૭. મહાસમયસુત્તં

૩૩૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં મહાવને મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સબ્બેહેવ અરહન્તેહિ; દસહિ ચ લોકધાતૂહિ દેવતા યેભુય્યેન સન્નિપતિતા હોન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. અથ ખો ચતુન્નં સુદ્ધાવાસકાયિકાનં દેવતાનં [દેવાનં (સી. સ્યા. પી.)] એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં મહાવને મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સબ્બેહેવ અરહન્તેહિ; દસહિ ચ લોકધાતૂહિ દેવતા યેભુય્યેન સન્નિપતિતા હોન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. યંનૂન મયમ્પિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમેય્યામ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો સન્તિકે પચ્ચેકં ગાથં [પચ્ચેકગાથં (સી. સ્યા. પી.), પચ્ચેકગાથા (ક. સી.)] ભાસેય્યામા’’તિ.

૩૩૨. અથ ખો તા દેવતા સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ સુદ્ધાવાસેસુ દેવેસુ અન્તરહિતા ભગવતો પુરતો પાતુરહેસું. અથ ખો તા દેવતા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો એકા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘મહાસમયો પવનસ્મિં, દેવકાયા સમાગતા;

આગતમ્હ ઇમં ધમ્મસમયં, દક્ખિતાયે અપરાજિતસઙ્ઘ’’ન્તિ.

અથ ખો અપરા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘તત્ર ભિક્ખવો સમાદહંસુ, ચિત્તમત્તનો ઉજુકં અકંસુ [ઉજુકમકંસુ (સી. સ્યા. પી.)];

સારથીવ નેત્તાનિ ગહેત્વા, ઇન્દ્રિયાનિ રક્ખન્તિ પણ્ડિતા’’તિ.

અથ ખો અપરા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘છેત્વા ખીલં છેત્વા પલિઘં, ઇન્દખીલં ઊહચ્ચ [ઉહચ્ચ (ક.)] મનેજા;

તે ચરન્તિ સુદ્ધા વિમલા, ચક્ખુમતા સુદન્તા સુસુનાગા’’તિ.

અથ ખો અપરા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘યેકેચિ બુદ્ધં સરણં ગતાસે, ન તે ગમિસ્સન્તિ અપાયભૂમિં;

પહાય માનુસં દેહં, દેવકાયં પરિપૂરેસ્સન્તી’’તિ.

દેવતાસન્નિપાતા

૩૩૩. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, દસસુ લોકધાતૂસુ દેવતા સન્નિપતિતા હોન્તિ [( ) સી. ઇપોત્થકેસુ નત્થિ], તથાગતં દસ્સનાય ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. યેપિ તે, ભિક્ખવે, અહેસું અતીતમદ્ધાનં અરહન્તો સમ્માસમ્બુદ્ધા, તેસમ્પિ ભગવન્તાનં એતંપરમાયેવ [એતપરમાયેવ (સી. સ્યા. પી.)] દેવતા સન્નિપતિતા અહેસું સેય્યથાપિ મય્હં એતરહિ. યેપિ તે, ભિક્ખવે, ભવિસ્સન્તિ અનાગતમદ્ધાનં અરહન્તો સમ્માસમ્બુદ્ધા, તેસમ્પિ ભગવન્તાનં એતંપરમાયેવ દેવતા સન્નિપતિતા ભવિસ્સન્તિ સેય્યથાપિ મય્હં એતરહિ. આચિક્ખિસ્સામિ, ભિક્ખવે, દેવકાયાનં નામાનિ; કિત્તયિસ્સામિ, ભિક્ખવે, દેવકાયાનં નામાનિ; દેસેસ્સામિ, ભિક્ખવે, દેવકાયાનં નામાનિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિકરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું.

૩૩૪. ભગવા એતદવોચ –

‘‘સિલોકમનુકસ્સામિ, યત્થ ભુમ્મા તદસ્સિતા;

યે સિતા ગિરિગબ્ભરં, પહિતત્તા સમાહિતા.

