૫. કૂટદન્તસુત્તં

ખાણુમતકબ્રાહ્મણગહપતિકા

૩૨૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા મગધેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ યેન ખાણુમતં નામ મગધાનં બ્રાહ્મણગામો તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા ખાણુમતે વિહરતિ અમ્બલટ્ઠિકાયં. તેન ખો પન સમયેન કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ખાણુમતં અજ્ઝાવસતિ સત્તુસ્સદં સતિણકટ્ઠોદકં સધઞ્ઞં રાજભોગ્ગં રઞ્ઞા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેન દિન્નં રાજદાયં બ્રહ્મદેય્યં. તેન ખો પન સમયેન કૂટદન્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ મહાયઞ્ઞો ઉપક્ખટો હોતિ. સત્ત ચ ઉસભસતાનિ સત્ત ચ વચ્છતરસતાનિ સત્ત ચ વચ્છતરીસતાનિ સત્ત ચ અજસતાનિ સત્ત ચ ઉરબ્ભસતાનિ થૂણૂપનીતાનિ હોન્તિ યઞ્ઞત્થાય.

૩૨૪. અસ્સોસું ખો ખાણુમતકા બ્રાહ્મણગહપતિકા – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો મગધેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ ખાણુમતં અનુપ્પત્તો ખાણુમતે વિહરતિ અમ્બલટ્ઠિકાયં. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’તિ.

૩૨૫. અથ ખો ખાણુમતકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ખાણુમતા નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી ગણીભૂતા યેન અમ્બલટ્ઠિકા તેનુપસઙ્કમન્તિ.

૩૨૬. તેન ખો પન સમયેન કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ઉપરિપાસાદે દિવાસેય્યં ઉપગતો હોતિ. અદ્દસા ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ખાણુમતકે બ્રાહ્મણગહપતિકે ખાણુમતા નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી ગણીભૂતે યેન અમ્બલટ્ઠિકા તેનુપસઙ્કમન્તે. દિસ્વા ખત્તં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો, ભો ખત્તે, ખાણુમતકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ખાણુમતા નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી ગણીભૂતા યેન અમ્બલટ્ઠિકા તેનુપસઙ્કમન્તી’’તિ?

૩૨૭. ‘‘અત્થિ ખો, ભો, સમણો ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો મગધેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ ખાણુમતં અનુપ્પત્તો, ખાણુમતે વિહરતિ અમ્બલટ્ઠિકાયં. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. તમેતે ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમન્તી’’તિ.

૩૨૮. અથ ખો કૂટદન્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સુતં ખો પન મેતં – ‘સમણો ગોતમો તિવિધં યઞ્ઞસમ્પદં સોળસપરિક્ખારં જાનાતી’તિ. ન ખો પનાહં જાનામિ તિવિધં યઞ્ઞસમ્પદં સોળસપરિક્ખારં. ઇચ્છામિ ચાહં મહાયઞ્ઞં યજિતું. યંનૂનાહં સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા તિવિધં યઞ્ઞસમ્પદં સોળસપરિક્ખારં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ.

૩૨૯. અથ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ખત્તં આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ, ભો ખત્તે, યેન ખાણુમતકા બ્રાહ્મણગહપતિકા તેનુપસઙ્કમ. ઉપસઙ્કમિત્વા ખાણુમતકે બ્રાહ્મણગહપતિકે એવં વદેહિ – ‘કૂટદન્તો, ભો, બ્રાહ્મણો એવમાહ – ‘‘આગમેન્તુ કિર ભવન્તો, કૂટદન્તોપિ બ્રાહ્મણો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો સો ખત્તા કૂટદન્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ખાણુમતકા બ્રાહ્મણગહપતિકા તેનુપસઙ્કમિ. ઉપસઙ્કમિત્વા ખાણુમતકે બ્રાહ્મણગહપતિકે એતદવોચ – ‘‘કૂટદન્તો, ભો, બ્રાહ્મણો એવમાહ – ‘આગમેન્તુ કિર ભોન્તો, કૂટદન્તોપિ બ્રાહ્મણો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’’તિ.

કૂટદન્તગુણકથા

૩૩૦. તેન ખો પન સમયેન અનેકાનિ બ્રાહ્મણસતાનિ ખાણુમતે પટિવસન્તિ – ‘‘કૂટદન્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ મહાયઞ્ઞં અનુભવિસ્સામા’’તિ. અસ્સોસું ખો તે બ્રાહ્મણા – ‘‘કૂટદન્તો કિર બ્રાહ્મણો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’તિ. અથ ખો તે બ્રાહ્મણા યેન કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો તેનુપસઙ્કમિંસુ.

૩૩૧. ઉપસઙ્કમિત્વા કૂટદન્તં બ્રાહ્મણં એતદવોચું – ‘‘સચ્ચં કિર ભવં કૂટદન્તો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’તિ? ‘‘એવં ખો મે, ભો, હોતિ – ‘અહમ્પિ સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામી’’’તિ.

