસ્સ, વાચાભિલાપો અભિસજ્જના વા;

એતં ભયં આયતિં પેક્ખમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૬. ‘‘‘કામા હિ ચિત્રા મધુરા મનોરમા, વિરૂપરૂપેન મથેન્તિ ચિત્તં;

આદીનવં કામગુણેસુ દિસ્વા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૭. ‘‘‘ઈતી ચ ગણ્ડો ચ ઉપદ્દવો ચ, રોગો ચ સલ્લઞ્ચ ભયઞ્ચ મેતં;

એતં ભયં કામગુણેસુ દિસ્વા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૮. ‘‘‘સીતઞ્ચ ઉણ્હઞ્ચ ખુદં પિપાસં, વાતાતપે ડંસસરીસપે [ડંસસિરિંસપે (સી. સ્યા.)] ચ;

સબ્બાનિપેતાનિ અભિબ્ભવિત્વા [અભિસંભવિત્વા (સુત્તનિપાતે)], એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૦૯. ‘‘‘નાગોવ યૂથાનિ વિવજ્જયિત્વા, સઞ્જાતખન્ધો પદુમી ઉળારો;

યથાભિરન્તં વિહરં અરઞ્ઞે, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૦. ‘‘‘અટ્ઠાનતં સઙ્ગણિકારતસ્સ, યં ફસ્સયે [ફુસ્સયે (સ્યા.)] સામયિકં વિમુત્તિં;

આદિચ્ચબન્ધુસ્સ વચો નિસમ્મ, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૧. ‘‘‘દિટ્ઠીવિસૂકાનિ ઉપાતિવત્તો, પત્તો નિયામં પટિલદ્ધમગ્ગો;

ઉપ્પન્નઞાણોમ્હિ અનઞ્ઞનેય્યો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૨. ‘‘‘નિલ્લોલુપો નિક્કુહો નિપ્પિપાસો, નિમ્મક્ખ [નિમ્મક્ખો (સ્યા.)] નિદ્ધન્તકસાવમોહો;

નિરાસયો [નિરાસાસો (ક.)] સબ્બલોકે ભવિત્વા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૩. ‘‘‘પાપં સહાયં પરિવજ્જયેથ, અનત્થદસ્સિં વિસમે નિવિટ્ઠં;

સયં ન સેવે પસુતં પમત્તં, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૪. ‘‘‘બહુસ્સુતં ધમ્મધરં ભજેથ, મિત્તં ઉળારં પટિભાનવન્તં;

અઞ્ઞાય અત્થાનિ વિનેય્ય કઙ્ખં, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૫. ‘‘‘ખિડ્ડં રતિં કામસુખઞ્ચ લોકે, અનલઙ્કરિત્વા અનપેક્ખમાનો;

વિભૂસટ્ઠાના વિરતો સચ્ચવાદી, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૬. ‘‘‘પુત્તઞ્ચ દારં પિતરઞ્ચ માતરં, ધનાનિ ધઞ્ઞાનિ ચ બન્ધવાનિ;

હિત્વાન કામાનિ યથોધિકાનિ, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૭. ‘‘‘સઙ્ગો એસો પરિત્તમેત્થ સોખ્યં, અપ્પસ્સાદો દુક્ખમેવેત્થ ભિય્યો;

ગળો [ગાહો (સી.) કણ્ડો (સ્યા.) ગાળ્હો (ક.)] એસો ઇતિ ઞત્વા મતિમા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૮. ‘‘‘સન્દાલયિત્વાન સંયોજનાનિ, જાલંવ ભેત્વા સલિલમ્બુચારી;

અગ્ગીવ દડ્ઢં અનિવત્તમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૧૯. ‘‘‘ઓક્ખિત્તચક્ખૂ ન ચ પાદલોલો, ગુત્તિન્દ્રિયો રક્ખિતમાનસાનો;

અનવસ્સુતો અપરિડય્હમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૦. ‘‘‘ઓહારયિત્વા ગિહિબ્યઞ્જનાનિ, સઞ્છન્નપત્તો યથા પારિછત્તો;

કાસાયવત્થો અભિનિક્ખમિત્વા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૧. ‘‘‘રસેસુ ગેધં અકરં અલોલો, અનઞ્ઞપોસી સપદાનચારી;

કુલે કુલે અપ્પટિબદ્ધચિત્તો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૨. ‘‘‘પહાય પઞ્ચાવરણાનિ ચેતસો, ઉપક્કિલેસે બ્યપનુજ્જ સબ્બે;

અનિસ્સિતો છેજ્જ સિનેહદોસં, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૩. ‘‘‘વિપિટ્ઠિકત્વાન સુખઞ્ચ દુક્ખં, પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સં;

લદ્ધાનુપેક્ખં સમથં વિસુદ્ધં, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૪. ‘‘‘આરદ્ધવીરિયો પરમત્થપત્તિયા, અલીનચિત્તો અકુસીતવુત્તિ;