‘‘પુથૂસીહાવ સલ્લીના, લોમહંસાભિસમ્ભુનો;

ઓદાતમનસા સુદ્ધા, વિપ્પસન્નમનાવિલા’’ [વિપ્પસન્નામનાવિલા (પી. ક.)].

ભિય્યો પઞ્ચસતે ઞત્વા, વને કાપિલવત્થવે;

તતો આમન્તયી સત્થા, સાવકે સાસને રતે.

‘‘દેવકાયા અભિક્કન્તા, તે વિજાનાથ ભિક્ખવો’’;

તે ચ આતપ્પમકરું, સુત્વા બુદ્ધસ્સ સાસનં.

તેસં પાતુરહુ ઞાણં, અમનુસ્સાનદસ્સનં;

અપ્પેકે સતમદ્દક્ખું, સહસ્સં અથ સત્તરિં.

સતં એકે સહસ્સાનં, અમનુસ્સાનમદ્દસું;

અપ્પેકેનન્તમદ્દક્ખું, દિસા સબ્બા ફુટા અહું.

તઞ્ચ સબ્બં અભિઞ્ઞાય, વવત્થિત્વાન [વવક્ખિત્વાન (સી. સ્યા. પી.), અવેક્ખિત્વાન (ટીકા)] ચક્ખુમા;

તતો આમન્તયી સત્થા, સાવકે સાસને રતે.

‘‘દેવકાયા અભિક્કન્તા, તે વિજાનાથ ભિક્ખવો;

યે વોહં કિત્તયિસ્સામિ, ગિરાહિ અનુપુબ્બસો.

૩૩૫. ‘‘સત્તસહસ્સા તે યક્ખા, ભુમ્મા કાપિલવત્થવા.

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘છસહસ્સા હેમવતા, યક્ખા નાનત્તવણ્ણિનો;

ઇદ્ધિમન્તો જુતીમન્તો [જુતીમન્તો (સી. પી.)], વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘સાતાગિરા તિસહસ્સા, યક્ખા નાનત્તવણ્ણિનો;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘ઇચ્ચેતે સોળસસહસ્સા, યક્ખા નાનત્તવણ્ણિનો;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘વેસ્સામિત્તા પઞ્ચસતા, યક્ખા નાનત્તવણ્ણિનો;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘કુમ્ભીરો રાજગહિકો, વેપુલ્લસ્સ નિવેસનં;

ભિય્યો નં સતસહસ્સં, યક્ખાનં પયિરુપાસતિ;

કુમ્ભીરો રાજગહિકો, સોપાગા સમિતિં વનં.

૩૩૬. ‘‘પુરિમઞ્ચ દિસં રાજા, ધતરટ્ઠો પસાસતિ.

ગન્ધબ્બાનં અધિપતિ, મહારાજા યસસ્સિસો.

‘‘પુત્તાપિ તસ્સ બહવો, ઇન્દનામા મહબ્બલા;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘દક્ખિણઞ્ચ દિસં રાજા, વિરૂળ્હો તં પસાસતિ [તપ્પસાસતિ (સ્યા.)];

કુમ્ભણ્ડાનં અધિપતિ, મહારાજા યસસ્સિસો.

‘‘પુત્તાપિ તસ્સ બહવો, ઇન્દનામા મહબ્બલા;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘પચ્છિમઞ્ચ દિસં રાજા, વિરૂપક્ખો પસાસતિ;

નાગાનઞ્ચ અધિપતિ, મહારાજા યસસ્સિસો.

‘‘પુત્તાપિ તસ્સ બહવો, ઇન્દનામા મહબ્બલા;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘ઉત્તરઞ્ચ દિસં રાજા, કુવેરો તં પસાસતિ;

યક્ખાનઞ્ચ અધિપતિ, મહારાજા યસસ્સિસો.

‘‘પુત્તાપિ તસ્સ બહવો, ઇન્દનામા મહબ્બલા;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘પુરિમં દિસં ધતરટ્ઠો, દક્ખિણેન વિરૂળ્હકો;

પચ્છિમેન વિરૂપક્ખો, કુવેરો ઉત્તરં દિસં.