‘‘મા ભવં કૂટદન્તો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિ. ન અરહતિ ભવં કૂટદન્તો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સચે ભવં કૂટદન્તો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતિ, ભોતો કૂટદન્તસ્સ યસો હાયિસ્સતિ, સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો અભિવડ્ઢિસ્સતિ. યમ્પિ ભોતો કૂટદન્તસ્સ યસો હાયિસ્સતિ, સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો અભિવડ્ઢિસ્સતિ, ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ ભવં કૂટદન્તો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સમણો ત્વેવ ગોતમો અરહતિ ભવન્તં કૂટદન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. યમ્પિ ભવં કૂટદન્તો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન, ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ ભવં કૂટદન્તો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સમણો ત્વેવ ગોતમો અરહતિ ભવન્તં કૂટદન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો પહૂતવિત્તૂપકરણો પહૂતજાતરૂપરજતો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો અજ્ઝાયકો મન્તધરો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો બ્રહ્મવણ્ણી બ્રહ્મવચ્છસી અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો સીલવા વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો કલ્યાણવાચો કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો બહૂનં આચરિયપાચરિયો તીણિ માણવકસતાનિ મન્તે વાચેતિ, બહૂ ખો પન નાનાદિસા નાનાજનપદા માણવકા આગચ્છન્તિ ભોતો કૂટદન્તસ્સ સન્તિકે મન્તત્થિકા મન્તે અધિયિતુકામા…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો જિણ્ણો વુદ્ધો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો. સમણો ગોતમો તરુણો ચેવ તરુણપબ્બજિતો ચ…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો બ્રાહ્મણસ્સ પોક્ખરસાતિસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ કૂટદન્તો ખાણુમતં અજ્ઝાવસતિ સત્તુસ્સદં સતિણકટ્ઠોદકં સધઞ્ઞં રાજભોગ્ગં રઞ્ઞા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેન દિન્નં રાજદાયં બ્રહ્મદેય્યં. યમ્પિ ભવં કૂટદન્તો ખાણુમતં અજ્ઝાવસતિ સત્તુસ્સદં સતિણકટ્ઠોદકં સધઞ્ઞં રાજભોગ્ગં, રઞ્ઞા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેન દિન્નં રાજદાયં બ્રહ્મદેય્યં, ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ ભવં કૂટદન્તો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સમણોત્વેવ ગોતમો અરહતિ ભવન્તં કૂટદન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ.

બુદ્ધગુણકથા

૩૩૨. એવં વુત્તે કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો તે બ્રાહ્મણે એતદવોચ –

‘‘તેન હિ, ભો, મમપિ સુણાથ, યથા મયમેવ અરહામ તં ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું, ન ત્વેવ અરહતિ સો ભવં ગોતમો અમ્હાકં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. યમ્પિ, ભો, સમણો ગોતમો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન, ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ સો ભવં ગોતમો અમ્હાકં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. અથ ખો મયમેવ અરહામ તં ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો મહન્તં ઞાતિસઙ્ઘં ઓહાય પબ્બજિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો પહૂતં હિરઞ્ઞસુવણ્ણં ઓહાય પબ્બજિતો ભૂમિગતઞ્ચ વેહાસટ્ઠં ચ…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો દહરોવ સમાનો યુવા સુસુકાળકેસો ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો પઠમેન વયસા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અકામકાનં માતાપિતૂનં અસ્સુમુખાનં રુદન્તાનં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો બ્રહ્મવણ્ણી બ્રહ્મવચ્છસી અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય …પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સીલવા અરિયસીલી કુસલસીલી કુસલસીલેન સમન્નાગતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો કલ્યાણવાચો કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો બહૂનં આચરિયપાચરિયો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ખીણકામરાગો વિગતચાપલ્લો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો કમ્મવાદી કિરિયવાદી અપાપપુરેક્ખારો બ્રહ્મઞ્ઞાય પજાય…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ઉચ્ચા કુલા પબ્બજિતો અસમ્ભિન્નખત્તિયકુલા…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અડ્ઢા કુલા પબ્બજિતો મહદ્ધના મહાભોગા…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં તિરોરટ્ઠા તિરોજનપદા પઞ્હં પુચ્છિતું આગચ્છન્તિ…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં અનેકાનિ દેવતાસહસ્સાનિ પાણેહિ સરણં ગતાનિ…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’ તિ…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો એહિસ્વાગતવાદી સખિલો સમ્મોદકો અબ્ભાકુટિકો ઉત્તાનમુખો પુબ્બભાસી…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ચતુન્નં પરિસાનં સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણે ખલુ, ભો, ગોતમે બહૂ દેવા ચ મનુસ્સા ચ અભિપ્પસન્ના…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો યસ્મિં ગામે વા નિગમે વા પટિવસતિ ન તસ્મિં ગામે વા નિગમે વા અમનુસ્સા મનુસ્સે વિહેઠેન્તિ…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સઙ્ઘી ગણી ગણાચરિયો પુથુતિત્થકરાનં અગ્ગમક્ખાયતિ, યથા ખો પન, ભો, એતેસં સમણબ્રાહ્મણાનં યથા વા તથા વા યસો સમુદાગચ્છતિ, ન હેવં સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો સમુદાગતો. અથ ખો અનુત્તરાય વિજ્જાચરણસમ્પદાય સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો સમુદાગતો…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો સપુત્તો સભરિયો સપરિસો સામચ્ચો પાણેહિ સરણં ગતો…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં રાજા પસેનદિ કોસલો સપુત્તો સભરિયો સપરિસો સામચ્ચો પાણેહિ સરણં ગતો…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં બ્રાહ્મણો પોક્ખરસાતિ સપુત્તો સભરિયો સપરિસો સામચ્ચો પાણેહિ સરણં ગતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો બ્રાહ્મણસ્સ પોક્ખરસાતિસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ખાણુમતં અનુપ્પત્તો ખાણુમતે વિહરતિ અમ્બલટ્ઠિકાયં. યે ખો પન, ભો, કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અમ્હાકં ગામખેત્તં આગચ્છન્તિ, અતિથી નો તે હોન્તિ. અતિથી ખો પનમ્હેહિ સક્કાતબ્બા ગરુકાતબ્બા માનેતબ્બા પૂજેતબ્બા અપચેતબ્બા. યમ્પિ, ભો, સમણો ગોતમો ખાણુમતં અનુપ્પત્તો ખાણુમતે વિહરતિ અમ્બલટ્ઠિકાયં, અતિથિમ્હાકં સમણો ગોતમો. અતિથિ ખો પનમ્હેહિ સક્કાતબ્બો ગરુકાતબ્બો માનેતબ્બો પૂજેતબ્બો અપચેતબ્બો. ઇમિનાપઙ્ગેન નારહતિ સો ભવં ગોતમો અમ્હાકં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. અથ ખો મયમેવ અરહામ તં ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. એત્તકે ખો અહં, ભો, તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ વણ્ણે પરિયાપુણામિ, નો ચ ખો સો ભવં ગોતમો એત્તકવણ્ણો. અપરિમાણવણ્ણો હિ સો ભવં ગોતમો’’તિ.