દળ્હનિક્કમો થામબલૂપપન્નો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૫. ‘‘‘પટિસલ્લાનં ઝાનમરિઞ્ચમાનો, ધમ્મેસુ નિચ્ચં અનુધમ્મચારી;

આદીનવં સમ્મસિતા ભવેસુ, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૬. ‘‘‘તણ્હક્ખયં પત્થયમપ્પમત્તો, અનેળમૂગો સુતવા સતીમા;

સઙ્ખાતધમ્મો નિયતો પધાનવા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૭. ‘‘‘સીહોવ સદ્દેસુ અસન્તસન્તો, વાતોવ જાલમ્હિ અસજ્જમાનો;

પદુમંવ તોયેન અલિમ્પમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૮. ‘‘‘સીહો યથા દાઠબલી પસય્હ, રાજા મિગાનં અભિભુય્ય ચારી;

સેવેથ પન્તાનિ સેનાસનાનિ, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૨૯. ‘‘‘મેત્તં ઉપેક્ખં કરુણં વિમુત્તિં, આસેવમાનો મુદિતઞ્ચ કાલે;

સબ્બેન લોકેન અવિરુજ્ઝમાનો, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૩૦. ‘‘‘રાગઞ્ચ દોસઞ્ચ પહાય મોહં, સન્દાલયિત્વાન સંયોજનાનિ;

અસન્તસં જીવિતસઙ્ખયમ્હિ, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૩૧. ‘‘‘ભજન્તિ સેવન્તિ ચ કારણત્થા, નિક્કારણા દુલ્લભા અજ્જ મિત્તા;

અત્તત્થપઞ્ઞા અસુચીમનુસ્સા, એકો ચરે ખગ્ગવિસાણકપ્પો.

૧૩૨. ‘‘‘વિસુદ્ધસીલા સુવિસુદ્ધપઞ્ઞા, સમાહિતા જાગરિયાનુયુત્તા;

વિપસ્સકા ધમ્મવિસેસદસ્સી, મગ્ગઙ્ગબોજ્ઝઙ્ગગતે વિજઞ્ઞા.

૧૩૩. ‘‘‘સુઞ્ઞપ્પણિધિઞ્ચ તથાનિમિત્તં [સુઞ્ઞતપ્પણીહિતઞ્ચાનિમિત્તં (સી.)], આસેવયિત્વા જિનસાસનમ્હિ;

યે સાવકત્તં ન વજન્તિ ધીરા, ભવન્તિ પચ્ચેકજિના સયમ્ભૂ.

૧૩૪. ‘‘‘મહન્તધમ્મા બહુધમ્મકાયા, ચિત્તિસ્સરા સબ્બદુક્ખોઘતિણ્ણા;

ઉદગ્ગચિત્તા પરમત્થદસ્સી, સીહોપમા ખગ્ગવિસાણકપ્પા.

૧૩૫. ‘‘‘સન્તિન્દ્રિયા સન્તમના સમાધી, પચ્ચન્તસત્તેસુ પતિપ્પચારા [પચ્ચત્તગમ્ભીરમતપ્પચારા (સી.)];

દીપા પરત્થ ઇધ વિજ્જલન્તા, પચ્ચેકબુદ્ધા સતતં હિતામે.

૧૩૬. ‘‘‘પહીનસબ્બાવરણા જનિન્દા, લોકપ્પદીપા ઘનકઞ્ચનાભા;

નિસ્સંસયં લોકસુદક્ખિણેય્યા, પચ્ચેકબુદ્ધા સતતપ્પિતામે.

૧૩૭. ‘‘‘પચ્ચેકબુદ્ધાનં સુભાસિતાનિ, ચરન્તિ લોકમ્હિ સદેવકમ્હિ;

સુત્વા તથા યે ન કરોન્તિ બાલા, ચરન્તિ દુક્ખેસુ પુનપ્પુનં તે.

૧૩૮. ‘‘‘પચ્ચેકબુદ્ધાનં સુભાસિતાનિ, મધું યથા ખુદ્દમવસ્સવન્તં;

સુત્વા તથા યે પટિપત્તિયુત્તા, ભવન્તિ તે સચ્ચદસા સપઞ્ઞા’.

૧૩૯. ‘‘પચ્ચેકબુદ્ધેહિ જિનેહિ ભાસિતા, કથા [ગાથા (સી. સ્યા.)] ઉળારા અભિનિક્ખમિત્વા;

તા સક્યસીહેન નરુત્તમેન, પકાસિતા ધમ્મવિજાનનત્થં.

૧૪૦. ‘‘લોકાનુકમ્પાય ઇમાનિ તેસં, પચ્ચેકબુદ્ધાન વિકુબ્બિતાનિ;

સંવેગસઙ્ગમતિવડ્ઢનત્થં, સયમ્ભુસીહેન પકાસિતાની’’તિ.

પચ્ચેકબુદ્ધાપદાનં સમત્તં.