‘‘ચત્તારો તે મહારાજા, સમન્તા ચતુરો દિસા;

દદ્દલ્લમાના [દદ્દળ્હમાના (ક.)] અટ્ઠંસુ, વને કાપિલવત્થવે.

૩૩૭. ‘‘તેસં માયાવિનો દાસા, આગું [આગૂ (સ્યા.), આગુ (સી. પી.) એવમુપરિપિ] વઞ્ચનિકા સઠા.

માયા કુટેણ્ડુ વિટેણ્ડુ [વેટેણ્ડુ (સી. સ્યા. પી.)], વિટુચ્ચ [વિટૂ ચ (સ્યા.)] વિટુટો સહ.

‘‘ચન્દનો કામસેટ્ઠો ચ, કિન્નિઘણ્ડુ [કિન્નુઘણ્ડુ (સી. સ્યા. પી.)] નિઘણ્ડુ ચ;

પનાદો ઓપમઞ્ઞો ચ, દેવસૂતો ચ માતલિ.

‘‘ચિત્તસેનો ચ ગન્ધબ્બો, નળોરાજા જનેસભો [જનોસભો (સ્યા.)];

આગા પઞ્ચસિખો ચેવ, તિમ્બરૂ સૂરિયવચ્ચસા [સુરિયવચ્ચસા (સી. પી.)].

‘‘એતે ચઞ્ઞે ચ રાજાનો, ગન્ધબ્બા સહ રાજુભિ;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

૩૩૮. ‘‘અથાગું નાગસા નાગા, વેસાલા સહતચ્છકા.

કમ્બલસ્સતરા આગું, પાયાગા સહ ઞાતિભિ.

‘‘યામુના ધતરટ્ઠા ચ, આગૂ નાગા યસસ્સિનો;

એરાવણો મહાનાગો, સોપાગા સમિતિં વનં.

‘‘યે નાગરાજે સહસા હરન્તિ, દિબ્બા દિજા પક્ખિ વિસુદ્ધચક્ખૂ;

વેહાયસા [વેહાસયા (સી. પી.)] તે વનમજ્ઝપત્તા, ચિત્રા સુપણ્ણા ઇતિ તેસ નામં.

‘‘અભયં તદા નાગરાજાનમાસિ, સુપણ્ણતો ખેમમકાસિ બુદ્ધો;

સણ્હાહિ વાચાહિ ઉપવ્હયન્તા, નાગા સુપણ્ણા સરણમકંસુ બુદ્ધં.

૩૩૯. ‘‘જિતા વજિરહત્થેન, સમુદ્દં અસુરાસિતા.

ભાતરો વાસવસ્સેતે, ઇદ્ધિમન્તો યસસ્સિનો.

‘‘કાલકઞ્ચા મહાભિસ્મા [કાલકઞ્જા મહાભિંસા (સી. પી.)], અસુરા દાનવેઘસા;

વેપચિત્તિ સુચિત્તિ ચ, પહારાદો નમુચી સહ.

‘‘સતઞ્ચ બલિપુત્તાનં, સબ્બે વેરોચનામકા;

સન્નય્હિત્વા બલિસેનં [બલીસેનં (સ્યા.)], રાહુભદ્દમુપાગમું;

સમયોદાનિ ભદ્દન્તે, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

૩૪૦. ‘‘આપો ચ દેવા પથવી, તેજો વાયો તદાગમું.

વરુણા વારણા [વારુણા (સ્યા.)] દેવા, સોમો ચ યસસા સહ.

‘‘મેત્તા કરુણા કાયિકા, આગું દેવા યસસ્સિનો;

દસેતે દસધા કાયા, સબ્બે નાનત્તવણ્ણિનો.

‘‘ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘વેણ્ડુદેવા સહલિ ચ [વેણ્હૂચ દેવા સહલીચ (સી. પી.)], અસમા ચ દુવે યમા;

ચન્દસ્સૂપનિસા દેવા, ચન્દમાગું પુરક્ખત્વા.