૩૩૩. એવં વુત્તે, તે બ્રાહ્મણા કૂટદન્તં બ્રાહ્મણં એતદવોચું – ‘‘યથા ખો ભવં કૂટદન્તો સમણસ્સ ગોતમસ્સ વણ્ણે ભાસતિ, ઇતો ચેપિ સો ભવં ગોતમો યોજનસતે વિહરતિ, અલમેવ સદ્ધેન કુલપુત્તેન દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું અપિ પુટોસેના’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભો, સબ્બેવ મયં સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામા’’તિ.

મહાવિજિતરાજયઞ્ઞકથા

૩૩૪. અથ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો મહતા બ્રાહ્મણગણેન સદ્ધિં યેન અમ્બલટ્ઠિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. ખાણુમતકાપિ ખો બ્રાહ્મણગહપતિકા અપ્પેકચ્ચે ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ, સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે નામગોત્તં સાવેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે તુણ્હીભૂતા એકમન્તં નિસીદિંસુ.

૩૩૫. એકમન્તં નિસિન્નો ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભો ગોતમ – ‘સમણો ગોતમો તિવિધં યઞ્ઞસમ્પદં સોળસપરિક્ખારં જાનાતી’તિ. ન ખો પનાહં જાનામિ તિવિધં યઞ્ઞસમ્પદં સોળસપરિક્ખારં. ઇચ્છામિ ચાહં મહાયઞ્ઞં યજિતું. સાધુ મે ભવં ગોતમો તિવિધં યઞ્ઞસમ્પદં સોળસપરિક્ખારં દેસેતૂ’’તિ.

૩૩૬. ‘‘તેન હિ, બ્રાહ્મણ, સુણાહિ સાધુકં મનસિકરોહિ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ – ‘‘ભૂતપુબ્બં, બ્રાહ્મણ, રાજા મહાવિજિતો નામ અહોસિ અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો પહૂતજાતરૂપરજતો પહૂતવિત્તૂપકરણો પહૂતધનધઞ્ઞો પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો. અથ ખો, બ્રાહ્મણ, રઞ્ઞો મહાવિજિતસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘અધિગતા ખો મે વિપુલા માનુસકા ભોગા, મહન્તં પથવિમણ્ડલં અભિવિજિય અજ્ઝાવસામિ, યંનૂનાહં મહાયઞ્ઞં યજેય્યં, યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’તિ.

૩૩૭. ‘‘અથ ખો, બ્રાહ્મણ, રાજા મહાવિજિતો પુરોહિતં બ્રાહ્મણં આમન્તેત્વા એતદવોચ – ‘ઇધ મય્હં, બ્રાહ્મણ, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – અધિગતા ખો મે વિપુલા માનુસકા ભોગા, મહન્તં પથવિમણ્ડલં અભિવિજિય અજ્ઝાવસામિ. યંનૂનાહં મહાયઞ્ઞં યજેય્યં યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’તિ. ઇચ્છામહં, બ્રાહ્મણ, મહાયઞ્ઞં યજિતું. અનુસાસતુ મં ભવં યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’’તિ.

૩૩૮. ‘‘એવં વુત્તે, બ્રાહ્મણ, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો રાજાનં મહાવિજિતં એતદવોચ – ‘ભોતો ખો રઞ્ઞો જનપદો સકણ્ટકો સઉપ્પીળો, ગામઘાતાપિ દિસ્સન્તિ, નિગમઘાતાપિ દિસ્સન્તિ, નગરઘાતાપિ દિસ્સન્તિ, પન્થદુહનાપિ દિસ્સન્તિ. ભવં ખો પન રાજા એવં સકણ્ટકે જનપદે સઉપ્પીળે બલિમુદ્ધરેય્ય, અકિચ્ચકારી અસ્સ તેન ભવં રાજા. સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો એવમસ્સ – ‘‘અહમેતં દસ્સુખીલં વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા પબ્બાજનાય વા સમૂહનિસ્સામી’’તિ, ન ખો પનેતસ્સ દસ્સુખીલસ્સ એવં સમ્મા સમુગ્ઘાતો હોતિ. યે તે હતાવસેસકા ભવિસ્સન્તિ, તે પચ્છા રઞ્ઞો જનપદં વિહેઠેસ્સન્તિ. અપિ ચ ખો ઇદં સંવિધાનં આગમ્મ એવમેતસ્સ દસ્સુખીલસ્સ સમ્મા સમુગ્ઘાતો હોતિ. તેન હિ ભવં રાજા યે ભોતો રઞ્ઞો જનપદે ઉસ્સહન્તિ કસિગોરક્ખે, તેસં ભવં રાજા બીજભત્તં અનુપ્પદેતુ. યે ભોતો રઞ્ઞો જનપદે ઉસ્સહન્તિ વાણિજ્જાય, તેસં ભવં રાજા પાભતં અનુપ્પદેતુ. યે ભોતો રઞ્ઞો જનપદે ઉસ્સહન્તિ રાજપોરિસે, તેસં ભવં રાજા ભત્તવેતનં પકપ્પેતુ. તે ચ મનુસ્સા સકમ્મપસુતા રઞ્ઞો જનપદં ન વિહેઠેસ્સન્તિ; મહા ચ રઞ્ઞો રાસિકો ભવિસ્સતિ. ખેમટ્ઠિતા જનપદા અકણ્ટકા અનુપ્પીળા. મનુસ્સા મુદા મોદમાના ઉરે પુત્તે નચ્ચેન્તા અપારુતઘરા મઞ્ઞે વિહરિસ્સન્તી’તિ. ‘એવં, ભો’તિ ખો, બ્રાહ્મણ, રાજા મહાવિજિતો પુરોહિતસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પટિસ્સુત્વા યે રઞ્ઞો જનપદે ઉસ્સહિંસુ કસિગોરક્ખે, તેસં રાજા મહાવિજિતો બીજભત્તં અનુપ્પદાસિ. યે ચ રઞ્ઞો જનપદે ઉસ્સહિંસુ વાણિજ્જાય, તેસં રાજા મહાવિજિતો પાભતં અનુપ્પદાસિ. યે ચ રઞ્ઞો જનપદે ઉસ્સહિંસુ રાજપોરિસે, તેસં રાજા મહાવિજિતો ભત્તવેતનં પકપ્પેસિ. તે ચ મનુસ્સા સકમ્મપસુતા રઞ્ઞો જનપદં ન વિહેઠિંસુ, મહા ચ રઞ્ઞો રાસિકો અહોસિ. ખેમટ્ઠિતા જનપદા અકણ્ટકા અનુપ્પીળા મનુસ્સા મુદા મોદમાના ઉરે પુત્તે નચ્ચેન્તા અપારુતઘરા મઞ્ઞે વિહરિંસુ. અથ ખો, બ્રાહ્મણ, રાજા મહાવિજિતો પુરોહિતં બ્રાહ્મણં આમન્તેત્વા એતદવોચ – ‘સમૂહતો ખો મે ભોતો દસ્સુખીલો, ભોતો સંવિધાનં આગમ્મ મહા ચ મે રાસિકો. ખેમટ્ઠિતા જનપદા અકણ્ટકા અનુપ્પીળા મનુસ્સા મુદા મોદમાના ઉરે પુત્તે નચ્ચેન્તા અપારુતઘરા મઞ્ઞે વિહરન્તિ. ઇચ્છામહં બ્રાહ્મણ મહાયઞ્ઞં યજિતું. અનુસાસતુ મં ભવં યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’તિ.

ચતુપરિક્ખારં

૩૩૯. ‘‘તેન હિ ભવં રાજા યે ભોતો રઞ્ઞો જનપદે ખત્તિયા આનુયન્તા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ તે ભવં રાજા આમન્તયતં – ‘ઇચ્છામહં, ભો, મહાયઞ્ઞં યજિતું, અનુજાનન્તુ મે ભવન્તો યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’તિ. યે ભોતો રઞ્ઞો જનપદે અમચ્ચા પારિસજ્જા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ…પે… બ્રાહ્મણમહાસાલા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ…પે… ગહપતિનેચયિકા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ, તે ભવં રાજા આમન્તયતં – ‘ઇચ્છામહં, ભો, મહાયઞ્ઞં યજિતું, અનુજાનન્તુ મે ભવન્તો યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’તિ. ‘એવં, ભો’તિ ખો, બ્રાહ્મણ, રાજા મહાવિજિતો પુરોહિતસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પટિસ્સુત્વા યે રઞ્ઞો જનપદે ખત્તિયા આનુયન્તા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ, તે રાજા મહાવિજિતો આમન્તેસિ – ‘ઇચ્છામહં, ભો, મહાયઞ્ઞં યજિતું, અનુજાનન્તુ મે ભવન્તો યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. ‘યજતં ભવં રાજા યઞ્ઞં, યઞ્ઞકાલો મહારાજા’તિ. યે રઞ્ઞો જનપદે અમચ્ચા પારિસજ્જા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ…પે… બ્રાહ્મણમહાસાલા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ…પે… ગહપતિનેચયિકા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ, તે રાજા મહાવિજિતો આમન્તેસિ – ‘ઇચ્છામહં, ભો, મહાયઞ્ઞં યજિતું. અનુજાનન્તુ મે ભવન્તો યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’તિ. ‘યજતં ભવં રાજા યઞ્ઞં, યઞ્ઞકાલો મહારાજા’તિ. ઇતિમે ચત્તારો અનુમતિપક્ખા તસ્સેવ યઞ્ઞસ્સ પરિક્ખારા ભવન્તિ.

અટ્ઠ પરિક્ખારા

૩૪૦. ‘‘રાજા મહાવિજિતો અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો, ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો બ્રહ્મવણ્ણી બ્રહ્મવચ્છસી અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય; અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો પહૂતજાતરૂપરજતો પહૂતવિત્તૂપકરણો પહૂતધનધઞ્ઞો પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો; બલવા ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય સમન્નાગતો અસ્સવાય ઓવાદપટિકરાય સહતિ [પતપતિ (સી. પી.), તપતિ (સ્યા.)] મઞ્ઞે પચ્ચત્થિકે યસસા; સદ્ધો દાયકો દાનપતિ અનાવટદ્વારો સમણબ્રાહ્મણકપણદ્ધિકવણિબ્બકયાચકાનં ઓપાનભૂતો પુઞ્ઞાનિ કરોતિ; બહુસ્સુતો તસ્સ તસ્સ સુતજાતસ્સ, તસ્સ તસ્સેવ ખો પન ભાસિતસ્સ અત્થં જાનાતિ ‘અયં ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો અયં ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો’તિ; પણ્ડિતો, વિયત્તો, મેધાવી, પટિબલો, અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને અત્થે ચિન્તેતું. રાજા મહાવિજિતો ઇમેહિ અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો. ઇતિ ઇમાનિપિ અટ્ઠઙ્ગાનિ તસ્સેવ યઞ્ઞસ્સ પરિક્ખારા ભવન્તિ.

ચતુપરિક્ખારં

૩૪૧. ‘‘પુરોહિતો [પુરોહિતોપિ (ક. સી. ક.)] બ્રાહ્મણો ચતુહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો. ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; અજ્ઝાયકો મન્તધરો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો; સીલવા વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો; પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં. પુરોહિતો બ્રાહ્મણો ઇમેહિ ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો. ઇતિ ઇમાનિ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ તસ્સેવ યઞ્ઞસ્સ પરિક્ખારા ભવન્તિ.