‘‘સૂરિયસ્સૂપનિસા [સુરિયસ્સૂપનિસા (સી. સ્યા. પી.)] દેવા, સૂરિયમાગું પુરક્ખત્વા;

નક્ખત્તાનિ પુરક્ખત્વા, આગું મન્દવલાહકા.

‘‘વસૂનં વાસવો સેટ્ઠો, સક્કોપાગા પુરિન્દદો;

દસેતે દસધા કાયા, સબ્બે નાનત્તવણ્ણિનો.

‘‘ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘અથાગું સહભૂ દેવા, જલમગ્ગિસિખારિવ;

અરિટ્ઠકા ચ રોજા ચ, ઉમાપુપ્ફનિભાસિનો.

‘‘વરુણા સહધમ્મા ચ, અચ્ચુતા ચ અનેજકા;

સૂલેય્યરુચિરા આગું, આગું વાસવનેસિનો;

દસેતે દસધા કાયા, સબ્બે નાનત્તવણ્ણિનો.

‘‘ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘સમાના મહાસમના, માનુસા માનુસુત્તમા;

ખિડ્ડાપદોસિકા આગું, આગું મનોપદોસિકા.

‘‘અથાગું હરયો દેવા, યે ચ લોહિતવાસિનો;

પારગા મહાપારગા, આગું દેવા યસસ્સિનો;

દસેતે દસધા કાયા, સબ્બે નાનત્તવણ્ણિનો.

‘‘ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘સુક્કા કરમ્ભા [કરુમ્હા (સી. સ્યા. પી.)] અરુણા, આગું વેઘનસા સહ;

ઓદાતગય્હા પામોક્ખા, આગું દેવા વિચક્ખણા.

‘‘સદામત્તા હારગજા, મિસ્સકા ચ યસસ્સિનો;

થનયં આગ પજ્જુન્નો, યો દિસા અભિવસ્સતિ.

‘‘દસેતે દસધા કાયા, સબ્બે નાનત્તવણ્ણિનો;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘ખેમિયા તુસિતા યામા, કટ્ઠકા ચ યસસ્સિનો;

લમ્બીતકા લામસેટ્ઠા, જોતિનામા ચ આસવા;

નિમ્માનરતિનો આગું, અથાગું પરનિમ્મિતા.

‘‘દસેતે દસધા કાયા, સબ્બે નાનત્તવણ્ણિનો;

ઇદ્ધિમન્તો જુતિમન્તો, વણ્ણવન્તો યસસ્સિનો;

મોદમાના અભિક્કામું, ભિક્ખૂનં સમિતિં વનં.

‘‘સટ્ઠેતે દેવનિકાયા, સબ્બે નાનત્તવણ્ણિનો;

નામન્વયેન આગચ્છું [આગઞ્છું (સી. સ્યા. પી.)], યે ચઞ્ઞે સદિસા સહ.

‘‘‘પવુટ્ઠજાતિમખિલં [પવુત્થજાતિં અખિલં (સી. પી.)], ઓઘતિણ્ણમનાસવં;

દક્ખેમોઘતરં નાગં, ચન્દંવ અસિતાતિગં’.

૩૪૧. ‘‘સુબ્રહ્મા પરમત્તો ચ [પરમત્થો ચ (ક.)], પુત્તા ઇદ્ધિમતો સહ.

સનઙ્કુમારો તિસ્સો ચ, સોપાગ સમિતિં વનં.

‘‘સહસ્સં બ્રહ્મલોકાનં, મહાબ્રહ્માભિતિટ્ઠતિ;

ઉપપન્નો જુતિમન્તો, ભિસ્માકાયો યસસ્સિસો.

‘‘દસેત્થ ઇસ્સરા આગું, પચ્ચેકવસવત્તિનો;

તેસઞ્ચ મજ્ઝતો આગ, હારિતો પરિવારિતો.

૩૪૨. ‘‘તે ચ સબ્બે અભિક્કન્તે, સઇન્દે [સિન્દે (સ્યા.)] દેવે સબ્રહ્મકે.