તિસ્સો વિધા

૩૪૨. ‘‘અથ ખો, બ્રાહ્મણ, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો રઞ્ઞો મહાવિજિતસ્સ પુબ્બેવ યઞ્ઞા તિસ્સો વિધા દેસેસિ. સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યિટ્ઠુકામસ્સ [યિટ્ઠકામસ્સ (ક.)] કોચિદેવ વિપ્પટિસારો – ‘મહા વત મે ભોગક્ખન્ધો વિગચ્છિસ્સતી’તિ, સો ભોતા રઞ્ઞા વિપ્પટિસારો ન કરણીયો. સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ કોચિદેવ વિપ્પટિસારો – ‘મહા વત મે ભોગક્ખન્ધો વિગચ્છતી’તિ, સો ભોતા રઞ્ઞા વિપ્પટિસારો ન કરણીયો. સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યિટ્ઠસ્સ કોચિદેવ વિપ્પટિસારો – ‘મહા વત મે ભોગક્ખન્ધો વિગતો’તિ, સો ભોતા રઞ્ઞા વિપ્પટિસારો ન કરણીયો’’તિ. ઇમા ખો, બ્રાહ્મણ, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો રઞ્ઞો મહાવિજિતસ્સ પુબ્બેવ યઞ્ઞા તિસ્સો વિધા દેસેસિ.

દસ આકારા

૩૪૩. ‘‘અથ ખો, બ્રાહ્મણ, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો રઞ્ઞો મહાવિજિતસ્સ પુબ્બેવ યઞ્ઞા દસહાકારેહિ પટિગ્ગાહકેસુ વિપ્પટિસારં પટિવિનેસિ. ‘આગમિસ્સન્તિ ખો ભોતો યઞ્ઞં પાણાતિપાતિનોપિ પાણાતિપાતા પટિવિરતાપિ. યે તત્થ પાણાતિપાતિનો, તેસઞ્ઞેવ તેન. યે તત્થ પાણાતિપાતા પટિવિરતા, તે આરબ્ભ યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતુ. આગમિસ્સન્તિ ખો ભોતો યઞ્ઞં અદિન્નાદાયિનોપિ અદિન્નાદાના પટિવિરતાપિ…પે… કામેસુ મિચ્છાચારિનોપિ કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતાપિ… મુસાવાદિનોપિ મુસાવાદા પટિવિરતાપિ… પિસુણવાચિનોપિ પિસુણાય વાચાય પટિવિરતાપિ… ફરુસવાચિનોપિ ફરુસાય વાચાય પટિવિરતાપિ… સમ્ફપ્પલાપિનોપિ સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતાપિ … અભિજ્ઝાલુનોપિ અનભિજ્ઝાલુનોપિ… બ્યાપન્નચિત્તાપિ અબ્યાપન્નચિત્તાપિ… મિચ્છાદિટ્ઠિકાપિ સમ્માદિટ્ઠિકાપિ…. યે તત્થ મિચ્છાદિટ્ઠિકા, તેસઞ્ઞેવ તેન. યે તત્થ સમ્માદિટ્ઠિકા, તે આરબ્ભ યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતૂ’તિ. ઇમેહિ ખો, બ્રાહ્મણ, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો રઞ્ઞો મહાવિજિતસ્સ પુબ્બેવ યઞ્ઞા દસહાકારેહિ પટિગ્ગાહકેસુ વિપ્પટિસારં પટિવિનેસિ.

સોળસ આકારા

૩૪૪. ‘‘અથ ખો, બ્રાહ્મણ, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો રઞ્ઞો મહાવિજિતસ્સ મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ સોળસહાકારેહિ ચિત્તં સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ કોચિદેવ વત્તા – ‘રાજા ખો મહાવિજિતો મહાયઞ્ઞં યજતિ, નો ચ ખો તસ્સ આમન્તિતા ખત્તિયા આનુયન્તા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ; અથ ચ પન ભવં રાજા એવરૂપં મહાયઞ્ઞં યજતી’તિ. એવમ્પિ ભોતો રઞ્ઞો વત્તા ધમ્મતો નત્થિ. ભોતા ખો પન રઞ્ઞા આમન્તિતા ખત્તિયા આનુયન્તા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ. ઇમિનાપેતં ભવં રાજા જાનાતુ, યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતુ.

‘‘સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ કોચિદેવ વત્તા – ‘રાજા ખો મહાવિજિતો મહાયઞ્ઞં યજતિ, નો ચ ખો તસ્સ આમન્તિતા અમચ્ચા પારિસજ્જા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ…પે… બ્રાહ્મણમહાસાલા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ…પે… ગહપતિનેચયિકા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ, અથ ચ પન ભવં રાજા એવરૂપં મહાયઞ્ઞં યજતી’તિ. એવમ્પિ ભોતો રઞ્ઞો વત્તા ધમ્મતો નત્થિ. ભોતા ખો પન રઞ્ઞા આમન્તિતા ગહપતિનેચયિકા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ. ઇમિનાપેતં ભવં રાજા જાનાતુ, યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતુ.

‘‘સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ કોચિદેવ વત્તા – ‘રાજા ખો મહાવિજિતો મહાયઞ્ઞં યજતિ, નો ચ ખો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન, અથ ચ પન ભવં રાજા એવરૂપં મહાયઞ્ઞં યજતી’તિ. એવમ્પિ ભોતો રઞ્ઞો વત્તા ધમ્મતો નત્થિ. ભવં ખો પન રાજા ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. ઇમિનાપેતં ભવં રાજા જાનાતુ, યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતુ.

‘‘સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ કોચિદેવ વત્તા – ‘રાજા ખો મહાવિજિતો મહાયઞ્ઞં યજતિ નો ચ ખો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો બ્રહ્મવણ્ણી બ્રહ્મવચ્છસી અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય…પે… નો ચ ખો અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો પહૂતજાતરૂપરજતો પહૂતવિત્તૂપકરણો પહૂતધનધઞ્ઞો પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો…પે… નો ચ ખો બલવા ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય સમન્નાગતો અસ્સવાય ઓવાદપટિકરાય સહતિ મઞ્ઞે પચ્ચત્થિકે યસસા…પે… નો ચ ખો સદ્ધો દાયકો દાનપતિ અનાવટદ્વારો સમણબ્રાહ્મણકપણદ્ધિકવણિબ્બકયાચકાનં ઓપાનભૂતો પુઞ્ઞાનિ કરોતિ…પે… નો ચ ખો બહુસ્સુતો તસ્સ તસ્સ સુતજાતસ્સ…પે… નો ચ ખો તસ્સ તસ્સેવ ખો પન ભાસિતસ્સ અત્થં જાનાતિ ‘‘અયં ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો, અયં ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો’’તિ…પે… નો ચ ખો પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી પટિબલો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને અત્થે ચિન્તેતું, અથ ચ પન ભવં રાજા એવરૂપં મહાયઞ્ઞં યજતી’તિ. એવમ્પિ ભોતો રઞ્ઞો વત્તા ધમ્મતો નત્થિ. ભવં ખો પન રાજા પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી પટિબલો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને અત્થે ચિન્તેતું. ઇમિનાપેતં ભવં રાજા જાનાતુ, યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતુ.

‘‘સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ કોચિદેવ વત્તા – ‘રાજા ખો મહાવિજિતો મહાયઞ્ઞં યજતિ. નો ચ ખ્વસ્સ પુરોહિતો બ્રાહ્મણો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; અથ ચ પન ભવં રાજા એવરૂપં મહાયઞ્ઞં યજતી’તિ. એવમ્પિ ભોતો રઞ્ઞો વત્તા ધમ્મતો નત્થિ. ભોતો ખો પન રઞ્ઞો પુરોહિતો બ્રાહ્મણો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. ઇમિનાપેતં ભવં રાજા જાનાતુ, યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતુ.

‘‘સિયા ખો પન ભોતો રઞ્ઞો મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ કોચિદેવ વત્તા – ‘રાજા ખો મહાવિજિતો મહાયઞ્ઞં યજતિ. નો ચ ખ્વસ્સ પુરોહિતો બ્રાહ્મણો અજ્ઝાયકો મન્તધરો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો…પે… નો ચ ખ્વસ્સ પુરોહિતો બ્રાહ્મણો સીલવા વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો…પે… નો ચ ખ્વસ્સ પુરોહિતો બ્રાહ્મણો પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં, અથ ચ પન ભવં રાજા એવરૂપં મહાયઞ્ઞં યજતી’તિ. એવમ્પિ ભોતો રઞ્ઞો વત્તા ધમ્મતો નત્થિ. ભોતો ખો પન રઞ્ઞો પુરોહિતો બ્રાહ્મણો પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં. ઇમિનાપેતં ભવં રાજા જાનાતુ, યજતં ભવં, સજ્જતં ભવં, મોદતં ભવં, ચિત્તમેવ ભવં અન્તરં પસાદેતૂતિ. ઇમેહિ ખો, બ્રાહ્મણ, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો રઞ્ઞો મહાવિજિતસ્સ મહાયઞ્ઞં યજમાનસ્સ સોળસહિ આકારેહિ ચિત્તં સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ.

૩૪૫. ‘‘તસ્મિં ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞે નેવ ગાવો હઞ્ઞિંસુ, ન અજેળકા હઞ્ઞિંસુ, ન કુક્કુટસૂકરા હઞ્ઞિંસુ, ન વિવિધા પાણા સંઘાતં આપજ્જિંસુ, ન રુક્ખા છિજ્જિંસુ યૂપત્થાય, ન દબ્ભા લૂયિંસુ બરિહિસત્થાય [પરિહિંસત્થાય (સ્યા. ક. સી. ક.), પરહિંસત્થાય (ક.)]. યેપિસ્સ અહેસું દાસાતિ વા પેસ્સાતિ વા કમ્મકરાતિ વા, તેપિ ન દણ્ડતજ્જિતા ન ભયતજ્જિતા ન અસ્સુમુખા રુદમાના પરિકમ્માનિ અકંસુ. અથ ખો યે ઇચ્છિંસુ, તે અકંસુ, યે ન ઇચ્છિંસુ, ન તે અકંસુ; યં ઇચ્છિંસુ, તં અકંસુ, યં ન ઇચ્છિંસુ, ન તં અકંસુ. સપ્પિતેલનવનીતદધિમધુફાણિતેન ચેવ સો યઞ્ઞો નિટ્ઠાનમગમાસિ.

૩૪૬. ‘‘અથ ખો, બ્રાહ્મણ, ખત્તિયા આનુયન્તા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ, અમચ્ચા પારિસજ્જા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ, બ્રાહ્મણમહાસાલા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ, ગહપતિનેચયિકા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ પહૂતં સાપતેય્યં આદાય રાજાનં મહાવિજિતં ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહંસુ – ‘ઇદં, દેવ, પહૂતં સાપતેય્યં દેવઞ્ઞેવ ઉદ્દિસ્સાભતં, તં દેવો પટિગ્ગણ્હાતૂ’તિ. ‘અલં, ભો, મમાપિદં પહૂતં સાપતેય્યં ધમ્મિકેન બલિના અભિસઙ્ખતં; તઞ્ચ વો હોતુ, ઇતો ચ ભિય્યો હરથા’તિ. તે રઞ્ઞા પટિક્ખિત્તા એકમન્તં અપક્કમ્મ એવં સમચિન્તેસું – ‘ન ખો એતં અમ્હાકં પતિરૂપં, યં મયં ઇમાનિ સાપતેય્યાનિ પુનદેવ સકાનિ ઘરાનિ પટિહરેય્યામ. રાજા ખો મહાવિજિતો મહાયઞ્ઞં યજતિ, હન્દસ્સ મયં અનુયાગિનો હોમા’તિ.

૩૪૭. ‘‘અથ ખો, બ્રાહ્મણ, પુરત્થિમેન યઞ્ઞવાટસ્સ [યઞ્ઞાવાટસ્સ (સી. પી. ક.)] ખત્તિયા આનુયન્તા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ દાનાનિ પટ્ઠપેસું. દક્ખિણેન યઞ્ઞવાટસ્સ અમચ્ચા પારિસજ્જા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ દાનાનિ પટ્ઠપેસું. પચ્છિમેન યઞ્ઞવાટસ્સ બ્રાહ્મણમહાસાલા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ દાનાનિ પટ્ઠપેસું. ઉત્તરેન યઞ્ઞવાટસ્સ ગહપતિનેચયિકા નેગમા ચેવ જાનપદા ચ દાનાનિ પટ્ઠપેસું.

‘‘તેસુપિ ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞેસુ નેવ ગાવો હઞ્ઞિંસુ, ન અજેળકા હઞ્ઞિંસુ, ન કુક્કુટસૂકરા હઞ્ઞિંસુ, ન વિવિધા પાણા સંઘાતં આપજ્જિંસુ, ન રુક્ખા છિજ્જિંસુ યૂપત્થાય, ન દબ્ભા લૂયિંસુ બરિહિસત્થાય. યેપિ નેસં અહેસું દાસાતિ વા પેસ્સાતિ વા કમ્મકરાતિ વા, તેપિ ન દણ્ડતજ્જિતા ન ભયતજ્જિતા ન અસ્સુમુખા રુદમાના પરિકમ્માનિ અકંસુ. અથ ખો યે ઇચ્છિંસુ, તે અકંસુ, યે ન ઇચ્છિંસુ, ન તે અકંસુ; યં ઇચ્છિંસુ, તં અકંસુ, યં ન ઇચ્છિંસુ ન તં અકંસુ. સપ્પિતેલનવનીતદધિમધુફાણિતેન ચેવ તે યઞ્ઞા નિટ્ઠાનમગમંસુ.

‘‘ઇતિ ચત્તારો ચ અનુમતિપક્ખા, રાજા મહાવિજિતો અટ્ઠહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો; તિસ્સો ચ વિધા અયં વુચ્ચતિ બ્રાહ્મણ તિવિધા યઞ્ઞસમ્પદા સોળસપરિક્ખારા’’તિ.

૩૪૮. એવં વુત્તે, તે બ્રાહ્મણા ઉન્નાદિનો ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દા અહેસું – ‘‘અહો યઞ્ઞો, અહો યઞ્ઞસમ્પદા’’તિ! કૂટદન્તો પન બ્રાહ્મણો તૂણ્હીભૂતોવ નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો તે બ્રાહ્મણા કૂટદન્તં બ્રાહ્મણં એતદવોચું – ‘‘કસ્મા પન ભવં કૂટદન્તો સમણસ્સ ગોતમસ્સ સુભાસિતં સુભાસિતતો નાબ્ભનુમોદતી’’તિ? ‘‘નાહં, ભો, સમણસ્સ ગોતમસ્સ સુભાસિતં સુભાસિતતો નાબ્ભનુમોદામિ. મુદ્ધાપિ તસ્સ વિપતેય્ય, યો સમણસ્સ ગોતમસ્સ સુભાસિતં સુભાસિતતો નાબ્ભનુમોદેય્ય. અપિ ચ મે, ભો, એવં હોતિ – સમણો ગોતમો ન એવમાહ – ‘એવં મે સુત’ન્તિ વા ‘એવં અરહતિ ભવિતુ’ન્તિ વા; અપિ ચ સમણો ગોતમો – ‘એવં તદા આસિ, ઇત્થં તદા આસિ’ ત્વેવ ભાસતિ. તસ્સ મય્હં ભો એવં હોતિ – ‘અદ્ધા સમણો ગોતમો તેન સમયેન રાજા વા અહોસિ મહાવિજિતો યઞ્ઞસ્સામિ પુરોહિતો વા બ્રાહ્મણો તસ્સ યઞ્ઞસ્સ યાજેતા’તિ. અભિજાનાતિ પન ભવં ગોતમો એવરૂપં યઞ્ઞં યજિત્વા વા યાજેત્વા વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જિતાતિ’’? ‘‘અભિજાનામહં, બ્રાહ્મણ, એવરૂપં યઞ્ઞં યજિત્વા વા યાજેત્વા વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જિતા, અહં તેન સમયેન પુરોહિતો બ્રાહ્મણો અહોસિં તસ્સ યઞ્ઞસ્સ યાજેતા’’તિ.

નિચ્ચદાનઅનુકુલયઞ્ઞં

૩૪૯. ‘‘અત્થિ પન, ભો ગોતમ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય [તિવિધયઞ્ઞસમ્પદાય (ક.)] સોળસપરિક્ખારાય અપ્પટ્ઠતરો [અપ્પત્થતરો (સ્યા. કં.)] ચ અપ્પસમારમ્ભતરો [અપ્પસમારબ્ભતરો (સી. પી. ક.)] ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘અત્થિ ખો, બ્રાહ્મણ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

‘‘કતમો પન સો, ભો ગોતમ, યઞ્ઞો ઇમાય તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘યાનિ ખો પન તાનિ, બ્રાહ્મણ, નિચ્ચદાનાનિ અનુકુલયઞ્ઞાનિ સીલવન્તે પબ્બજિતે ઉદ્દિસ્સ દિય્યન્તિ; અયં ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો ઇમાય તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

‘‘કો નુ ખો, ભો ગોતમ, હેતુ કો પચ્ચયો, યેન તં નિચ્ચદાનં અનુકુલયઞ્ઞં ઇમાય તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય અપ્પટ્ઠતરઞ્ચ અપ્પસમારમ્ભતરઞ્ચ મહપ્ફલતરઞ્ચ મહાનિસંસતરઞ્ચા’’તિ?

‘‘ન ખો, બ્રાહ્મણ, એવરૂપં યઞ્ઞં ઉપસઙ્કમન્તિ અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના. તં કિસ્સ હેતુ? દિસ્સન્તિ હેત્થ, બ્રાહ્મણ, દણ્ડપ્પહારાપિ ગલગ્ગહાપિ, તસ્મા એવરૂપં યઞ્ઞં ન ઉપસઙ્કમન્તિ અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના. યાનિ ખો પન તાનિ, બ્રાહ્મણ, નિચ્ચદાનાનિ અનુકુલયઞ્ઞાનિ સીલવન્તે પબ્બજિતે ઉદ્દિસ્સ દિય્યન્તિ; એવરૂપં ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞં ઉપસઙ્કમન્તિ અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના. તં કિસ્સ હેતુ? ન હેત્થ, બ્રાહ્મણ, દિસ્સન્તિ દણ્ડપ્પહારાપિ ગલગ્ગહાપિ, તસ્મા એવરૂપં યઞ્ઞં ઉપસઙ્કમન્તિ અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, હેતુ અયં પચ્ચયો, યેન તં નિચ્ચદાનં અનુકુલયઞ્ઞં ઇમાય તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય અપ્પટ્ઠતરઞ્ચ અપ્પસમારમ્ભતરઞ્ચ મહપ્ફલતરઞ્ચ મહાનિસંસતરઞ્ચા’’તિ.

૩૫૦. ‘‘અત્થિ પન, ભો ગોતમ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘અત્થિ ખો, બ્રાહ્મણ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

‘‘કતમો પન સો, ભો ગોતમ, યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘યો ખો, બ્રાહ્મણ, ચાતુદ્દિસં સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ વિહારં કરોતિ, અયં ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

૩૫૧. ‘‘અત્થિ પન, ભો ગોતમ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘અત્થિ ખો, બ્રાહ્મણ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

‘‘કતમો પન સો, ભો ગોતમ, યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘યો ખો, બ્રાહ્મણ, પસન્નચિત્તો બુદ્ધં સરણં ગચ્છતિ, ધમ્મં સરણં ગચ્છતિ, સઙ્ઘં સરણં ગચ્છતિ; અયં ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

૩૫૨. ‘‘અત્થિ પન, ભો ગોતમ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન ઇમેહિ ચ સરણગમનેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘અત્થિ ખો, બ્રાહ્મણ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન ઇમેહિ ચ સરણગમનેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

‘‘કતમો પન સો, ભો ગોતમ, યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન ઇમેહિ ચ સરણગમનેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘યો ખો, બ્રાહ્મણ, પસન્નચિત્તો સિક્ખાપદાનિ સમાદિયતિ – પાણાતિપાતા વેરમણિં, અદિન્નાદાના વેરમણિં, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણિં, મુસાવાદા વેરમણિં, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના વેરમણિં. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન ઇમેહિ ચ સરણગમનેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

૩૫૩. ‘‘અત્થિ પન, ભો ગોતમ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન ઇમેહિ ચ સરણગમનેહિ ઇમેહિ ચ સિક્ખાપદેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘અત્થિ ખો, બ્રાહ્મણ, અઞ્ઞો યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન ઇમેહિ ચ સરણગમનેહિ ઇમેહિ ચ સિક્ખાપદેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ.

‘‘કતમો પન સો, ભો ગોતમ, યઞ્ઞો ઇમાય ચ તિવિધાય યઞ્ઞસમ્પદાય સોળસપરિક્ખારાય ઇમિના ચ નિચ્ચદાનેન અનુકુલયઞ્ઞેન ઇમિના ચ વિહારદાનેન ઇમેહિ ચ સરણગમનેહિ ઇમેહિ ચ સિક્ખાપદેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચા’’તિ?

‘‘ઇધ, બ્રાહ્મણ, તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… (યથા ૧૯૦-૨૧૨ અનુચ્છેદેસુ, એવં વિત્થારેતબ્બં). એવં ખો, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો હોતિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો પુરિમેહિ યઞ્ઞેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચ…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો પુરિમેહિ યઞ્ઞેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચાતિ. ઞાણદસ્સનાય ચિત્તં અભિનીહરતિ અભિનિન્નામેતિ…પે… અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો પુરિમેહિ યઞ્ઞેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચ…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞો પુરિમેહિ યઞ્ઞેહિ અપ્પટ્ઠતરો ચ અપ્પસમારમ્ભતરો ચ મહપ્ફલતરો ચ મહાનિસંસતરો ચ. ઇમાય ચ, બ્રાહ્મણ, યઞ્ઞસમ્પદાય અઞ્ઞા યઞ્ઞસમ્પદા ઉત્તરિતરા વા પણીતતરા વા નત્થી’’તિ.

કૂટદન્તઉપાસકત્તપટિવેદના

૩૫૪. એવં વુત્તે, કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતં. એસાહં ભો ગોતમ સત્ત ચ ઉસભસતાનિ સત્ત ચ વચ્છતરસતાનિ સત્ત ચ વચ્છતરીસતાનિ સત્ત ચ અજસતાનિ સત્ત ચ ઉરબ્ભસતાનિ મુઞ્ચામિ, જીવિતં દેમિ, હરિતાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદન્તુ, સીતાનિ ચ પાનીયાનિ પિવન્તુ, સીતો ચ નેસં વાતો ઉપવાયતૂ’’તિ.

સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયા

૩૫૫. અથ ખો ભગવા કૂટદન્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ, સેય્યથિદં, દાનકથં સીલકથં સગ્ગકથં; કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. યદા ભગવા અઞ્ઞાસિ કૂટદન્તં બ્રાહ્મણં કલ્લચિત્તં મુદુચિત્તં વિનીવરણચિત્તં ઉદગ્ગચિત્તં પસન્નચિત્તં, અથ યા બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકા ધમ્મદેસના, તં પકાસેસિ – દુક્ખં સમુદયં નિરોધં મગ્ગં. સેય્યથાપિ નામ સુદ્ધં વત્થં અપગતકાળકં સમ્મદેવ રજનં પટિગ્ગણ્હેય્ય, એવમેવ કૂટદન્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ તસ્મિઞ્ઞેવ આસને વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ.

૩૫૬. અથ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો દિટ્ઠધમ્મો પત્તધમ્મો વિદિતધમ્મો પરિયોગાળ્હધમ્મો તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિગતકથંકથો વેસારજ્જપ્પત્તો અપરપ્પચ્ચયો સત્થુસાસને ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે ભવં ગોતમો સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

૩૫૭. અથ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે યઞ્ઞવાટે પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભો ગોતમ; નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.

૩૫૮. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન યેન કૂટદન્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ યઞ્ઞવાટો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ.

અથ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો કૂટદન્તો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં અઞ્ઞતરં નીચં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો કૂટદન્તં બ્રાહ્મણં ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામીતિ.

કૂટદન્તસુત્તં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.